Redakcja

Autor: Lesław Zieliński

Kierownik Grupy Wydawniczej: Julita Lewandowska-Tomasiuk

Redaktor: Agnieszka Świeboda

Menedżer produktu: Rafał Kępka

Koordynator produkcji: Mariusz Jezierski

Projekt graficzny okładki: Piotr Fedorczyk

Skład i łamanie: K.H. Kopeć

Drukarnia: Mdruk

ISBN: 978-83-269-5938-7

Nakład: 200 sztuk

Cena: 69 zł

Informacje i zamówienia:

e-mail: cok@wip.pl

infolinia: 22 518 29 29

faks: 22 617 60 10

Wydawnictwo Wiedza i Praktyka Sp. z o.o.

ul. Łotewska 9A, 03-918 Warszawa

NIP: 526-19-92-256

Numer KRS: 0000098264 – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy

Wysokość kapitału zakładowego: 200.000 zł

tel.: 22 518 29 29, faks: 22 617 60 10

© Copyright by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka Sp. z o.o. Warszawa 2017 r.

Wstęp

Wózki jezdniowe z napędem silnikowym: unoszące, podnoszące, naładowne, z silnikami elektrycznymi lub spalinowymi, należą do najpopularniejszych środków transportu stosowanych w zakładach przemysłowych, na budowach, w magazynach, hurtowniach i w sklepach wielkopowierzchniowych.

Wózki jezdniowe to środki transportu o ruchu przerywanym i ograniczonym zasięgu. Przeznaczone są do poziomego lub poziomego i pionowego przemieszczania ładunków pojedynczych bądź łączonych w jednostki ładunkowe, a także materiałów sypkich czy płynnych w odpowiednio przystosowanych pojemnikach.

Wózek jezdniowy z napędem silnikowym jest pojazdem wolnobieżnym, którego konstrukcja ogranicza:

•prędkość jazdy (najczęściej do 25 km/h),

•nośność (do ok. 5000 kg dla wózków naładownych),

•i udźwig (do ok. 12 500 kg dla wózków podnośnikowych).

Podane parametry wózków należy traktować jako orientacyjne, gdyż obecnie można spotkać wózki o znacznie wyższych parametrach, wynikających z potrzeb ich użytkowników.

Duża liczba i różnorodność przepisów, często o dość ogólnikowych treściach, nakreślających jedynie podstawowe obowiązki w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa pracy, wymusza na pracodawcach opracowanie własnych, zakładowych szczegółowych uregulowań dotyczących zapewnienia bezpieczeństwa pracy operatorom, osobom postronnym, a także niedopuszczania do uszkodzenia sprzętu i transportowanych ładunków.

Eksploatujący wózki jezdniowe z napędem silnikowym muszą pamiętać o tym, że wózki są maszynami w rozumieniu przepisów:

•rozporządzenia ministra gospodarki z 30 października 2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy (Dz.U. nr 191, poz. 1596 ze zm.) – nabyte i oddane do eksploatacji przed 1 stycznia 2003 r., a także nabyte w okresie od 1 stycznia do 30 kwietnia 2004 r. (tzw. maszyny stare);

•rozporządzenia ministra gospodarki z 21 października 2008 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla maszyn (Dz.U. nr 199, poz. 1228 ze zm.) – nabyte po 1 maja 2004 r. (tzw. maszyny nowe).

Powyższe przepisy nakładają na pracodawcę (podmiot eksploatujący wózki) wiele obowiązków, w tym obowiązek dostosowania tzw. starych wózków do wymagań wynikających z zapisów rozporządzenia w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn.

Rys. Wózek podnośnikowy z kabiną częściowo otwartą i silnikiem spalinowym zasilanym gazem LPG (uwaga: zdjęcie pochodzi z dawnych lat, gdy butle z gazem miały kolor czerwony – obecnie mają kolor niebieski)

Rozdział 1. Wózki, rodzaje, dane techniczne

1.1. Rodzaje wózków i definicje

Z punktu widzenia eksploatującego wózki jezdniowe z napędem silnikowym najistotniejszy jest podział ze względu na cechy eksploatacyjne – czyli przeznaczenie, a także rodzaj napędu.

Wózki naładowne (tzw. platformowe) przeznaczone są wyłącznie do poziomego transportu ładunków na większe odległości w transporcie wewnątrzzakładowym. Ładunki naładowywane są ręcznie lub za pomocą urządzenia mechanicznego niezwiązanego z wózkiem. W tej grupie znajdują się wózki: platformowe, kolebowe (o wychylnej skrzyni), specjalizowane – wózki przeznaczone do specjalnych prac transportowych.

Wózki podnoszące dzielą się podstawowo na:

•unoszące,

•podnośnikowe.

Wózki unoszące służą do unoszenia ładunku na wysokość niezbędną do przemieszczania i ustawienia ładunku, unoszą ładunki na niewielką wysokość – z reguły do ok. 30 cm, czyli umożliwiającą ich przemieszczanie na niewielką odległość, wynikającą z potrzeb technologicznych magazynu czy procesu produkcyjnego. Często stosowane są do współpracy z innymi środkami transportu. Wózki te występują w wykonaniu z unoszonymi widłami lub unoszoną platformą. W grupie wózków unoszących znajdują się tzw. paleciaki i skutery powszechnie stosowane w pracach magazynowych i sklepach wielkopowierzchniowych, a także jako środki pomocnicze do prac wewnątrz pojazdów transportowych.

Wózki podnośnikowe (przeważnie tzw. widlaki lub wózki widłowe) są to wózki z urządzeniem do podnoszenia ładunku na wysokość określoną cechami konstrukcyjnymi wózka.

Służą do podnoszenia ładunków na znaczne wysokości, a także do ich poziomego przemieszczania na niewielkie odległości, w szczególności wewnątrz hal produkcyjnych i magazynów, a także na placach zakładowych i terenach budowy. Wózki te nazywane są w przepisach urządzeniami transportu bliskiego – UTB.

Wózek jezdniowy podnośnikowy jest to mechaniczny pojazd kołowy o napędzie silnikowym (spalinowym, elektrycznym lub zasilanym gazem), stosowany w transporcie bliskim i magazynowaniu, używany głównie do prac załadunkowych i rozładunkowych.

Zgodnie z klasyfikacją podaną w Polskiej Normie PN-ISO 5053:1999 Wózki jezdniowe napędzane – Terminologia, wózki podnoszące dzielą się na:

•wózki podnośnikowe (podlegające dozorowi technicznemu), określone jako wózek z przymocowaną platformą, widłami lub innymi urządzeniami do manipulowania ładunkami, przystosowany do podnoszenia ładunku spaletyzowanego lub niespaletyzowanego, na wysokość umożliwiającą składowanie i pobieranie ładunku, a także układanie w gniazdach i podejmowanie z gniazd;

•wózki unoszące (niepodlegające dozorowi technicznemu), określone jako wózek z przymocowaną platformą lub widłami, dostosowany do podnoszenia ładunku jedynie na wysokość umożliwiającą jego transport.

Również we wcześniejszej Polskiej Normie PN-77/M-78100 Wózki jezdniowe napędzane – Podział, określenia i symbole występuje podobny podział wózków.

W obu normach nie jest ściśle określony parametr wysokości podnoszenia, od którego uznaje się wózek jako wózek podnośnikowy. W związku z tym należy posiłkować się terminem układanie w gniazdach, który oznacza manipulację składającą się z podnoszenia ładunku i umieszczenia go na regale lub półce w systemie składowania, oraz podejmowanie ładunku z gniazd. Biorąc pod uwagę fakt, że spiętrzenie ładunku następuje już od ok. 30 cm, stąd wózki unoszące ładunki na niewielką wysokość – z reguły do ok. 30 cm – są wózkami unoszącymi.

Wózki ciągnikowe są to wózki przeznaczone do ciągnięcia przyczep, charakteryzują się dużą siłą uciągu, małymi gabarytami i dużą zwrotnością. Mogą być w wykonaniu jako jednoosiowe, dwuosiowe, naczepowe i specjalizowane.

Inny podział wózków to podział ze względu na sposób kierowania.

Występują tu wózki:

•prowadzone – operator idzie za wózkiem, trzymając się uchwytu dyszla z zamontowanym układem sterowania;

•podestowe – operator, stojąc na podeście, steruje wózkiem i przemieszcza się wraz z wózkiem w poziomie;

•z fotelem dla kierowcy – operator ma swoje stanowisko pracy w kabinie zamkniętej, półotwartej lub otwartej;

•zdalnie sterowane – operator, będąc poza wózkiem, steruje nim za pomocą konsoli trzymanej w ręce.

Ze względu na rodzaj napędu występują wózki napędzane silnikiem: spalinowym wysokoprężnym (tzw. Diesla), spalinowym niskoprężnym (benzynowym), spalinowym zasilanym gazem LPG, elektrycznym, z reguły na prąd stały z baterii akumulatorów.

Niektóre wózki elektryczne mają prostownik do ładowania baterii akumulatorów zamontowany na wózku.

Dozór techniczny a wózki

Inny bardzo istotny podział wózków, z punktu widzenia spełnienia wymogów prawnych przez użytkownika, to podział na wózki:

•podlegające dozorowi technicznemu,

•niepodlegające dozorowi technicznemu.

Dozorowi technicznemu podlegają następujące rodzaje wózków:

•jezdniowe z wysięgnikiem, jezdniowe z osobą obsługującą podnoszoną wraz z ładunkiem,

•pozostałe wózki jezdniowe podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia, podestowe lub z siedziskiem dla obsługującego, jezdniowe podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia prowadzone i zdalnie sterowane.

Natomiast dozorowi technicznemu nie podlegają wózki:

•naładowne (platformowe),

•wózki ciągnikowe, pchające,

•wózki unoszące, tzw. paleciaki albo skutery, czyli te, które mają ograniczoną wysokość podnoszenia.

Widać, że na ten podział wózków nie ma wpływu rodzaj napędu, prędkość jazdy, nośność, udźwig ani sposób kierowania wózkiem. Natomiast podział wynika z zagrożeń, jakie niosą ze sobą prace wykonywane niektórymi rodzajami wózków, a szczególnie wózkami podnośnikowymi. Zagrodzenia dotyczą operatora wózka, osób postronnych oraz infrastruktury zakładu, magazynu i transportowanych materiałów.

Fakt, że dany wózek podlega dozorowi technicznemu, pociąga za sobą bardzo istotne konsekwencje dla eksploatującego wózek (użytkownika) w zakresie prowadzonej dokumentacji, obsługi i konserwacji.

W tym miejscu należy przypomnieć, że pod pojęciem eksploatacja wózka występują dwa rodzaje czynności:

•obsługa, czyli kierowanie i wykonywanie czynności transportowych, ładunkowych,

•konserwacja, czyli wykonywanie przeglądów, napraw, remontów.

Eksploatujący wózki jezdniowe z napędem silnikowym muszą pamiętać o tym, że wózki są maszynami w rozumieniu przepisów:

•rozporządzenia ministra gospodarki z 30 października 2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy (Dz.U. nr 191, poz. 1596 ze zm.) – nabyte i oddane do eksploatacji przed 1 stycznia 2003 r., a także nabyte w okresie od 1 stycznia do 30 kwietnia 2004 r. (tzw. maszyny stare);

•rozporządzenia ministra gospodarki z 21 października 2008 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla maszyn (Dz.U. nr 199, poz. 1228 ze zm.) – nabyte po 1 maja 2004 r. (tzw. maszyny nowe).

Wszystko to nakłada na pracodawcę (eksploatującego wózki) wiele obowiązków wynikających z powyższych przepisów, w tym obowiązek dostosowania tzw. starych wózków do wymagań wynikających z zapisów rozporządzenia w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn.

1.2. Parametry techniczne wózków podnośnikowych

Dla użytkownika wózka podnośnikowego istotne parametry techniczne wózka, mające wpływ na możliwość realizacji zadań i bezpieczeństwo pracy, to:

•udźwig wózka Q [kg] lub [tony],

•wysokość masztu w stanie złożonym h1 [mm] – czyli z widłami, platformą w najniższym położeniu,

•wysokość swobodnego podnoszenia h2 [mm] – czyli maksymalna wysokość podniesienia bez zmiany wysokości masztu; parametr istotny przy pracy wózka w niskich pomieszczeniach,

•wysokość uniesienia wideł h3 [mm] – czyli najwyższy możliwy punkt podniesienia wideł (platformy),

•wysokość wózka z najwyżej wysuniętym masztem h4 [mm],

•wysokość wózka ze złożonym masztem,

•kąt wychylenia masztu do przodu α [°],

•kąt wychylenia maszty do tyłu ß [°],

•rozstaw osi kół tylnych i przednich [mm],

•masa własna – czyli ciężar wózka z wyposażeniem i osprzętem, lecz bez ładunku, bez operatora oraz bez źródła zasilania, akumulatora i paliwa,

•masa robocza – czyli masa własna wózka ze źródłem zasilania (akumulatorami) i paliwem, lecz bez ładunku i bez operatora,

•szerokość wózka b [mm],

•całkowita długość wózka L [mm] – mierzona od płyty czołowej (albo od końca wideł – platformy) do najbardziej wysuniętej krawędzi przeciwwagi,

•prędkość jazdy z ładunkiem lub bez ładunku [m/s],

•prędkość podnoszenia wideł (platformy) z ładunkiem lub bez ładunku [m/s],

•prędkość opuszczania wideł (platformy) z ładunkiem lub bez ładunku [m/s],

•zewnętrzny promień zawracania,

•prześwit pod wózkiem,

•prześwit pod dolną konstrukcją masztu,

•nacisk osi dla wózka bez ładunku na przód/tył [kg],

•nacisk osi dla wózka z ładunkiem na przód/tył [kg],

•zdolność pokonywania wzniesień,

•ciśnienie powietrza w ogumieniu (dotyczy opon pneumatycznych),

•rodzaj i typ urządzeń zabezpieczających oraz, jeśli ma to zastosowanie, urządzeń ochronnych na czole magazynu oraz polach odkładczych, w przypadku wózków jezdniowych z osobą obsługującą podnoszoną wraz z ładunkiem,

•określenie dopuszczalnych nacisków kół jezdnych, w przypadku wózków z osobą obsługującą podnoszoną wraz z ładunkiem i wózków z wysięgnikiem,

a także

•informacje o:

Więcej znajdziesz w wersji pełnej publikacji

Tematy publikacji w pełnej wersji

Rozdział 1. Wózki, rodzaje, dane techniczne

Rozdział 2. Kwalifikacje osób obsługujących i osób konserwujących wózki podnośnikowe z napędem silnikowym

Rozdział 3. Wyposażenie podstawowe i osprzęt wózków podnośnikowych

Rozdział 4. Urząd Dozoru Technicznego a wózki podnośnikowe

Rozdział 5. Dokumentacja dotycząca eksploatacji wózków podnośnikowych

Rozdział 6. Obsługa techniczna wózków podnośnikowych

Rozdział 7. Drogi, zasady transportu w zakładzie

Rozdział 8. Transport i magazynowanie

Rozdział 9. Czynności realizowane przez operatora podczas eksploatacji wózka podnośnikowego

Załączniki

Przygotowanie do wersji elektronicznej: RASTER studio, 603 59 59 71