Redakcja

Autor:

dr Patryk Kuzior – doktor nauk prawnych, autor publikacji naukowych i fachowych, w tym dotyczących wielu aspektów funkcjonowania systemu oświaty. Wieloletni pracownik administracji rządowej i samorządowej zatrudniony na stanowiskach związanych ze stosowaniem prawa, w tym na wyższych stanowiskach kierowniczych. Uczestniczył w pracach różnych gremiów doradczych funkcjonujących przy organach administracji publicznej, w tym także jako ekspert dla Ministerstwa Sprawiedliwości. Nauczyciel akademicki, a w przeszłości także nauczyciel szkoły policealnej, trener. W 2012 roku uhonorowany Medalem Komisji Edukacji Narodowej za wkład w rozwój oraz prawidłowe stosowanie prawa oświatowego.

Redaktor:

Marta Jaszczuk

Menedżer produktu:

Paulina Krzyżanowska

Kierownik marketingu i sprzedaży:

Julita Lewandowska-Tomasiuk

Projekt graficzny okładki:

Piotr Fedorczyk

Korekta:

Zespół

Koordynator produkcji:

Magdalena Huta

Druk:

Miller

Skład i łamanie:

Raster studio

ISBN 978-83-269-6183-0

Copyright by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

Warszawa 2017

Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

ul. Łotewska 9a, 03-918 Warszawa,

tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10, e-mail: cok@wip.pl

NIP: 526-19-92-256, KRS: 0000098264 – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie,

XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego,

Wysokość kapitału zakładowego 200.000 zł.

Publikacja „Rada rodziców w świetle reformy systemu oświaty” została przygotowana z zachowaniem najwyższej staranności i wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy oraz doświadczenia jej twórców. Zaproponowane w niej wskazówki, porady i interpretacje dotyczą sytuacji typowych. Ich zastosowanie w konkretnym przypadku może wymagać dodatkowych, pogłębionych konsultacji. Opublikowane rozwiązania nie mogą być traktowane jako oficjalne stanowisko organów i urzędów państwowych. W związku z powyższym autorzy, konsultanci oraz redakcja nie mogą ponosić odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawartych w publikacji „Rada rodziców w świetle reformy systemu oświaty” wskazówek, przykładów, informacji itp. do konkretnych przypadków.

Wstęp

Polska oświata jest w szczególnym okresie, wdrażana jest bowiem reforma systemowa. Choć zmiany dotykają w głównej mierze organizacji kształcenia, to jednak nie pozostają obojętne także dla uwarunkowań, w jakich funkcjonują podmioty uczestniczące w procesach zarządzania szkołami i placówkami. Dotyczy to nie tylko organów profesjonalnych, na których spoczywa główny ciężar bieżącego kierowania, ale także organów społecznych, których zadaniem jest udzielanie wsparcia tym pierwszym.

I choć to nie pierwsza duża reforma oświaty, to jednak po raz pierwszy od uchwalenia we wrześniu 1991 roku ustawy o systemie oświaty dochodzi do zmian fundamentalnych w podstawach prawnych, na których opiera się funkcjonowanie całego systemu oświaty, bo większość z najważniejszych zagadnień z tym związanych od 1 września 2017 r. regulowana będzie przez ustawę Prawo oświatowe. I nawet jeśli bliższe przyjrzenie się regulacjom, które niebawem wejdą w życie, prowadzi do wniosku, że w wielu kwestiach szczegółowych nowe przepisy są kopią starych, to jednak przyjąć trzeba, że zasady działania każdego „z trybików mechanizmu” wymagają dogłębnej analizy.

Celem niniejszej publikacji jest gruntowna analiza reguł funkcjonowania jednego ze społecznych organów funkcjonującego w większości typów szkół i placówek, a mianowicie rady rodziców.

Oddając do Państwa rąk swoiste kompendium wiedzy o funkcjonowaniu rady rodziców w związku z reformą systemu oświaty, życzymy pożytecznej i owocnej lektury.

Rozdział 1. Rada rodziców jako społeczny organ w systemie oświaty

W preambule do ustawy o systemie oświaty, skopiowanej zresztą do nowej regulacji systemu szkolnego – ustawy Prawo oświatowe, stwierdzono, że oświata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro całego społeczeństwa. Z tej właśnie racji proces zarządzania oświatą został uspołeczniony, czego wyrazem jest ustanowienie na wszystkich poziomach zarządzania różnego rodzaju gremiów, które – pełniąc na ogół rolę opiniodawczą i doradczą – wspierają podmioty profesjonalne. W zależności od szczebla gremia te złożone są albo z ekspertów, albo z przedstawicieli społeczności, której dotyczy działalność konkretnej jednostki oświatowej.

1.1. Społeczne organy w systemie oświaty

W systemie oświaty działa sporo organów społecznych. Są to:

•Krajowa Rada Oświatowa – społeczny organ opiniodawczy i wnioskodawczy w sprawach oświaty powoływany przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania na wniosek wojewódzkich rad oświatowych reprezentujących co najmniej 1/4 województw;

•Rada do spraw Szkolnictwa Artystycznego – społeczny organ opiniodawczy i wnioskodawczy w sprawach kształcenia artystycznego, powoływany przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego;

•resortowe rady do spraw podporządkowanego danemu resortowi szkolnictwa – społeczny organ powoływany przez ministra będącego organem prowadzącym szkoły;

•rady oświatowe działające przy organach stanowiących jednostek samorządu terytorialnego;

•rady szkół (placówek);

•rady rodziców szkół (placówek);

•samorząd uczniowski danej szkoły (placówki).

Wprowadzana właśnie reforma oświaty nie przynosi wprawdzie żadnych głębszych zmian w strukturze społecznych organów w systemie oświaty, jak również w sferze ich uprawnień, regulacje dotyczące ich działalności zostają jednak przeniesione do ustawy Prawo oświatowe.

1.2. Pozycja rady rodziców w systemie oświaty

Do 1 września 2007 r. rady rodziców nie były organami obligatoryjnymi, a fakultatywnymi, co w praktyce oznaczało, że inicjatywa do ukonstytuowania podmiotu stanowiącego zorganizowaną formalną reprezentację rodziców uczniów szkoły należała właśnie do rodziców. Ustawodawca, dostrzegając słabość takiego rozwiązania w polskich realiach, gdzie poziom aktywności obywatelskiej jest dość niski, postanowił jednak zmienić tę sytuację, co do zasady, czyniąc rady rodziców obligatoryjnymi organami wewnętrznymi szkoły.

Z uzasadnienia projektu nowelizacji ustawy o systemie oświaty wprowadzającej w 2007 roku zasadę obligatoryjnego tworzenia rad rodziców jako organów wewnętrznych szkoły.

Projektowane zmiany w zakresie statusu rady rodziców jako organu szkoły lub placówki, kompetencji tego organu i jego zasad działania, wychodzą naprzeciw potrzebie zwiększenia roli rodziców w życiu społeczności szkolnej. Wnioski płynące z obserwacji dotychczasowej praktyki funkcjonowania tej formy reprezentacji rodziców uczniów wskazują, że zaangażowanie rodziców w sprawy szkoły ogranicza się zwykle do okazjonalnych spotkań rodziców z wychowawcą klasy oraz uiszczania dobrowolnej składki na fundusz rady rodziców. Z punktu widzenia korzystnego wpływu na wychowanie dzieci i młodzieży oraz efektywności procesów kształcenia i wychowania, istotnego znaczenia nabiera umacnianie wiarygodnego – w oczach ucznia – wizerunku szkoły. Umacnianiu wiarygodności szkoły, a w konsekwencji budowaniu w uczniach zaufania do szkoły, służy „mówienie jednym głosem” przez nauczycieli i rodziców. Osiągnięcie zaś takiej płaszczyzny porozumienia wymaga, aby relacje nauczyciel – rodzic były relacjami ściśle partnerskimi.

Widoczna zatem staje się potrzeba wzbudzenia świadomości wśród rodziców uczniów, że są współodpowiedzialni za jakość procesu dydaktyczno-wychowawczego. Nowe rozwiązanie, polegające na wzmocnieniu statusu reprezentacji rodziców jako organu szkoły, powinno przyczyniać się do zbliżania postaw rodziców i szkoły prezentowanych w procesach dydaktycznych i wychowawczych oraz jednoczesnego odchodzenia rodziców od spojrzenia na szkołę jako instytucję, której powierza się dzieci w oczekiwaniu i wymaganiu jak najlepszych efektów kształcenia i wychowania. Rodzice wykazują bowiem nierzadko nieufność w stosunku do szkoły, często przyjmują postawę roszczeniową, a to prowadzi do nieporozumień, konfliktów i negatywnie wpływa na efektywność procesów kształcenia i wychowania.

Projektowane zmiany w zakresie wzmocnienia kompetencji i usprawnienia zasad działania rady rodziców jako organu szkoły przyczynią się do budowania płaszczyzny porozumienia pomiędzy nauczycielami i rodzicami, korzystnie wpływając tym samym na wychowanie młodych ludzi. Wnioski płynące z dotychczasowej praktyki wskazują, że obecne ramy prawne funkcjonowania w szkołach i placówkach reprezentacji rodziców uczniów nie stymulują w sposób dostateczny tworzenia w szkołach i placówkach partnerskich relacji między reprezentacją rodziców a dyrektorem szkoły lub placówki, gronem pedagogicznym, władzami oświatowymi i samorządem uczniowskim. Stan ten wynika między innymi z ustanowionego w art. 53 ust. 2 ustawy o systemie oświaty sposobu tworzenia rady rodziców, a także z braku jasnego określenia na poziomie ustawy kompetencji tego organu. Należy pamiętać przy tym, że realizacja idei rozwoju i zapewnienia demokratycznych zasad funkcjonowania społecznych organów w systemie oświaty wymaga tworzenia dogodnych warunków formalnoprawnych. Zagwarantowane zatem na poziomie ustawy ramy współpracy ww. organów w rezultacie przyczyniają się do poprawy jakości pracy wychowawczej i opiekuńczej szkoły i placówki.

Więcej znajdziesz w wersji pełnej publikacji

Tematy publikacji w pełnej wersji

Rozdział 1. Rada rodziców jako społeczny organ w systemie oświaty

Rozdział 2. Prawne podstawy działania rady rodziców

Rozdział 3. Skład i procedura wyboru rady rodziców

Rozdział 4. Uprawnienia i obowiązki rady rodziców

Przygotowanie do wersji elektronicznej: RASTER studio, 603 59 59 71