Tytuł oryginału: ANGRY ALL THE TIME

Copyright ©1996 by New Harbinger Publication

Copyright © for the Polish edition by Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 1996

Wszystkie prawa zastrzeżone. Książka ani jej część nie może być przedrukowywana ani w żaden inny sposób reprodukowana, powielana mechanicznie, fotograficznie, elektronicznie lub magnetycznie, ani odczytywana w środkach masowego przekazu bez pisemnej zgody Gdańskiego Wydawnictwa Psychologicznego.

Drugie wydanie w języku polskim

Przekład: Łucja Ochmańska

Redakcja: Ewa Penksyk

Korekta: Ludmiła Jezierska, Teresa Pietras

Projekt okładki: Monika Pollak

Zdjęcie na okładce: © 123RF/PICSEL

ISBN 978-83-7489-486-9

Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne Sp z o.o.

ul. Bema 4/1A, 81-753 Sopot, tel./faks (58) 551-61-04

e-mail: gwp@gwp.pl

http://www.gwp.pl

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Przedmowa

Czy jesteś czasem wściekły na siebie za to, że ciągle się złościsz?

A może twoi bliscy twierdzą, że doprowadzasz ich do szału, a ty nie masz pojęcia dlaczego – przecież jesteś spokojny i miły i tylko czasem zdarza ci się zapomnieć o jakimś drobiazgu albo spóźnić się na rodzinny obiad… trzy godziny?

Co to złość, skąd się bierze, czemu służy?

Złość ma wiele twarzy, bardzo różnie wpływa na nasze życie – zwykle niefortunnie, ale bywa też pożyteczna, jest w końcu „uczuciem danym nam przez Boga” i od nas zależy, jak ją wykorzystamy.

Kiedy się złościmy?

Dlaczego się złościmy?

Jak się złościmy?

Jakie ślady nasza złość pozostawia w naszym życiu, w życiu naszych bliskich, naszych dzieci???

Jeżeli zadajesz sobie podobne pytania, jeżeli własna złość potrafi wytrącić cię z równowagi, zaniepokoić, zasmucić – przeczytaj tę książkę.

Dowiesz się wielu ciekawych rzeczy.

Lepiej zrozumiesz samego siebie, swojego partnera, swoje dzieci, a zrozumienie to pierwszy, konieczny krok na drodze do zmian.

Ta książka to niemal podręcznik pierwszej pomocy dla osób z problemem złości:

– napisana zrozumiałym, potocznym językiem

– kolejne zagadnienia wymienione są czytelnie w punktach, a potem szczegółowo omówione i poparte wieloma dowcipnymi przykładami

– każdy znajdzie w niej coś dla siebie: opisane są tu przeróżne rodzaje złości, począwszy od tej często nieświadomej

– „podstępnej” (ujawniającej się drobiazgami – zapominaniem, spóźnianiem się), a skończywszy na ślepej, niszczącej furii

– jest rozdział przeznaczony dla partnerów osób z problemem złości, którzy często również potrzebują pomocy, rady, wsparcia

– ukazana jest pierwotna (często zapomniana) funkcja złości w naszym życiu: jako sygnalizatora, informatora, że coś jest nie tak; której bezpośrednim następstwem były walka lub ucieczka. Wielokrotnie podkreślana jest konieczność podjęcia całkowitej odpowiedzialności za własną złość, jej przyczyny, objawy i konsekwencje, jako niezbędny warunek jakichkolwiek zmian.

Czy twoja złość utrudnia ci życie?

Czy często tracisz panowanie nad sobą?

Czy od czasu do czasu dostajesz szału?

Czy zdarzyło ci się kogoś uderzyć albo z trudem powstrzymać się od tego?

Czy znajomi unikają cię, a twoi bliscy przemykają obok ciebie na paluszkach?

A może po prostu bez przerwy zapominasz zrobić to, o co właśnie poprosił cię twój partner, gubisz potrzebne dokumenty, spóźniasz się na ważne rodzinne spotkania?

Czy chcesz zmienić swoje zachowanie, nie złościć się tak często, tak długo i tak bardzo?

Czy nie chcesz już krzywdzić ani innych, ani samego siebie?

Czy chcesz poznać swoją złość, jej przyczyny i mechanizmy, a potem nauczyć się, jak sobie z nią radzić?

Jeżeli tak, to ta książka zaspokoi twoją ciekawość, podsunie skuteczne rozwiązania, da oparcie w chwilach zwątpienia.

Książka „Angry all the time” to przewodnik po złości. Konsekwentnie omawia wszystkie jej kolory i odcienie. Oprowadza nas po zakamarkach złości, o których istnieniu często nie mamy nawet pojęcia.

Pokazuje mechanizmy, przyczyny i skutki złości oraz – co najważniejsze – sposoby, które pomogą ci uwolnić się spod jej panowania.

Bezwzględnym warunkiem powodzenia w twoich „potyczkach ze złością” jest zaakceptowanie faktu, że ty i tylko ty jesteś całkowicie odpowiedzialny za swoją złość, że nikt i nic poza tobą, twoim sposobem myślenia i działania, nie ma wpływu na powstanie złości, jej przebieg i konsekwencje.

Ta książka:

Pomaga nam uświadomić sobie własną złość.

Pokazuje mechanizm jej powstawania, wymienia przyczyny, wskazuje myśli i działania, które sprawiają, że wplątujemy się w błędne koło złości. Pomaga przyjrzeć się bolesnym konsekwencjom złości w naszym życiu.

Razem, szczebel po szczeblu, wdrapujemy się na drabinę złości i przemocy, w skład której wchodzą wszystkie „stopnie” złości – od nieświadomej, „pełzającej złości”, aż po ślepą furię.

Razem schodzimy z kolejnych „stopni”, a pierwszym krokiem na drodze w dół jest przyrzeczenie zachowania spokoju, które składamy sami sobie.

Jedynym sposobem, żeby ostatecznie uwolnić się od złości, jest przebaczenie, sobie i innym, wszystkich krzywd i cierpień. Otwiera się wtedy droga do nowego, pełnego szacunku życia.

Również partnerzy osób z problemem złości znajdą tu coś dla siebie. Ta książka nie tylko pomoże im lepiej zrozumieć przyczyny i mechanizmy złości u swoich bliskich, ale również uświadomi, że jest granica, której w relacji między dwojgiem ludzi nie można przekraczać, a której uszanowanie prowadzi czasem do rozstania.

Ukazuje nam, jak złość niepostrzeżenie wdziera się w nasze życie, jak zaczyna dyktować swoje prawa, narzucać zachowania, a my jej się biernie podporządkowujemy, tracąc stopniowo to wszystko, co w życiu najcenniejsze – poczucie własnej wartości, bliskich, przyjaciół, pozycję zawodową.

Zawiera konkretne rady i wskazówki, jak radzić sobie w różnych sytuacjach, jak uczyć się zdrowych reakcji i odruchów, jak osiągnąć to, czego chcesz, w sposób bezpośredni, konkretny i uprzejmy.

Wstęp

To nie jest miła książka. Jej zadaniem nie jest poprawa twojego samopoczucia. Po przeczytaniu możesz poczuć się nawet gorzej – dopóki nie nauczysz się, jak mądrzej postępować.

Spójrzmy prawdzie w oczy. Skoro czytasz tę książkę, prawdopodobnie masz poważne problemy ze swoją złością lub stosujesz przemoc, być może zachodzi i jedno, i drugie. Wybuchasz złością z absurdalnych powodów. Mówisz i robisz rzeczy, których potem żałujesz, by za chwilę znowu zachować się tak samo. Straciłeś przyjaciół, kochanków, posadę, a być może i wolność, ponieważ nie jesteś w stanie zapanować nad swoją złością. Jeżeli nie straciłeś tego wszystkiego do tej pory, nastąpi to wkrótce, o ile nie nauczysz się postępować inaczej.

Być może jesteś partnerem osoby uzależnionej od złości. Z tego powodu twoje życie powoli zamienia się w koszmar. Próbowałeś już wszystkiego, żeby zachować spokój; bez skutku. Nie wiesz, co robić. Nie chcesz odejść, ale nie możesz tak dalej żyć.

A może obydwie wymienione sytuacje nie są ci obce? Wiele osób z problemem złości ma równie skorych do ataków furii partnerów. Ludzie pełni złości przyciągają się nawzajem.

Nie mówię tu o osobach, które trochę się złoszczą, od czasu do czasu. To amatorzy. Nie muszą czytać tej książki. Można by im polecić jakąś przyjemną lekturę na temat asertywności. Oni nie mają pojęcia o prawdziwej złości, prawda?

Ale założę się, że ty masz. Wiesz, jak się wpada w szał. Zdarzało się, że zaślepiała cię furia. Nie raz miałeś ochotę połamać komuś żebra. Czułeś, jak całkowicie tracisz panowanie nad sobą. Chciałeś stracić panowanie nad sobą, żeby móc rozdzielać razy na prawo i lewo. Rzucałeś, czym się dało, zniszczyłeś wiele rzeczy, nie pomijając związków z ludźmi. Często raniłeś uczucia innych. Ale co z tego? Zasłużyli na to, czyż nie? Obrażasz partnera, krytykujesz dzieci, wkurzasz przyjaciół. I nigdy, ale to nigdy nie przepraszasz. Nie przyznajesz się do winy. Nie tłumaczysz się. To ty obwiniasz i zawstydzasz innych.

Wciąż jesteś zły. Złościsz się tak często, że nie pamiętasz już, jak to jest nie złościć się. Złość jest twoim najlepszym przyjacielem, być może twoim jedynym przyjacielem. Stała się niemal jedynym odczuwanym przez ciebie uczuciem. Żegnaj, szczęśliwości. Bywaj, radości. Lęku, smutku, odejdźcie. Miłość, a co jej do tego? Złość, złość, więcej złości, tym wypełnione jest życie. Żyjesz w ciągłej, nieustannej złości.

Jesteś jak miotacz ognia, któremu nigdy nie braknie paliwa. I tylko czasem zastanawiasz się, dlaczego nikt nie ma ochoty zbliżyć się do ciebie.

Nienawiść i pretensje, w tym jesteś naprawdę dobry. Niech tylko ktoś wspomni przy tobie o twoim byłym partnerze, natychmiast zaczynasz się wściekać. Po tym, jak cię potraktował, powinien już dawno znaleźć się w piekle. Nie masz zamiaru odezwać się do niego ani słowem. Masz więcej wrogów niż inni koszul w szafie. W szkole wybrałeś specjalizację „nienawiść” i byłeś bardzo pilnym uczniem.

To nie jest książka dla AA, ale pierwszy krok z programu Dwunastu Kroków, przeznaczonego dla anonimowych alkoholików, z pewnością dotyczy również ciebie. Wystarczy zmienić słowo „alkohol” na „złość” i twoja wersja wyglądałaby tak:

Jesteśmy bezsilni wobec złości i utraciliśmy kontrolę nad własnym życiem.

Złość zdominowała całe twoje życie. Dopadła cię. Być może nie masz ochoty tego przyznać, ale tak właśnie jest – twoja złość cię dopadła¹.

Jeśli mi nie wierzysz, spróbuj przeżyć tydzień ani razu nie wpadając w złość. Jeżeli ci się to nie uda, postaraj się wytrzymać choć dwadzieścia cztery godziny. Ale nie w ten sposób, że masz ochotę skręcić komuś kark i powstrzymujesz się w ostatniej chwili. To jak popijanie wódki w łazience, kiedy nikt nie widzi. Rzecz w tym, żebyś naprawdę nie wściekł się ani razu. Na luzie. Bez nerwów. Powodzenia, przyjacielu, będzie ci ono bardzo potrzebne.

Uzależnieni od złości mogą być i mężczyźni, i kobiety. Niektórzy z nich są brutalni. Ranią wszystkich, których mogą zranić, co zwykle oznacza – słabszych od siebie. Tata bije mamę. Mama bije dzieci. Starsze dzieci biją młodsze dzieci. Najmniejsze dzieci kopią psa.

Niektórzy ludzie używają języka tak jak inni pięści. Ranią słowami – okrutnymi słowami: „dziwka”, „dupek” i innymi, których nie będę tu przytaczał.

Nie pamiętają, jak można wyrażać się przyzwoicie, nie pamiętają słów: „dziękuję”, „proszę”, „kocham cię”.

Te dwa rodzaje agresji często idą ze sobą w parze; wtedy ludzie są brutalni i w słowach, i w czynach.

Normalna złość a złość nałogowa

Każdy złości się od czasu do czasu, większość ludzi wie jednak, jak sobie radzić ze swoją złością. Złość informuje ich, że coś jest nie tak. Sprawdzają wtedy, na czym polega problem, i podejmują odpowiednie kroki. Następnie sprawdzają, na ile skuteczne było ich działanie. Jeżeli przyczyny złości nie zostały usunięte, rozważają możliwość innego rozwiązania. Jeżeli zaś interwencja zlikwidowała problem, pozwalają złości minąć, aby mogli powrócić do normalnego funkcjonowania.

Oto jak działa zdrowy łańcuch złości:

✓ Złość informuje mnie, że mam problem

✓ Zastanawiam się, jak mogę go rozwiązać

✓ Potem coś mówię lub robię

✓ Sprawdzam rezultat tego działania

✓ Próbuję inaczej rozwiązać problem (o ile poprzednio mi się nie powiodło) lub

✓ Pozwalam złości przeminąć (jeśli moje działanie odniosło oczekiwany efekt)

A oto łańcuch złości osoby uzależnionej od złości, która postępuje zupełnie inaczej:

✓ Złość informuje mnie, że wszystko jest problemem

✓ Myślę o tym bez przerwy

✓ Potem posuwam się za daleko w tym, co mówię lub robię

✓ Ignoruję informacje o porażkach

✓ Nie koryguję swoich działań 

✓ Nie pozwalam, aby moja złość odeszła

Brzmi swojsko? Przyjrzyjmy się uważniej reakcjom osoby uzależnionej od złości.

Wszystko jest problemem na tyle, by wpaść w złość

Większość osób zbyt łatwo wpadających w złość to ludzie nadmiernie wrażliwi. Bardzo łatwo ich dotknąć, urazić, zranić. W efekcie ciągle się złoszczą z powodów, których inni ludzie nawet nie dostrzegają.

Wszyscy codziennie otrzymujemy tuziny „zaproszeń do złości”. Takim zaproszeniem jest każde wydarzenie, które mogłoby być pretekstem do wybuchu złości. Przykładowo:

✓ Kierowca zajeżdżający ci drogę

✓ Za gorąca kawa, za zimna woda sodowa

✓ Twój partner, który mówi: „Nie, wybacz, kochanie, ale nie dzisiaj”

✓ Dziecko, które bawi się w najlepsze, mimo że już czas na kolację

✓ Trawnik przed twoim domem, który wciąż odrasta

✓ Współpracownik, który często urywa się z pracy

✓ Twój partner mówiący: „Och, tak, kochanie, dzisiaj” (właśnie w chwili, kiedy – przekonany, że nic z tego nie będzie – szczegółowo zaplanowałeś sobie wieczór)

✓ Właściwie wszystko, co otaczający cię ludzie mówią i robią

Zwykle ludzie wcześnie uczą się odpowiadać „nie, dziękuję” na większość „zaproszeń do złości”. Dlaczego? Ponieważ złość wymaga wiele wysiłku. Jest wyczerpująca. Poza tym, jeżeli wściekasz się cały czas o wszystko, nie znajdujesz już miejsca na inne uczucia.

Osoby, które złoszczą się nałogowo, przyjmują stanowczo za dużo „zaproszeń do złości”. Po prostu nie zdarza im się odmówić.

Trawa rośnie bez przerwy, tak? Niech więc idzie do diabła i niech zabierze ze sobą tę przeklętą kosiarkę! Partner ci odmówił. Świetnie! Masz fantastyczny pretekst, żeby narzekać całymi godzinami. Pomachaj pięścią temu kierowcy! Rzuć szklankę z wodą na podłogę! Krzycz na dzieciaki! Wygarnij gościowi z pracy, żeby mu w pięty poszło! Zrób partnerowi awanturę, że jest jak zwierzę, interesuje go tylko seks!

Jak brzmiały słowa tej piosenki? A, tak: „Wokoło wszystko tak pięknie rozkwita, jedna złość dla mnie i jedna dla ciebie”. Co prawda, w piosence są róże, a nie złość, ale poruszamy tu tak kłujący temat! Poza tym, jakim prawem mnie poprawiasz? To ja piszę tę książkę, a nie ty! Wkurzasz mnie! Jesteś…

Och, znowu to samo. Wściekam się bez powodu. Wybacz.

Bez przerwy myślisz o sprawach, które cię złoszczą

Jestem na nią wściekły. Potraktowała mnie jak śmiecia. Godzinami leżę w łóżku, myśląc o tym, co mi zrobiła. Budzę się w środku nocy z zaciśniętymi ze złości szczękami. Znajomych przyprawiam już o mdłości, opowiadając im po raz setny tę historię. Rodzice dawno w ogóle przestali słuchać, co mówię.

Obsesja. Kiedy ktoś myśli, myśli, myśli na okrągło o tym samym, nazywamy to obsesją. Dla nałogowców złości obsesją stają się sprawy, które ich złoszczą. Rozmyślają o krzywdzie, która ich spotkała, o tym, jak wiele mieli w związku z tym przykrości, jak mogliby odpłacić osobie, która przyczyniła się do ich bólu i tak dalej, i tak dalej.

Im więcej rozmyślasz o sprawach, które cię złoszczą, tym bardziej zły się robisz.

To jest aż tak proste. Możesz godzinami rozpamiętywać swoją złość, ale w ten sposób jedynie ją pogłębiasz. Złość prowadzi cię tylko do większej złości. Kto zjada najwięcej lodów? Oczywiście ci, którzy najwięcej myślą o lodach. Kto więc, według ciebie, „zjada” najwięcej złości?

Posuwasz się za daleko

Gdyby chociaż całe to myślenie prowadziło do sensownego działania… Ale tak nie jest. Wręcz przeciwnie, osoba uzależniona od złości zawsze powie lub zrobi coś, czego potem żałuje. Dlaczego? Ponieważ zyskała już całkowitą pewność, że wszystko, co zrobi kto inny, jest wstrętne, okropne, obrzydliwe.

Żeby dowiedzieć się, jak okropne jest to „coś”, proszę osobę w moim gabinecie o użycie skali porównawczej od jednego do dziesięciu. Coś tylko troszeczkę okropne to jeden punkt, pięć to już nieźle okropne, a dziesięć to okropne nie do zniesienia.

„Szalony kierowca?”

„Siedem”.

„Dzieci spóźniające się na kolację?”

„Dziewięć”.

„Odtrącenie przez partnera propozycji uprawiania seksu?”

„Jedenaście”.

„Jedenaście w dziesięciopunktowej skali?”

„Mówię jedenaście i właśnie to mam na myśli! Przecież to okropne. Nienawidzę tego. Dłużej tego nie zniosę! Jak on może robić mi coś takiego?! To mnie doprowadza do szaleństwa!”.

Czy już rozumiesz, o czym mówię? Tak się złoszczą, że nie są w stanie rozsądnie myśleć. To samo dotyczy działania – kiedy decydują się coś zrobić, posuwają się za daleko.

Dzieciaki spóźniają się dziesięć minut. Inni rodzice byliby odrobinę zirytowani. Powiedzieliby słowo czy dwa. Potem wszyscy spokojnie zjedliby kolację. Ale nie nałogowiec złości. „Jak śmiesz tak późno wracać do domu! Za kogo ty się uważasz? Próbujesz podważać mój autorytet? Nie mam zamiaru tego dłużej tolerować. Od tej pory możesz sam przygotowywać sobie posiłki”.

I tak w kółko w czasie całej kolacji. Kolejny zepsuty posiłek. Być może następnym razem dzieci w ogóle się nie zjawią.

Nie ma ochoty na seks? „Znowu mi odmawiasz! Cóż, to będzie ostatni raz, wynoszę się stąd. Będziesz miał nauczkę!”.

Po pierwsze – ludzie podatni na złość akceptują zbyt wiele „zaproszeń do złości”. Po drugie – przesadnie się angażują, przez co mówią i robią głupstwa, które tylko pogarszają sytuację. Cóż jeszcze można zrobić, żeby wszystko bardziej skomplikować? Niejedno! Czytaj dalej, a wkrótce się dowiesz.

Ignorujesz informacje o porażkach

„Hej, to było świetne. Oby tak dalej!”.

„Nie, to nie działa. Trzeba spróbować czegoś innego”.

Informacje zwrotne. Ed Koch, były burmistrz Nowego Jorku, codziennie spacerował ulicami, pytając przechodniów: „Jak, twoim zdaniem, wypełniam swoje obowiązki?”. Piastował swój urząd kilka kolejnych kadencji, między innymi dzięki temu, że uważnie słuchał odpowiedzi.

Ludzie, którzy się dużo złoszczą, otrzymują wiele negatywnych informagi zwrotnych – od swoich partnerów, rodzin, pracodawców czy przyjaciół. Wielokrotnie słyszą prośby, żeby się odprężyli, żeby choć na chwilę przestali się złościć. Niestety, całkowicie ignorują te głosy.

Co masz na myśli mówiąc „odpręż się!”? Jak to sobie wyobrażasz, po tym, co mi przed chwilą zrobiła? Nie mów mi, żebym się uspokoił! Mam prawo być wściekły!

W rzeczy samej, nałogowcy złości uporczywie powtarzają sobie, że wszystko robią świetnie. „To ci wszyscy idioci mają problem z moją złością, a nie ja! Mam ochotę być wściekły i nikt mnie przed tym nie powstrzyma!”. Masz rację! Nikt cię nie powstrzyma, jeżeli ty sam tego nie zrobisz. A ty najwyraźniej nie masz na to ochoty.

W rozdziale trzecim omówię zagadnienie „gorączka złości”. Chodzi mi o nagły wzrost poziomu adrenaliny, który odczuwamy w momentach silnej złości. Ludzie trwają w złości częściowo dlatego, że jest to przyjemne. Ulegają wówczas działaniu bardzo intensywnych uczuć, z których niełatwo zrezygnować. Ta gorączka utrudnia również prawidłowe odbieranie informacji zwrotnych. Złość jest przyjemnym uczuciem. To prawda, że niektórzy mówią coś zupełnie przeciwnego. Ale po co ich słuchać? Tak jest przecież dobrze. Trwajmy w złości.

Nie korygujesz swoich działań, mimo że są nieskuteczne

Ree Lasker, alkoholik w trakcie leczenia, człowiek z fantastycznym poczuciem humoru, opowiedział mi historyjkę o „pijaku” i „normalnym”. Obydwaj siedzą w pokoju, w którym jest dwoje drzwi. „Normalny” próbuje wyjść przez pierwsze z nich. Buum! Za drzwiami stoi ogromny facet, który kilkakrotnie uderza go kijem do baseballa. „Normalny” wpada z powrotem do pokoju, odpoczywa chwilę i wychodzi drugimi drzwiami, których nikt nie pilnuje.

Teraz przychodzi kolej „pijaka”. Podchodzi do pierwszych drzwi. Buum! Przewraca się uderzony. Po chwili podnosi się, podchodzi do tych samych drzwi i znowu pada. Buum! Powtarza to jeszcze raz. Buum! Potykając się, oszołomiony ciosami, czwarty raz podchodzi do tych samych drzwi. Tym razem nie spotyka faceta z baseballowym kijem, idzie więc, żeby go odszukać!

Dlaczego ludzie podatni na złość za każdym razem starają się wyjść tymi samymi drzwiami? Dlaczego nawet nie próbują przejść innymi? Istnieją co najmniej dwa powody.

Po pierwsze, wierzą, że złość jest im potrzebna. Nie słyszą złych wieści, bo nie chcą ich słyszeć. „Ron, twierdzisz, że moja złość stanowi problem. Ale kiedy naprawdę się wściekam, zawsze dostaję to, o co mi chodzi. Sam więc widzisz, że jesteś w błędzie”. Czy rzeczywiście? Czy aby nie zapominasz o negatywnych skutkach takiego zachowania? Nie kończące się kłótnie. Ludzie, którzy nie odzywają się do ciebie od miesięcy. Kłopoty w pracy. Twoja złość przynosi o wiele więcej szkód niż korzyści. Musisz to przyznać.

Po drugie, nałogowcy złości wściekają się, ponieważ nie wiedzą, co innego mogliby robić. Trwają w swojej złości od tak dawna, że tylko w tym są dobrzy. Wyspecjalizowali się w złości. Zacznij tylko mówić o jakichkolwiek innych uczuciach, a poczują się niezręcznie.

Jeżeli ktoś zawsze postępuje tak samo, osiąga zawsze ten sam rezultat. Ty także.

Nie pozwalasz, żeby twoja złość minęła

Niektórzy ludzie czepiają się swojej złości, jak gdyby była tratwą ratunkową na wzburzonym morzu. Ich motto brzmi: nigdy nie zapomnieć, nigdy nie wybaczyć.

Jasne, Billy cię przeprosił. Ale nie przyjmuj jego przeprosin. Wkurzaj się dalej. Niech ma za swoje!

Niektórzy nałogowcy złości nie wiedzą, jak się zachowywać, kiedy nie są wściekli. To jeden z powodów, dla których wciąż się złoszczą. Złość jest ich „stylem życia”. Nie znają innego.

Poza tym, muszą być czujni, żeby nie przegapić żadnego „zaproszenia do złości”. Nie mogą odwołać swoich straży. Nigdy nie wiadomo, kiedy stanie się coś, o co będą mogli się wściec. Dzięki temu zawsze są gotowi do złości. Nigdy nie odprężają się całkowicie. Są źli choćby odrobinę, w oczekiwaniu na kolejną rundę.

Kiedy wszystkie te cechy zbiorą się w jednym człowieku, ujrzysz kogoś w poważnych tarapatach. Osoba złoszcząca się nałogowo wpada w szał zbyt łatwo, pozostaje w tym stanie zbyt długo i wykorzystuje swoją złość niezbyt umiejętnie.

Dlaczego? Dlaczego ktoś miałby chcieć żyć w ciągłej złości? To jak pytanie, dlaczego ktoś miałby chcieć zostać alkoholikiem. Nie decydujesz o tym. To się dzieje. Ale najważniejsze jest, że to ty i tylko ty możesz położyć kres panowaniu złości w swoim życiu. Nie twój partner. Nie twoi przyjaciele. Nie twój kurator, nauczyciel, matka czy ojciec ani facet siedzący obok ciebie w autobusie. Tylko ty.

Dalsza część książki

W porządku, jakie więc konkretne kroki musisz przedsięwziąć, żeby uwolnić się od swojej złości? Na początek przeczytaj tę książkę. Zawiera jedenaście rozdziałów, które składają się na dwie części: zrozumienie problemu i propozycje konkretnych działań.

Rozdział 1. Złość dezorganizuje moje życie. Podejrzewam, że gdyby w twoim życiu wszystko było w porządku, nie czytałbyś tej książki. Złość rujnuje ci życie. Wpadasz w coraz poważniejsze kłopoty. Pojawiają się problemy ze zdrowiem. Czasami zachowujesz się tak podle, że nie lubisz nawet sam siebie. Czas spojrzeć prawdzie w oczy, zanim będzie jeszcze gorzej.

Rozdział 2. Dlaczego tak bardzo się złoszczę? Dlaczego tak się dzieje? Jakie są przyczyny mojej złości? Czy to rodzina, w której dorastałem? Pech? Czy coś jest nie w porządku z moim umysłem? W tym rozdziale omówionych jest kilka sposobów, których ludzie uczą się, żeby złościć się bez przerwy. Ale rozczarujesz się, szukając tu dla siebie usprawiedliwień, znajdziesz tylko wyjaśnienia. Bez względu na to, jak nieprzychylnie do tej pory obchodziło się z tobą życie, nie ma powodu, dla którego teraz miałbyś je sam sobie rujnować.

Rozdział 3. Dlaczego nie mogę przestać? Sześć głównych przyczyn życia w złości. Jeden lub więcej z tych sześciu powodów nie pozwala ci rozstać się ze swoją złością: władza i kontrola, odrzucanie odpowiedzialności, ubogie umiejętności komunikacyjne, gorączka złości, unikanie uczuć lub osób, nawyk.

Rozdział 4. Drabina złości i przemocy. Składa się ona z ośmiu szczebli. Najniższy to „podstępna złość” – celowe zapominanie itd. Najwyższy szczebel to ślepa furia, która dąży do zniszczenia wszystkiego, co pojawi się na jej drodze.

Rozdział 5. Złap rybę albo odetnij przynętę. Czas podjąć zobowiązanie. Masz szansę podjąć zobowiązanie, które odmieni twoje życie. Nie jednodniową obietnicę. Nie jakieś „Spróbuję, ale…”, z góry gwarantujące porażkę. Albo zdecydujesz się na konkretne kroki, żeby wyzwolić się z nałogu złości, albo niepotrzebnie tracisz czas.

Rozdział 6. Schodzenie z drabiny – część 1: Koniec z groźbami i przemocą. Wydaje się dość oczywiste, prawda? A może jednak nie tak bardzo? Trzeba mieć dużo silnej woli, żeby skończyć z terroryzowaniem innych. Czy masz dość odwagi, żeby porozmawiać o problemach, zamiast od razu wpadać we wściekłość?

Rozdział 7. Schodzenie z drabiny – część 2: Lepiej trzymaj gębę na kłódkę, dopóki nie nauczysz się mówić, jak trzeba. Bardzo łatwo jest znieważać słowami. Ale pomogę ci nauczyć się lepszych sposobów porozumiewania się, o ile jesteś już gotów je stosować. Nazywa się to komunikacją pełną szacunku. Zastosuj ją w kontaktach z innymi ludźmi, a niektórzy ci się odwzajemnią.

Rozdział 8. Możesz wierzyć lub nie, im nie chodzi o to, żeby cię zniszczyć. Ktoś zamawiał porcję paranoi? Przyjrzyjmy się szalonym myślom osób uzależnionych od złości, dzięki którym wszędzie wkoło widzą wrogów. Nie, twój partner nie ma cię dość. Gdyby tak było, już dawno odszedłby od ciebie. Czas oczyścić swoje myśli.

Rozdział 9. Żegnajcie, stare urazy. Wiem, że to twoi starzy, wierni przyjaciele. Ale czy naprawdę chcesz nadal rozpamiętywać uczucia nienawiści sprzed lat, mimo że jedyne, co w ten sposób osiągasz, to niestrawność i ból w dołku? Czy kiedykolwiek będziesz gotów iść do przodu ze swoim życiem?

Rozdział 10. Ja też potrzebuję pomocy – rozdział dla partnerów osób uzależnionych od złości. Czy zwariowałam, skoro wciąż go kocham? Co mam robić, kiedy ona dostaje szału? Zostać czy rzucić to wszystko? Czy sam już zaczynam tracić kontrolę nad swoją złością?

Jeżeli masz zamiar pozostać w tym układzie, potrzebny ci plan przetrwania. Jeżeli chcesz odejść, nie komplikuj tego niepotrzebnym poczuciem winy.

Rozdział 11. Co dalej? Prosić o to, czego chcesz, jest sztuką; żeby ją opanować, musisz skończyć z manipulowaniem, sterowaniem czy zastraszaniem innych. Czysta walka jest możliwa, ale dopiero kiedy odrzucisz swoją wściekłość.

Jeszcze raz powtórzę: moim celem nie jest poprawa twojego samopoczucia. W każdym razie nie teraz. Dobrze ci zrobi, jeśli będziesz czuć się podle przez jakiś czas. Jesteś osobą uzależnioną od złości, członkiem jednej z mniej szczęśliwych grup znanych rodzajowi ludzkiemu. Zapracowałeś na każdą sekundę swojej niedoli. Co jednak sądzisz teraz o podjęciu pewnych działań, dzięki którym reszta twojego życia nie byłaby tak beznadziejna, jak do tej pory?

¹ Pierwotnie tytuł tej książki miał brzmieć: „Rageaholic” (co można przetłumaczyć „Nałogowcy złości” – przyp. tłum.). Ci z was, którzy mają naprawdę poważne problemy ze swoją złością, mogliby nazywać siebie „nałogowcami złości”. Jeśli tak zrobicie, wykorzystajcie to określenie, aby pomóc sobie podjąć zobowiązanie zmiany.