Tytuł oryginału

THE FATHER BROWN STORIES. Volume 2

Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Replika, 2017

Wszelkie prawa zastrzeżone

Redakcja

Joanna Pawłowska

Korekta

Elwira Dębowska

Skład i łamanie

Dariusz Nowacki

Projekt okładki

Mikołaj Piotrowicz

Grafika na okładce

Copyright © depositphoto/norsob

Copyright © depositphoto/boroda

Copyright © depositphoto/daneziv

Copyright © depositphoto/bitontawan02

Wydanie elektroniczne 2016

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej

Dariusz Nowacki

ISBN 978-83-7674-829-0

Wydawnictwo Replika

ul. Wierzbowa 8, 62-070 Zakrzewo

tel./faks 061 868 25 37

replika@replika.eu

www.replika.eu

NIEWINNOŚĆ OJCA BROWNA

BŁĘKITNY KRZYŻ

Pomiędzy srebrzystą wstęgą poranka a zielonkawo połyskującą wstęgą morza do nadbrzeża Harwich dobiła łódź, z której jak pchły wyroili się ludzie, a pośród nich człowiek, za którym musimy podążyć. Nie wzbudzał najmniejszych podejrzeń ani nie miał takiego zamiaru. Nie wyróżniał się niczym poza lekkim kontrastem pomiędzy wakacyjną lekkością odzieży, którą miał na sobie, i oficjalną powagą na twarzy. Miał na sobie lekką, jasnoszarą marynarkę, białą kamizelkę i srebrzysty kapelusz słomkowy ozdobiony szaroniebieską wstążką. Pociągła twarz wyglądała przez tę oprawę na ciemną, a kończyła się niewielką, czarną brodą, która przypominała hiszpańską i sugerowała elżbietańską kryzę. Z powagą próżniaka palił cygaro. Nic w nim nie pozwalało domyślać się, że pod popielatą marynarką ukrywał się naładowany rewolwer, że biała kamizelka skrywa odznakę policyjną, ani że pod słomkowym kapeluszem mieści się jeden z największych intelektów w Europie. Był to sam Valentin, szef paryskiej policji i najsłynniejszy detektyw świata. Przybywał z Brukseli do Londynu, aby dokonać najważniejszego aresztowania stulecia.

Flambeau był w Anglii. Policja trzech krajów śledziła wielkiego przestępcę od Gandawy do Brukseli, od Brukseli do Holandii. Istniało przypuszczenie, że wykorzysta dezorientację i zamieszanie związane z Kongresem Eucharystycznym, który właśnie odbywał się w Londynie. Prawdopodobnie będzie podróżował jako pomniejszy duchowny albo sekretarz mający związek z tym wydarzeniem − tego jednak Valentin nie był pewien. W odniesieniu do Flambeau nic nie było pewne.

Minęło wiele lat, odkąd ten kolos zbrodni nagle dał światu odetchnąć od wywoływanego przez siebie zamieszania, a gdy zamilkł, jak powiedziano po śmierci Rolanda, nad ziemią zapadła wielka cisza. Ale w swoich najlepszych czasach (oczywiście mam na myśli najgorsze) Flambeau był postacią równie znaczącą i znaną na świecie jak sam kajzer. Niemal co dnia dzienniki donosiły, że uniknął konsekwencji nadzwyczajnej zbrodni i popełniał kolejną. Był Gaskończykiem o potężnej budowie i śmiałości. Krążyły najdziksze opowieści o przejawach jego atletycznego humoru; o tym, jak odwrócił sędziego do góry nogami i postawił go na głowie, żeby „rozjaśnić mu myśli”; o tym, jak biegł w dół Rue de Rivoli, pod każdą pachą trzymając policjanta. Trzeba było powiedzieć, że jego fantastyczna siła fizyczna objawiała się generalnie w takich bezkrwawych, ale niegodnych scenach − jego prawdziwe zbrodnie były głównie pomysłowymi i spektakularnymi napadami. Każda z jego kradzieży była niemalże nowym grzechem i sama w sobie stanowiła opowieść. To właśnie on prowadził w Londynie Tyrolską Spółdzielnię Mleczarską, nie mając żadnego nabiału, krów ani mleka, za to tysiące subskrybentów. Tych zaś obsługiwał w bardzo prosty sposób, zabierał butelki z mlekiem spod drzwi Bogu ducha winnych obywateli i stawiał je pod drzwiami własnych klientów. To właśnie on utrzymywał bogatą i zażyłą korespondencję z młodą damą, której wszystkie listy zostały przechwycone dzięki niezwykłej sztuczce fotografowania jego wiadomości na nieskończenie maleńkich kliszach, możliwych do odczytania pod mikroskopem. Mówiło się, że pod osłoną nocy zamalował wszystkie numery domów na ulicy po to tylko, aby zwabić w pułapkę pewnego podróżnika. Jest raczej pewne, że to on właśnie wynalazł przenośną skrzynkę pocztową w kształcie słupka, którą stawiał na rogach ulic spokojnych przedmieść w nadziei, że ludzie będą do niej wrzucać przekazy pieniężne. Wreszcie znany był z zapierających dech umiejętności akrobatycznych − pomimo potężnej postury potrafił skakać jak pasikonik i znikać w koronach drzew jak małpa. Stąd wielki Valentin, gdy został wyznaczony do schwytania Flambeau, był doskonale świadom, iż jego przygoda bynajmniej nie zakończy się w chwili odnalezienia tego łotra.

Ale jak miał go znaleźć? W tej kwestii wielki Valentin nie miał jeszcze określonego planu.

Była jedna rzecz we Flambeau, której przy całej swojej zdolności kamuflażu nie był w stanie zamaskować, a był nią jego szczególny wzrost. Gdyby Valentin zauważył wysoką straganiarkę, wysokiego grenadiera czy nawet w miarę wysoką księżnę, mógł ich z miejsca aresztować. Jednak podczas podróży nie spotkał nikogo, kto mógłby być przebranym Flambeau. Co do ludzi na łodzi już wyrobił sobie zdanie, zaś ludzie podjęci w Harwich albo ruszający w dalszą podróż ograniczyli się do sześciu osób. Pośród nich był niski urzędnik kolejowy płynący aż do końca trasy, trzech raczej niewysokich ogrodników, którzy wsiedli dwie stacje dalej, jedna bardzo niska wdowa, która wyruszyła z małej mieściny w Essex i równie niski ksiądz katolicki, także pochodzący z wioseczki w Essex. Jeśli chodzi o ten ostatni przypadek, Valentin omal nie parsknął śmiechem. Ten mały księżulo był niemal czystą esencją wschodnich równin; twarz miał równie okrągłą i nijaką jak knedel z Norfolk, oczy puste jak Morze Północne, a do tego dźwigał kilka pakunków zawiniętych w brązowy papier, które bez przerwy mu wypadały. Kongres Eucharystyczny z pewnością wielu takich osobników wyrwał z ich stagnacji i miotali się teraz oślepieni i bezradni jak wyciągnięte spod ziemi krety. Valentin sceptycznie podchodził do surowego stylu Francji i nie kochał księży. Było mu ich jednak żal, a ten konkretny ksiądz wywołałby litość w każdym. Miał wielki, obszarpany parasol, który wciąż upadał na podłogę. Nie wiedział chyba, który koniec jego biletu powrotnego jest właściwy. Z prostotą idioty tłumaczył wszystkim w powozie, że musi być ostrożny, bo w jednej ze swoich opakowanych w brązowy papier paczek wiezie coś zrobionego z prawdziwego srebra „z niebieskimi kamieniami”. Jego osobliwe pomieszanie płaskości Essex ze świętą prostotą cały czas wprawiały Francuza w rozbawienie, póki ksiądz razem ze swoimi pakunkami jakimś cudem nie dotarł do Tottenham i nie zawrócił po swój parasol. Kiedy do tego doszło, Valentin ostrzegł go nawet dobrodusznie, by nie rozpowiadał wszystkim o wiezionym srebrze. Rozmawiając jednak z ludźmi, Valentin nie tracił czujności − wciąż rozglądał się za kimkolwiek, bogatym czy biednym, mężczyzną czy kobietą, kto miał dobrze powyżej sześciu stóp wzrostu. Flambeau liczył sobie sześć stóp i cztery cale.

Na Liverpool Street wysiadł raczej przekonany, że jak dotąd nie przeoczył tego kryminalisty. Od razu skierował się do Scotland Yardu, żeby ustalić swój status i zapewnić sobie pomoc w razie potrzeby, następnie zapalił kolejne cygaro i udał się na długą przechadzkę ulicami Londynu. Gdy spacerował po uliczkach i skwerach, za stacją Victorii zatrzymał się raptownie. Znalazł się na urokliwym, cichym placyku, bardzo typowym dla Londynu, przypadkowo zupełnie spokojnym. Okalające go wysokie domy o płaskich dachach wyglądały jednocześnie na zadbane i niezamieszkałe. Kwadratowa kępa krzewów na środku była jak bezludna, zielona wysepka na Pacyfiku. Jeden z czterech jej boków był znacznie wyższy od pozostałych, jak podest, a linia tego boku była przełamana przez charakterystyczną dla zabudowy Londynu restaurację, jakby żywcem wyrwaną z Soho. Był to zaskakująco ładny obiekt z karłowatymi roślinami w donicach i długimi markizami w cytrynowożółte i białe pasy. Restauracja wznosiła się wysoko ponad ulicą, a schodki wiodące do drzwi frontowych, co było typowe dla Londynu, sięgały niemal na wysokość drogi pożarowej prowadzącej do okna na pierwszym piętrze. Valentin stał przed żółto-białą markizą, palił i długo rozmyślał.

Rzeczą najbardziej niewiarygodną w cudach jest to, że się zdarzają. Kilka chmur na niebie schodzi się w kształt rozwartego, ludzkiego oka. Drzewo rosnące samotnie przybiera zarys znaku zapytania. W ciągu ostatnich kilku dni sam to widziałem. Nelson umiera w chwili zwycięstwa, a człowiek o nazwisku Williams dość przypadkowo zabija człowieka o nazwisku Williamson[1], co zakrawa na swego rodzaju dzieciobójstwo. W skrócie, w życiu występuje element baśniowych zbiegów okoliczności, który ludziom skoncentrowanym na jego prozie ustawicznie umyka. Jak to doskonale wyraził Poe w swoim paradoksie, mądrość powinna spodziewać się niespodziewanego.

Aristide Valentin był na wskroś Francuzem, a francuska inteligencja jest inteligencją wyjątkową. Nie był „myślącą maszyną” − to jedynie bezmózgie określenie wykreowane przez współczesny fatalizm i materializm. Maszyna z tego właśnie względu jest maszyną, że nie potrafi myśleć. Tymczasem on był jednocześnie człowiekiem myślącym i prostym. Wszystkie jego wspaniałe sukcesy, które wyglądały jak czary, zostały osiągnięte dzięki niezłomnej logice, dzięki jasnemu i banalnemu francuskiemu myśleniu. Francuzi zelektryfikowali świat nie dzięki wykorzystaniu jakiegoś paradoksu, zelektryfikowali go dzięki urzeczywistnieniu truizmu. Byli bardzo przywiązani do truizmu – jak podczas rewolucji francuskiej. Ale właśnie dlatego, że Valentin rozumiał rozsądek, rozumiał też jego ograniczenia. Jedynie ten człowiek, który nie wie niczego o silnikach, mówi o zasilaniu bez paliwa; jedynie ten człowiek, który nie wie niczego o rozumowaniu, wypowiada się bez poszanowania dla niepodlegających dyskusji, podstawowych zasad. On sam nie miał jakichś zakorzenionych przekonań. Ślad Flambeau zniknął w Harwich − o ile w ogóle przebywał w Londynie, mógł być każdym, od wysokiego włóczęgi w Wimbledon Common do wodzireja w hotelu Metropole. Przy tak ewidentnej niewiedzy Valentin miał własne poglądy i metody.

W takich przypadkach spodziewał się niespodziewanego. W takich przypadkach, gdy nie mógł posługiwać się zdrowym rozsądkiem, na chłodno i ze spokojem podążał za tym, co nierozsądne. Zamiast chodzić tam, gdzie powinien – do banków, na posterunki policji, odpowiednie spotkania – regularnie bywał tam, gdzie nie powinien. Pukał do każdego pustego domu, skręcał w każdy zaułek, przeciskał się przez każdą pełną śmieci alejkę, wchodził za każdy róg, który prowadził go w bezsensowną stronę. Bronił takiego sposobu postępowania w całkiem logiczny sposób. Powiadał, że gdyby miał jakieś poszlaki, byłby to najgorszy możliwy sposób, ale skoro ich nie miał, był to sposób najlepszy, ponieważ przynajmniej istniała szansa, że to dziwaczne zachowanie, które przyciągnęłoby uwagę ścigającego, może przyciągnąć uwagę ściganego. Skądś trzeba zacząć i dobrze, żeby było to miejsce, w którym ktoś inny może skończyć. Coś w tym ciągu schodków prowadzących do budynku, coś w spokoju i uroku tej restauracji pobudziło rzadkie u detektywa romantyczne uczucia i skłoniło do podjęcia decyzji o przypadkowym działaniu. Wszedł po schodach, usiadł przy stoliku pod oknem i poprosił o filiżankę czarnej kawy.

Był późny ranek, a on nie jadł jeszcze śniadania. Na stoliku obok stały pozostałości po innym śniadaniu, przypominając mu o jego własnym głodzie. Do zamówienia dodał jajko na miękko i w zadumie dosypał nieco cukru do kawy, cały czas rozmyślając o Flambeau. Pamiętał, w jaki sposób Flambeau uciekł – raz przy pomocy nożyczek do paznokci, raz podpalając budynek, raz musząc zapłacić za list bez znaczka i raz skłaniając ludzi, by przez teleskop wypatrywali komety, która mogła zniszczyć świat. Uważał, że jego mózg detektywa jest równie sprawny, jak mózg tego rzezimieszka – co było prawdą. W pełni jednak uświadamiał sobie swą niekorzystną sytuację.

– Przestępca to twórczy artysta, detektyw jest tylko krytykiem – powiedział z kwaśnym uśmiechem i powoli uniósł filiżankę z kawą do ust. Odstawił ją bardzo szybko. Dodał do niej soli.

Spojrzał na pojemnik, z którego pochodził srebrzysty proszek − z całą pewnością była to cukiernica, z równą pewnością przeznaczona na cukier, jak butelka od szampana na szampana. Zastanawiał się, dlaczego ktoś wsypał do niego sól. Rozejrzał się w poszukiwaniu bardziej konwencjonalnych pojemników. Wypatrzył dwie pełne solniczki. Być może były w nich jakiejś szczególne przyprawy. Skosztował ich zawartości − był to cukier. Potem ze świeżym zainteresowaniem rozejrzał się po restauracji, by sprawdzić, czy znajdzie w niej inne przejawy tego szczególnego gustu artystycznego, który umieścił sól w cukiernicy, a cukier w solniczkach. Poza dziwnym rozbryzgiem jakiegoś ciemnego płynu na jednej ze ścian pokrytych białą tapetą, całe to miejsce wyglądało schludnie, pogodnie i zwyczajnie. Zadzwonił na kelnera.

Gdy ten się pojawił, rozczochrany i o tej wczesnej godzinie o nieco zaspanych oczach, detektyw (który potrafił docenić prostsze formy humoru) poprosił go, by spróbował cukru i powiedział, czy to pasuje do reputacji lokalu. Rezultat był taki, że kelner ziewnął nagle i rozbudził się.

– Czy co rano robicie swoim klientom ten żarcik? – dopytywał Valentin. – Czy zamiana soli z cukrem nie przykrzy się wam jako dowcip?

Kelner, gdy uświadomił sobie ironię, jąkając się, zapewnił, że wydarzenie to z całą pewnością nie miało takich intencji, to musiała być niezwykła pomyłka. Podniósł cukiernicę i zajrzał do niej. Potem podniósł solniczkę i zajrzał także do niej, a na jego twarzy wykwitało coraz większe zdumienie. Wreszcie gwałtownie przeprosił i odszedł pospiesznie, po kilku sekundach wrócił z właścicielem. Właściciel również zbadał cukiernicę oraz solniczkę i wydawał się tak samo zaskoczony.

Nagle kelner z nadmiaru słów aż zaczął seplenić.

– Wydaje mi się – jąkał się żarliwie – że to ci dwaj księża.

– Jacy dwaj księża?

– No, ci dwaj księża – powiedział kelner – którzy rzucili zupą o ścianę.

– Rzucili zupą o ścianę? – powtórzył Valentin, sądząc, że to jakaś niezwykła włoska metafora.

– Tak, tak – z podnieceniem powiedział kelner i wskazał na ciemną plamę na białej tapecie. – Rzucili nią tam o ścianę.

Valentin spojrzał pytająco na właściciela, który zaczął się sumitować.

– Zgadza się, sir – przyznał. – To w istocie prawda, choć nie wydaje mi się, żeby miało to coś wspólnego z cukrem i solą. Wcześnie rano, gdy tylko otworzyliśmy, przyszło tu dwóch księży i bardzo szybko wypiło zupę. Obaj byli bardzo cichymi, szacownymi ludźmi. Jeden uiścił rachunek i wyszedł, drugi, który wyglądał na guzdrałę, potrzebował kilku chwil, żeby pozbierać swoje rzeczy. Ale w końcu poszedł. Tylko na chwilę przed tym, jak wyszedł na ulicę, z rozmysłem podniósł swój kubek, który opróżnił tylko częściowo, i wychlusnął zupę na ścianę. Sam byłem na zapleczu, tak samo kelner. Wyszedłem i zobaczyłem jedynie zalaną ścianę i pustą salę. To niewielka strata, ale nieprzyjemny policzek, dlatego próbowałem dogonić tych mężczyzn na ulicy. Jednak byli już za daleko, zauważyłem tylko, że zniknęli za rogiem na Carstairs Street.

Detektyw poderwał się, nałożył kapelusz i ujął w dłoń laskę. Zdecydował już, że w tej uniwersalnej ciemności swego umysłu może podążać wyłącznie w kierunku, który wskazał palec dziwności − a to było wystarczająco dziwne. Zapłacił rachunek, zatrzasnął za sobą przeszklone drzwi i szybko dotarł do rogu ulicy.

Całe szczęście, że nawet w tak gorączkowych chwilach oko miał chłodne i uważne. Jego wzrok przyciągnęło coś w witrynie sklepowej. Cofnął się, żeby się temu przyjrzeć. Sklep należał do popularnego sprzedawcy warzyw i owoców, całe mnóstwo towarów wystawiono na powietrzu i starannie oznaczono tabliczkami z nazwami i cenami. Najwięcej miejsca zajmowały skrzynki mandarynek i orzechów. Na stercie orzechów leżał kawałek kartonu, na którym niebieską kredą napisano „Najlepsze mandarynki, dwie za pensa”. Na mandarynkach spoczywał równie staranny i czytelny napis „Najlepsze orzechy brazylijskie, 4 pensy za funta”. Valentin spojrzał na te dwie etykiety i uznał, że już spotkał się z tą subtelną formą humoru, i to całkiem niedawno. Zwrócił na tę niespójność uwagę sprzedawcy o zaczerwienionej twarzy, który dość ponuro rozglądał się po ulicy. Sprzedawca nic na to nie odpowiedział, ale gwałtownymi ruchami przełożył tabliczki na swoje miejsca. Detektyw, opierając się elegancko na swojej laseczce do chodzenia, kontynuował przegląd sklepu.

– Mój dobry człowieku, proszę wybaczyć moje pozornie niezasadne nagabywanie – powiedział wreszcie – ale chciałbym wam zadać pytanie dotyczące psychologii eksperymentalnej i łączenia faktów.

Czerwony sklepikarz spojrzał na niego groźnie, ale Valentin kontynuował pogodnie, wymachując swoją laseczką:

– Dlaczego te dwie tabliczki są umieszczone w złych miejscach, jak ksiądz, który przyjechał do Londynu na wakacje? Na wypadek, gdybym nie wyrażał się jasno, jaki jest mistyczny związek, który łączy ideę orzechów oznaczonych jako mandarynki z dwoma księżmi, jednym wysokim, a drugim niskim?

Handlarz wytrzeszczył oczy. Przez chwilę naprawdę sprawiał wrażenie, jakby miał się rzucić na tego obcego.

– Nie wiem, co waść masz z tym wspólnego – wyjąkał wreszcie z gniewem – ale jeśli jesteś pan jakimś ich przyjacielem, to możesz im pan ode mnie przekazać, że porozwalam im te durne łby, księża czy nie, jeśli jeszcze raz dotkną moich jabłek.

– Doprawdy? – z wielkim współczuciem odparł detektyw. – Zniszczyli pańskie jabłka?

– Jeden z nich – potwierdził rozeźlony sklepikarz – zwalił wszystkie na ulicę. Złapałbym tego durnia, ale musiałem je pozbierać.

– W którą stronę poszli ci duchowni? – zapytał Valentin.

– W drugą ulicę po lewej, a potem przez plac – padła szybka odpowiedź.

– Dzięki – odparł Valentin i zniknął jak sen.

Po drugiej stronie placu natknął się na policjanta.

– Konstablu, to pilne – powiedział. – Czy widział pan dwóch duchownych w kapeluszach z podwiniętym rondem?

Policjant zaśmiał się ciężko.

– Owszem, sir, widziałem. A gdyby mnie ktoś pytał, jeden z nich był pijany. Stanął na środku drogi zdziwiony, jakby…

– W którą stronę poszli? – przerwał mu Valentin.

– Wsiedli do jednego z tamtych żółtych autobusów – odpowiedział mundurowy. – Jadą w stronę Hampstead.

Valentin wyciągnął oficjalną legitymację.

– Wezwij dwóch swoich ludzi, żeby towarzyszyli mi w pościgu – powiedział szybko i przeciął jezdnię z tak zaraźliwą energią, że ociężały policjant ruszył z niemal skwapliwą żwawością. Po półtorej minuty na przeciwległym chodniku znalazł się francuski detektyw, a wraz z nim inspektor i mężczyzna w prostym ubraniu.

– Cóż, sir – odezwał się z ważnym uśmiechem – i co niby…?

Valentin niespodziewanie wyciągnął swoją laskę.

– Powiem panom na szczycie tego omnibusu – oświadczył i pognał, klucząc pomiędzy pojazdami. Gdy wszyscy znaleźli się, dysząc, na górnych siedzeniach tego żółtego wehikułu, inspektor powiedział: – Pojedziemy cztery razy szybciej niż taksówką.

– W sumie racja – spokojnie odpowiedział ich dowódca – gdybyśmy tylko wiedzieli, dokąd właściwie jedziemy.

– No właśnie, dokąd jedziemy? – zapytał drugi, wytrzeszczając oczy.

Valentin przez kilka minut palił, marszcząc brwi. W końcu odłożył cygaro i powiedział:

– Jeśli wiesz, co ktoś robi, wyprzedź go, ale jeśli nie wiesz, trzymaj się za nim. Skręcaj, gdy on skręca, zatrzymuj się, gdy on się zatrzymuje, przemieszczaj się równie wolno jak on. Wówczas możesz dostrzec to, co on widział i co zrobił. Możemy jedynie wypatrywać dziwnych rzeczy.

– Jakiego rodzaju dziwnych rzeczy? – spytał inspektor.

– Wszelkiego – odparł Valentin i zapadł w uparte milczenie.

Żółty omnibus wlókł się na północ tak, że wydawało się, jakby do końca trasy były całe godziny. Wielki detektyw nie udzielił dalszych wyjaśnień, a jego asystenci być może wyczuli jego ciche i narastające wątpliwości co do takiego postępowania. Być może czuli również ciche i narastające pragnienie spożycia lunchu, jako że godzina była już późna w stosunku do normalnej pory obiadowej, a długie drogi północnego Londynu wydawały się rozciągać bez końca jak w jakimś piekielnym teleskopie. Była to jedna z tych podróży, podczas których człowiek cały czas czuje, że teraz już musiał wreszcie dotrzeć do końca wszechświata, tymczasem okazuje się, że to dopiero początek Tufnell Park. Londyn znikał w obskurnych tawernach i wyłysiałych krzakach, po czym rodził się na nowo na głównych ulicach i w jaskrawych hotelach. To było jak przejazd przez trzynaście stykających się ze sobą, choć oddzielnych, pospolitych miast. Jednakże, choć drogę przed nimi zaczynał już okrywać zimowy zmierzch, paryski detektyw wciąż siedział milczący i czujny, wzrok kierując prosto przed siebie, na drogę, która przesuwała się po bokach. Do czasu, gdy zostawili za sobą Camden Town, policjant prawie spał, wszyscy jednak podskoczyli lekko, kiedy Valentin wyprostował się gwałtownie, uderzył obu mężczyzn w ramiona i krzyknął na kierowcę, by ten się zatrzymał.

Zbiegli po schodkach na ziemię, nie uświadamiając sobie nawet, dlaczego wysiadają. Gdy rozejrzeli się w nadziei na oświecenie, zastali Valentina, który triumfalnie wskazywał palcem w stronę okna po lewej stronie drogi. Było to duże okno, pomyślane jako część długiej fasady pełnego złoceń, iście pałacowego zajazdu − część zarezerwowana na eleganckie posiłki i oznaczona tabliczką „Restauracja”. To okno, podobnie jak pozostałe na froncie hotelu, było ze szronionego i zdobionego szkła, ale na samym jego środku znajdował się wielki, czarny zaciek jak gwiazda w lodzie.

– Nareszcie nasza wskazówka! – wykrzyknął Valentin, wymachując laską. – Miejsce ze stłuczonym oknem.

– Jakim oknem? Jaka wskazówka? – zapytał jego wyższy funkcją towarzysz. – Gdzie tu dowód, że ma to jakiś związek z nimi?

Valentin z wściekłości niemal połamał swoją bambusową laseczkę.

– Dowód! – wrzasnął. – Dobry Boże! Ten człowiek szuka dowodu! No oczywiście, szansa, że to nie ma z nimi nic wspólnego, jest jak jeden do dwudziestu. Ale co innego możemy zrobić? Czy wy nie rozumiecie, że albo podążymy za jakąś wariacką możliwością, albo możemy wracać do domu, do łóżka?

Pomaszerował w stronę restauracji, ciągnąc za sobą swoich towarzyszy, i wkrótce zasiedli przy niewielkim stoliku do późnego lunchu, od środka patrząc na gwiazdę z pękniętego szkła. Nawet wówczas niewiele im to mówiło.

– Widzę, że macie pęknięte okno – zwrócił się Valentin do kelnera, uiszczając rachunek.

– Zgadza się, sir – przyznał tamten, kłaniając się nisko nad resztą, do której Valentin dyskretnie dołożył sowity napiwek.

Kelner wyprostował się z lekkim, ale wyraźnym ożywieniem.

– Owszem, tak, sir – powiedział. – To było bardzo dziwne.

– Doprawdy? Proszę nam o tym opowiedzieć – zachęcił go detektyw z beztroską ciekawością.

– Cóż, do środka weszło dwóch dżentelmenów w czerni – zaczął kelner. – Dwóch cudzoziemskich księży, którzy się tu teraz kręcą. Zamówili tani, niewielki lunch, potem jeden z nich za niego zapłacił i wyszedł. Ten drugi właśnie wychodził, żeby do niego dołączyć, gdy spojrzałem raz jeszcze na pieniądze i odkryłem, że zapłacił mi ponad trzy razy za dużo. „Przepraszam”, powiedziałem do tego jegomościa, który był już prawie za drzwiami, „za dużo panowie zapłacili”. „Och”, powiedział bardzo spokojnie, „naprawdę?”. „Tak”, potwierdziłem i wziąłem rachunek, żeby mu pokazać. No i to był istny nokaut.

– Co pan ma na myśli? – spytał detektyw.

– Cóż, przysiągłbym na Biblię, że na tym rachunku zapisałem cztery szylingi. Ale wtedy zobaczyłem, że napisałem 14, dużymi literami.

– No i? – wykrzyknął Valentin, poruszając się wolno, jednak z płonącymi oczami. – I co dalej?

– Ten ksiądz przy drzwiach powiedział zupełnie spokojnie: „Przepraszam, że wprowadziłem zamęt w pańskich obliczeniach, ale to pokryje koszty wymiany okna”. „Jakiego okna?”, zapytałem. „Tego, które mam zamiar wybić”, powiedział i uderzył w szybę parasolem.

Wszyscy trzej słuchacze wydali okrzyk.

– Czy my gonimy jakichś szaleńców? – bez tchu zapytał inspektor.

Kelner z wyraźną przyjemnością opowiadał dalej.

– Przez chwilę tak mnie zamurowało, że nie byłem w stanie nic z siebie wykrztusić. Ten człowiek wyszedł z sali i tuż za rogiem dołączył do przyjaciela. Potem poszli w górę Bullock Street, ale tak szybko, że nie zdołałem ich dogonić.

– Bullock Street – powtórzył detektyw i ruszył w tę arterię równie szybko jak poszukiwana parka.

Teraz pościg poprowadził ich przez ceglane uliczki przypominające tunele, słabo oświetlone i z nielicznymi oknami, uliczki, na które wydawały się wychodzić wyłącznie gołe ściany. Zapadał coraz głębszy mrok i nawet londyńskiemu policjantowi trudno było określić dokładny kierunek. Jednakże inspektor był raczej pewien, że ostatecznie wyjdą gdzieś w Hampstead Heath. Znienacka jedno z wypukłych, oświetlonych latarnią gazową okien rozbłysło jaskrawo, a Valentin zatrzymał się natychmiast przed małą, krzykliwą wystawą sklepu ze słodyczami. Po krótkim wahaniu wszedł do środka. Stanął pośród radosnych kolorowych towarów i nabył trzynaście czekoladowych cygar. Wyraźnie chciał zagaić, ale nie było to potrzebne.

Koścista, ni to stara, ni młoda kobieta w sklepie z niemal automatycznym zainteresowaniem zarejestrowała jego elegancką powierzchowność, a gdy ujrzała, że drzwi za nim blokuje niebieski mundur inspektora, jej oczy rozbłysły.

– Och – powiedziała – jeśli przyszli panowie po paczkę, to już wysłałam.

– Paczkę? – powtórzył Valentin. Teraz to on miał zaciekawioną minę.

– Paczkę, którą zostawili ci dżentelmeni. Ci duchowni.

– Na litość boską – powiedział Valentin, pochylając się i po raz pierwszy zdradzając zniecierpliwienie – na litość boską, niech nam pani wszystko dokładnie opowie.

– Cóż – mruknęła kobieta z niejakim powątpiewaniem – jakieś pół godziny temu weszli tutaj ci księża, kupili trochę miętówek i porozmawiali chwilę, a potem poszli w kierunku Heath. Ale zaraz jeden z nich wbiegł z powrotem do sklepu, wołając: „Czy zostawiłem tutaj paczkę?”. Cóż, rozejrzałam się wszędzie i żadnej nie dostrzegłam, a on powiedział: „Nieważne, ale gdyby się znalazła, proszę ją nadać na ten adres” i zostawił mi adres i szylinga za fatygę. I faktycznie, chociaż wydawało mi się, że zajrzałam wszędzie, odkryłam, że jednak zostawił tu paczkę owiniętą w brązowy papier, więc nadałam ją na tamten adres, jak mówił. Nie pamiętam go już, to było gdzieś w Westminster. A ponieważ to wydawało się takie ważne, pomyślałam, że może będzie o to pytać policja.

– No i tak jest – krótko odpowiedział Valentin. – Czy Hampstead Heath to gdzieś w pobliżu?

– Prosto przez piętnaście minut – odparła kobieta – i wyjdą panowie prosto na miejsce.

Valentin wypadł ze sklepu i zaczął biec. Pozostali detektywi podążali za nim niechętnym truchtem.

Uliczka, którą podążali, była tak wąska i ciemna, że gdy niespodziewanie wyszli na rozległą przestrzeń pod niebem, zaskoczyło ich, że wieczór był jasny i czysty. Doskonała kopuła pawiej zieleni zapadała się złoto pośród czerniejących drzew i ciemnofioletowych dali. Lśniący zielony kolor był dosyć głęboki, by na jego tle widać było kryształki jednej czy dwóch gwiazd. Wszystkie te pozostałości po świetle dziennym leżały, błyszcząc złoto, na skraju Hampstead i tej popularnej doliny zwanej Vale of Health. Wczasowicze włóczący się po tym terenie jeszcze się nie rozeszli, na ławkach siedziało kilka par, tu i ówdzie jakaś dziewczyna wciąż podśpiewywała popularny swing. Chwała niebios pogłębiała się i ciemniała wokół szczególnej wulgarności człowieka, a Valentin, stojąc na zboczu i patrząc na drugą stronę doliny, ujrzał to, czego szukał.

Pośród ciemnych i rozpraszających się grupek była jedna, szczególnie ciemna, która się nie rozpadała – grupa dwóch postaci odzianych w księże sutanny. Chociaż wydawały się małe jak owady, Valentin dostrzegał, że jedna z nich jest znacznie mniejsza od drugiej. Wprawdzie ten drugi garbił się jak student i nie rzucał w oczy, to widać było, że miał dobrze ponad sześć stóp wzrostu. Detektyw zacisnął zęby i ruszył przed siebie, niecierpliwie wywijając laseczką. Kiedy już znacząco zmniejszył odległość, a dwie czarne postacie powiększyły się jak pod mikroskopem, zauważył coś jeszcze − coś, co go zaskoczyło, czego się jednak w pewien sposób spodziewał. Kimkolwiek był ten wysoki ksiądz, nie było wątpliwości co do tożsamości tego niskiego. Był to jego przyjaciel ze statku do Harwich, ten przysadzisty, mały księżulo z Essex, któremu udzielił ostrzeżenia co do jego owiniętych w brązowy papier pakunków.

Teraz, gdy sprawy zaszły tak daleko, wszystko wreszcie zaczęło pasować. Tego ranka, rozmawiając z ojcem Brownem, Valentin dowiedział się, że ksiądz wiózł z Essex srebrny krucyfiks wysadzany szafirami, relikwię znacznej wartości, by pokazać ją zagranicznym księżom podczas kongresu. Tym właśnie bez wątpienia było to „srebro z niebieskimi kamieniami”, a ojciec Brown bez wątpienia był małym żółtodziobem, gdy szło o łodzie. Nic więc dziwnego, że tego, czego dowiedział się Valentin, dowiedział się również Flambeau. Flambeau wiedział o wszystkim. Nic nie było też dziwnego w fakcie, że gdy Flambeau usłyszał o szafirowym krzyżu, postanowił go ukraść − to była najbardziej naturalna rzecz na świecie. Jednak z całą pewnością nie było nic wspaniałego w tym, że Flambeau zrobi co chce z tak naiwną owieczką jak ten mężczyzna z parasolem i pakunkami. Był tego rodzaju człowiekiem, którego każdy mógł poprowadzić na sznurku choćby na Biegun Północny, nic więc zaskakującego, że aktor taki jak Flambeau, przebrany za księdza, zdołał wyprowadzić go do Hampstead Heath. Jak dotąd przedmiot przestępstwa wydawał się jasny, a detektyw jednocześnie żałował księdza za jego bezradność i niemal pogardzał Flambeau za protekcjonalne podejście do tak łatwowiernej ofiary. Ale gdy Valentin pomyślał o wszystkim, co zdarzyło się w międzyczasie, o wszystkim, co doprowadziło go do jego triumfu, łamał sobie głowę, próbując dojść z tym do ładu i składu. Co kradzież srebrnego krzyża miała wspólnego z zupą wychluśniętą na ścianę? Co to miało wspólnego z nazwaniem mandarynek orzechami albo z zapłaceniem za okno, które stłukło się dopiero potem? Dotarł do końca swojego pościgu, jednak w jakiś sposób umknął mu jego środek. Gdy ponosił porażkę (co rzadko się zdarzało), zwykle chwytał trop, ale nie udawało mu się schwytać przestępcy. Tym razem miał przestępcę, ale nie miał tropu.

Ciąg dalszy w wersji pełnej

[1] Williamson – ang. syn Williama.