Tytuł oryginału: Hypnosis For Change. A Practical Manual of Proven Hypnitic Techniques

Copyright © 1989 New Harbinger Publications 5674 Shattuck Ave Oakland, CA 94609

Copyright © for the Polish edition by Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot 2011

Wszystkie prawa zastrzeżone. Książka ani jej część nie może być przedrukowywana ani w żaden sposób reprodukowana lub odczytywana w środkach masowego przekazu bez pisemnej zgody Gdańskiego Wydawnictwa Psychologicznego.

Wydanie trzecie w języku polskim

Redakcja merytoryczna: Anna Posiewnik

Redakcja polonistyczna: Małgorzata Jaworska

Projekt graficzny, skład i korekta: Pracownia wydawnicza EDYTORIUM

Projekt okładki: Monika Po Hak

Zdjęcie na okładce: © 123/RF PICSEL

ISBN: 978-83-7489-528-6

Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne sp. z o.o.

ul. Bema 4/1 A, 81-753 Sopot, tel./faks (58) 551 61 04

e-mail: gwp@gwp.pl, http://www.gwp.pl

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Spis treści

- Przedmowa

- Rozdział 1 Co to jest hipnoza?

- Rozdział 2 Indukcja hipnotyczna

- Rozdział 3 Komunikacja hipnotyczna

- Rozdział 4 Uporanie się z nadwagę

- Rozdział 5 Rzucanie palenia

- Rozdział 6 Redukcja stresu

- Rozdział 7 Leczenie fobii

- Rozdział 8 Poród naturalny

- Rozdział 9 Problemy zdrowotne

- Rozdział 10 Panowanie nad bólem

- Rozdział 11 Umacnianie poczucia własnej wartości i zwiększanie motywacji

- Rozdział 12 Zwiększanie efektywności uczenia się

- Rozdział 13 Zwiększanie osiągnięć sportowych

- Rozdział 14 Wzmacnianie kreatywności

- Rozdział 15 Sen

- Rozdział 16 Niepokój i panika3

- Rozdział 17 Leczenie urazów z dzieciństwa u dorosłych

- Rozdział 18 Strata i rozstanie

- Rozdział 19 Dla hipnoterapeutów: uwagi dodatkowe

- Rozdział 20 Dla hipnoterapeutów: specjalne techniki

- Bibliografia

- Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Przedmowa

Do niedawna hipnoza uważana była za technikę stosowaną tylko w tajemniczych miejscach, przez ludzi obdarzonych dziwnymi umiejętnościami i szczególną mocą. Dzięki tej książce to „nieznane królestwo” staje się w pełni dostępne każdemu. Materiał w niej zawarty przedstawiony został w taki sposób, by wyjść naprzeciw potrzebom zarówno zainteresowanych tematem laików, jak i profesjonalistów, którzy stosują lub chcieliby stosować hipnozę w swojej praktyce.

W pierwszych trzech rozdziałach zajmujemy się historią hipnozy, analizujemy wszelkie aspekty indukcji i hipnotycznego porozumiewania się. Lektura tychże rozdziałów umożliwi ci poznanie źródeł hipnozy, jej wcześniejszych i obecnych zastosowań, technik oraz struktury podstawowych indukcji hipnotycznych. Omówiłyśmy też cechy, którymi powinien charakteryzować się hipnotyczny głos, oraz rodzaje sugestii wykorzystywane w indukcji hipnotycznej. Kiedy zrozumiesz te podstawowe pojęcia, będziesz mógł z powodzeniem wykorzystać treść dowolnego spośród jedenastu rozdziałów opisujących postępowanie terapeutyczne. Jeśli szukasz dla siebie terapii w związku z konkretnymi problemami, takimi jak palenie papierosów, nadwaga, stres czy brak wiary w siebie, możesz wówczas przejść do rozdziału, który właśnie tego problemu dotyczy.

Może się zdarzyć, że borykając się z pewnymi problemami, będziesz musiał połączyć informacje i rady zawarte w kilku rozdziałach opisujących postępowanie terapeutyczne. Na przykład, jeśli jesteś tenisistą zainteresowanym przede wszystkim poprawieniem swoich wyników, znajdziesz pomoc w rozdziale 13, zatytułowanym Zwiększanie osiągnięć sportowych. Jeżeli jednak źródło twoich problemów na korcie tkwi w braku pewności siebie czy w onieśmieleniu, zapewne skorzystasz także z rozdziału 11, traktującego o umacnianiu poczucia własnej wartości. Jeśli natomiast pracujesz nad uwolnieniem się od konkretnej fobii, możesz odwołać się do rozdziału 7.

Leczenie fobii, ponieważ zaś fobie mogą być wywoływane lub wzmacniane przez stres, może pomóc ci również rozdział 6 pod tytułem Redukcja stresu.

Dalekie od realizmu byłoby jednak oczekiwanie, że problemy każdego człowieka można bez tmdu rozwiązać, kierując się do odpowiedniego rozdziału i korzystając z zawartych tam informacji, bez rozważenia wszelkich aspektów sfery, nad którą chce się pracować. Rozdziały opisujące postępowanie terapeutyczne charakteryzują podstawy zmian, ale nie zwalniają z pracy nad dodatkowymi elementami, które mogą wzmacniać twój główny problem.

Jeśli masz zamiar wykorzystywać tę książkę w pracy z klientami czy pacjentami, stosuj to samo podejście. Najpierw powinieneś określić główny problem, a następnie przystąpić do znalezienia innych trudności, które mogą go nasilać.

Ostatnie dwa rozdziały poświęciłyśmy tematom najbardziej istotnym dla osób zawodowo zajmujących się hipnoterapią – tych, które pracują z klientami, pacjentami, studentami czy pracownikami. W rozdziałach tych omówione zostały praktyczne aspekty relacji hipnoterapeuta – klient i sytuacje, które mogą przydarzyć się każdemu, oraz szczególne techniki, które można zastosować.

Hipnoza może być zdumiewająco skuteczna i często to jej bezpośrednio przypisać można poważne zmiany w sposobie życia jednostki. Należy jednak podkreślić, że metoda ta nie zawsze gwarantuje skuteczne wypędzenie prywatnych demonów. Podobnie jak nie wszyscy ludzie reagują w ten sam sposób na takie samo zalecenie lekarskie, tak nie u wszystkich identyczny będzie oddźwięk na taką samą indukcję hipnotyczną. Jedna osoba może zareagować bardzo szybko na wywoływanie utraty wagi, doświadczając stopniowego, lecz zauważalnego spadku masy ciała. Są jednak takie osoby, które muszą stosować tę indukcję nawet przez siedem miesięcy, zanim zaczną chudnąć. Ktoś może w stosunkowo krótkim okresie pozbyć się lęku przeżywanego od niepamiętnych czasów, ktoś inny z podobnym problemem obok leczenia samego lęku może potrzebować długotrwałej pracy nad wzmocnieniem poczucia własnej wartości i redukcją stresu, a jego postępy na drodze do całkowitej eliminacji fobii będą powolne i stopniowe.

Oczywiście, jeśli masz objawy somatyczne lub problemy emocjonalne, które trwają od dawna i są poważne, skonsultuj się z lekarzem lub terapeutą i uzyskaj wyraźne potwierdzenie, że możesz zacząć stosować autohipnozę. Bez wątpienia nie miałoby sensu korzystanie z rozdziału dotyczącego problemów zdrowotnych, by „leczyć” krwawiące wrzody, czy z rozdziału zajmującego się redukcją stresu, aby poradzić sobie z nieodpartym impulsem samobójczym.

Jednak poza tymi wyjątkami zastosowanie materiału zawartego w tej książce umożliwi ci uzyskanie świeżego spojrzenia i pozytywnego podejścia do problemów, a przy tym wyposaży cię w nowe umiejętności, niezbędne do zmiany starych nawyków. W gruncie rzeczy, wykorzystując informacje z rozdziału 2 i 3, możesz stworzyć własną indukcję pomocną w rozwiązywaniu dowolnego problemu, niezależnie od tego, jak byłby niezwykły.

Pewna osoba, która niedawno przekonała się do hipnozy, wyjaśniła to następująco: „Są dni, kiedy czuję ogromną presję i muszę skutecznie radzić sobie z wieloma siłami naraz. Kiedy takie dni się zdarzają, stosuję miniindukcję, by nie dopuścić do negatywnych reakcji i sytuacji, nie pozwolić, żeby się wzmocniły i pozbawiły mnie sił. Miewałam częste migrenowe bóle głowy. To już przeszłość. Stosuję hipnozę i nie dopuszczam do tego, by bolała mnie głowa”.

Kiedy zapoznasz się z autohipnozą i wypróbujesz ją, sam określisz, w jaki sposób najlepiej możesz ją wykorzystać. Pamiętaj, że za każdym wyzwaniem kryje się cały wszechświat nowych możliwości.

Rozdział 1
Co to jest hipnoza?

Hipnoza długo kojarzona była ze zjawiskiem dziwnym i tajemniczym, z popisami na scenie i praktykami uzdrowicieli. Ale tak naprawdę nie ma w niej nic tajemniczego ani nadnaturalnego. Prawdę mówiąc, w stanie hipnozy znajdowałeś się dosłownie tysiące razy. Nie zauważyłeś tego, ponieważ wydawało ci się, że to twój naturalny stan umysłu. A stan hipnotyczny jest naturalny dla wszystkich ludzi i wielu zwierząt.

Być może zdarzyło ci się spostrzec, że jadąc znajomą sobie trasą, dawno ominąłeś drogę, w którą miałeś skręcić, albo nagle zdałeś sobie sprawę, że siedzisz za kierownicą i zastanawiasz się, dokąd jedziesz. Takie zdarzenia nie są niczym niezwykłym. Przyjrzyjmy się temu, co sprawia, że w ogóle stają się możliwe.

Wszystko, czego się nauczyłeś, przechowywane jest w twojej podświadomości. Ponieważ posiadłeś już umiejętność prowadzenia samochodu, ona także jest tam przechowywana. Kiedy wyruszasz w podróż, wsiadasz do samochodu, wyjeżdżasz na autostradę, a gdy znajdziesz się w nieprzerwanym ciągu samochodów, jedziesz z taką prędkością, jak inne pojazdy. Teraz twój świadomy umysł jest wolny, ponieważ wiedza potrzebna do prowadzenia samochodu istnieje w twojej podświadomości. Twój świadomy umysł odpoczywa, pozwalając twojej podświadomości na większą aktywność. Możesz do tego stopnia pogrążyć się w myślach, że pojedziesz w kierunku swojego biura, podczas gdy celem wyprawy był sklep spożywczy czy kino. Jeśli twoja uwaga staje się potrzebna do tego, by zmienić pas ruchu, wyminąć coś na drodze, zatrzymać się i zapłacić za przejazd autostradą czy zwolnić przy zjeździe na ślimak, twój świadomy umysł ponownie dochodzi do głosu. Jeśli nie, możesz nawet dotrzeć do celu i zastanawiać się, jak to się stało, że znalazłeś się tu tak szybko.

Prowadzenie samochodu nie jest jedyną czynnością automatyczną. Zawsze, kiedy robisz coś automatycznego, twój świadomy umysł oddala się od podświadomości i bardziej prawdopodobne staje się, że wchodzisz w stan hipnotyczny, taki jak ten opisany wcześniej. Niektóre z automatycznych czynności szybciej niż inne prowadzą do fantazjowania. Twoje myśli mogą odpłynąć, na przykład kiedy samotnie jesz obiad, bierzesz prysznic, kosisz trawnik czy biegasz. Sposób wykonywania tych czynności, podobnie jak umiejętność prowadzenia samochodu, przechowywany jest w podświadomości. Kiedy działa się w sposób automatyczny, łatwo przejść ze stanu czuwania na inny poziom świadomości. Fantazjowanie jest pierwszym z poziomów stanu transu.

Poziomy świadomości

Poziomy świadomości rozciągają się od stanu czuwania do stanu snu. Nie istnieją sztywne granice oddzielające jeden poziom od drugiego. Poziomy te raczej zlewają się ze sobą, a ogólnie zdefiniować je można tak jak w tabeli zamieszczonej na następnej stronie.

Trzy środkowe poziomy to te, w których następuje modyfikacja zachowania i w których będziesz najbardziej podatny na sugestie posthipnotyczne. Trzeba jednak zrozumieć, że nie ma dwóch takich osób, które będą doświadczały identycznych przeżyć w miarę przechodzenia ze stanu czuwania w stan głębokiego transu. Możesz okazać się dużo bardziej podatny na sugestię w umiarkowanym transie niż twój przyjaciel w transie głębokim. Możliwe jest nawet, że ktoś przyjmie znaczącą sugestię, taką jak zdrętwienie części ciała, będąc w stanie lekkiego transu.

Mówiąc ogólnie, kiedy jesteś w stanie transu, w którym stajesz się podatny na sugestie hipnotyczne, prawdopodobnie doznajesz odprężenia, senności, sztywności lub zwiotczenia mięśni rąk czy nóg, uczucia gorąca lub zimna na skórze, mrowienia lub elektryzowania oraz zawężenia uwagi.

Powszechne jest także poczucie niezwykłości czy nierealności. Możesz zobaczyć siebie lub swoje otoczenie w nowy sposób, jako bardziej spójne lub bardziej zatomizowane niż zazwyczaj. Jeden z ludzi poddanych hipnozie opisał swe uczucia następująco: „Czułem się tak, jakby mój umysł unosił się ponad ciałem”. Drugi opisał swój trans, mówiąc: „Miałem wrażenie, że moje ciało zrobione jest z ciepłego plastiku, który mogłem modelować i kształtować”. Jeszcze inna osoba powiedziała: „Okna pokoju wydawały się zamknięte jak oczy, znajdowałam się w bardzo wygodnej, przyjemnej ciemności”. Niektórzy ludzie nie mają takich wrażeń. Reakcja każdego człowieka zależy od nastawienia, powziętych z góry sądów, oczekiwań, a czasami fantazji.

POZIOM ŚWIADOMOŚCI

CECHY UMYSŁOWE I FIZYCZNE

PRZYKŁADY CZYNNOŚCI

Czuwanie

1. Normalna aktywność umysłowa.

2. Normalne odruchy i reakcje motoryczne.

Grasz w tenisa.

Fantazjowanie: lekki trans

1. Odprężenie ciała.

2. Zwolniony oddech i puls.

3. Wycofanie uwagi do wewnątrz.

4. Skierowanie uwagi na wyobrażoną czynność, rozmowę czy wydarzenie, które w rzeczywistości może nastąpić lub nie.

Myślisz leniwie o grze w tenisa.

Umiarkowany trans

1. Ograniczenie odbierania bodźców zewnętrznych.

2. Zamknięte oczy.

3. Zwiększona percepcja funkcji wewnętrznych, takich jak bicie serca czy oddychanie.

4. Zwiększenie liczby bodźców odbieranych przez zmysły.

5. Aktywizacja fantazjowania.

6. Dosłowne rozumienie słów. Na pytanie:

„Czy możesz podnieść rękę?” uzyska się odpowiedź: „Tak”.

Wyobrażasz sobie, że grasz w tenisa.

Głęboki trans

1. Dalsze zmniejszenie aktywności i energii.

2. Zwiotczenie lub zesztywnienie kończyn.

3. Zawężanie uwagi.

4. Zwiększenie podatności na sugestię.

5. Możliwość wystąpienia halucynacji.

6. Brak reakcji na bodźce słuchowe i inne bodźce zewnętrzne.

7. Aktywizacja procesów twórczych.

Fizycznie odczuwasz, że grasz w tenisa.

Sen

1. Zawieszenie działania z własnej woli.

2. Znaczna redukcja lub nieobecność świadomego myślenia.

Śnisz, że bierzesz udział w meczu tenisowym.

Analizując różne umysłowe i fizyczne cechy charakteryzujące stany transu przedstawione w diagramie, zrozumiesz, dlaczego hipnoza kojarzona była w różnym stopniu z tajemnicą i grozą.

Od szamanów do Zygmunta: początki hipnozy

Każda kultura, w tej czy innej formie, korzystała z hipnozy. Najwcześniejsze dowody jej stosowania odnaleziono wśród szamanów, którzy nazywani byli także czarownikami lub uzdrawiaczami.

Przygotowując się do uzdrawiania, szaman oddawał się specjalnym praktykom, które pomagały mu się skoncentrować. Przez dwadzieścia cztery godziny poprzedzające sesję uzdrawiania unikał substancji chemicznych i substancji zawierających alkohol. Ponieważ musiał być mocno skoncentrowany, przebywał w otoczeniu, które w żaden sposób go nie rozpraszało – w ciemnym, cichym pokoju, w odosobnionym miejscu w lesie lub w jaskini. Tam, w wygodnej pozycji, zaczynał zstępować do „niższego świata”. Często oznaczało to wizualizację otworu w ziemi i podróży w głąb. W podróży tej pomagać mu mogły uderzenia bębna, śpiewy i taniec, wykonywane przez jego towarzyszy lub przez niego samego. Te czynności miały dwie cechy wspólne: były rytmiczne i monotonne. Powtarzanie i niezmienność ułatwiały nieświadomości szamana silną koncentrację, wyszukanie chorego ducha pacjenta, scalenie go i zwrócenie pacjentowi. Szaman w rzeczywistości angażował się w potężny proces wizualizacji i sugestii, podczas którego odczuwał silne pragnienie uzdrowienia chorej osoby.

W XVIII wieku austriacki lekarz, Franz Anton Mesmer (1733-1815), odkrył zjawisko dawnego uzdrawiania i włączył je do teorii magnetyzmu zwierzęcego. Mesmer wierzył, że „kosmiczny fluid” może być przechowywany w nieożywionych obiektach, takich jak magnesy, i przekazywany pacjentom w celu wyleczenia ich chorób.

Mesmer nosił kolorowe ubrania. Jego gabinety konsultacyjne wypełniało przyćmione światło, a na ścianach wisiały lustra. Rozbrzmiewała łagodna muzyka. Pacjenci doktora siedzieli wokół kadzi, zawierającej sproszkowane szkło i opiłki żelaza. Trzymali wychodzące z kadzi żelazne pręty, które miały przenosić lecznicze moce.

Mesmer odniósł pierwszy duży sukces, zajmując się przypadkiem dwudziestodziewięcioletniej kobiety, cierpiącej na dolegliwości konwulsyjne, potocznie nazywane „rozstrojem nerwowym”. Objawami były uderzenia krwi do głowy i nieznośny ból w uszach. Po takich stanach następowało delirium, napady szału, wymioty i omdlenia.

W trakcie jednego z ataków młodej kobiety Mesmer przyłożył trzy magnesy do jej brzucha i nóg, a ona uspokoiła się i skoncentrowała na pozytywnym oddziaływaniu „kosmicznego fluidu”. W krótkim czasie jej dolegliwości ustąpiły. Kiedy pojawiły się następnego dnia, Mesmer powtórzył zabieg i osiągnął podobny skutek.

Mesmer wierzył, że „kosmiczny fluid”, pobudzony przez magnesy, przeszedł przez ciało pacjentki. Dzięki temu został odtworzony u niej przepływ energii i odzyskała zdrowie.

Z czasem Mesmer odrzucił magnesy. Zaczął siebie samego uważać za magnes, przez który można przeprowadzić płynną siłę życia, a następnie przekazać ją innym jako siłę uzdrawiającą. To właśnie nazwał „magnetyzmem zwierzęcym”.

Mimo że żadne dowody nie potwierdzają istnienia mesmerowskich „kosmicznych fluidów” i „magnetyzmu zwierzęcego”, lekarz ten osiągnął wielki sukces. Tysiące chorych, lecz pełnych nadziei ludzi spieszyło do jego centrum leczniczego. Jedynym wyjaśnieniem powodzenia Mesmera jest to, że jego pacjenci byli dosłownie „mesmeryzowani” w wiarę i oczekiwanie wyleczenia. Mesmeryzm stał się zwiastunem sugestii hipnotycznej.

W tym samym czasie jeden z uczniów Mesmera, markiz de Puysćgur, przedstawił nowe spojrzenie na teorię swego mistrza. Uważał, że „kosmiczny fluid” nie jest magnetyczny, lecz elektryczny. Ten elektryczny fluid był wytwarzany według niego przez wszystkie żywe organizmy, zarówno rośliny, jak i zwierzęta. Puysćgur wykorzystywał naturalne środowisko, by wypełnić swych pacjentów uzdrawiającym fluidem elektrycznym, który miał położyć kres ich cierpieniom. Jego klinika znajdowała się na wolnym powietrzu, pacjentów przyjmował pod wiązem, pośrodku wiejskiego trawnika. Puysćgur wierzył, że to drzewo ma naturalną moc uzdrowicielską, przechodzącą przez pień i gałęzie do sznurów, które na nim zawiesił. Na ustawionych wokół drzewa kamiennych ławkach siedzieli pacjenci, sznury owijały się wokół chorych części ich ciał. Byli ze sobą „połączeni”, ponieważ dotykali się kciukami, co umożliwiało „fluidowi” przechodzenie od jednej osoby do drugiej i leczenie.

W czasie tych zabiegów Puysćgur zauważył dziwne zjawisko. Niektórzy z pacjentów w rezultacie mesmeryzacji popadali w stan somnambuliczny (głęboki sen). W tym stanie mogli jednak nadal się porozumiewać, zachowywali jasność umysłu i reagowali na sugestie mesmerysty. Markiz odkrył trans hipnotyczny, ale nie był tego świadom.

W połowie XVIII wieku stosowano trans hipnotyczny jako sposób na uśmierzenie bólu. Słynny londyński lekarz, John Elliotson (1791-1868), poinformował o 1834 bezboleśnie przeprowadzonych zabiegach chirurgicznych. W Indiach szkocki chirurg, James Esdaile (1808-1859), przeprowadził wiele poważnych operacji, takich jak amputacja kończyn, wykorzystując mesmeryzm (lub – jak to nazywał – „magnetyczny sen”) jako jedyną narkozę. Jedna z procedur polegała na warunkowaniu pacjenta przez trzy tygodnie poprzedzające operację. Osiągano to, indukując u pacjenta trans i przekazując mu w formie sugestii posthipnotycznej, by odczuł odrętwienie w tej części ciała, która miała być operowana. Druga metoda polegała na tym, że hipnotyzer podchodził do pacjenta już na sali operacyjnej i po zaindukowaniu transu sugerował odłączenie się od wszelkiego bólu. Pacjent pozostawał w tym stanie całkowicie przytomny, ale nie odczuwał żadnego bólu, tak jakby był pod narkozą.

Mesmeryzm w dalszym ciągu prowokował powstawanie nowych teorii i zastosowań opisanych uprzednio metod. W końcu XVIII stulecia angielski lekarz, James Braid (1795-1860), przedstawił naukowe wyjaśnienie mesmeryzmu. Uważał, że mesmeryzm jest „nerwowym snem” i w celu jego określenia ukuł pojęcie „hipnoza”, pochodzące od greckiego hypnos, co oznaczało sen. Braid pokazał, że zahipnotyzowane osoby są często niezwykle podatne na wrażenia zmysłowe i że wiele spośród ich zachowań przypisać należy sugestiom przekazywanym werbalnie.

Niedługo potem zaczęły pojawiać się inne poglądy. Neurolog Jean-Martin Charcot (1825-1893), neurolog nauczający w Paryżu, opisał hipnozę jako stan histerii i zakwalifikował jako nienormalną aktywność neurologiczną.

We Francji Auguste Antoine Liébeault (1823-1904) i Hippolyte Bernheim (1837-1919) jako pierwsi uznali hipnozę za zjawisko normalne. Zapewniali oni, iż najważniejszy czynnik w indukowaniu hipnozy stanowi oczekiwanie, że najistotniejszym symptomem jest zwiększona podatność na sugestię i że hipnotyzer pracuje z pacjentem przez oddziaływanie umysłowe.

Kiedy hipnozie zaczęto poświęcać poważne badania i wyjaśniać ją racjonalnie, powoli zaczęła zyskiwać akceptację. Nie była już dłużej skazana na miano dziwactwa.

W tym właśnie czasie zainteresował się nią Freud. Odwiedził klinikę Lićbeaulta i Bernheima, by poznać ich technikę indukcji. Obserwując pacjentów, którzy popadali w stan hipnotyczny, zaczął dostrzegać istnienie nieświadomości. Choć nie on pierwszy poczynił tę obserwację, był pierwszym, który uznał nieświadomość za główne źródło psychopatologii. Wkrótce jednak odrzucił hipnozę jako narzędzie odblokowywania stłumionych wspomnień, decydując się w zamian na technikę swobodnych skojarzeń i interpretację snów. Wraz z rozwojem psychoanalizy, w pierwszej połowie naszego stulecia, hipnoza straciła na popularności.

Z czasem jednak ten stan rzeczy uległ zmianie. Począwszy od lat pięćdziesiątych, hipnoza odrodziła się ponownie, kiedy badacze odkryli jej nowe i skuteczne zastosowania w terapii. Obecnie stan transu uważa się za wysoce efektywne narzędzie modyfikacji zachowania, a także uzdrawiania.

Jak sprawić, by hipnoza działała na twoją korzyść?

Co hipnoza może uczynić dla ciebie, poza tym, że dostarczy ci nowych, fascynujących przeżyć? Co możesz dzięki niej zyskać?

Możesz na przykład wykorzystać hipnozę, by poprawić swoje ogólne funkcjonowanie, by poczuć się lepiej psychicznie i fizycznie.

Możesz także zastanawiać się nad tym, jak hipnoza podziała na ciebie. W żaden sposób nie jest ona szkodliwa, ale to zrozumiałe, że początkujący adept hipnozy ma pewne opory. Być może chciałbyś zadać kilka pytań, by zaspokoić swą ciekawość i rozwiać obawy. Przedstawione pytania reprezentują te najczęściej zadawane hipnoterapeutom:

Czy możesz sprawić, że w transie będę gdakał jak kura? Szczekał jak pies? Zachowywał się jak noworodek?

Czy powiem ci coś, czego nigdy nikomu nie powiedziałem? Czy będę mówił o sprawach intymnych?

Czy mogę zastygnąć w jednej pozycji i tak pozostać na zawsze?

Czy mogę zrobić sobie krzywdę?

Wątpliwości, które kryją się za tymi pytaniami, można ująć następująco: czy hipnotyzer jest w stanie sprawić, że zachowasz się w sposób żenujący, szokujący, a twoje postępowanie spowoduje nieodwracalne skutki? Nie, nie zrobisz nic, czego nie akceptujesz w zwykłym stanie świadomości. Nie można zmusić cię do pogwałcenia własnych wartości czy przyjętych wzorców zachowań.

Ważne jest, byś zapamiętał, że sam w każdej chwili możesz przerwać stan transu. Wchodzisz w trans z własnego wyboru i zawsze możesz podjąć decyzję o wyjściu z tego stanu. Jeśli twój terapeuta pozostawiłby cię w transie lub pozostałbyś w tym stanie po wysłuchaniu kasety, to albo samodzielnie wróciłbyś do stanu pełnej świadomości, albo zasnąłbyś naturalnym snem, by wkrótce obudzić się po przyjemnej drzemce. Nikt nigdy nie pozostał w tym stanie na długo.

Teraz, kiedy wiesz, że stan transu jest terytorium bezpiecznym, możesz poznać sposoby jego wykorzystania. W tabeli na następnej stronie wymienione zostały niektóre z podstawowych korzyści związanych z użyciem hipnoterapii. Oczywiście potrzeby poszczególnych ludzi różnią się od siebie i dlatego istnieje tyle jej zastosowań, ile osób zainteresowanych hipnozą. W tabeli na następnej stronie zamieszczono tylko kilka konkretnych zastosowań, stale wykorzystywanych przez hipnoterapeutów.

Jak widzisz, wszystkie z wymienionych korzyści wiążą się z twoimi myślami i działaniami. We wszystkich zastosowaniach – czy to będzie znieczulenie dziąseł, czy przejechanie przez most – ty jesteś tym, kto sprawuje kontrolę. To twój wysiłek prowadzi do zmiany. Zmiana ta może wpłynąć na twoje życie w minimalnym stopniu albo też decydująco przeobrazić twój styl życia, zwiększyć powodzenie i dobre samopoczucie.

Ponieważ wiesz, w jakich dziedzinach życia potrzebujesz wskazówek, pomocy czy motywacji, możesz ocenić swoje osobiste potrzeby i wybrać odpowiednią terapię autohipnozą. Oto krótki opis zastosowań hipnozy w konkretnych problemach.

Uporanie się z nadwagą. Powoduje utratę wagi, zmienia nawyki związane z jedzeniem i dostarcza sposobów utrzymania wagi na stałym poziomie. Palenie. Likwiduje nawyk palenia i dostarcza sposobów trwałej modyfikacji zachowania.

Stres. Zapoznaje z technikami zmniejszania i eliminowania stresu, ułatwia odprężenie i zmienia konkretne wzorce zachowań.

Fobie. Likwiduje lęki, takie jak lęk przed windą, podróżami samolotem, tłumem czy chorobą.

Naturalny poród. Wspiera i wzmacnia metody Bradleya i Lamaze’a, pozwala panować nad bólem, umożliwia porozumiewanie się z dzieckiem i ułatwia pozytywny przebieg fazy poporodowej.

Poważne problemy zdrowotne. Łagodzi objawy i zmniejsza efekty chronicznych dolegliwości, na przykład zapalenia okrężnicy, skurczów mięśni czy wrzodów.

KORZYŚCI

ZASTOSOWANIE FUNKCJI

Wywołuje znieczulenie.

Pacjent u stomatologa może znieczulić własną jamę ustną, policzek i dziąsła, by znacznie zredukować lub wyeliminować ból.

Poprawia sen, redukuje stres, kontroluje bolesne objawy.

Cierpiący na chroniczną bezsenność może zredukować lub wyeliminować stres oraz tak przeprogramować nieświadomość, by przedłużyć i pogłębić sen.

Kontroluje pewne funkcje organiczne, takie jak krążenie krwi i bicie serca.

Osoba cierpiąca na nadciśnienie może spowolnić własny puls.

Umożliwia częściowe cofnięcie się w czasie do wcześniejszych lat życia: ponowne przeżycie doświadczenia z dalekiej przeszłości, zgodnie z jego dawnym przebiegiem; zmysły działają tak, jak w trakcie rzeczywistego doświadczenia.

Człowiek może pozbyć się irracjonalnego lęku przed pająkami, psami, otwartą przestrzenią czy mostami; może znacznie obniżyć poziom lęku przed bliskimi związkami, który wywodzi się z traumatycznych przeżyć w dzieciństwie.

Rozwija niezwykłą zdolność koncentracji: zwiększa umiejętność przyswajania wiedzy i dokładnego zapamiętywania.

Student może przygotowywać się do egzaminu, przyswajając obszerny materiał, który w każdej chwili jest w stanie sobie przypomnieć.

Kondensuje dużą liczbę przemyśleń i wspomnień w bardzo krótkim czasie.

Człowiek może przyjrzeć się wydarzeniom z własnego życia, odnaleźć w pamięci i odtworzyć sytuację, która wymaga zmiany.

Ból. Umożliwia zapanowanie nad bólem przy takich chronicznych problemach, jak artretyzm czy ból pleców; dostarcza technik zredukowania bólu wywołanego przez operację, rany czy chorobę.

Poczucie własnej wartości i motywacja. Poprawia wyobrażenie o sobie, przeprogramowuje negatywne zachowania z przeszłości, powoduje wzrost zaufania do siebie i zwiększa samoakceptację; programuje na osiąganie konkretnych celów; zapewnia dobre samopoczucie związane z odniesieniem sukcesu.

Uczenie się. Doskonali nawyki związane z uczeniem się, poprawia pamięć, tworzy pozytywne nastawienie do nauki i włączy umiejętność traktowania nauki jako nagrody.

Sport. Zwiększa sprawność fizyczną, ułatwiając koncentrację na sferach, które wymagają pracy, zapewnia poczucie sukcesu w prezentowaniu umiejętności, zwiększa wytrzymałość i koordynację, pogłębia ducha współzawodnictwa, poprawia ogólną postawę.

Kreatywność. Uwalnia zablokowany potencjał w dziedzinie pisania, malowania i innych dziedzin sztuki; motywuje do tworzenia i zachęca do wykorzystania stanu transu jako pomocy w uzyskaniu wglądu we własne wnętrze.

Oprócz tego nauczysz się także, jak stworzyć indukcję, która spełni inne specyficzne potrzeby Niezależnie od tego, jak wyjątkowy jest twój problem, można go skutecznie zredukować lub wyeliminować dzięki przemyślanemu zastosowaniu hipnozy.

Rozdział 2
Indukcja hipnotyczna

W tej chwili stan twojego umysłu oddać można za pomocą jednego z następujących opisów: (1) chcesz korzystać z hipnozy, lecz masz pewne opory związane z tym, jak zadziała ona w twoim przypadku; (2) przyznajesz, że odczuwasz potrzebę terapii hipnozą i jesteś gotów, może nawet gorąco pragniesz wprowadzić zmiany na lepsze w konkretnych dziedzinach swego życia. W każdym przypadku jesteś potencjalnym podmiotem hipnotycznym. I jako taki chcesz niewątpliwie wiedzieć, jak tę osobę, którą jesteś w tym momencie, przenieść można w królestwo, gdzie możliwa jest sugestia hipnotyczna.

Ocena twojej podatności na sugestię

Aby zorientować się, jaki jest poziom twoich reakcji, zmierz swą podatność na sugestię, korzystając z jednego z trzech przedstawionych ćwiczeń. Możesz to ćwiczenie wykonać sam, możesz też poprosić kogoś o to, by odczytał ci tekst.

Ćwiczenie sztywnej ręki

Sprawdź, czy jest ci wygodnie. Wyciągnij nogi, ręce. I teraz zacznij się odprężać. Zamknij oczy i weź głęboki oddech… zrób wydech… odpręż się. Całkowicie się odpręż. Rozluźnij nogi, plecy, rozluźnij ramiona. Rozluźnij ramiona, ręce, szyję, twarz. Rozluźnij całe ciało, odpręż się. Zrób jeszcze jeden głęboki wdech… i wydech… odpręż się. Wsłuchaj się w rytm swego oddechu. Zacznij płynąć wraz z tym rytmem i kiedy robisz wdech, uspokój swój oddech i zacznij odczuwać, że twoje ciało dryfuje i „wpływa” w relaks. Otaczające cię dźwięki przestają być ważne, pozwól, żeby uszły twojej uwadze i odpręż się. Niech każdy mięsień twego ciała, od czubka głowy do koniuszków stóp, się rozluźni. Kiedy łagodnie wciągasz powietrze, rozluźnij się. Kiedy robisz wydech, uwolnij wszelkie napięcie, wszelki stres z całego twojego ciała, z umysłu i myśli.

Teraz wyciągnij przed siebie jedną rękę. Trzymaj ją prosto. Zamknij dłoń w pięść i zaciśnij ją mocno, twoja pięść jest mocno zaciśnięta i teraz twoja ręka staje się sztywna, coraz sztywniejsza, staje się bardzo, bardzo sztywna. Cała twoja ręka jest sztywna, od ramienia aż po pięść. Twoja ręka jest wyprostowana i twarda, i się nie ugnie. Próbujesz zgiąć rękę, a ona staje się coraz sztywniejsza. Twoja sztywna ręka jest nieruchoma i prosta i nic jej nie poruszy. Nic nie może jej poruszyć, jest zupełnie sztywna od ramienia po pięść, całkiem sztywna. Twoja ręka jest zupełnie sztywna. Teraz odliczę od pięciu do jednego. Kiedy powiem „pięć”, zaczniesz rozluźniać rękę. Słysząc każdą kolejną cyfrę, będziesz rozluźniał rękę bardziej i bardziej, tak że kiedy powiem „jeden”, twoja ręka, całkowicie rozluźniona, będzie już w swym naturalnym położeniu. Pięć… zacznij rozluźniać rękę… cztery… poczuj, jak twoja ręka się rozluźnia… trzy… odpręż się… dwa… jeden. Twoja ręka jest całkowicie rozluźniona.

To, na ile swobodnie i z łatwością reagujesz na polecenia, określa twoją podatność na sugestię. Jeśli twoja ręka stała się sztywna i taka pozostała aż do rozpoczęcia odliczania, jesteś osobą podatną.

Ćwiczenie z wiadrami

(Powtórz pierwszy paragraf z ćwiczenia sztywnej ręki, by osiągnąć stan relaksu).

Wyciągnij ręce przed sobą na wysokość ramion. Wyobraź sobie, że w każdej ręce trzymasz wiadro. Zaciśnij palce wokół uchwytów tych wiader, nie puszczaj ich ani na chwilę. Wiadro w twojej lewej ręce jest z papieru, jest z papieru. Jest puste i bardzo lekkie, wiadro w twojej lewej ręce jest bardzo, bardzo lekkie. Wiadro w twojej lewej ręce jest bardzo lekkie, ponieważ jest z papieru. Trzymasz to lekkie wiadro w swojej lewej ręce. Wiadro w twojej prawej ręce jest z żelaza. Z żelaza, ciężkiego, bardzo ciężkiego żelaza, a w środku jest kilka kamieni. Kiedy trzymasz to ciężkie żelazne wiadro, wpada do niego coraz więcej kamieni, aż wiadro jest zupełnie wypełnione ciężkimi kamieniami. Wiadro jest po brzegi wypełnione ciężkimi kamieniami, kamienie piętrzą się aż po wręby. Wiadro jest tak bardzo ciężkie, ciągnie twoją prawą rękę w dół. Wiadro kamieni ciągnie twą rękę w dół i twoja ręka przesuwa się w dół, ponieważ ciężkie żelazne wiadro jest tak ciężkie, tak bardzo ciężkie.

W tym ćwiczeniu każda z twoich rąk przesunie się na pewną odległość od swego pierwotnego położenia na wysokości ramion. Im większa odległość między lewą a prawą ręką, tym większa jest twoja podatność na sugestię.

Ćwiczenie uścisku dłoni

(Powtórz pierwszy paragraf z ćwiczenia sztywnej ręki, by osiągnąć stan relaksu).

Złącz dłonie przed sobą i mocno je zaciśnij. Bardzo mocno je zaciśnij. Kiedy tak je zaciskasz, wyobraź sobie, że twoje ręce posmarowano bardzo mocnym klejem i ten klej zaczyna wysychać mocno i trwale. Wysycha i łączy twoje dłonie, twoje dłonie są zwarte ze sobą. Nie czujesz już, że masz dwie odrębne dłonie. Stały się jednością. Twoje palce i dłonie sklejone są ze sobą, mocno i trwale, bardzo mocno i trwale. Sprawdzasz, jak mocno klej trzyma twoje dłonie, i przekonujesz się, że twoje ręce, dłonie i palce są ze sobą zlepione. Sklejone są ze sobą tak mocno, że wydają się jednością. Sklejone są ze sobą bardzo, bardzo mocno i wydają się jednością. Policzysz do trzech i nie będziesz mógł ich rozdzielić. Im bardziej będziesz próbował je rozdzielić, tym mocniej będą się sklejać. Będą się sklejać co raz bardziej za każdym razem, kiedy usłyszysz kolejną liczbę: jeden… dwa… trzy.

Te ćwiczenia mierzyły twoją podatność na sugestię. Im jest ona większa, tym wrażliwszym będziesz podmiotem hipnotycznym. Najwyższa podatność nie gwarantuje, że przyjmiesz i wykonasz otrzymane sugestie hipnotyczne, które mają zmodyfikować twoje zachowania, oznacza jednak, że będziesz dobrym receptorem, a to pierwszy krok w stronę skutecznej hipnoterapii.

Style indukcji

Prawdziwym motorem zmian jest indukcja, która wytwarza czy powoduje stan hipnotyczny. Możesz myśleć o indukcji jako o liniowcu, który przeniesie cię ze stałego lądu na wyspę. Stały ląd to twój świadomy umysł, wyspa to twoja nieświadomość. Na tej właśnie wyspie doświadczysz spokoju i odprężenia. Tam otrzymasz także „przepis” potrzebny ci do tego, by przełamać obecne wzorce zachowania i zastąpić je nowymi, bardziej pożądanymi.

Istnieje kilka rodzajów indukcji, różniących się podejściem, czasem trwania i brzmieniem. Mogą być nakazujące lub per misy wne. Ten rozdział przedstawi różne style indukcji i sposoby ich działania. Ważne jest jednak, by zrozumieć, że chociaż indukcje mogą znacząco różnić się między sobą, wszystkie muszą przynieść te same rezultaty:

• odprężenie ciała i umysłu;

• zawężenie uwagi;

• zmniejszoną świadomość otoczenia zewnętrznego i codziennych trosk;

• większą wewnętrzną świadomość wrażeń;

• stan transu.

Indukcja koncentrowania przyciąga uwagę do bardzo niewielkiego punktu zainteresowania, na przykład tykającego zegara czy wahadła, punktu na ścianie czy płomyka świecy. Kiedy koncentrujesz się na tym punkcie, przestajesz poświęcać uwagę zewnętrznym obrazom i dźwiękom, a kierujesz ją bezpośrednio na obiekt. Ta indukcja może trwać kilka sekund lub dwadzieścia, a nawet trzydzieści minut, w zależności od twojej podatności na sugestię.

Aby zastosować tę indukcję, należy przyjąć wygodną pozycję, zapalić świecę i wpatrywać się w migotliwy płomień. Cała twoja uwaga powinna koncentrować się na płomieniu. Indukcja rozpoczyna się następująco:

Patrz na migoczący płomień, nie spuszczaj z niego wzroku i koncentruj się na nim. Patrz, jak płomień migocze, i nie spuszczaj z niego wzroku. Kiedy będziesz się wpatrywał w palący się płomień, twoje powieki staną się ciężkie, staną się ciężkie i będą coraz cięższe i cięższe… i cięższe… i cięższe… aż się zamkną.

Szybka indukcja wywołuje stan transu w bardzo krótkim czasie. Ta indukcja składa się z krótkich, zdecydowanych poleceń, takich jak to:

Zamknij oczy. Pochyl głowę tak, by twoja broda dotknęła klatki piersiowej. Podnieś ręce na wysokość ramion. Kiedy poczujesz, że twoja ręka jest bardzo lekka i unosi się, będziesz w stanie transu.

Ta indukcja odnosi najlepszy skutek w przypadku bardzo podatnych osób. Innym może wydać się zbyt gwałtowna i nie przyniesie odprężenia.

To właśnie szybkiej indukcji hipnoza w największym stopniu zawdzięcza swoją teatralność. Dający pokaz hipnotyzer może przeprowadzić wśród widowni test podatności na sugestię. Następnie może wykorzystać szybką indukcję z osobami, które okazały się najbardziej podatne, i dać imponujące przedstawienie.

Prowadzący prywatną praktykę terapeuta może po kilku sesjach uznać, że jego pacjent jest bardzo podatny na sugestię. Wówczas stosowanie szybkiej indukcji pomoże mu zaoszczędzić czas.

Indukcja pośrednia różni się od wszystkich pozostałych tym, że nie zawiera żadnych dyrektyw. Narzędziem komunikacji są w niej raczej analogie i metafory. To podejście do hipnozy okazuje się szczególnie skuteczne w pracy z osobami, które wykazują opór wobec metod bardziej bezpośrednich. Przyczyna jest prosta: trudno opierać się sugestii, jeśli się nawet nie wie, że się ją otrzymało.

Dla przykładu w indukcji pośredniej analogię przeprowadzić można pomiędzy „sercem” a „pompą wodną”. Jeśli terapeuta miałby do czynienia z kimś, kto zdecydował się na hipnozę z powodu nieregularnej pracy serca wywołanej stresem, mógłby opowiadać mu o starej pompie obsługiwanej przez silnego farmera w podeszłym wieku i o tym, że praca pompy zależy od tego człowieka i staje się bardziej efektywna, kiedy pompuje on wodę w regularnym, rytmicznym tempie.

Jeśli terapeuta pracowałby z dzieckiem, które chodzi we śnie, mógłby opowiedzieć mu historię o niedźwiedziu śpiącym przez całą zimę, o tym, że zwierzę potrzebuje ciepła i snu oraz dobrego samopoczucia, które czerpie z długiego odpoczynku.

Starszemu dziecku, które ma problemy z wejściem do grupy i nie uczestniczy we wspólnych zabawach, a raczej w nich przeszkadza, terapeuta mógłby opowiedzieć o wędrownych ptakach, które często lecą, tworząc klucz, o tym, jak razem się przemieszczają i o tym, że każdy z ptaków w stadzie zajmuje tyle samo przestrzeni. Mógłby opisać, jak każdy z członków stada utrzymuje ten sam rytm i prędkość lotu, co sprawia, że stado porusza się, jakby było jednością – harmonijnie i pięknie.

Milton H. Erickson, mistrz w dziedzinie metafory, z powodzeniem pracował z pacjentami przejawiającymi różnorodne symptomy. Pewnego razu pracował z pacjentem, o którym można powiedzieć, że „wiódł metaforyczne życie”. Owinięty w prześcieradło chodził po szpitalnych korytarzach, głosząc, że jest Jezusem. Erickson zbliżył się do niego i powiedział: „Zdaje się, że znasz się na stolarce”. Kiedy pacjent przytaknął, Erickson powierzył mu zadanie do wykonania – poprosił o zbudowanie półki na książki. Dzięki temu pacjent, pozostając w obszarze własnej metafory, zajął się produktywną pracą. Korzystając z niej, pokonał jeden z głównych etapów na drodze powrotu do zdrowia.

Indukcja odprężenia stopniowo rozluźnia każdy mięsień twojego ciała. Proces ten może rozpocząć się od czubka głowy i postępować coraz niżej lub odwrotnie – od palców stóp i postępować w górę. Indukcja ta jest prosta i łatwa w zastosowaniu, zarówno wtedy, kiedy hipnotyzuje się drugą osobę, jak i w autohipnozie. Rozpoczyna się następująco:

Weź głęboki oddech, zamknij oczy i zacznij się odprężać. Myśl tylko o tym, by rozluźnić każdy mięsień swego ciała, od czubka głowy aż po czubki palców nóg.

Ponieważ jest to podstawowa i najczęściej stosowana indukcja, zostanie omówiona dokładniej w dalszej części tego rozdziału.

Indukcja progresywnego odprężenia wychodzi naprzeciw potrzebom tych, którzy mają trudności ze zrelaksowaniem się. Wykorzystywana jest u pacjentów mających problemy ze stresem i prowadzi zarówno do fizycznego, jak i psychicznego odprężenia. Zajmuje około trzydziestu do czterdziestu minut, podczas gdy czas trwania klasycznej indukcji odprężenia, która wcześniej została pokrótce omówiona, to dwadzieścia – dwadzieścia pięć minut.

Indukcję tę stosuje się często w pracy z ludźmi, którzy muszą rozluźnić konkretne obszary ciała, na przykład ramiona, klatkę piersiową, nogi, by pozbyć się w nich chronicznego napięcia. Indukcja rozluźnia kolejno główne grupy mięśni, koncentrując się najpierw na napiętej szyi, następnie na ramionach, plecach i tak dalej. Stosując ją, możesz zacząć od głowy i posuwać się w dół ciała lub zacząć od stóp czy innej, dowolnej grupy mięśni. Może będziesz chciał zacząć od najbardziej napiętego punktu w ciele, tak by pozbyć się tego napięcia, zanim zajmiesz się innymi mięśniami. Trudne na przykład może okazać się odprężenie ramion, jeśli napięte pozostają mięśnie rąk. Indukcja progresywnego odprężenia może się rozpocząć na przykład tak:

Usiądź wygodnie. Skoncentruj się na swoim prawym ramieniu i napnij je. (Pauza). Teraz rozluźnij prawe ramię. (Zrób pauzę i powtórz trzy razy). Teraz skoncentruj się na swoim lewym ramieniu. Napnij lewe ramię. (Pauza). Teraz rozluźnij lewe ramię. (Zrób pauzę i powtórz trzy razy). Teraz skoncentruj się na prawej ręce…

Niezależnie od tego, od czego rozpoczniesz, trzykrotnie napniesz i rozluźnisz główne mięśnie swego ciała. Do chwili, kiedy poddasz temu zabiegowi całe ciało, powinieneś być całkowicie rozluźniony.

Techniki hipnotyczne

W procesie indukcji są wykorzystywane dwie główne techniki: autorytarna i permisywna. Znacząco różnią się one między sobą, a każda z nich może się okazać bardziej skuteczna w innych sytuacjach i z innymi osobami.

Technika autorytarna ma charakter nakazowy i bezpośredni. Jej celem jest przejęcie kontroli nad osobą poddawaną hipnozie oraz zmiana zachowania tejże osoby poprzez zastosowanie powtarzających się poleceń.

Podejście to wykorzystywane było we wczesnych eksperymentach, ponieważ hipnotyzerzy wierzyli, że władza nad człowiekiem poddawanym hipnozie zwiększa ich szanse na sukces. Do pewnego stopnia sprawdza się to do dziś. Jeśli ktoś uważa hipnoterapeutę za autorytet, może bardziej wierzyć w siłę indukcji. Większe oczekiwania sprawiają, że rosną szanse powodzenia terapii. Oto przykład techniki autorytarnej:

(Mów stanowczo). Będziesz słuchał mojego głosu i mój głos pomoże ci bardzo głęboko się odprężyć. Chcę, byś głęboko się odprężył. Kiedy będziesz coraz bardziej się odprężał, zareagujesz na sugestię, którą ci przekażę. Rzucisz palenie. Rzucisz palenie. To twoje życzenie i pragnienie i zrealizujesz je natychmiast

Ogólnie mówiąc, najbardziej podatne na technikę autorytarną są osoby, które z wielkim szacunkiem traktują ludzi obdarzonych autorytetem, takich jak nauczyciele, rodzice, pracodawcy, przywódcy społeczni i policjanci, i pozytywnie na nich reagują w codziennym życiu. Do tej kategorii zaliczać się będą często osoby związane z nauką, w przeciwieństwie do osób o wielkiej wyobraźni i kreatywności.

Technika autorytarna sprawdza się najlepiej podczas sesji indywidualnych, trudno natomiast wykorzystać ją w pracy z grupą.

Symptomy, które można eliminować za pomocą tej techniki, związane są często ze stłumionymi uczuciami (przykładem może być tu otyłość, która ma swe źródło w dzieciństwie – spowodowana narodzinami brata czy siostry i wynikającą z tego potrzebą zdobycia uwagi rodziców). Ponieważ źródło problemu tkwi w dziecięcej reakcji na autorytet, stosuje się technikę autorytarną, by cofnąć pacjenta do konkretnego czasu w dzieciństwie, tak że może on dostrzec problem, zrozumieć go i wyeliminować potrzebę zachowania, które go kompensuje. Osoba obdarzona autorytetem odegrała główną rolę w tym, co stanowiło przyczynę problemu, dlatego inny autorytet może pomóc powrócić do problemu i w końcu go wyeliminować.

Wszelki lęk, który rozpoczął się w dzieciństwie, taki jak lęk przed samotnym pozostaniem w domu czy lęk przed ciemnością, może być zredukowany lub wyeliminowany dzięki powrotowi do przeszłości osiąganemu za pomocą techniki autorytarnej.

Ta technika sprawdza się też w pracy z osobą, która odnosi się do małżonka tak, jakby ten był rodzicem. Takiej osobie przekazuje się sugestię, by wzięła na siebie odpowiedzialność i wyeliminowała zachowania zależne. Osiąga się to w czasie indukcji, zwiększając u pacjenta wiarę we własne siły i odblokowując zachowania niezależne.

Technika permisywna wymaga łagodniejszego tonu, który ma ukołysać osobę poddawaną hipnozie i wprowadzić ją w stan relaksu. W przeciwieństwie do techniki autorytarnej hipnotyzer i hipnotyzowani są równorzędnymi partnerami w tym procesie. Aby wzbogacić sugestie, częściej stosuje się opisy. Na osobie poddawanej hipnozie spoczywa większa odpowiedzialność. Oto przykład zastosowania tej techniki:

(Wypowiadane łagodnie). Słuchając mojego głosu, pozwól, by cię on odprężył. Odprężając się coraz głębiej, wyobraź sobie, że jesteś w spokojnym miejscu. Może to być ocean albo góry. Może to być dowolne miejsce. Wyobraź sobie, jak wspaniale się w tym miejscu czujesz. Teraz odpręż się jeszcze bardziej i kiedy tak coraz bardziej się relaksujesz, twoje pragnienie, by czuć się zdrowym i wolnym od wszelkich nałogów, staje się silne, potem jeszcze silniejsze, a wkrótce uświadamiasz sobie, że jesteś osobą niepalącą.

Najbardziej podatne na tę technikę są osoby obdarzone większą wyobraźnią i kreatywnością. Ponieważ w indukcji występują bardziej konkretne, zindywidualizowane opisy, staje się ona bardziej realna i odpowiednia dla danej jednostki.

Technika ta jest szczególnie skuteczna w pracy z osobami, które chcą osiągnąć konkretne cele, na przykład większy sukces zawodowy lub poprawę warunków pracy dzięki własnemu zachowaniu.

Język indukcji

Język indukcji ma komunikować opinie, myśli i uczucia. Skupia twoją uwagę na tobie, na twych wewnętrznych doświadczeniach i na twym ciele. Pomaga ci wejść w królestwo wyobraźni i porozumiewać się poniżej poziomu świadomości. Oto kluczowe składniki języka indukcji.

Synonimy. Zamiast używać wyłącznie jednego słowa, stosuje się synonimy, by wzmocnić opis pożądanego stanu. Dzięki synonimom sugestie nabierają mocy. Na przykład: „Czujesz się swobodnie, jesteś zrelaksowany, spokojny”.

Sparafrazowane sugestie. Sugestie powtarza się i parafrazuje, by ułatwić ich zrozumienie i zapamiętanie. Na przykład: „Poczuj, jak odprężenie przepływa przez twe ciało, poczuj ciepło odprężenia rozluźniające każdy mięsień twego ciała, poczuj, jak odprężają się wszystkie twoje mięśnie”. Spójniki. Spójniki pełnią dwie funkcje: utrzymują stały przepływ słów, tak by nie można było przerwać monologu, oraz poprzedzają dyrektywy, na przykład: „a teraz zrelaksuj się, poczuj, jak wszystkie mięśnie się rozluźniają, i teraz głęboko oddychaj, i po prostu rozluźnij wszystkie mięśnie swoich rąk, a ponieważ jesteś odprężony, poczuj w swym ciele przepływ ciepła…”. W tym kontekście spójniki „a” oraz „i” są sygnałami wywołującymi reakcję. Określenia czasu. Słowa, które precyzują czas, używane są w celu podkreślenia i zaakcentowania przekazu. Mogą sygnalizować moment rozpoczęcia sugestii lub jej zakończenia. Na przykład każdej z podanych wskazówek można użyć, by zaznaczyć początek sugestii: „I teraz, w tym właśnie momencie, uwolnij całe napięcie z ciała”, „Za kilka chwil poczujesz całkowite odprężenie”, ..Rano obudzisz się świeży i zrelaksowany”. Koniec sugestii można zasygnalizować następująco: „Za dwie godziny przestaniesz się uczyć i to zakończy twoje przygotowania do testu”.

Głos hipnotyczny

Zdarzyło ci się pewnie, że znudził cię czy uśpił jakiś mówca. Choć starałeś się ze wszystkich sił, nie mogłeś się skoncentrować. Raz po raz próbowałeś wrócić do rzeczywistości i zmuszałeś się do uważnego słuchania każdego słowa, jednak zupełnie wbrew twojej woli twój umysł zaczynał dryfować.

Dryfował, ponieważ głos przemawiającego wprowadzał cię w stan transu. Niektórzy ludzie są bowiem obdarzeni głosem, którego pewne cechy – ton, natężenie, modulacja – sprawiają, że ma on działanie wysoce hipnotyczne.

Ponieważ sam tylko głos może wywołać stan transu, głos, którym wypowiadasz swoją indukcję, jest niezwykle istotny dla całego twojego hipnotycznego doświadczenia. Może on być pełen siły i rozkazujący lub kojący i melodyjny. Zanim nagrasz własną indukcję, weź pod uwagę przedstawione tutaj cechy hipnotycznego głosu.

Głos w podstawowej indukcji zalicza się zazwyczaj do jednego z dwóch typów głosów – monotonnych lub rytmicznych.

Głos monotonny pomaga ci w skierowaniu uwagi do wewnątrz, ponieważ nie ma w nim nic rozpraszającego czy odwracającego uwagę. Głos monotonny charakteryzuje się brakiem modulacji i zróżnicowania tonu i natężenia. Słyszymy jednostajne: „Będziesz się odprężał i teraz niech rozluźnią się wszystkie mięśnie twego czoła, poczuj, jak mięśnie te wygładzają się, są wygładzone i odprężone, niech odpoczną twoje oczy”.

Rytmiczny lub śpiewny głos kołysze cię i uspokaja, usypiając, wprowadza w trans. Oczekiwać można, że w zdaniach wypowiadanych takim głosem wystąpią wyraźne akcenty. Wyznaczają one rytmiczny schemat, który jest przyjemny, uspokajający i przewidywalny. Na przykład: „…Głębiej, głębiej, głębiej w całkowite odprężenie…” lub „Teraz odprężasz wszystkie mięśnie swoich pleców”.

Są też inne ważne elementy podstawowego przekazu. Nieczęsto stosowane w indukcji, mogą być przeplatane z głosem podstawowym, czy to monotonnym, czy rytmicznym. Oto one:

Zniekształcenie słów w celu podkreślenia i wzmocnienia. Czasem zniekształca się słowa, aby osiągnąć szczególny, pożądany efekt. Na przykład: „Poczuj, jak te mięśnie roooozluźniają się i odprężają, poczuj, jak mięśnie łydek roooozluźniają się i odprężają, są tak roooozluźnione, że stały się jak z gumy”. Zniekształcenia tego rodzaju są nadzwyczaj korzystne podczas indukcji progresywnego odprężenia, jeśli masz szczególne trudności ze zrelaksowaniem się i uspokojeniem.

Podniesiony ton. Ten wyższy ton, który przenika stan odprężenia umysłu, osiągnięty dzięki głosowi monotonnemu lub rytmicznemu, ma służyć przekazaniu sugestii. Pozwala na zaakcentowanie sugestii posthipnotycznej, takiej jak: „a teraz przestaniesz palić!”. Stosowany jest także do przekazywania polecenia wyjścia z indukcji, na przykład: „siedem, osiem, dziewięć, dziesięć i otwórz oczy, i przejdź całą drogę z powrotem, czując się świetnie!”.

Nieprzerwany rytm. Nieprzerwany rytm ustala się, używając spójników. Przez ścieżkę indukcji prowadzi cię stały strumień słów. Na przykład: „Poczuj, jak się odprężasz i nadal się odprężasz, i odprężasz się głębiej, i czujesz, jak całe twoje ciało odpręża się głębiej i głębiej…”. Ten stały strumień słów tworzy rytm, który wprowadza cię w trans i odpiera wszystko, co mogłoby cię rozproszyć.

Milczące przerwy. Milcząca przerwa ma dać ci czas na zareagowanie na sugestię czy też wygłoszenie jakiejś uwagi. Na przykład: „Teraz weź głęboki oddech. (Przerwa). Teraz zrób wydech. (Przerwa)”. Przerwy stosuje się też w trakcie indukcji progresywnego odprężenia. „Skoncentruj się na swojej prawej stopie i napnij prawą stopę. (Przerwa). Teraz rozluźnij swoją prawą stopę. (Przerwa)”. Niezbędne jest uzyskanie odpowiedniego czasu na każdą reakcję. Inaczej będziesz czuł się niespokojny bądź ponaglany i całkowite odprężenie stanie się niemożliwe.

Anatomia indukcji

Najlepszym sposobem na zrozumienie sztuki hipnozy jest drobiazgowe zbadanie indukcji, przeanalizowanie słów i wyrażeń oraz określenie pożądanych rezultatów.

KROK 1: Początek indukcji

Weź przyjemny, głęboki oddech, zamknij oczy i zacznij się odprężać. Myśl tylko o rozluźnienia każdego mięśnia swego ciała…

Kiedy zaczynasz koncentrować uwagę na oddychaniu i odczuciach wewnętrznych, zmniejsza się świadomość zewnętrznego otoczenia. Oddychając głęboko, zaczynasz zdawać sobie sprawę z odczuć wewnętrznych. Wprowadzasz swoje ciało w stan odprężenia. W rezultacie twój puls się obniża, zwalnia się rytm oddychania, zaczynasz się wycofywać w głąb siebie i możesz skierować swoją uwagę na przekazywane ci sugestie.

KROK 2: Stopniowe odprężanie ciała

Zacznij od rozluźnienia mięśni twarzy, szczególnie mięśni szczęki; rozchyl nieco szczęki i rozluźnij tę część twarzy…

Kiedy skoncentrujesz się na rozluźnieniu każdego mięśnia w ciele, twój umysł także stanie się bardziej odprężony. Będziesz miał większą świadomość funkcji wewnętrznych i większą wrażliwość zmysłów.

KROK 3: Tworzenie wyobrażenia głębszego odprężenia

Dryfuj i płyń w kierunku coraz głębszego poziomu całkowitego odprężenia. Poczuj, jak z twoich ramion zdjęto wielki, bardzo wielki ciężar.

Wyobrażenie dryfowania coraz głębiej i głębiej pomaga ci wejść w głębszy trans. Napięcie w twoich ramionach znika, kiedy zdejmowany jest z nich „ciężar”. Każda odmiana w doznaniach fizycznych wesprze sugestię, że zachodzi zmiana.

Aby wytworzyć uczucie lekkości, można posłużyć się następującym wyobrażeniem:

Czujesz się lżejszy i lżejszy; unosisz się coraz wyżej w przyjemny stan odprężenia.

Kierunek – w górę czy w dół – który wymieniony jest w indukcji, nie ma znaczenia, dopóki umożliwia ci zmianę doznań fizycznych.

KROK 4: Pogłębianie transu

Wyobraź sobie piękne schody. Dziesięć stopni prowadzących do wyjątkowego, spokojnego i pięknego miejsca. Za chwilę będę liczył od dziesięciu do jednego, a ty możesz wyobrażać sobie schodzenie po tych stopniach w taki sposób, że kiedy robisz każdy kolejny krok w dół, twoje ciało odpręża się coraz bardziej i bardziej, poczuj, jak przesuwa się ono w dół wraz z każdym krokiem i odpręż się jeszcze głębiej, dziesięć, odpręż się jeszcze głębiej, dziewięć… osiem… siedem… sześć… pięć… cztery… trzy… dwa… jeden… głębiej, głębiej…