Jussi Valtonen

NIE WIEDZĄ, CO CZYNIĄ

przełożył Sebastian Musielak

Książka ukazała się dzięki pomocy finansowej FILI – Finnish Literature Exchange

Tytuł oryginału: He eivät tiedä mitä tekevät

Copyright © Jussi Valtonen & Tammi Publishers, 2014

Original edition published by Tammi Publishers, 2014

Polish edition published by agreement with Jussi Valtonen and Elina Ahlback Literary Agency, Helsinki, Finland

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXVII

Copyright © for the Polish translation by Sebastian Musielak, MMXVII

Wydanie I

Warszawa, MMXVII

Spis treści

- ***

- Inna kobieta. Helsinki, Finlandia 1994

- Magicicadas. Baltimore, MD, USA

- Bo o trudnych sprawach trzeba milczeć jak grób. Helsinki, Finlandia

- Dzieci to nasza przyszłość. Baltimore, MD, USA

- Czyli właśnie ty możesz być tą szczęśliwą osobą. Helsinki, Finlandia

- Rozmowa buduje mosty. Baltimore, MD, USA

- Pieśń miłosna idących na śmierć. Baltimore, MD, USA

- No biggie. Helsinki, Finlandia

- Reszta pójdzie jak z płatka. Baltimore, MD, USA

- Zupełnie jakbyś kogoś za coś przepraszała. Helsinki, Finlandia

- Ja już po prostu widzę tego gościa. Baltimore, MD, USA

- Homicide, BCPD. Baltimore, MD, USA

- Special price just for you. Baltimore, MD, USA

- This is Bawlmer, hon. Baltimore, MD, USA

- Podziękowania

- Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

***

Wpatrywał się we włączony przez kogoś telewizor, zahipnotyzowany dobiegającym z niego dźwiękiem. Miał wrażenie, że owady są tu z nimi, bo stary dom skrzypiał i trzeszczał, chociaż byli daleko, na wybrzeżu drugiego oceanu.

One śpiewały.

Nawet o nich nie słyszał. Nikt o nich nie pamiętał, ale one przez cały ten czas siedziały tam w ziemi, żywiąc się sokami z korzeni drzew i czekając na właściwy rok.

Pokazywali je także w wiadomościach. Jeden z aktywistów z Portland przyczłapał z kuchni z kubkiem kombuczy, puścił w obieg skręta i powiedział, że to tylko kwestia czasu, kiedy zobaczymy je także tutaj. Oczywiście nie w tym roku, może nawet nie w następnym, ale podobno jest jakiś mechanizm, który umożliwia im migrację ze Wschodniego Wybrzeża. Reszta nie chciała wierzyć, bo przecież są jasno określone powody, dla których mogą występować tylko na wschodzie, ale tamten twierdził, że bardziej zdumiewające od tej możliwej migracji jest to, że jeszcze do niej nie doszło.

Potem spojrzał znów w telewizor: skrzące się w słońcu skrzydła nimfy przycupniętej na klonie palmowym. Na tle jasnozielonych liści jej mleczny korpus przypominał glistę. Siedziała na drzewie, czekając na stwardnienie powłoki. Wypowiadał się właśnie jakiś entomolog – cykady nie żądlą, nie gryzą i nie roznoszą chorób, nie stanowią żadnego zagrożenia dla ludzi, zwierząt ani nawet roślin. Wypadki z nimi związane biorą się stąd, odezwał się portlandczyk, zaciągając się głęboko jointem, że ludzie panikują: zamykają oczy, zamiast patrzeć na drogę, nagle odrywają ręce od kierownicy i zaczynają się opędzać na środku skrzyżowania albo na zjeździe z autostrady. Nic by się nie stało, potwierdził entomolog w telewizorze, gdybyśmy po prostu zachowywali spokój.

Coś w tym jest, pomyślał. Siedział w poprzek poprutego fotela, nogi przewiesił przez poręcz mebla. Czekały na to tak długo, niemal dwadzieścia lat, w doskonałym ukryciu.

Oglądali program w salonie. Część rozłożyła się na podłodze, reszta siedziała na sofie, kiedy nagle się zaczęło. Przez nieustanny szum cykad usłyszeli walenie w grube drzwi domu, jakby ktoś chciał wbić je do środka.

Spojrzeli po sobie. Może wcześniej pukano ciszej, ale z powodu włączonego telewizora nie usłyszeli? Dudnienie ciężkich buciorów na drewnianej werandzie mówiło wyraźnie, że gości jest więcej.

Jeden z eugeńczyków poszedł otworzyć. Już, kurwa, idę! Chaty nam nie rozwalcie! Zanim drzwi się otwarły i pierwszy zobaczył niedowierzanie w ich zdumionych twarzach, zdążył jeszcze usłyszeć głos entomologa: Proszę pomyśleć, że to prawdziwy cud, jesteśmy wszyscy dziećmi tej samej matki natury.

Inna kobieta
Helsinki, Finlandia 1994

To miało być tymczasowe, powoli wszystko miało wracać do normy.

W broszurze z poradni macierzyńskiej wyczytała, że dokładnego czasu nie da się określić. Parę zdań dalej autorka broszury napisała, zaprzeczając sobie samej: trzy miesiące, mniej więcej, u ponad połowy par. Należy jednak pamiętać, że są to sprawy bardzo indywidualne. I delikatne. Początek po tak ogromnej zmianie jest trudny, dla wszystkich.

Nie wolno obarczać winą żadnego z partnerów.

Alina odłożyła broszurę na stolik przy łóżku już tydzień temu. Sama nie była pewna, czy jej lektura coś zmieni. Widząc jednak, że ciągle tam leży, nietknięta, czuła, że coś się w niej zapada.

Kiedy przerwa przedłużyła się o następne trzy miesiące, Alina postanowiła o tym porozmawiać. Joe wydawał się zaskoczony.

– Sądziłem, że to jeszcze… – szukał właściwego słowa. – Takie trudne.

– Nie wydaje mi się.

– Naprawdę?

– Hm – mruknął. – Okej.

Pierwszy raz spróbowali trzy miesiące po przyjściu Samuela na świat. Zdumiewający powrót do świata nastolatki. Miała wrażenie, że wszystko trzeba rozpoczynać od nowa, skupiać się na technice, a nie na treści, domyślać się, jakie to czy tamto wywoła odczucie, czy się uda. Przyszło jej do głowy, że tak może czują się ludzie uczący się od nowa chodzić po wylewie.

Pisali o tym w kolorowej prasie. Naturalnie obniżony poziom estrogenu sprawia, że kobieta może nie mieć ochoty.

Czy ona chciała? Całe jej ciało zaczęło się nagle wydawać tworem obcym i nieprzewidywalnym. Trzeba znów spróbować, ale czy tym razem pójdzie im lepiej? A jeśli teraz też nic z tego nie będzie i próg jeszcze się podniesie?

Wieczorem, kiedy Samuel już zasnął, Joe w swojej flanelowej piżamie jak zwykle rozłożył się na swojej połowie łóżka ze swoimi arcymistrzami. Ostatnio czytał do poduszki książkę o mistrzach świata w szachach. Niekiedy na stoliku po swojej stronie rozstawiał na szachownicy piony i figury, a potem przesuwał je powoli zgodnie z zapisem w książce i ściągając usta, wpatrywał się w nie usilnie, jakby spodziewał się od nich coś usłyszeć. Dawniej przed zaśnięciem całowali się na dobranoc; czasem przeradzało się to w seks, a czasem nie.

Czekała. Joe wodził żywo wzrokiem po linijkach tekstu. Wreszcie zdał sobie sprawę, że na niego patrzy.

– Co?

– No… rozmawialiśmy o tym.

W jego spojrzeniu ziała wielka pustka.

– W ciągu dnia – podpowiedziała.

– A, to – mruknął, chociaż widziała, że jeszcze sobie wszystkiego nie przypomniał. – Rzeczywiście.

Odłożył książkę. Odwrócili się ostrożnie do siebie i leżeli, jak gdyby czekając na jakiś sygnał z drugiej strony, jakby cała ta sytuacja ze wszystkim, co się z nią wiąże, stanowiła dla nich wielką niewiadomą. Joe dotknął delikatnie jej boku. Jakby się bał, że zrobi mi krzywdę, pomyślała Alina.

Usta Joego są znajome i realne, a jednak wszystko jest jakieś mechaniczne, przemknęło jej przez myśl. A może tak właśnie wygląda seks z kobietą, której się nie kocha? Ale poczuła już na skórze jego ciepłą dłoń, pozwoliła jej krążyć zwyczajową trasą po obłościach i zagłębieniach.

Dłoń zatrzymała się na chwilę, nieznacznie drgnęła i ruszyła dalej, ale inaczej. Alina wsłuchiwała się w ruchy Joego i czuła wyraźnie, że czegoś tu brakuje. Widziała, że on też to czuje.

– Chcesz…?

Wiedziała, o co mu chodzi; tak, chciała.

– Tak. – Skinęła głową, nie otwierając oczu. – Chcę.

Ale nagle zobaczyła tę dziewczynę. Siedziała na brzegu łóżka i patrzyła na nich z obojętnym wyrazem twarzy, jakby towarzyszyła im od zawsze.

Alina jęknęła i odsunęła się od Joego.

– Zabolało? – zmartwił się.

– Nie.

– Ale…?

– Jakoś tak.

– Hm.

Miała wrażenie, że w jego głosie wybrzmiała nuta ulgi: nie będzie trzeba próbować.

– Może jednak jeszcze za wcześnie – powiedziała.

– Pewnie tak – zgodził się.

Spojrzeli na siebie. Zawsze podobały się jej jego oczy. Oczy sympatycznego mężczyzny. Joe pogładził ją po włosach.

– W końcu się uda, zobaczysz.

– Tak.

– Nie ma się co spieszyć.

– Nie.

Odwrócili się od siebie i po niedługim czasie usłyszała, że Joe już śpi.

Dziewczyna pojawiła się jesienią.

Zobaczyła ją wtedy przy stojącym tuż obok drzwi biurku, którego wcześniej nie było; dziewczyna gapiła się w monitor. Siedziała zgarbiona na podgiętej na krześle nodze. Pozycja wydawała się niewygodna, może dziewczyna nie umiała się zdecydować, czy przejść do tradycyjnego siadu biurowego, czy nagle wybić się z krzesła jak kot i przeskoczyć nad monitorem. Włosy miała czarne jak węgiel i przystrzyżone z podkreśloną ostrością, czoło pokryte zmarszczkami skupienia, usta rozchylone.

Czekając, aż dziewczyna przerwie pracę i zauważy ją, kobietę z wózkiem, Alina zapatrzyła się w szeroką srebrną bransoletę na jej szczupłym nadgarstku. Masz czas na to, żeby spędzać tu całe dni, pomyślała, a po pracy chodzisz sobie jeszcze do butików i wybierasz bransolety.

– Przepraszam… – odezwała się w końcu.

Dziewczyna obróciła się miękko, jakby cały czas zdawała sobie sprawę z jej obecności.

Alina sądziła, że na widok kobiety z wózkiem usiądzie normalnie, ale ona nadal siedziała na zgiętej nodze, niemal leżąc na biurku.

– Umówiliśmy się… – zaczęła. – Z Joem.

Tamta uniosła brwi, chyba z niedowierzaniem, jakby wspomnienie jego imienia było niewystarczające.

– Biurko Joego jest tam. – Kiwnęła głową w stronę okna.

– Wiem – odrzekła Alina trochę ostrzej, niż zamierzała.

– Na pewno zaraz wróci.

Alina nie była pewna, czy dziewczyna nie wie, gdzie jest Joe, czy tylko nie chce jej tego powiedzieć. Stała z wózkiem na korytarzu pod drzwiami, a dziewczyna siedziała w dziwnej pozycji w pokoiku jej męża.

– Jak Joe wróci, powiedz mu, że poszłam do toalety.

Odwróciła się i ruszyła z wózkiem korytarzem, do bólu świadoma, że wygląda jak zmokła kura domowa – może dlatego, że tak właśnie o sobie myślała – i że dziewczyna przez otwarte drzwi będzie mogła ją oglądać aż do końca korytarza. Gdyby wiedziała, ubrałaby się inaczej; dlaczego? – pomyślała natychmiast, zła na siebie za tę potrzebę pokazania się przed obcą dziewczyną. Ale za kogo tamta ją wzięła? Oczywiście, że Alina wie, gdzie stoi biurko Joego, sama go tam przyprowadziła i pokazała mu wszystko, byli tam oboje już dawno, ona i Joe; to tamta powinna ją pytać, to ona jest obca, z zewnątrz.

Śpiący Samuel obrócił główkę i dziwnie pisnął, i nagle cała ta sytuacja z przyjściem tu z wózkiem wydała się jej żenująca. Dlaczego zachowuję się tak, jakbym powinna za coś przepraszać? – pomyślała. Z tego wszystkiego szła za szybko i zahaczyła wózkiem o stolik na korytarzu. Policzki ją zapiekły, próbowała zanucić coś wesołego, wyprostowała się. Zanim ruszyła dalej, zerknęła przez ramię, ale dziewczyna w pokoju Joego nadal wpatrywała się w skupieniu w monitor, jakby Aliny ani jej wózka nigdy nie było.

Nosiła się z zamiarem wspomnienia o dziewczynie w domu. Rzucenia mimochodem, że widziała w instytucie nową osobę, stworzono nawet dla niej specjalną niszę ekologiczną. W tak małym zespole ma pewnie znaczenie, kto kręci się codziennie po korytarzach. Może jeszcze będą się z nią spotykać, na przykład na organizowanych w domu imprezach?

Imprezy; zaraz pomyślała: coś, czego nigdy u nich nie będzie. Joe kilkakrotnie proponował jej, żeby kogoś zaprosić, lecz Alina się bała, nie chciała się czuć jak w oknie wystawowym. Przyjdą obcy ludzie i będą się na wszystko gapić, oceniać mieszkanie, jedzenie i picie, Samuela i jego ubranka, zabawki i łóżeczko, ich półkę z płytami i dywan w salonie. A więc tak to urządziła żona Joego.

Rozglądając się po domu, nie dostrzegała zbyt wielu przedmiotów, które wybrała, bo chciała je mieć. W salonie brakowało lampy – włącznik nawalił. Joe obiecał zanieść go do naprawy i zapomniał. Pewnie wciąż nosił w teczce przewód z włącznikiem, który odbywał razem z Joem codzienną wyprawę na uniwerek i z powrotem. Alina zagadnęła go o lampę parę razy, ale zawsze w nieodpowiedniej chwili, a nie chciała robić wielkiego halo z powodu takiego drobiazgu. Część ciuszków Samuela na suszarce, która stała się teraz najbardziej wyeksponowanym elementem wystroju ich mieszkania, pochodziła z pakietu macierzyńskiego, część była po dzieciach siostry Julii, a resztę Alina kupiła na pchlim targu. Jakoś nie mogła się oswoić z myślą o ludziach z instytutu łażących im po mieszkaniu, które przeszło zapachem mleka i poprzerastało stertami poplamionych śpioszków i rajtuzów.

– W Finlandii nie ma zwyczaju zapraszać koleżanek i kolegów z pracy do domu – powiedziała, kiedy Joe znów wspomniał o imprezie.

– W Stanach jest.

– Wiem – odparła. – Ale chodzi mi o to, że…

– Wiem, wiem – uciął Joe i poszedł przebrać się na squasha. I Alina nie miała już nigdy pewności, czy Joe rzeczywiście wie.

Przede wszystkim chciałaby pomalować na nowo salon, naprawić swój błąd. Ściany były zbyt białe. Na małej palecie kolorów odcień wydawał się świeży, jednak na dużej powierzchni okazał się tak jaskrawy, że na jego tle wszystkie inne kolory po prostu kłuły w oczy. Na ścianach było widać najmniejszą nawet plamkę.

Joe uznał jednak, że nie warto teraz malować, „dopóki sytuacja się nie wyklaruje”. Serce Aliny zamarło na moment.

– Jaka sytuacja? – spytała.

– No… Gdzie będziemy mieszkać i…

Czekała na dalszy ciąg, zaraz jednak zrozumiała, że to już koniec zdania. Po dłuższej chwili Joe dopowiedział, że chyba nie będą tu mieszkać przez całe życie.

– No, przez całe życie to na pewno nie. Ale na razie.

– Może jednak jeszcze zobaczymy…

– Zobaczymy co?

– Czy może mielibyśmy jeszcze… – Joe urwał na chwilę. – Jakieś szanse u nas.

Back home.

Dom. Stany. Jak łatwo przychodziło mu wypowiadać to słowo mimochodem – home – słowo o miękkich, naturalnie ciepłych głoskach, jakby we wszystkich językach świata brzmiało właśnie tak. Spojrzała przeciągle na Joego, przełknęła ślinę i odwróciła wzrok.

– Daj spokój – powiedział i ujął jej dłoń, lecz wyrwała ją natychmiast. Spróbował jeszcze raz: – Come on, Alina. – Wymawiając jej imię, akcentował i przeciągał drugą sylabę i początkowej samogłoski prawie nie było słychać: Liina. Kiedy zaczynali się spotykać, nawet to lubiła; chciała być osobą, która ma drugą, międzynarodową wersję swojego imienia.

– „Mielibyśmy”? Naprawdę powiedziałeś „mielibyśmy”?

– Wiesz, o co mi chodzi.

– Nie wiem.

Wieczorem Joe zmienił Samuelowi pieluchę, dał mu kaszkę i przebrał w piżamkę, nie musiała go nawet prosić. Ale nie odezwał się do niej słowem.

Po karmieniu Alina leżała cicho na łóżku, zwrócona plecami do Joego, i nie wiedziała, czy widzi jej łzy.

– Myślałaś, że będziemy mieszkać w Finlandii do końca życia? – spytał cicho, kierując słowa do trzymanej na kolanach otwartej książki.

Alina długo szukała dobrego pytania, które nadawałoby się na odpowiedź, równie oczywistego i niby neutralnego, lecz czuła tylko targające nią od wewnątrz fale. Po długiej chwili usłyszała, że Joe westchnął, odłożył okulary na stolik i pstryknął wyłącznik lampki.

– Kiedy zamierzałeś mi powiedzieć? – spytała.

– Powiedzieć?

Milczała.

– Zdawało mi się, że moglibyśmy o tym porozmawiać – powiedział. – Czy to za wiele?

Głos mu chrypiał. Źle używasz głosu, pomyślała Alina. Miała przyjaciółkę, logopedkę, która wszystkim mówiła, że się garbią i źle artykułują, tak więc Alina sama zaczęła w końcu zwracać na to uwagę.

– Przecież rozmawialiśmy kiedyś o różnych innych opcjach – powiedział Joe.

To też miałam brać poważnie? – zdziwiła się Alina. Rzeczywiście, kiedyś rozmawiali – bardzo niezobowiązująco – o krajach, do których mogliby razem wyjechać. Było to w małym pokoju hotelowym przy Piccadilly Circus, nim jeszcze wszystko stało się rzeczywiste. Na liście znalazły się między innymi Polska i Ghana.

– Czy to ma jakiś związek z tym, że nie dostałeś tamtej pracy? – spytała. – Mówiłeś, że nawet jej nie chciałeś.

Joe od razu się skrzywił. Wyczuła jego irytację głęboko w trzewiach. Potrzebowała teraz właściwych słów.

– Powiedz mi – poprosiła, dotykając jego twarzy.

Joe patrzył w sufit, jakby nie poczuł dotyku.

– Czuję się tak, jakby ze wszystkich stron otaczał mnie niewidzialny mur.

– Towarzysko czy zawodowo? – spytała.

– Tu i tu.

Joe uważał, że Finowie nie dopuszczają nieznajomych do swoich kręgów. W Finlandii nikt go nie zaprasza na kawę ani do domu. Można odnieść wrażenie, że Finowie mają już wszystko tak poukładane w życiu zawodowym i prywatnym, że osoby z zewnątrz nie mają szans w tej układance zaistnieć. Zwłaszcza gdy nawet nie można wyjść wieczorem z domu, dodał.

Zwłaszcza gdy nawet nie można wyjść wieczorem z domu. Przecież ja cię w domu nie trzymam, pomyślała zaraz. Było od razu mówić, że nie chcesz dziecka.

W każdym razie drugiego już nie. A ona chciała mieć trójkę. Parę razy próbowali podjąć temat dzieci, lecz atmosfera natychmiast się psuła i Alina czuła się tak, jakby żądała od niego rzeczy niemożliwych.

– O czym myślisz? – spytał. – Powiedziałabyś coś.

Myślała o ojcu, który potrzebował jej pomocy niemal każdego tygodnia w najróżniejszych sprawach. Wciąż nie umiał obsługiwać bankomatu, choć już z dziesięć razy podchodziła z nim do maszyny i pokazywała, jak się pobiera pieniądze. W jaki sposób będzie mu pomagać ze Stanów? A jeśli coś mu się stanie? Jeśli zachoruje i ktoś będzie musiał przynosić mu jedzenie ze sklepu, czytać ulotki leków? Po śmierci żony ojciec stał się apatyczny i roztargniony. Alina do tej pory nie mogła uwierzyć, że kobieta, która przez całe życie tryskała energią i zdrowiem, mogła umrzeć w zaledwie kilka miesięcy po wykryciu raka.

– Czułeś się tak od samego początku? – spytała. – Mogłeś mi powiedzieć.

– Nie chciałem cię martwić – odpowiedział Joe.

Głaskał ją po dłoni i mówił cichym, spokojnym głosem. Jeżeli coś się znajdzie, wyjaśniał, mogliby oboje rozważyć sprawę w myślach, bez pośpiechu, zastanowić się, co sądzić o krótkim wyjeździe do Stanów. Może powinien mieć oczy szeroko otwarte, tak na wszelki wypadek, w razie gdyby się nadarzyła jakaś dobra okazja?

– Ale tylko jeśli się zgodzisz – dodał.

Alina pomyślała o ojcu – z kim będzie spędzał Boże Narodzenie? – i poczuła ucisk w gardle. Odwróciła głowę i przełknęła ślinę, nie chciała, żeby widział jej łzy, choć nie wiedziała w zasadzie dlaczego.

– Czy „krótki wyjazd do Stanów” oznacza po prostu krótki wyjazd czy krótki wyjazd, który z czasem zacznie się wydłużać? – spytała w końcu.

– Nie wszystko da się zawsze z góry skalkulować – odpowiedział Joe takim tonem, że Alina się poczuła jak rozkapryszone dziecko.

– Przenosimy się do Stanów – oznajmiła Julii.

Ich pociechy raczkowały przed nimi na dywanie. W salonie Julii paliły się światła i cicho grał telewizor. Jadły ciastka i w ogóle nie patrzyły na puszczony z magnetowidu film, w którym singielka i samotny facet nie mogli pojąć, że zostali dla siebie stworzeni.

– Kiedy? – Julia wszystko chciała wiedzieć. – Gdzie? Na stałe? Czy ty też będziesz tam pracować? Do jakiej szkoły pójdzie Samuel?

– Nie wiem – powiedziała Alina.

Julia spojrzała na nią i zrobiło się jej głupio.

Teraz każdego dnia czekała na to, że po przyjściu z pracy Joe zakomunikuje jej od progu, że znalazło się dla niego miejsce w San Diego czy w Austin, w Santa Barbara albo w Albuquerque, i teraz ona musi się wypowiedzieć. „Tak” albo „nie”. Bała się dyskusji, która niechybnie wywiązałaby się po tej drugiej odpowiedzi, bała się argumentów, które musiałaby przedstawić, i kontrargumentów, jakimi zasypałby ją Joe; bała się wojny nerwów i negocjacji, od których będzie zależał los ich małżeństwa i wspólnego życia, ale także to, gdzie Samuel będzie chodził do szkoły, którego języka się nauczy i jak to się wszystko ostatecznie ułoży.

– To jeszcze ciągle kwestia otwarta – dodała i odwróciła wzrok.

Alina ufała, że wszystko się jakoś ułoży, tak potem powiedziała.

Julia kiwnęła głową. Zmieniała właśnie pieluchę swojemu małemu Jimiemu, już trzecią podczas tego filmu. Jimi przypominał Alinie Alfreda Hitchcocka.

– Wszystko się zawsze jakoś układa – powiedziała Julia.

– W zasadzie wszystko zależy od pracy Joego – rzekła Alina.

Julia powiedziała, że ją podziwia. Że pojedzie do obcego kraju, że nie będzie się bała zaczynać wszystkiego od zera. Słuchając jej, Alina zobaczyła siebie oczami przyjaciółki i nagle się ucieszyła, że wyjeżdża – tak, jest kobietą, która lubi przygody i samodzielność. Powiedziała Julii, że żal jej ojca, który byłby zdany wyłącznie na siebie. Miała wrażenie, że staje się coraz bardziej bierny i coraz bardziej uzależnia się od niej, że nie stara się już znaleźć w życiu czegoś dla siebie, a przecież ona nie może wiecznie żyć na warunkach starzejącego się człowieka. Coś w tym wszystkim nie do końcą ją zadowalało, ale nowa, awanturnicza orientacja życiowa wydawała się ekscytująca i mogła nawet imponować innym, a kiedy Julia tak kiwała tylko głową, przyjmując jej słowa bez żadnych zastrzeżeń, Alina zaczęła powoli nabierać przekonania, że tak właśnie wygląda teraz jej sytuacja i nawet jeśli nie jest to sytuacja najlepsza z możliwych, to nie jest też znowu taka zła. To jej życie, które sama sobie wybrała, a za swoje wybory trzeba płacić – także wtedy, kiedy wybiera się bezczynność, dreptanie w miejscu i odrzucanie wszystkich propozycji. Za co często przychodziło zapłacić akurat najwyższą cenę.

Ale gdy po południu w domu patrzyła na pulchną, roześmianą buzię swojego Samuela, rozpłakała się. Mała, kochana buźka. Płakała jeszcze, kiedy wrócił Joe. Sam pozmywał naczynia, nie musiała go nawet prosić, ale wydawał się smutny. Alina wiedziała, że ciężko znosi jej huśtawki nastrojów i obsesję na punkcie pozostania w Finlandii do końca życia.

Kiedy znowu się spotkały, Julia spytała, czy plany wyjazdu już się skrystalizowały. Trzeba jeszcze dopracować szczegóły, odpowiedziała Alina i przez chwilę rozmawiały o przenosinach na inny kontynent, czego żadna jeszcze nigdy nie doświadczyła, o Amerykanach, których oprócz Joego żadna nie znała, i o życiu, które w Stanach z pewnością jest zupełnie inne niż w Finlandii, ale koniec końców na pewno takie samo jak wszędzie na świecie.

Potem pod zmyślonym pretekstem wymówiła się od obiadu z Julią. Nie chciała się przyznać, że plany wyjazdowe nie posunęły się o krok, a ona nawet nie wie dlaczego. Zaczęła podejrzewać, że te przenosiny do Ameryki sama wymyśliła.

Alina i Julia spotykały się na obiedzie co dwa tygodnie od czasu, gdy urodziły się im dzieci. Zmówiły się jeszcze w ciąży. Ale teraz było inaczej. Kiedy po jakimś czasie Julia ponownie zadzwoniła w sprawie obiadu, Alina zgodnie z prawdą powiedziała, że akurat tego dnia jej nie pasuje, no i tak przestały się spotykać.

Ćwierkały sikorki. W lutowym słońcu pachniał topniejący śnieg. Alina stała na balkonie i kołysała Samuela w wózku.

Zastanawiała się, czy Joe nie dostał dobrej propozycji, czy może zrobił się wybredny i przebierał w ofertach, żeby nie powtórzyć życiowego błędu z Aliną i Finlandią. A może sprawa cały czas posuwa się do przodu bez jej wiedzy i pewnego dnia Joe oznajmi jej po prostu, dokąd i kiedy się przenoszą? Może właśnie w tej chwili gdzieś w Buffalo NY jakiś dyrektor generalny czyta CV Joego? Albo Joe dostał za dużo dobrych propozycji i ciągle się zastanawia, próbuje odpowiedzieć sobie na pytanie, jakich wyzwań najbardziej potrzebuje, nie chce się deklarować, zanim nie nabierze całkowitej pewności?

Jak szybko będą musieli się przenieść? Próbowała sobie przypomnieć propozycję Joego i wynikłą z niej rozmowę. Czy się wtedy zgodziła albo dała do zrozumienia, że raczej się zgodzi? A co, gdyby jednak nie chciała wyjechać? Czy musieliby się rozwieść i zostałaby samotną matką z dzieckiem? Czy zniosłaby to?

Miała wrażenie, że Joe wziąłby niemal każdą pracę, byle tylko wydostać się z Finlandii. Ale od tamtej rozmowy nie wspomniał o wyjeździe już ani słowem. Czy to znaczy, że może jednak nic z tego nie będzie?

Co wieczór, gdy Joe wracał do domu z instytutu, Alina otwierała usta, żeby go o to spytać, w końcu jednak nie pytała. Bała się, że wszystko zepsuje, bo może Joe zapomniał już o całej sprawie albo po cichu pogrzebał ją w myślach. Przypominając mu o trudach życia w zimnym, nieprzyjaznym kraju i o perspektywach świetlanej przyszłości za oceanem, mogłaby wywołać tylko ciąg nieodwracalnych zdarzeń – jak motyl, który wahnął skrzydełkami w nieodpowiednim momencie.

Trudno było wjechać wózkiem do toalety. Kiedy wreszcie zdołała już jakoś wmanewrować go do środka, stała chwilę bez ruchu pod jarzeniówką. Umyła ręce i zastygła w oczekiwaniu. Gdy jakiś czas potem zdawało się jej, że słyszy na korytarzu kroki tamtej, z trudem wyjechała wózkiem z powrotem na korytarz.

Joe był w pokoju sam. Objęli się niepewnie – miała wrażenie, że Joe nie lubi jej przytulać w pracy, nawet kiedy są sam na sam; w instytucie odgrywał inną rolę niż w domu. Budynek trwał w głębokiej ciszy jak zamknięta fabryka.

Rozejrzała się. Jeśli nie liczyć biurka dziewczyny, pokój Joego wyglądał tak samo jak zawsze, co nagle wydało się Alinie zupełnie niepojęte. Ich mieszkanie zmieniło się całkowicie. Łóżeczko opanowało jedyną pustą ścianę sypialni, musieli przesunąć swoje łóżko, a w łazience zrobić dziury w ścianie i w miejscu, gdzie kiedyś stała szafka, zamontować przewijak. Na podłodze salonu stanął – najwyraźniej na stałe – obóz złożony z kosza zabawek i maty z pałąkami. Choć dziewczyna zawłaszczyła połowę pokoju Joego, a dziecko całe mieszkanie, biurko Joego, tablica informacyjna i regał nie zmieniły się ani trochę.

– Co tak patrzysz? – spytał Joe.

– Po prostu zapomniałam, jak tu jest – odpowiedziała.

Joe poprawił spodnie i zaczął układać długopisy na biurku, jak gdyby nie mógł ścierpieć najmniejszych oznak nieładu. Nagle Alina poczuła się tak, jakby przyszła do niego obgadać jakieś bardzo nieprzyjemne, lecz konieczne sprawy.

Ona też tu kiedyś studiowała. Aż nie mogła teraz w to uwierzyć. Próbowała przypomnieć sobie zagadnienia, które autorzy podręczników uważali za ważne, szczegóły, o które w stołówce spierali się głośno i namiętnie chłopcy z kitkami, a które później straciły wszelkie znaczenie.

– No? – zagadnął Joe po chwili obopólnego milczenia i spojrzał na nią z uśmiechem: o co chodzi?

– Czy… nie ma już nikogo?

Jest, ta dziewczyna. Alina zerknęła na puste krzesło, na którym tamta przed chwilą siedziała. Przemknęło jej przez myśl, ile miesięcy czy może nawet lat wytrzyma w tej niewygodnej pozycji z podkurczoną nogą, jakich zwyrodnień się nabawi, w których kręgach.

– Spokojnie dziś – przyznał Joe i przeciągnął się z wymuszoną swobodą.

Samuel stęknął w wózku, ale po chwili oddech znów mu się wyrównał. Ubrała go grubo, był mróz. Tutaj jest mu za ciepło i zaraz się obudzi, trzeba będzie zmienić pieluchę i dać pierś, i tak się skończy jej pięć minut z Joem.

– Więc… jesteśmy tutaj tylko we dwoje? – spytała Alina, myśląc o pokoju Joego.

– Gdzie chciałabyś pójść? – odpowiedział pytaniem.

– Pójść?

Wlepiła w niego spojrzenie. Sądziła, że Joe będzie chciał pokazać Samuela ludziom z wydziału, niektórzy byli także jej znajomymi, a przynajmniej kiedyś się znali. Czy nie dlatego właśnie tu przyszła? Czy on naprawdę uważał, że przyszłaby bez powodu do pracy męża w środku dnia? A może czekał, aż Samuel się obudzi? Alina zaczęła się zastanawiać, czy nie za często zapomina powiedzieć choćby w paru słowach, o co jej chodzi.

Nagle poczuła, jakby coś na nią spadło. Nie potrafiła tego nazwać, ale ciężar przygniatał ją do ziemi; czuła, że nie ustoi na nogach, musiała usiąść, lecz jedyne wolne krzesło stało przy biurku dziewczyny.

– Co ci jest?

– Zrobiło mi się trochę słabo.

Na pewno odwodnienie, to od karmienia, miała już powiedzieć, gdy nagle otworzyły się drzwi.

W progu stała tamta. Między wskazującym i środkowym palcem trzymała niezapalonego papierosa, którym wahnęła parę razy, jakby dawała Joemu jakiś sygnał. Alinie przemknęło przez myśl: chyba nie będzie palić w pokoju przy dziecku?

– O, przepraszam – odezwała się dziewczyna po angielsku, papieros znieruchomiał. – Nie wiedziałam, że jeszcze tu jesteś – dopowiedziała po fińsku, nie patrząc Alinie w oczy.

– Idę tylko na fajkę – poinformowała Joego i zerknęła na papierosa, jakby to on był źródłem pomysłu. Miała świeżo umalowane usta, poprawiła małe rozmazanie, które Alina spostrzegła, kiedy z nią wcześniej rozmawiała.

– Przecież ty nie palisz – wymsknęło się Alinie, nim zdążyła pomyśleć.

Dziewczyna uniosła poczernione brwi i spojrzała na Joego – oho? Alina miała nieodparte wrażenie, że tamta zaraz wybuchnie śmiechem.

– Dla towarzystwa – wyjaśniła jej dziewczyna. Jakby to był jakiś żart, pomyślała Alina.

– Dzisiaj nie mam za bardzo czasu – odezwał się Joe oficjalnym tonem.

Tamta uniosła brwi, jakby chciała powiedzieć Joemu: wrócimy do sprawy, jak ta sobie pójdzie, po czym obróciła się na pięcie i zniknęła. Alina słyszała przez drzwi oddalający się stukot jej czarnych butów.

Odwróciła się do Joego.

– Wychodzę czasem rozprostować kości – powiedział i odchrząknął. – W wolnej chwili.

– Możesz sobie palić, jeśli o mnie chodzi – rzekła Alina. – Jestem tylko trochę zaskoczona.

– Nie palę.

– Chciałam powiedzieć, że nawet gdybyś palił, mnie by to nie przeszkadzało.

Starała się rozjaśnić słowa uśmiechem, ale twarz Joego pozostała pochmurna.

– Jak ona ma na imię? – spytała.

– Aleksandra.

Do Włoch Alina pojechała dlatego, że gryzło ją sumienie. Na samo wspomnienie serce znów zaczynało jej walić w piersi. Myślała o tamtym wyjeździe zawsze, kiedy miała wrażenie, że nigdy w życiu niczego nie przeżyła.

Była wtedy taka młoda. Od tamtego wyjazdu minęło zaledwie półtora roku, ale… była jeszcze taka młoda.

Nie miała najmniejszej ochoty zdradzać nikomu szczegółów swojej skopanej magisterki, nie mówiąc już o opowiadaniu o tym publicznie, ale Wallenberg machnął tylko ręką i dał jej do zrozumienia, że wyjazd należy do sprawy.

Widziałbym panią chętnie w swojej drużynie, powiedział Wallenberg, mając na myśli doktorat. Wallenberg mówił literacką fińszczyzną nawet w najbardziej swobodnych chwilach. Podkreślona oficjalność miała być zabawna i wzruszyła Alinę: sześćdziesięcioletni profesor, a taki bezradny. Drużyna Wallenberga liczyła dokładnie zero zawodników. Studenci wiedzieli, że profesor co rok ponawia próby namówienia kogoś do kontynuowania swojego dzieła, które nie miało żadnej przyszłości; wyjątkowej tematyce badawczej groziła śmierć naturalna.

Wyjechała do tych Włoch w ramach przeprosin za to, że nie zdobyła się na powiedzenie mu, że nie będzie pisać doktoratu i nie uratuje dzieła jego życia, choć między wierszami dała mu do zrozumienia, że nadal poważnie się nad tym zastanawia.

Kiedy w wielkiej hali wystawowej stłoczyły się setki uczestników konferencji i zaczęły się sesje plakatowe, Alina stała samotnie przed swoim posterem i modliła się, żeby nikt się przy niej nie zatrzymał, bo od razu zobaczy, że jest zwykłą oszustką. Wstydziła się swojej pracy, jej wyników i pośpiesznie rozrysowanego na plakacie schematu. Poster, którego wymiary w oficjalnej broszurze określono z dokładnością do jednego centymetra, wydawał się jej wręcz arogancki. Nadal nie mogła uwierzyć, że tę ogromną czarno-białą płachtę drukarnia uniwersytecka wyprodukowała specjalnie dla niej, by mogła ją pokazać właśnie tutaj. Musiało to kosztować setki marek. Alina robiła, co mogła, żeby wyglądać na nieobecną i pogrążoną w myślach, i z ulgą stwierdziła, że to działa – ludzie szybko ją mijali. Dokoła dyskutowano o jakichś badaniach i ich wynikach, a ona wtopiła się w swój nijaki plakat i puls powoli zaczął wracać do normy.

Jeszcze tylko kwadrans, pomyślała, starając się nie patrzeć co chwila na zegarek. Słyszała, jak Hiszpanka przy sąsiednim plakacie po raz trzydziesty opowiada o swoich badaniach. Za każdym razem mówiła to samo, powtarzała słowo w słowo te same dowcipy, które Alina znała już na pamięć. Ty, mogę cię zastąpić, jakbyś chciała wyskoczyć do toalety, przemknęło jej przez myśl, kiedy patrzyła w jasną twarz dziewczyny. Ludzie słuchali jej chętnie, śmiejąc się uprzejmie we właściwych momentach.

Nagle pozazdrościła jej wszystkiego: projektu, jeszcze bardziej prymitywnego niż jej, wniosków, zbyt śmiałych w świetle uzyskanych wyników, angielskiego, znacznie gorszego niż jej, i sympatycznego sposobu prezentowania swojej pracy. Wokół Hiszpanki gromadziły się tabuny słuchaczy. Zwłaszcza mężczyźni słuchali jej z wyraźną przyjemnością, jak gdyby czekali na to spotkanie przez całe życie.

Wzdrygnęła się, bo zdała sobie sprawę, że ktoś przystanął przy jej posterze i uważnie mu się przygląda – sympatyczny cudzoziemiec o brązowych oczach. Mężczyzna spytał ją, czy mogłaby mu coś powiedzieć o swoich badaniach. Śmiało, jakoś to przeżyję, zażartował. Było w tym coś wzruszającego i nagle Alina poczuła, że ma już dosyć tych swoich zahamowań i kompleksów, tego śmiertelnie poważnego traktowania śmiesznej pracy magisterskiej i siebie samej, opowiedziała mu więc krótko, co zrobiła i co o tym sądzi, jak gdyby nie miało dla niej żadnego znaczenia ani to, co mężczyzna o niej pomyśli, ani to, że przekreśla właśnie swoją ostatnią szansę na zachowanie resztek naukowej wiarygodności – i najlepsze w tym wszystkim, że naprawdę nie miało to dla niej już żadnego znaczenia. Chcąc uprzedzić słuszną uwagę, że pod wieloma względami jej badania zostały przeprowadzone błędnie i dlatego nie można z nich wyciągać żadnych wniosków, zakończyła pospiesznym stwierdzeniem, że cała sprawa była źle pomyślana od początku do końca.

Mężczyzna jednak zmarszczył czoło i rzekł: bynajmniej. But listen – tego wyrażenia użył. I nagle wszystko stanęło na głowie, bo wyobrażała sobie tę sesję dokładnie odwrotnie: krytykowała swoją pracę przed poważnym, liczącym się na arenie międzynarodowej badaczem – prawdziwym naukowcem – a ten jej bronił, twierdząc, że to ma sens.

Pierwsza i najważniejsza rzecz to postawić właściwe pytania, powiedział jej z takim przekonaniem, że miała wielką ochotę uwierzyć mu na słowo. Za nimi stała grupa poważnie wyglądających naukowców, starszych już panów w garniturach, i śmiała się z dowcipu Hiszpanki, który Alina usłyszała właśnie po raz trzydziesty pierwszy, a jej cudzoziemiec po raz drugi; spojrzeli po sobie i wyczytali w swoich oczach, że oboje zdali sobie z tego sprawę. Jednocześnie powstrzymali śmiech, a mężczyzna spojrzał w sufit, dając jej do zrozumienia, że dowcip jest raczej kiepski, i nagle Alina zapragnęła, by jeszcze nie odchodził.

Mężczyzna podziękował i podszedł do następnej osoby, pucułowatego, zasapanego chłopaka w tak beznadziejnym ubraniu, jakie mogą nosić tylko młodociani geniusze. Po jego odejściu Alina spostrzegła, że stoi przed swoim posterem już inaczej niż wcześniej: teraz z uśmiechem patrzyła wszystkim w oczy i ludzie przystawali, żeby zerknąć na jej plakat, a ten i ów zostawał na dłużej; wtedy Alina referowała mu wyniki, jak gdyby jej badania należało potraktować bardzo poważnie, a ona sama była dumną ze swoich wyników badaczką, i ze zdumieniem stwierdzała, że żadna z osób, które się przy niej zatrzymywały, wcale nie miała zamiaru podważać jej kompetencji. Interesting – słyszała, i potem jeszcze: thank you. I: Zamierza pani opublikować te wyniki? Mogłabym prosić o przesłanie mi artykułu? Pożałowała, że nie ma mniejszych odbitek plakatu do rozdawania – inni mieli – nagle ludzie zaczęli ją o to ksero pytać. I nagle zapragnęła też, by czas przeznaczony na sesję plakatową – w sumie bardzo krótki – jeszcze się nie kończył: przecież dopiero zaczęła. Oferta wstąpienia do zespołu Wallenberga wracała czasem w myślach w zupełnie nowym świetle i Alina przyłapała się na tym, że rozważa ją prawie na poważnie: a więc tak mogłoby wyglądać moje życie.

Kiedy po sesji wyciągała pinezki z tablicy, myślała o Amerykaninie o brązowych oczach i o tym jego sympatycznym spojrzeniu. Pamiętała słowa, jakimi opisał jej badania: methodologically sound, metodologicznie bez zarzutu. Zastanawiała się, czy mówił poważnie, czy to tylko ten słynny amerykański sposób na rozmowę – powiedzieć każdemu coś miłego, lecz niekoniecznie prawdziwego. Powtarzała w myślach jego imię – Joe – i nazwę uniwersytetu w Stanach, gdzie pracował; znała ją z prasy i filmów. Próbowała sobie wyobrazić, jak może wyglądać jego życie, przypominała sobie własne – i przez chwilę bardzo żałowała, że nie zrobi doktoratu i już nigdy nie przyjedzie na podobną konferencję, gdzie spotyka się podobnych do Joego uprzejmych, inteligentnych cudzoziemców.

Po sesji zwinęła swój poster w rulon, wsunęła go do tuby, którą kupiła specjalnie w sklepie dla plastyków, i zarzuciła pasek na ramię. Wtedy zo-baczyła wchodzącego do hali Joego: wydawał się zagubiony, lecz po chwili ją dostrzegł i widocznie się ucieszył.

Nigdy się nie dowiedziała, czy wrócił tam dla niej, czy też miał inną sprawę do załatwienia, ale gdy zaprosił ją na kolację, chętnie się zgodziła.

Trzeba by znów o tym porozmawiać, pomyślała, gdy mijały dwa tygodnie od ostatniej próby. Może teraz będzie lepiej. Tak czy owak, musi jeszcze raz spróbować, niech się dzieje, co chce.

Wieczorami jednak, kiedy przypominała sobie o tym, bo okoliczności wydawały się sprzyjające, dziewczyna już leżała w pościeli – na plecach, z papierosem w ustach – i częstowała Joego, który odkładał na bok swoich arcymistrzów i sięgał do paczki. Tamta odsuwała kołdrę na bok, przewracała się na brzuch i wspierając się łokciami na poduszce, unosiła w górę tyłek, oddawała się mu.

Alina zamykała wtedy oczy i usiłowała zasnąć. Nie mogła nie słyszeć, jak z każdym jęknięciem srebrna bransoleta uderza rytmicznie w deskę u szczytu łóżka, o który zapierała się tamta. Jęczała też pod Joem w jakiejś kawalerce w centrum, gdzie na stołach nie walały się ubranka i zabawki, tylko leżały zagraniczne czasopisma z architekturą wnętrz; Joe trzymał ją za jędrne pośladki i dopychał do ściany w brudnej toalecie na stacji benzynowej albo w pustej sali wykładowej późnym wieczorem, kiedy wszyscy już poszli do domów. Naga dziewczyna siadała na nim okrakiem w zatęchłym pokoju hotelowym i w ciemnym pokoju w instytucie, pojękiwała i poruszała się tak, jak Joe zawsze chciał, tylko że jej, Alinie, nigdy tego nie powiedział – jak dzika kocica.

Czasami dziewczyna przychodziła też za dnia, a raz zjawiła się w stroju wieczorowym i jakby prosto od fryzjerki – w kostiumie bez rękawów, który miał na plecach rozcięcie sięgające prawie do pasa; nad łopatką Alina zobaczyła mały, dobrze dopasowany tatuaż. Do tamtej pory tatuaże widywała tylko u marynarzy i zakapiorów po więzieniu, nigdy u młodej kobiety. Tamta siadła w fotelu obok niej podczas południowej drzemki Samuela, kiedy Alina oglądała dramat obyczajowy rozgrywający się w angielskim szpitalu, gdzie lekarze nie zajmowali się pacjentami, tylko spragnionymi miłości pielęgniarkami. Zerknęła na telewizor, potem na Alinę. Dobre? – spytała spojrzeniem i Alina wyczuła jej złośliwą satysfakcję.

Wiedziała, co tamta sobie pomyślała.

Mamy z Joem tyle wspólnych tematów, mówiła jej tamta każdym aroganckim, triumfującym gestem. Z jej spojrzenia i zachowania emanowała pewność, że sprawa jest już przesądzona. Zostały tylko kwestie praktyczne, a te jak zawsze nie nadążają za uczuciami.

Alina poczuła ukłucie w sercu.

Dziewczyna już teraz pozowała na rzeczywistą partnerkę Joego, wyobrażała sobie, że wybawiła go od kosmicznej samotności. Widać to było po jej opanowaniu, po emanującym naturalną i bezsprzeczną seksualnością języku ciała. Chyba zdajesz sobie sprawę z tego, jak przy mnie wyglądasz? – pytały jej uniesione brwi już wtedy, gdy Alina pierwszy raz wybrała się z dzieckiem do instytutu. Tylko ze mną Joe może myśleć o tym, co dla niego ważne – mówił Alinie jej grymas – tylko ze mną może się sprawdzać w dorosłym życiu.

I dlatego Joe nie chce już wyjeżdżać z Finlandii, powiedziały Alinie drżące rzęsy tamtej, choć z początku nie potrafiła tego drżenia właściwie zinterpretować.

Jest nam ze sobą tak dobrze.

Niekiedy dziewczyna przychodziła zupełnie bez makijażu i biżuterii, a raz paradowała po dużym pokoju w długiej czarnej sukni z lat dwudziestych i w kapeluszu z woalką, trzymając w palcach długą cygarniczkę z papierosem bez filtra. Przyglądała się uważnie zasłonom, potarła tkaninę między palcami, spojrzała na Alinę i kiwnęła jej głową z aprobatą: całkiem okej – zważywszy. Albo uśmiechała się do niej jak do dziecka, które potknęło się o własne nogi. Raz czekała na Alinę w korytarzu, kiedy ta zziajana i spocona wróciła do domu z ciężkimi torbami zakupów, pchając wózek z płaczącym Samuelem. Alina udała, że jej nie widzi, czuła jednak, że tamta przygląda się jej z pogardą i politowaniem. Raz, gdy Joe był w domu, Alina weszła do sypialni i zobaczyła ją na kolanach, w samych kabaretkach. W pozie zamyślenia trzymała palec między wilgotnymi wargami, przymknięte oczy patrzyły sennie spod grubo wymalowanych rzęs.

Kiedy Alina nie potrafiła sobie od razu przypomnieć nazwiska polityka czy celebryty, dziewczyna patrzyła na nią z boku ze złośliwą satysfakcją. Kiedy nie wiedziała, co myśleć o ważnej kwestii społecznej, czuła na karku palące, kpiące spojrzenie tamtej. Kiedy Joe tracił cierpliwość do jej powolnej, pozbawionej niuansów angielszczyzny, tamta stała już przy nim, młoda i szybka, gotowa wieść z nim uczoną dyskusję z nieporównywalnie większą swadą i poczuciem humoru na poziomie nieosiągalnym dla jego wiecznie niewyspanej, ociekającej mlekiem żony. Kiedy między Aliną i Joem zaczynało iskrzyć, dziewczyna zjawiała się i przysłuchiwała się rozmowie, a kiedy Alina złościła się na niego, dziewczyna siadała mu na kolanach i pocieszała go. Z zakurzonego archiwum biblioteki wydziałowej dziewczyna wygrzebała jej pracę magisterską i wieczorami czytała Joemu na głos co głupsze fragmenty. Śmiali się do rozpuku, aż dziewczyna przerywała i musiała ocierać łzy. Joe nie był w stanie usiedzieć na krześle i tarzał się po ziemi, trzymając się za brzuch.

Wkrótce Alina zaczęła widywać dziewczynę nie tylko w domu, ale także na spacerze z wózkiem, w modnej restauracji, gdzie tamta siedziała ze swoją jak ona bezdzietną i beztroską przyjaciółką. „Nie umiem sobie nawet wyobrazić ciebie jako blondyna, bo zawsze miałeś takie ciemne włosy – ale w sumie czemu nie. A on mi na to… No mówię ci, myślałam po prostu, że nie wiem, co zrobię! No, ja też w sumie nie miałam już siły iść nigdzie w sobotę, byłam zupełnie wypompowana”.

Dlaczego ona musi się zawsze pojawiać, dlaczego? Alina zrobiłaby wszystko, żeby się jej pozbyć, po prostu wszystko.

To śmieszne, pomyślała, gdy ruszyła z wózkiem przed siebie, a dziewczyna w oknie restauracji pomachała jej z uśmiechem, rozwierając doskonałe, zmysłowe wargi i odsłaniając piękne, idealnie równe zęby. Powinnam iść na terapię, pomyślała Alina, na psychoanalizę, jak najdłuższą i do bólu nudną. „Tobie też przynieść?” – usłyszała Alina pytanie przyjaciółki i tamta odwróciła się od okna. „No, przynieś, dzięki”.

To jest po prostu absurdalne.

We Włoszech najpierw się zawahała. Powinna była odmówić, przynajmniej na początku. I tak też zrobiła – w myślach, zanim kelner uzupełnił jej kieliszek i spytał, czy życzą sobie deser. Im dłużej siedzieli w restauracji, tym trudniej znosiła przyciemnione oświetlenie sali, ciepłe wino i pełne szacunku pytania Joego.

Wbrew dobremu mniemaniu, jakie miała o sobie, oddała mu się w myślach już w taksówce. Doskonale wiedziała, co robi, gdy po jeszcze jednym kieliszku calvadosu na dobranoc mimo walącego jak szalone serca wysiliła się na niewinność i w cichym hotelowym korytarzu spytała, czy Joe nie miałby ochoty na jeszcze jeden, u niej w pokoju.

Kiedy rano z rozpalonymi policzkami opowiedziała Julii przez telefon o Joem i dodała, że ona na pewno nie zgodzi się na nic – zaledwie parę godzin po tym, jak zmiękczona winem z niepojętą dla siebie naturalnością nakładała Joemu prezerwatywę – przyjaciółka odpowiedziała: „Ten jeden romans na wyjeździe kobieta musi w życiu mieć”.

Dwie ostatnie noce konferencji Alina spędziła w łóżku Joego. Wrzesień we Włoszech był tak gorący, że spali przy otwartym oknie. Świerszcze cykały miękko i obco. Nad ranem przemykała się chyłkiem do swojego pokoju, na wypadek gdyby Wallenberg przed śniadaniem zapukał do jej drzwi.

W samolocie profesor spytał ją, czy cieszy się z wyjazdu do Włoch. Poczuła, że się czerwieni; wróciła myślami do tego wszystkiego, co jej się tam przydarzyło: a więc to się przydarzyło właśnie jej, a więc tym razem to ona będzie opowiadać, a nie tylko słuchać.

Nigdy nie miała facetów na jedną noc, umiała się jednak znaleźć w nowej sytuacji. Była dumna z siebie – stanęła na wysokości zadania. I zachowa odpowiedni dystans, nie będzie tego wyolbrzymiać, powstrzyma pokusę, by wypełnić niejasności własnymi sensami. Wiedziała, że już nigdy Joego nie spotka, więc trzeba mu pozwolić odejść, zniknąć z jej życia. Gra była taka podniecająca po części dlatego, że właśnie tego oczekiwali mężczyźni.

Mimo to przystała na propozycję Joego i jeszcze tej samej jesieni spędziła z nim długi weekend w Londynie, gdzie on był na konferencji. Co, znowu? – zdziwiła się, gdy zadzwonił do niej, a on roześmiał się serdecznie, jak gdyby usłyszał dobry żart. A przecież ona spytała poważnie.

Na ten londyński weekend wzięła studencką pożyczkę – pierwszą i jedyną w swoim życiu – i to bez zastanowienia, co bardzo ją samą zdziwiło. Z początku nie chciała o tym powiedzieć nawet Julii, której mówiła wszystko, bo przyjmując propozycję Joego, pokazała swoją prawdziwą twarz: tylko udaje niewinną, a w rzeczywistości daje dupy na lewo i prawo. Później się zdziwiła, że Julia nie jest oburzona i nie zamierza wygłosić umoralniającego kazania. W głosie przyjaciółki usłyszała raczej zaskoczenie i radość matki, której strachliwy maluch wreszcie się odważył zamoczyć palec w morzu. Na ulotną chwilę Alina się zdziwiła – to z własnym życiem naprawdę można robić, co się tylko chce? – lecz zbudzona myślą radość wyrodziła się szybko w pytanie, czy Julia od zawsze nie uważała jej za kobietę zahamowaną, która wyparła swoją kobiecość. Ale w Londynie Joe był tak troskliwy i ciepły, że Alina aż sobie zazdrościła – kobiecie, która nie pytając nikogo o zgodę, pojechała na cztery dni do Londynu tylko po to, żeby uprawiać seks z praktycznie nieznajomym Amerykaninem, bo miała na to ochotę. I z Joem była w łóżku dużo śmielsza niż ze swoim byłym chłopakiem Jonim Hakalainenem, którego zachcianki odbierały jej dobre samopoczucie, odzierały z kobiecości i z porażającą jaskrawością obnażały każdy nieerotyczny szczegół ich intymnych sytuacji. A przecież w Londynie robiła z własnej inicjatywy to samo – i z Joem nie było to wcale żenujące, lecz po prostu cudowne, i to jeszcze bardziej utwierdzało ją w narastającym od pewnego czasu podejrzeniu, że przez całe dotychczasowe życie wlokła się jak głupia po bocznym torze. Kiedy Joe wspomniał nieśmiało o Finlandii, myślała, że się przesłyszała, ale kiedy tuż przed Bożym Narodzeniem rozsunęły się drzwi w hali przylotów lotniska Helsinki-Vantaa, Joe podszedł do niej z dwiema walizkami i pocałował ją długo i zachłannie – wszystko wydało się jej tak naturalne i oczywiste, jak gdyby oboje doskonale wiedzieli, co robią. Wszystko wydawało się naturalne i oczywiste także w tamte ostatnie grudniowe popołudnia, leniwe i senne, kiedy w mroku za oknem jej kawalerki padał śnieg i kiedy począł się Samuel. Ciąża ją zaskoczyła – a więc to takie łatwe? I choć w tamte grudniowe noce może nie mieli w pełni przemyślanych rozwiązań i nie przypuszczali, że jeden weekend czystego szaleństwa tak właśnie może się skończyć, ostatecznie zrobili to razem i jeżeli tak to się skończyło, to znaczy, że tak właśnie miało być.

Nie przeszkadzała jej także długa i samotna wiosna, kiedy po Nowym Roku Joe wrócił do Stanów. Z radością obserwowała zmiany zachodzące w jej ciele – urosły jej piersi i brzuch, który niby był jej, a jednak obcy. Po raz pierwszy w życiu wsiadała do tramwaju i całym swoim promiennym ciałem wołała: patrzcie na mnie! I co dziwne, ani trochę jej to nie krępowało – jej, która nigdy nie pchała się na afisz; osobliwym zrządzeniem losu tym razem nie chodziło o nią samą, lecz o coś większego, jak gdyby jej ciało było emanacją jakiejś ponadczasowej, transcendentalnej prawdy. I rozkoszowała się tym po trosze awansem; większość radości była ulokowana w nadchodzącym spełnieniu, we wspólnym, cudownym lecie, które z tygodnia na tydzień stawało się coraz bardziej realne. To dlatego w poradni mogła ze spokojem, a nawet rozbawieniem przyjmować podszyte troską pytania lekarki o partnera i spojrzenia znajomych, którzy znacząco patrzyli na jej rosnący panieński brzuch, bo wiedziała, że latem po przyjeździe Joego wszystko się wreszcie raz na zawsze ułoży – i będzie miała życie, o jakim kiedyś nawet nie śniła.

Alina chciałaby wrócić na sam początek i zrobić wszystko inaczej. Wszystko odkręcić: wspomnienia z Włoch i Londynu, cykające za oknem świerszcze, swoją prezentację i silny akcent Hiszpanki, hotelowy pokój na Piccadilly Circus, siebie i Joego; to, jak wszystko się zaczęło.

O ich rozmytych, nierzeczywistych początkach i sprawach, które wtedy przyspieszały jej oddech i nagle zmieniły jej życie w kulę wysokiego napięcia, Alina najchętniej już by nie myślała w ogóle. Kiedy przypominała sobie pokój w hotelu i świerszcze, serce już jej nie waliło jak szalone, tylko robiło jej się słabo, jak gdyby rano zapomniała zjeść.

Oto ona: kobieta, która w pierwszy wieczór na zagranicznej konferencji wskoczyła do łóżka z nieznajomym, oddała się mu, zgodziła na wszystko, zaczęła romans na odległość, który nie miał żadnych szans. Weszła w relację, która gdzieś daleko, na innym kontynencie, doprowadziła do rozpadu innego związku.

Alina nie była taka.

Teraz najchętniej zmieniłaby wszystko tak, by okoliczności pasowały do niej i do Joego, pasowały do nich, do małżeństwa, do rodziny z dzieckiem. Do ludzi prawdziwych i godnych zaufania, którzy mają serce po właściwej stronie. I duszę.

Nocą, kiedy tuliła do piersi płaczącego Samuela, patrzyła na śpiącego Joego. To nie jest mężczyzna, który byłby do tego zdolny, pomyślała, on nie poszedłby do łóżka z inną, dopiero co poznaną, nie zaryzykowałby wszystkiego, nie zostawił żony i nie przewrócił swojego życia do góry nogami dla kobiety, o której nie wie absolutnie nic. Joe taki nie był.

Ale właśnie taki był.

Taka była prawda: właśnie tak Joe postąpił z nią, nie mówiąc o niczym swojej dziewczynie, nieznanej Alinie Amerykance. Jakiejś Hannah, o której ona nie wiedziała i którą zepchnęła z łóżka na podłogę, kiedy ta zjawiła się w pokoju hotelowym pełna goryczy i urazy, wcisnęła między nich, nabrała powietrza w płuca, by krzyknąć, że ona i Joe są zaręczeni – nie rozumiesz?! zaręczeni! – i pociągnęła Alinę za włosy, lecz ona zatkała dłonią usta amerykańskiej dziewczynie Joego i wykopała ją za okno – i dlatego są teraz tutaj we dwoje, i są właśnie takimi ludźmi, jakimi się przez to stali. I czy dlatego teraz, kiedy w ciemnym mieszkaniu Alina trzyma przy piersi Samuela, dziewczyna z instytutu śpi obok Joego na jej miejscu?

Alina przyglądała się twarzy dziewczyny. Bez grubego makijażu wydawała się jej bardziej miękka, serdeczniejsza.

Nagle, kiedy Alina odkładała Samuela z powrotem do łóżeczka, tamta otworzyła oczy.

W jej oczach Alina dostrzegła pytanie: obudził się?

Udała, że jej nie widzi. Wiedziała, co tamta myśli: każdy jest kowalem własnego losu. Dziewczyna przystosowała się do wymagań, jakie świat stawia dzisiaj wszystkim. Nauczyła się czerpać przyjemność z najróżniejszych źródeł. Nikt nie jest nikomu nic winien, każdy odpowiada tylko za siebie. Nic nie jest pewne, nikomu nie można ufać i dlatego najważniejsze w życiu to dobrze się bawić. Co nie jest zresztą trudne, kiedy jest się młodą, pewną siebie panienką o jędrnej pupci. Jak nie masz dzieci, to możesz robić, na co masz ochotę: zamówić sobie truskawkowego drinka w południe, ostrzyc się kanciasto, odbić żonie męża.

Alina wzdrygnęła się, bo nagle dziewczyna usiadła na łóżku i pokręciła głową z wyraźną dezaprobatą. Zrozumiała tamtą bez słów: co ty możesz o mnie wiedzieć. Z mroku wybijały się jej mlecznobiałe, idealne piersi. Alina poczuła ukłucie zazdrości, ale zaraz przez głowę przemknęła jej triumfalna myśl: pogadamy później, jak zaczniesz karmić. Tak ludzie stają się zgorzkniali, zaczynają bezwiednie życzyć innym źle, pomyślała zaraz i posmutniała; miała wyrzuty sumienia.

Widzę, jaka jesteś, powiedziała jej Alina w myślach. Widzę to po twoim zachowaniu.

Tamta uniosła brwi, udając rozbawienie. Pofarbowała je na czarno, więc widać je było dobrze nawet w mroku.

Tamta pokręciła głową: nigdy nie zaczęłabym kręcić z facetem, który jest zajęty, mam swoje zasady.

Serio mówię, powiedziała Alinie spojrzeniem. I wskazała na nią palcem: ty też byś nie zaczęła.

To prawda, pomyślała Alina i chrząknęła. Nie chciała wierzyć, że mogłaby podrywać zajętego mężczyznę. Ale natychmiast przypomniała sobie Włochy i świerszcze – i zapiekły ją policzki.

Dziewczyna zmarszczyła czoło. Tym razem jej mina mówiła: Do czego by to doszło, gdybyśmy nie myślały o sobie? My, dziewczyny?

Prawda była taka, że Alina nie wiedziała. Joe wcześniej słowem nie wspomniał o swojej amerykańskiej dziewczynie, dopiero w Londynie. Skąd mogła wiedzieć? Z tej jego szczególnej intonacji, od razu odpowiedział jakiś głos w jej głowie. Z tego sekundowego milczenia, które zapadło, kiedy spytała Joego o poprzednie relacje. I to była prawda, przypomniała sobie, z jaką swobodą w głosie jej się oświadczał, z jaką pewnością; wolała interpretować to jako ufność we własne siły, a przecież inna od razu przejrzałaby go na wskroś. Później go o to spytała i w końcu – mimochodem, konstatując jakby fakt bez znaczenia – przyznał, że rzeczywiście miał dziewczynę, a w zasadzie to był zaręczony, ale tamten związek się rozpadł po weekendzie spędzonym z Aliną w Londynie.

Przez całe cztery dni wypełnione tym wszystkim, co robili w londyńskim hotelu, tamta dziewczyna – jakaś Hannah po drugiej stronie Atlantyku – była z nim jeszcze zaręczona.

Skąd człowiek ma wiedzieć, jak powinien się zachować w każdej sytuacji? Chyba nie warto odmawiać sobie wszystkiego, czego się naprawdę pragnie?

Alina zerknęła na Samuela. Chłopiec posapywał spokojnie przez sen. Ona też była spokojna i ufnie patrzyła w przyszłość, po raz pierwszy od długiego czasu.

Próbowała sobie wyobrazić tamtą jako koleżankę Joego z pracy, która siedzi z nim w instytucie do wieczora i staje się jego dobrą znajomą. Może nie interesowała się Joem w takim sensie? Czy mogło tak być?

Z początku nie chciała dopuścić tej myśli do siebie, ponieważ miała wrażenie, że takim nastawieniem da dziewczynie zupełnie wolną rękę – mimo że wszystko rozgrywało się wyłącznie w jej głowie. Zaraz jej jednak ulżyło, bo tamta pokiwała głową: Masz rację.

A więc Joe jej nie interesował.

Alina długo się jej przyglądała. Potem położyła się obok niej. Czuła, że stopniowo puls się uspokaja. Ulżyło jej, ale zarazem poczuła zawód. Czyżby, mimo wszystko, miała nadzieję, że dziewczyna chce Joego mieć? Tak, chyba właśnie o to naprawdę jej chodziło: żeby tamta go pragnęła, lecz nie mogła mieć. Najchętniej przytuliłaby tamtą na zgodę. Wyobrażała sobie jej drobne, ciepłe ciało w swoich ramionach, przyjemnie byłoby to zrobić, życząc jej jak najlepiej.

Zamknęła oczy, gotowa wreszcie zasnąć. Zdąży przespać jeszcze parę godzin do szóstej, kiedy Samuel się obudzi i zacznie wołać o kaszkę. Alina zapadała się już w ciepłą, czarną otchłań, gdy nagle zbudził ją słaby szelest i znów poczuła znajomy ucisk w gardle.

Otworzyła oczy i obróciła się. Joe nie spał, tamta wróciła. Mówili cicho, żeby ich nie słyszała, wargi dziewczyny musnęły jego ucho. Potem Joe całował tamtą długo i zachłannie, tak jak ją całował na lotnisku, a dziewczyna zaczęła powoli ściągać z niego kołdrę i całować jego pierś wilgotnymi wargami. Schodząc coraz niżej, wsunęła szczupłą, dziewczęcą dłoń w spodnie jego piżamy, Joe westchnął głęboko i zamknął oczy – i Alina wiedziała, że już do rana nie zmruży oka.

W wietnamskiej restauracji, gdzie poszli na kolację po sesji plakatowej, Joe spytał Alinę, na którym jest roku studiów doktoranckich. Zacięła się na moment, ale odpowiedziała, że na pierwszym; nie odważyła się przyznać, że nie zaczęła nawet pisać doktoratu i jest zwykłym magistrem, który wcisnął się od zakrystii na konferencję dla prawdziwych naukowców.

Nie wiedziała nawet, czy w jej instytucie w ogóle jest jakiś program studiów podyplomowych, jak gdzieniegdzie za granicą. Ludzie pisali prace magisterskie, bronili i znikali na zawsze. W rewirze Wallenberga był pokój jakiegoś pracownika naukowego, ale Alina widziała go tylko raz: facet targał cztery wymięte reklamówki i wyglądał, jakby się nie mył od paru miesięcy. Czy ktoś taki mógł pisać doktorat? Nie była tego pewna.

– Na pierwszym? – Joe spojrzał na nią z podziwem. – Jesteście w Europie lata świetlne przed nami. U nas żaden doktorant na pierwszym roku nie byłby w stanie poprowadzić samodzielnie projektu badawczego. Nikt nie umiałby zrobić czegoś takiego. O undergrade’ach nie ma nawet co mówić, bo w Stanach to praktycznie ciągle jeszcze dzieci.

Alinie było wstyd, że go okłamała. Amerykanin zarzucał ją komplementami, na które wcale nie zasłużyła. Poczuła, że pieką ją policzki, i musiała pójść do toalety i nałożyć sobie więcej pudru na twarz. Pochlebiało jej, że Joe widzi w niej Europejkę, kobietę z kontynentu, który wyprzedził Amerykę. Po powrocie do stolika musiała się skupić na grubym makaronie Cao Lau i od tego wszystkiego rozbolała ją głowa. Nigdy wcześniej nie jadła pałeczkami, choć z niewytłumaczalnego powodu powiedziała co innego, kiedy ją o to spytał. Świeża mięta i jakaś inna przyprawa, której nie rozpoznała, trochę podobna do cynamonu, dawały razem cierpko-słodki smak i serce zabiło jej mocniej na myśl o tym, gdzie jest i z kim – i ile można dostać od życia, jeśli tylko ma się odwagę brać.

Joe mówił o europejskiej mentalności i o tym, że Amerykanie w latach sześćdziesiątych na własne życzenie stracili charakter. Alina słuchała go i modliła się w duszy, żeby się nie zorientował, jak niewiele jego rozmówczyni wie o tym wszystkim, o czym jej opowiada. Próbowała zapamiętywać używane przez niego wyrażenia, żeby się później nie zbłaźnić, bo mogą się jeszcze przydać: monitorować rynek pracy, robić postdoc, robić undergrade.

Joe powiedział, że wcześniej chciał robić postdoc gdzieś w Europie – no, chyba żeby mu ktoś od razu zaproponował profesurę – bo sądził, że to świetny sposób na poszerzenie horyzontów, kiedy jednak Harvard zaoferował mu postdoc, uznał, że to propozycja nie do odrzucenia.

– Idiota – mruknął pod nosem i roześmiał się, choć Alina nie wiedziała, o co mu chodzi.

Nic go w zasadzie nie trzyma na Wschodnim Wybrzeżu, podjął po chwili, zwłaszcza teraz, bo tak czy owak chyba będzie musiał wynieść się z Bostonu.Wyobrażał sobie, że nie miałby kłopotów z przeniesieniem się do Europy na jakiś czas.

Z jakąś piękną i inteligentną kobietą, pomyślała Alina i zaraz posmutniała; Joe wybierze sobie inną, bardziej pociągającą partnerkę, przeniesie się do ciekawszego kraju, do Holandii albo Hiszpanii. Szwecja na pewno też by go interesowała.

Postdoc na Harvardzie dobiegał końca i Joe rozglądał się właśnie za pracą. Za pracą? – zdziwiła się. Joe też był zaskoczony; dopiero po chwili Alina się domyśliła, że on przez „pracę” rozumie profesurę. W wieku dwudziestu ośmiu lat? Czegoś w tym wszystkim nie rozumiała, lecz wstydziła się zapytać.

Joe powiedział, że szuka wakatów w zasadzie wszędzie. Alina znów nie od razu pojęła, że to jego wszędzie oznacza oba wybrzeża Stanów, Wschodnie i Zachodnie. Rodzice i prawie wszyscy bracia i siostry Joego mieszkali w Bostonie lub Nowym Jorku. Z Europy miałby kawał drogi do domu na Święto Dziękczynienia.

– Choć w sumie aplikowałem też w Kalifornii – powiedział. – Z Bostonu do LA jest dwa i pół tysiąca mil. Helsinki nie są wiele dalej.

Alina potrzebowała nowej recepty, innej niż przed dzieckiem, bo teraz karmiła. W końcu jednak się nie umówiła.

Już sama myśl o wizycie u lekarza z Samuelem była przytłaczająca. Rozbieranie się i ubieranie, badanie, z natury trochę nieprzyjemne. Wszystko to wydawało się jej tak uciążliwe, że w końcu nie zadzwoniła do przychodni. Poza tym pigułki nie były potrzebne już od wielu miesięcy.

Ale kiedy delikatnie zaproponowała, żeby znowu spróbowali, Joe od razu spytał o receptę. Pamiętał, co mu powiedziała na samym początku – że nie lubi prezerwatyw. Ona byłaby skłonna zaryzykować, Joe jednak uważał, że to nie jest dobry pomysł. Nie chciał mieć więcej dzieci, w żadnym wypadku, a już szczególnie w takiej sytuacji.

W takiej sytuacji.

I dlatego Joe znowu był z dziewczyną, bo ona miała w nosie ryzyko i Joe razem z nią. I nocą kochał się z nią długo i namiętnie, jeszcze odważniej niż z Aliną w Londynie, aż raz musiała wstać z łóżka i pójść do łazienki, żeby przyjrzeć się sobie w lustrze i w żółtawym świetle jarzeniówki porównać najbrzydsze miejsca swojego ciała z tamtą, która zawsze będzie od niej młodsza, świeższa i bardziej napalona.

Po przeprowadzce do Finlandii Joe długo żył w innej strefie czasowej. Kładł się spać o czwartej nad ranem i budził w południe z chłopięcą radością, że przez całą noc było tak jasno. I ledwo wstał, już zabierał się do pracy. O leniwej kawce rano z mężem, na którą Alina tak czekała, nie było mowy nawet w weekend, bo Joe miał zawsze coś pilnego do zrobienia.

Wieczorami na początku lata spacerowali brzegiem morza wśród skrzeku strzegących gniazd mew – „Jak się nazywa ta rzeka?”, spytał Joe – a po powrocie do domu kochali się i wtedy Alina myślała: mam męża Amerykanina. Kiedy szli ulicą, trzymała go za rękę, dziecko w brzuchu pod cienką sukienką wierciło się niemiłosiernie i Alina widziała w spojrzeniu Joego pączkującą dumę. Ludzie na nich patrzyli i Alina czuła, że wszyscy to wiedzą: ma męża cudzoziemca.

Dopiero później się dowiedziała, że wcześniej Joemu zaproponowano profesurę na UCLA w Los Angeles – być może na stałe, gdyby współpraca układała się zgodnie z oczekiwaniami władz uczelni. Joe wyliczył Alinie naukowców, którzy tam pracują, wiedział, czym się każdy zajmuje i na której konferencji go spotkał, nie zapominając o tym, gdzie zrobił swój doktorat. Alina nie mogła wyjść ze zdumienia i podziwu. Sama umiałaby wymienić co najwyżej kilku badaczy oprócz Wallenberga, a i tych wyłącznie z nazwiska zapamiętanego z bibliografii swojej magisterki; nie miała pojęcia, kim ci ludzie są, w jakim kraju prowadzą swoje badania i czy w ogóle jeszcze żyją; w zasadzie nigdy nie pomyślała, że za przewijającymi się w tekstach naukowych nazwiskami mogą kryć się prawdziwi, żywi ludzie, którzy gdzieś żyją i pracują, i mają osobiste relacje z innymi ludźmi, nie mówiąc już nawet o tym, że mogliby być jej kolegami i koleżankami z pracy.

Spytała Joego, czy nie żałuje tamtej propozycji z UCLA. Zaczynało się właśnie lato i w Helsinkach było cudownie ciepło; siedzieli w parkowej kawiarence i jedli lody, popatrując na zatokę Töölö. Bujne pokrzywy za drewnianym płotem tworzyły sympatyczny zagajnik, pod stolikami wróble dziobały okruszki.

W głosie Joego usłyszała zupełnie nową nutkę i poczuła ukłucie nad swoim nowym, wielkim brzuchem.

– E tam. – Machnął ręką. – Praca jak każda inna.

Później usłyszała, jak rozmawiając przez telefon, gorączkował się do słuchawki: ile takich propozycji człowiek może w życiu dostać? I przypomniała sobie, jak na własnym weselu brat Joego David spojrzał na niego poważnie i ściszając głos, żeby Alina nie usłyszała, spytał: What are you doing? Co ty robisz?

Co miało znaczyć: popełniasz życiowy błąd.

Poczuła się urażona. David był dla niej serdeczny, ale za plecami mówił takie rzeczy. Dopiero później pojęła, że nie krytykował jej osobiście, lecz wybory brata: miejsca pracy i zamieszkania, środowiska; jego słowa nie były wymierzone w nią. Ona była w amerykańskim życiu Joego zmienną dodatkową.

Po tamtej rozmowie telefonicznej Joe zamyślił się na długo i w końcu zagadnął ją jakby od niechcenia, czy potrafiłaby sobie wyobrazić przeprowadzkę do Stanów.

– Sama nie wiem – odparła i więcej jej o to nie pytał.

W niedzielne wieczory Joe rozmawiał ze Stanami. Śmiał się wtedy inaczej niż normalnie, używał wyrażeń, których Alina nie rozumiała, rozmawiał o sprawach i osobach, których ona nie znała. A potem, po skończonej rozmowie, także do niej mówił szybciej, tonem ostrzejszym i surowszym niż zwykle.

– Matt dostał grant NIH.

Albo:

– Jean-Marie dostał profesurę w Northwestern.

Albo:

– Maurę Tumulty poproszono o keynote na BU.

I:

– Danny musiał wziąć godziny.

A ona powinna rozumieć, o jak ważnym czy – w wypadku Danny’ego – jak tragicznym wydarzeniu mowa.

Potem sprawdziła: Joe się pomylił. Z Bostonu do Helsinek było znacznie dalej niż do Los Angeles. Niemal cztery tysiące mil, ponad sześć tysięcy kilometrów.

Przekład: Sebastian Musielak

Redakcja: Jan Koźbiel

Korekta: Katarzyna Pawłowska, Katarzyna Skwark

Projekt okładki: Przemek Dębowski, Wojtek Kwiecień-Janikowski

Grafika wykorzystana na I stronie okładki: © 2016 Andrew O’Dowd (info@aodowd.co.uk)

Skład i łamanie: Plus 2 Witold Kuśmierczyk

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-391 Warszawa, al. 3 Maja 12

tel./faks (22) 646 05 10, 828 98 08

biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

ISBN 978-83-280-4302-2

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Michał Latusek / Virtualo Sp. z o.o.