■ A U T O R Z Y

Anja Damm

Tierärztin

Grünstr. 23

79183 Waldkirch

anja.damm@gmail.com

Dirk Zinsen

Tierarzt

Roermonder Straße 260

52072 Aachen

dirk.zinsen@web.de

Authorized translation of the second German language edition

Damm A., Zinsen D., VetSkills

© 2012 by Schattauer GmbH, Stuttgart/Germany

© Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2016

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autorzy, Tłumacz i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji.

Wydawca: Jolanta Jedlińska

Redaktor merytoryczny: Magdalena Pluta

Producent: Magdalena Preder

Projekt okładki i stron tytułowych: Lidia Michalak-Mirońska

Ilustracja na okładce: 135pixels/Fotolia

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Lekarskiego PZWL: Marcin Kapusta / konwersja.virtualo.pl

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2016 r., (wyd. I)

Warszawa 2017

ISBN 978-83-200-5335-7

Wydawnictwo Lekarskie PZWL

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695-43-21

www.pzwl.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680-44-88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Informacje w sprawie współpracy reklamowej: reklama@pwn.pl

Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za treść ogłoszeń zamieszczonych przez reklamodawców.

Przedmowa do wydania polskiego

Obserwując zainteresowanie przedmiotami klinicznymi studentów kierunków weterynaryjnych oraz decyzje absolwentów o przyszłej specjalizacji zawodowej, można wskazać na rosnącą popularność świadczenia usług weterynaryjnych zwierzętom towarzyszącym człowiekowi. W jego otoczeniu nadal pozostają, jako główne gatunki, psy i koty, lecz coraz częściej również inne, w tym egzotyczne. Coraz większa świadomość właścicieli zwierząt i dążenie do ich dobrostanu wydłuża czas ich życia. Powoduje to, że zwierzęta stają się częstymi pacjentami geriatrycznymi z szerokim zakresem potrzeb zaopatrzenia lekarsko-weterynaryjnego. W otoczeniu ludzi pozostają one w kontakcie ze środowiskiem, w którym przebywają również inne zwierzęta. Stwarza to ryzyko przenoszenia chorób między osobnikami nie tylko przez kontakt bezpośredni. Współcześnie duża łatwość przemieszczania się ludzi po kontynencie wraz ze swoimi „pupilami” wymaga również ich zabezpieczenia zgodnie z urzędowymi przepisami zapobiegającymi szerzeniu chorób. Wymusza to konieczność uchronienia zwierząt przed ryzykiem zarażenia patogenami występującymi endemicznie. Przebywając w otoczeniu człowieka, muszą sprostać jego oczekiwaniom socjalnym. Dotyczy to nawyków behawioralnych i czasami niechcianej przez opiekunów aktywności rozrodczej. Dysponując niekiedy dużą swobodą przebywania poza domem właściciela, zwierzęta są zagrożone atakami ze strony innych osobników, infestacją pasożytów zewnętrznych i wewnętrznych, jak również urazami czy zatruciami wskutek zjedzenia przypadkowych pokarmów i substancji.

Wymienione okoliczności nie wyczerpują długiej listy zagrożeń zdrowia zwierząt towarzyszących człowiekowi, lecz uzasadniają coraz większe zapotrzebowanie na wszechstronne i bardziej specjalistyczne usługi weterynaryjne.

Absolwenci kierunków weterynaryjnych szybko napotykają na rosnące oczekiwania właścicieli zwierząt oraz właścicieli gabinetów weterynaryjnych, w których podejmują swoją pierwszą pracę. Chcąc sprostać potrzebie wsparcia młodych lekarzy weterynarii, ale również starszych kolegów, rzadziej obsługujących zwierzęta towarzyszące człowiekowi, Wydawnictwo Lekarskie PZWL wprowadziło na rynek księgarski kolejne kompendium pt. Techniki pracy w lecznicy małych zwierząt.

Opracowanie zawiera syntetycznie przedstawione zagadnienia dotyczące kontaktu i rozmowy z właścicielem, obchodzenia się ze zwierzętami, przebiegu badania ogólnego i niektórych badań szczegółowych, pobierania i przesyłania materiału do badań laboratoryjnych, zasad wykonywania iniekcji i infuzji dożylnych, anestezji oraz podstawowych, najczęściej przeprowadzanych zabiegów chirurgicznych i pielęgnacyjnych, opieki pooperacyjnej, a także udzielania pomocy położniczej i w przypadkach nagłych. Ideą kompendium jest w prosty sposób przypomnieć podstawowe procedury potrzebne w ramach tzw. pierwszego kontaktu z pacjentem oraz ułatwić ich zapamiętanie. Wybrane zagadnienia określają również minimum umiejętności potrzebnych młodym lekarzom weterynarii w codziennej praktyce małych zwierząt.

Mam nadzieję, że podobnie jak wersja niemieckojęzyczna kompendium, napisana przez lekarzy praktyków i dedykowana ich młodszym kolegom, polska wersja uzupełniona o przypisy dotyczące niektórych uwarunkowań prawnych w naszym kraju, stanie się poszukiwanym poradnikiem. Z powodu podręcznego charakteru opracowania liczba odnośników została ograniczona. Szczegółowe przepisy są zawarte w ustawach Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, rozporządzeniach do odpowiednich ustaw oraz zarządzeniach Wojewódzkiej i Powiatowej Inspekcji Weterynaryjnej zamieszczanych na stronach Krajowej i Regionalnych Izb Lekarsko-Weterynaryjnych.

Kompendium jest kierowane przede wszystkim do studentów i młodych lekarzy weterynarii. Książka może stać się jednak cennym źródłem informacji również dla osób współpracujących w gabinetach weterynaryjnych z lekarzami i innych grup zawodowych pracujących w otoczeniu małych zwierząt. Wskazując na charakterystyczny dla serii sposób przekazu informacji i jej oryginalność, polecam tę publikację i zachęcam do uważnej lektury.

Dr hab. n. wet., prof. nadzw. Marek Gehrke

Przedmowa

Większość studentów i początkujących weterynarzy zdobywa doświadczenie metodą prób i błędów. Wobec nowych wymagań, które stawia im nagle lecznica, nierzadko czują się bezradni i całkiem niedoświadczeni. Gdy zatem poproszono nas o poręczną i wygodną książkę, w której można szybko znaleźć różne informacje, zgodziliśmy się z przyjemnością ją stworzyć. W ten sposób powstał poradnik, w którym zostały szczegółowo opisane, bogato zilustrowane oraz opatrzone praktycznymi wskazówkami i trikami najważniejsze umiejętności, które powinien posiąść zarówno każdy pracujący w lecznicy student, początkujący weterynarz, jak i fachowiec powracający do zawodu po przerwie. Zgodnie z dewizą: praktycy piszą dla praktyków.

Niesłabnący popyt na tę „stałą pozycję w kieszeni kitla”, ale również zapotrzebowanie na pewne tematy specjalistyczne skłoniły nas do przygotowania nowego wydania. Niniejsze drugie wydanie zostało zaktualizowane oraz poszerzone o szczegółowy rozdział na temat chorób przenoszonych przez wektory, jak również o dane i fakty dotyczące coraz częściej przyprowadzanych zwierząt domowych.

Za pomocą licznych ramek informacyjnych oraz wyróżnień udało się jeszcze przejrzyściej przedstawić umiejętności weterynaryjne, dzięki czemu nawet w trakcie pospiesznej pracy w lecznicy najważniejsze treści można znaleźć bardzo szybko.

Uwaga skierowana jest szczególnie na podstawowe i najczęściej spotykane w lecznicy kompetencje, takie jak przeprowadzenie punkcji, szczepienia, różne pobrania próbek lub kastracja. Zajęliśmy się nie tylko praktycznymi umiejętnościami, lecz także tym, jak rozmawiać z właścicielami zwierząt. Podane zostały tutaj liczne sformułowania, ponieważ rozmowa też należy do tych „umiejętności” weterynarza, których trzeba się nauczyć. Jest ona bowiem istotą diagnozy i terapii, jako że sprawna komunikacja może pomóc lekarzowi optymalnie wykorzystać najważniejsze źródło informacji, mianowicie właściciela pacjenta.

Podziękowania należą się naszym współpracownikom, którzy wnieśli w tę książkę swoje duże doświadczenie zawodowe i wzbogacili ją o wskazówki i triki prosto z lecznicy, których nie można znaleźć w innych podręcznikach. Dziękujemy: Vivian Fröhlich-Kleinschmidt (Aurich), dr Eddzie Hoffmann (Düsseldorf), Cornelii Rossmanith (Dreieich).

Podziękowania kierujemy również do dr Denise Werner-Schnurr (Friedrichshafen), która przetłumaczyła do drugiego wydania pojęcia specjalistyczne na język angielski.

W przygotowaniu ilustracji pomogli nam m.in. asystentka weterynarza Petra Ummels i jej pies Robin oraz Stefanie Heutz i jej zając Sunny.

Jesteśmy otwarci na dalsze sugestie oraz wskazówki i triki z lecznicy, tak by ta książka również w przyszłości mogła być udoskonalana.

Anja Damm i Dirk Zinsen

Waldkirch i Aachen, 2012

Spis treści

1. Przebieg pracy

1.1. Organizacja pracy

1.2. Relacje z kolegami

1.3. Relacje z właścicielami pacjentów

1.4. Rozmowa i wywiad lekarski

1.5. Obchodzenie się ze zwierzętami

Psy

Koty

Pozostałe zwierzęta domowe

Ptaki

Rzadkie okazy

1.6. Wystawianie recept

1.7. Obowiązki lekarza weterynarii

2. Przebieg badań

2.1. Ogólne badanie internistyczne

2.2. Ortopedia/badanie kulawizny

2.3. Badanie neurologiczne

2.4. Badanie noworodków

3. Pobieranie i przesyłanie materiałów do badań laboratoryjnych

3.1. Próbki z powłoki skórnej

Preparaty z taśmy klejącej

Powierzchowna zeskrobina

Głęboka zeskrobina

Próbki do badania mykologicznego

Biopsja skóry

3.2. Próbka moczu

Pobieranie moczu u psa za pomocą cewnika

Pobieranie moczu u suki za pomocą cewnika

Pobieranie moczu u psa przez nakłucie pęcherza moczowego

Pobieranie moczu u kotki i kocura

Pobieranie moczu u kocura z niedrożną cewką moczową

3.3. Próbka kału

3.4. Biopsja cienkoigłowa

3.5. Pobieranie materiału do badań od ptaków

Wymaz z wola

Wymaz z kloaki

3.6. Próbki do badania mikrobiologicznego

3.7. Zasady transportowania próbek do badań

4. Postępowanie diagnostyczne

4.1. Badanie moczu

4.2. Badanie kału

4.3. Badanie EKG

4.4. Badanie USG

4.5. Wykonanie zdjęć rentgenowskich

4.6. Skierowanie na tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny

5. Leczenie i konsultacje

5.1. Szczepienia

5.2. Zwalczanie pasożytów zewnętrznych

5.3. Zwalczanie pasożytów wewnętrznych

5.4. Korekcja zębów u zwierząt domowych

5.5. Opróżnianie gruczołów okołoodbytowych

5.6. Obcinanie pazurów

5.7. Znakowanie zwierząt transponderami (mikrochipami)

5.8. Konsultacje dotyczące żywienia

5.9. Konsultacje dotyczące wychowania

5.10. Eutanazja

6. Pobieranie krwi, iniekcje oraz infuzja

6.1. Iniekcja podskórna

6.2. Zastrzyk domięśniowy

6.3. Zastrzyk dożylny

6.4. Pobieranie krwi z żyły

6.5. Dostęp do żyły i wlew kroplowy

Dostęp żylny

Infuzja

7. Operacje

7.1. Poinformowanie właściciela zwierzęcia

7.2. Anestezjologiczne badanie zwierzęcia przed zabiegiem operacyjnym

7.3. Planowanie operacji

7.4. Przygotowanie zwierzęcia do operacji

7.5. Intubacja

7.6. Środki znieczulające oraz kontrola narkozy

Środki znieczulające

Kontrola znieczulenia

7.7. Przygotowanie lekarza do operacji

7.8. Zachowanie na sali operacyjnej oraz asysta

7.9. Materiały szewne oraz techniki szycia

7.10. Opatrunki

7.11. Opieka pooperacyjna

7.12. Sterylizacja kotki

7.13. Kastracja kota

7.14. Kastracja małych zwierząt domowych

Kastracja królika

Kastracja świnki morskiej

8. Nagłe przypadki i położnictwo

8.1. Jak sobie radzić z nagłymi przypadkami?

8.2. Wstrząs

8.3. Reanimacja w przypadku zatrzymania oddechu i akcji serca

8.4. Otwarte złamanie kości

8.5. Zaopatrzenie rany kąsanej

8.6. Urazy oka

8.7. Połknięcie ciała obcego lub trucizny

8.8. Niedrożność cewki moczowej

8.9. Skręt żołądka

8.10. Ostry brzuch u małych ssaków

Inne nagłe przypadki u małych ssaków

8.11. Odma opłucnowa

Szczególny przypadek: duszność u ptaków

8.12. Nieplanowane krycie

8.13. Położnictwo

9. Choroby przenoszone przez wektory

9.1. Anaplazmoza

9.2. Babeszjoza

9.3. Borelioza

9.4. Dirofilarioza

9.5. Erlichioza

9.6. Hepatozoonoza

9.7. Leiszmanioza

10. Formalności na początku kariery zawodowej

10.1. Dokumenty

10.2. Szukanie pracy

10.3. Rozmowa kwalifikacyjna

10.4. Umowa o pracę

10.5. Samozatrudnienie

10.6. Ważne ubezpieczenia

10.7. Doskonalenie zawodowe i dokształcanie

Załącznik

Przegląd zwierząt domowych – najważniejsze informacje

Przypisy

1. Przebieg pracy

1.1. Organizacja pracy

Początek życia zawodowego bardzo często oznacza dużą zmianę. Być może szeroka teoretyczna wiedza zdobyta podczas studiów daje gotowość do podjęcia pracy, a zebrane praktyczne doświadczenie ułatwia spokojne podejście nawet do samego leczenia zwierząt. Niemniej lekarza weterynarii rozpoczynającego pracę w lecznicy spotkać mogą problemy natury organizacyjnej. W tym poradniku zebraliśmy listę rad i wskazówek, które pomogą już na starcie uniknąć pułapek.

• Aby niczego nie zapomnieć, dobrze jest pracować z notatkami, notesami, dyktafonami i listami. W ferworze konsultacji pewne ważne informacje mogą bezpowrotnie umknąć.

• Aby podczas wizyty uniknąć szukania potrzebnych narzędzi i leków, najlepiej przed rozpoczęciem pracy szybko sprawdzić, czy wszystko leży na swoim miejscu i czy jest w odpowiedniej ilości. To szczególnie ważne wówczas, gdy sprzęt i leki dzieli się w gabinecie z innymi lekarzami.

• Uprzednia kontrola wpływa też pozytywnie na atmosferę w pracy. Może się zdarzyć, że kolega po raz kolejny pożyczy sobie otoskop i nie przyniesie go z powrotem. Unikniemy niepotrzebnego zdenerwowania, gdy odkryjemy brak narzędzia przed rozpoczęciem pracy, niż gdyby stało się to później.

• Jeżeli obiecuje się klientowi, że oddzwoni się w jakiejś konkretnej sprawie, trzeba o tym bezwzględnie pamiętać. Najlepiej zanotować od razu numer osoby dzwoniącej (może to zrobić również asystentka, która odebrała telefon), żeby potem nie tracić czasu na szukanie numeru. Dobrze jest też określić klientowi mniej więcej, kiedy może się spodziewać kontaktu z naszej strony.

• Wielu prostych porad może udzielić doświadczona asystentka. Można (zależnie od zwyczajów panujących w lecznicy) oddelegować właściciela po dalsze szczegółowe informacje do personelu pomocniczego. Poradnictwo w zakresie odżywiania może przecież kompetentnie przeprowadzić również asystentka. Lekarz może w tym czasie badać już kolejnego pacjenta.

• Ważne, by na bieżąco uzupełniać wpisy do kart pacjentów bądź programu komputerowego, żeby o niczym nie zapomnieć.

• Dobrze jest grupować zadania, które się powtarzają (wykonywać telefony z listy jeden po drugim, próbki krwi przygotowywać do wysłania zasadniczo na koniec dnia pracy itd.).

• Gdy zwierzę jest na tyle krnąbrne i nieposłuszne, że nie można dać sobie z nim rady, trzeba w porę skorzystać z pomocy asystentki lub kolegi, zamiast niepotrzebnie tracić czas na „walkę”, a przy okazji denerwować zarówno właściciela, jak i jego pupila.

• Nie należy obiecywać niczego, czemu moglibyśmy nie sprostać. Lepiej nie mówić: „Przyjmę pana, gdy tylko pan przyjdzie”, jeśli nie da się tego zrobić.

• Warto zapisywać numery telefonów klientów, którzy czekają na konkretny lek lub karmę, żeby powiadomić ich o terminie odbioru. W przeciwnym razie może się zdarzyć, że przyjdą do lecznicy na próżno.

• Przed zabiegiem trzeba się odpowiednio przygotować. Należy się zastanowić, jakie narzędzia i instrumenty będą potrzebne, i położyć je w zasięgu ręki. Wówczas nie trzeba przerywać badania, aby poszukać w szufladzie jakiegoś przyrządu. To nie zrobiłoby dobrego wrażenia na kliencie.

• Nie należy zapominać o zrobieniu sobie od czasu do czasu kilkuminutowej przerwy. Gabinet dobrze jest wtedy przewietrzyć, a samemu napić się czegoś i nabrać sił. Wyjdzie to na dobre zarówno lekarzowi, jak i pacjentom.

• Jeśli w danej lecznicy weterynarz odpowiada za pobieranie należności za wizytę, to lepiej policzyć pieniądze w kasie przed rozpoczęciem pracy i porównać wynik z ostatnio odnotowanym stanem. Opłatę najlepiej pobierać na koniec każdej wizyty. W przeciwnym razie mogłoby się zdarzyć, że jakiemuś klientowi wystawilibyśmy dwa razy ten sam rachunek, a to mogłoby go zirytować.

• Dobrze jest też na bieżąco notować, który lek się kończy albo że któryś przyrząd zaczyna źle działać, wymaga doładowania baterii lub ich wymiany itd. O takich sprawach łatwo się zapomina.

1.2. Relacje z kolegami

Praca zespołowa to warunek konieczny dobrego funkcjonowania lecznicy dla zwierząt. Gdy wszyscy dobrze współpracują, zwiększa się nie tylko wydajność opieki lekarskiej, lecz także zadowolenie właścicieli pacjentów. Poza tym w takich przypadkach wzrasta również zadowolenie własne i radość z pracy. Mimo że sukces lecznicy jest powiązany z osobowością współpracowników, to warto zwrócić uwagę na pewne rzeczy, które mogą zniwelować różnice i poprawić pracę zespołową.