Spis treści

Redakcja

Wstęp

Rozdział 1. Pozwolenie na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza

Rozdział 2. Zgłoszenie instalacji

Rozdział 3. Zapobieganie emisji lotnych związków organicznych

Rozdział 4. Emisja substancji zapachowych

Rozdział 5. Montaż króćców pomiarowych

Podstawa prawna

Ważne pojęcia

Redakcja

Autorzy: Katarzyna Czajkowska-Matosiuk, Iwona Czauderna, Przemysław Dąbrowski, Marta Karczewska, Izabela Kotowska

Redakcja: Agnieszka Bisiorek

Menedżer produktu: Mariusz Miętusiewicz

Kierownik marketingu i sprzedaży:Julita Lewandowska-Tomasiuk

Zdjęcie na okładce: fotolia.pl

Korekta: Zespół

Koordynator produkcji: Mariusz Jezierski

Skład i łamanie: Dariusz Ziach

Druk: MDRUK

ISBN: 978-83-269-6404-6

Copyright © by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o., Warszawa 2017

Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

03-918 Warszawa, ul. Łotewska 9a

Tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10, e-mail: cok@wip.pl

NIP: 526-19-92-256

Numer KRS: 0000098264 – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy, XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego

Wysokość kapitału zakładowego: 200.000 zł

Publikacja „Emisja do powietrza – procedury, wskazówki, zapobieganie” została przygotowana z zachowaniem najwyższej staranności i wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy i doświadczenia autorów oraz konsultantów. Zaproponowane w publikacji „Emisja do powietrza – procedury, wskazówki, zapobieganie” oraz w innych dostępnych elementach subskrypcji wskazówki, porady i interpretacje nie mają charakteru porady prawnej. Ich zastosowanie w konkretnym przypadku może wymagać dodatkowych, pogłębionych konsultacji. Publikowane rozwiązania nie mogą być traktowane jako oficjalne stanowisko organów i urzędów państwowych. W związku z powyższym redakcja nie może ponosić odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawartych w publikacji „Emisja do powietrza – procedury, wskazówki, zapobieganie” lub w innych dostępnych elementach subskrypcji wskazówek, przykładów, informacji itp. do konkretnych przypadków.

WSTĘP

Działalność gospodarcza, szczególnie produkcyjna, w mniejszym lub większym stopniu wpływa na środowisko poprzez wprowadzanie do powietrza, wody, gleby lub ziemi substancji czy też ciepła, hałasu, wibracji oraz pola elektromagnetycznego. Nie zawsze można tej emisji uniknąć, ale należy zrobić wszystko, by ją minimalizować i działać zgodnie z prawem. A to oznacza, że trzeba uzyskać odpowiednie pozwolenie na wprowadzanie do środowiska substancji lub energii i niekiedy zastosować odpowiednie metody zapobiegania lub zmniejszenia emisji.

Formalne uzgodnienie emisji zanieczyszczeń do powietrza to między innymi procedura związana z wydaniem pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza czy zgłoszenia instalacji. W publikacji prezentujemy: techniki ograniczenia lub minimalizacji emisji lotnych związków organicznych i odorów, przebieg uregulowań emisyjnych, czyli zgłoszenia i pozwolenia oraz dlaczego opłaca się posiadać pozwolenie. W czasach coraz dotkliwszych restrykcji związanych z uchylaniem się od wypełniania przepisów ochrony środowiska wiedza ta może się okazać bardzo cenna.

Książka zawiera praktyczne omówienie pięciu zagadnień, takich jak:

•pozwolenie na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza,

•zgłoszenie instalacji,

•zapobieganie emisji lotnych związków organicznych,

•emisja substancji zapachowych,

•montaż króćców pomiarowych.

W poradniku procedurę uzyskania pozwolenia lub zgłoszenia instalacji prezentujemy w przejrzysty i łatwy do zrozumienia sposób, tak by każdy z nas samodzielnie potrafił je przygotować.

Zapraszamy do lektury.

Redakcja Wydawnictwa Wiedza i Praktyka

ROZDZIAŁ 1. POZWOLENIE NA WPROWADZANIE GAZÓW LUB PYŁÓW DO POWIETRZA

1.1. Zasady i wyjątki uzyskania pozwolenia

Pozwolenie na wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza zwyczajowo zwane jest pozwoleniem emisyjnym. Obowiązek jego posiadania zależy między innymi od:

1) rodzaju i skali prowadzonej działalności,

2) sposobu wprowadzania zanieczyszczeń do powietrza oraz

3) rodzaju emitowanych zanieczyszczeń.

Pozwolenia emisyjnego na wprowadzanie zanieczyszczeń do powietrza w ogólnym zarysie wymagają instalacje, dla których spełnione są następujące warunki:

•ich eksploatacja związana jest z wprowadzaniem do powietrza gazów lub pyłów w sposób zorganizowany (za pośrednictwem przeznaczonych do tego celu środków technicznych, poza wentylacją grawitacyjną) i dla których to substancji określono poziomy dopuszczalne lub wartości odniesienia w powietrzu;

•substancje wprowadzane do powietrza w związku z eksploatacją instalacji powodują przekroczenia 10% dopuszczalnych poziomów substancji w powietrzu albo 10% wartości odniesienia uśrednionych dla jednej godziny.

Nie zawsze fakt emitowania gazów i/lub pyłów do powietrza oznacza, że trzeba posiadać pozwolenie – czasem wystarczy zgłoszenie, w niektórych przypadkach nie ma potrzeby przeprowadzania żadnych formalności w zakresie uzgadniania emisji.

Od generalnej zasady, że pozwolenie potrzebne jest dla instalacji, której eksploatacja wiąże się z emisją gazów i pyłów w sposób zorganizowany, są wyjątki. Zacznijmy od zidentyfikowania rodzaju emisji, z jaką mamy do czynienia. Ten krok pomoże odpowiedzieć na pytanie, czy konieczne jest podejmowanie jakichkolwiek działań w zakresie uzgadniania emisji, w tym uzyskanie pozwolenia. W poniższej tabeli podpowiedź.

Tab. 1. Klasyfikacja rodzajów emisji w odniesieniu do obowiązku jej formalnego uzgodnienia

Rodzaj emisji

Konieczność formalnoprawnego uzgodnienia emisji

Uwagi

Emisja zorganizowana – zanieczyszczenie wprowadzane do atmosfery za pośrednictwem urządzeń mechanicznych (np. wentylacji stanowiskowej)

Tak

Pozwolenie lub zgłoszenie instalacji w zależności od skali i rodzaju działalności

Emisja niezorganizowana z procesów, dla których nie standaryzuje się emisji, np. malowanie na wolnym powietrzu lub w pomieszczeniach z wentylacją grawitacyjną przy użyciu niewielkiej ilości rozpuszczalników organicznych

Nie

–

Emisja zorganizowana substancji, dla których nie ustalono poziomów dopuszczalnych lub wartości odniesienia w powietrzu

Nie

–

Emisja za pośrednictwem wentylacji grawitacyjnej

Nie

–

Emisja niezorganizowana z procesów, w których stosuje się LZO i dla których standaryzuje się emisję

Tak

Pozwolenie

Emisja z oczyszczalni ścieków

Nie

–

Emisja z instalacji o niższych parametrach niż instalacje wymienione na liście instalacji wymagających zgłoszenia

Nie

–

Emisja niezorganizowana czasem wymaga pozwolenia. Dla niektórych rodzajów działalności ustala się limit wprowadzanych zanieczyszczeń do powietrza z instalacji zarówno dla emisji zorganizowanej, jak i niezorganizowanej. Dotyczy to głównie procesów prowadzonych przy użyciu lotnych związków organicznych (LZO). Takie przypadki są wyjątkiem od zasady, że dla emisji niezorganizowanej nie ma obowiązku uzyskania pozwolenia emisyjnego.

Z powyższego wyliczenia można by wysnuć wniosek, że emisja niezorganizowana nie wymaga pozwolenia. Tak jednak nie jest. Dla niektórych rodzajów działalności ustalony jest w przepisach limit zanieczyszczeń wprowadzanych do powietrza z instalacji zarówno dla emisji zorganizowanej, jak i niezorganizowanej. Dotyczy to głównie procesów prowadzonych przy użyciu lotnych związków organicznych (LZO).

Najważniejsze procesy technologiczne będące źródłem emisji LZO do powietrza to:

•nakładanie spoiw;

•lakierowanie metali, drewna, tworzyw sztucznych oraz czynności przygotowawcze polegające na odtłuszczaniu rozpuszczalnikami części przeznaczonych do lakierowania (np. w przemyśle samochodowym czy meblarskim);

•czyszczenie maszyn produkcyjnych (np. maszyn drukarskich przed zmianą koloru farby, pistoletów natryskowych w lakierniach);

•czyszczenie produktów rozpuszczalnikami;

•powlekanie tkanin, skór, włóknin, folii i papieru, zwijanych metali walcowanych;

•chemiczne czyszczenie odzieży, mebli i innych towarów (tzw. czyszczenie na sucho);

•produkcja obuwia;

•produkcja farb, lakierów i spoiw poprzez mieszanie pigmentów, żywic i materiałów adhezyjnych z rozpuszczalnikiem organicznym;

•wytwarzanie farmaceutyków (procesy syntezy chemicznej, fermentacji, ekstrakcji, formowania i wykańczania, czyli np. powlekania kapsułek);

•procesy drukowania metodami:

–fleksograficzną,

–offsetową,

–sitodrukową,

–tampograficzną,

–rotograwiury

•laminowanie;

•przeróbka gumy, w tym mieszanie gumy naturalnej i syntetycznej, kalandrowanie, wytłaczanie i wulkanizacja oraz wszelkie operacje pomocnicze;

•przerób (wytłaczanie, rafinowanie) oraz oczyszczanie tłuszczów roślinnych i zwierzęcych;

•impregnowanie drewna.

Najlepiej najpierw sprawdzić, czy instalacja emitująca zanieczyszczenia w sposób zorganizowany znajduje się na liście instalacji, które nie wymagają pozwolenia. Jednocześnie oznacza to, że poza pewnymi wyjątkami konieczne będzie zgłoszenie instalacji jako mogącej oddziaływać na środowisko. Stwierdzenie, że eksploatacja instalacji wymaga zgłoszenia, następuje w drodze wyeliminowania konieczności uzyskania pozwolenia.

Literalnie instalacje te zostały wymienione w rozporządzeniach ministra środowiska. Najpierw należy zajrzeć do rozporządzenia ministra środowiska z 2 lipca 2010 r. w sprawie przypadków, w których wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza z instalacji nie wymaga pozwolenia (Dz.U. z 2010 r. nr 130, poz. 881). Jeśli tam znajdzie się swoją instalację, następnym krokiem jest sprawdzenie rozporządzenia ministra środowiska z 10 lipca 2010 r. w sprawie rodzajów instalacji, których eksploatacja wymaga zgłoszenia (Dz.U. z 2010 r. nr 130, poz. 880). W klasyfikacji pomogą również poniższe wykazy, sporządzone na bazie zapisów wspomnianych aktów prawnych.

1.2. Instalacje wymagające pozwolenia

Ustalenie, czy eksploatacja instalacji na pewno wymaga pozwolenia emisyjnego, może być trudne. Wątpliwości nie ma jedynie w przypadku niżej wymienionych.

Tab. 2. Instalacje wymagające uzyskania pozwolenia

Lp.

Wykaz instalacji zawsze wymagających pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza

1.

Instalacje energetyczne o nominalnej mocy cieplnej o następujących parametrach:

–powyżej 5 MW – opalane węglem kamiennym;

–powyżej 10 MW – opalane koksem, drewnem, słomą, olejem napędowym, olejem opałowym, benzyną lub opalane koksem, drewnem, słomą, olejem napędowym, olejem opałowym, benzyną oraz węglem kamiennym;

–powyżej 15 MW – opalane paliwem gazowym lub opalane paliwem gazowym oraz węglem kamiennym, koksem, drewnem, słomą,olejem napędowym, olejem opałowym, benzyną

2.

Instalacje inne niż energetyczne o nominalnej mocy cieplnej powyżej 1 MW, opalane węglem kamiennym, koksem, drewnem, słomą, olejem napędowym, olejem opałowym, benzyną, paliwem gazowym

3.

Instalacje do produkcji szkła o wydajności większej niż 1 Mg na dobę

4.

Instalacje do suszenia, brykietowania lub mielenia węgla o mocy przerobowej powyżej 30 Mg surowca na godzinę

5.

Instalacje do produkcji wapna palonego o wydajności większej niż 10 Mg na dobę

6.

Instalacje do spawania obejmujące więcej niż trzy stanowiska spawalnicze

7.

Instalacje do chowu lub hodowli zwierząt o obsadzie powyżej 210 DJP

8.

Instalacje do powlekania, w których stosuje się więcej niż jedną tonę powłok w ciągu roku

9.

Instalacje do powlekania, dla których mają zastosowanie przepisy o standardach emisyjnych z instalacji

10.

Zbiorniki materiałów sypkich o pojemności większej niż 50 m^3

11.

Instalacje do przetwórstwa owoców lub warzyw o zdolności produkcyjnej powyżej 50 Mg na rok

1.3. Aspekty, na które warto zwrócić uwagę, klasyfikując instalację

Przy dokonywaniu klasyfikacji instalacji trzeba pamiętać, że:

•nominalna moc cieplna instalacji to ilość energii wprowadzonej do instalacji w paliwie w jednostce czasu przy jej nominalnym obciążeniu, czyli moc brutto (QB). Nie należy jej mylić z mocą netto (QN), którą jest wydajność kotła.

Moc cieplną ustala się na podstawie poniższej formuły:

QB = W * B : (3,6 * 10^6)

QN = QB * h : 100

gdzie:

QN – wydajność cieplna źródła (MWt),

QB – moc cieplna źródła (MWt),

h – sprawność źródła (%),

W – wartość opałowa paliwa (kJ/kg),

B – zużycie paliwa przy nominalnym obciążeniu źródła (kg/h);

•sumuje się parametry tego samego rodzaju (nominalna moc cieplna, wydajność, ilość, moc przerobowa, zużycie, pojemność) charakteryzujące skalę działalności, jaką prowadzi się w instalacji i odnoszące się do więcej niż jednej instalacji tego samego rodzaju położonych na terenie jednego zakładu. Przykładowo, posiadanie kilku urządzeń tego samego typu oznacza konieczność zsumowania nominalnej mocy cieplnej – jeden kocioł przeznaczony do energetycznego spalania węgla kamiennego o mocy 1,9 MW nie będzie wymagał pozwolenia a jedynie zgłoszenia, ale już posiadanie trzech kotłów o następujących mocach: 1,9 MW, 1,5 MW i 1,7 MW oznacza konieczność uzyskania pozwolenia dla tej instalacji;

•bez jakichkolwiek uzgodnień emisyjnych można użytkować te instalacje, których parametry są niższe od wyżej podanych, czyli:

–instalacje energetyczne o mocy nominalnej do 1 MW,

–instalacje inne niż energetyczne o mocy nominalnej do 0,5 MW,

–instalacje do suszenia zboża, innych płodów rolnych lub leśnych o wydajności poniżej 30 Mg na godzinę,

–instalacje do przechowywania owoców, warzyw, zboża, innych płodów rolnych lub leśnych w ilości do 50 Mg,

–instalacje do chowu i hodowli zwierząt o obsadzie do 40 DJP, zlokalizowane w granicach administracyjnych miast, w obrębie zwartej zabudowy wsi lub na terenach objętych formami ochrony przyrody oraz do 60 DJP na pozostałych obszarach,

–instalacje stosowane w gastronomii przystosowanej do obsługi do 500 osób na dobę,

–instalacje do oczyszczania ścieków,

–zbiorniki bezodpływowe kanalizacji lokalnej,

–dygestoria wykorzystywane do celów laboratoryjnych,

–garaże;

•poziomy dopuszczalne zostały ustalone dla następujących zanieczyszczeń: benzenu, dwutlenku azotu, tlenków azotu, dwutlenku siarki, ołowiu, pyłu zawieszonego PM2,5, pyłu zawieszonego PM10 i tlenku węgla – znajdują się one w rozporządzeniu ministra środowiska z 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz.U. z 2012 r. poz. 1031);

Tab. 3. Poziomy dopuszczalne

Lp.

Nazwa substancji (numer CAS)a)

Okres uśredniania wyników pomiarów

Poziom dopuszczalny substancji w powietrzu w µg/m^3

Dopuszczalna częstość przekraczania poziomu dopusz-czalnego w roku kalendarzowymb)

1.

benzen (71-43-2)

rok kalendarzowy

5c)

–

2.

dwutlenek azotu (10102-44-0)

jedna godzina

200c)

18 razy

rok kalendarzowy

40c)

–

3.

tlenki azotud)(10102-44-0, 10102-43-9)

rok kalendarzowy

30e)

–

4.

dwutlenek siarki (7446-09-5)

jedna godzina

350c)

24 razy

24 godziny

125c)

3 razy

rok kalendarzowy i pora zimowa (okres od 1 X do 31 III)

20e)

–

5.

ołówf) (7439-92-1)

rok kalendarzowy

0,5c)

–

6.

pył zawieszony PM2,5g)

rok kalendarzowy

25c), j)

–

20c), k)

–

7.

pył zawieszony PM10h)

24 godziny

50c)

35 razy

rok kalendarzowy

40c)

–

8.

tlenek węgla (630-08-0)

osiem godzini)

10 000c), i)

–

Objaśnienia:

a) Oznaczenie numeryczne substancji wg Chemical Abstracts Service Registry Number.

b) W przypadku programów ochrony powietrza, o których mowa w art. 91 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska, częstość przekraczania odnosi się do poziomu dopuszczalnego wraz z marginesem tolerancji.

c) Poziom dopuszczalny ze względu na ochronę zdrowia ludzi.

d) Suma dwutlenku azotu i tlenku azotu w przeliczeniu na dwutlenek azotu.

e) Poziom dopuszczalny ze względu na ochronę roślin.

f) Suma metalu i jego związków w pyle zawieszonym PM10.

g) Stężenie pyłu o średnicy aerodynamicznej ziaren do 2,5 µm (PM2,5) mierzone metodą wagową z separacją frakcji lub metodami uznanymi za równorzędne.

h) Stężenie pyłu o średnicy aerodynamicznej ziaren do 10 µm (PM10) mierzone metodą wagową z separacją frakcji lub metodami uznanymi za równorzędne.

i) Maksymalna średnia ośmiogodzinna, spośród średnich kroczących, obliczanych co godzinę z ośmiu średnich jednogodzinnych w ciągu doby. Każdą tak obliczoną średnią ośmiogodzinną przypisuje się dobie, w której się ona kończy; pierwszym okresem obliczeniowym dla każdej doby jest okres od godziny 17.00 dnia poprzedniego do godziny 1.00 danego dnia; ostatnim okresem obliczeniowym dla każdej doby jest okres od godziny 16.00 do 24.00 tego dnia czasu środkowoeuropejskiego CET.

j) Poziom dopuszczalny dla pyłu zawieszonego PM2,5 do osiągnięcia do 1 stycznia 2015 r. (faza I).

k) Poziom dopuszczalny dla pyłu zawieszonego PM2,5 do osiągnięcia do 1 stycznia 2020 r. (faza II).

•wartości odniesienia ustalone zostały dla 167 substancji – znajdują się one w rozporządzeniu ministra środowiska z 26 stycznia 2010 r. w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu (Dz.U. z 2010 r. nr 16, poz. 87).

Tab. 4. Wartości odniesienia dla niektórych substancji dla terenu kraju

Lp.

Nazwa substancji1)

Oznaczenie numeryczne substancji (numer CAS)2)

Wartości odniesienia w mikrogramach na metr sześcienny (µg/m^3) uśrednione dla okresu

jednej godziny D_1

roku kalendarzowego Da

1.

Acetaldehyd (aldehyd octowy)

75-07-0

20

2,5

2.

Aceton

67-64-1

350

30

3.

Acetonitryl

75-05-8

20

2,5

4.

Akrylaldehyd (akroleina)

107-02-8

10

0,9

5.

Akrylonitryl

107-13-1

5

0,5

6.

Alkohol furfurylowy

98-00-0

100

13

7.

2-Aminoetanol (etanoloamina)

141-43-5

30

1,6

8.

3,6-diazaoktano-1,8-diamina (trójetylenoczteroamina)

112-24-3

20

2,5

9.

Amoniak

7664-41-7

400

50

10.

Anilina

62-53-3

50

10

11.

Antymon3)

7440-36-0

23

2

12.

Arsan (arsenowodór)

7784-42-1

5

0,4

13.

Arsen3)

7440-38-2

0,2

0,01

0,0064)

14.

Azbest (włókna/m^3)

1332-21-4

2.350

250

15.

Bar3)

7440-39-3

30

1,6

16.

Benzen

71-43-2

30

5

17.

Benzo[α]piren

50-32-8

0,012

0,001

18.

Beryl3)

7440-41-7

0,12

0,001

19.

Bezwodnik octowy (bezwodnik kwasu octowego)

108-24-7

100

8,7

20.

Bizmut3)

7440-69-9

50

1,2

21.

Bor3)

7440-42-8

2

0,25

22.

Brom – pary

7726-95-6

20

2,5

23.

Bromoetan (bromek etylu)

74-96-4

20

1,7

24.

Bromometan (bromek metylu)

74-83-9

20

1,7

25.

Bromooctan etylu

105-36-2

10

0,9

26.

Bromowodór

10035-10-6

30

1,6

27.

Butan-1-ol (alkohol butylowy)

71-36-3

300

26

28.

Butan-2-on (metyloetyloketon)

78-93-3

300

26

29.

Butyloamina

109-73-9

200

2,5

30.

Cer3)

7440-45-1

3

0,16

31.

Chlor

7782-50-5

100

7

32.

Chlorek benzoilu

98-88-4

50

10

33.

Chlorobenzen

108-90-7

100

8,7

34.

2-Chlorobuta-1,3-dien (chloropren)

126-99-8

100

8,7

35.

1-Chloro-2,3-epoksypropan (epichlorhydryna)

106-89-8

10

0,76

36.

Chlorofenol5)

25167-80-0

20

2,5

37.

Chloro(fenylo)metan (chlorek benzylu)

100-44-7

10

0,9

38.

Chloroform

67-66-3

200

25

39.

Chloromrówczan etylu

541-41-3

30

1,6

40.

Chloronitroanilina5)

–

1

0,15

41.

3-Chloropropen (chlorek allilu)

107-05-1

100

8,7

42.

Chlorowodór

7647-01-0

200

25

43.

Chrom – związki III i IV wartościowe3)

7440-47-3

20

2,5

44.

ChromVI3)

7440-47-3

4,6

0,4

45.

Cyjanamid wapnia

156-62-7

10

1,3

46.

Cyjanowodór i cyjanki w przeliczeniu na HCN

74-90-8

20

2,5

47.

Cykloheksan

110-82-7

10

1

48.

Cykloheksanol

108-93-0

60

5,2

49.

Cykloheksanon

108-94-1

40

3,5

50.

Cykloheksyloamina

108-91-8

10

1,3

51.

Cyna3)

7440-31-5

50

3,8

52.

Cynk3)

7440-66-6

50

3,8

53.

Dichlorfos

62-73-7

6

0,3

54.

Dichlorobenzen

(dwuchlorobenzen)5)

–

60

5,2

55.

Dichlorodimetylosilan

(dwumetylodwuchlorosilan)

75-78-5

3

0,16

56.

1,2-Dichloroetan (chlorek etylenu)

107-06-2

200

25

57.

1,1-Dichloroeten

(1,1-dwuchloroetylen)

75-35-4

30

1,6

58.

1,2-Dichloroeten

(1,2-dwuchloroetylen)

540-59-0

300

16

59.

Dichlorometan (chlorek metylenu)

75-09-2

200

25

60.

Dietyloamina (dwuetyloamina)

109-89-7

10

1,3

61.

Dietyloanilina (dwuetyloanilina)5)

–

6

0,52

62.

Dimetyloamina (dwumetyloamina)

124-40-3

10

1,3

63.

2-(Dimetyloamino)etanol (N,N-dwumetyloetanoloamina)

108-01-0

10

1,3

64.

Dimetyloformamid (dwumetyloformamid)

68-12-2

30

2,6

65.

Dinitrobenzen (dwunitrobenzen)5)

25154-54-5

10

1,3

66.

Dinitrotoluen (dwunitrotoluen)5)

25321-14-6

10

0,43

67.

Dioksan

123-91-1

50

1,2

68.

Disiarczek dimetylu (dwusiarczek dwumetylu)

624-92-0

5

0,44

69.

Disiarczek węgla (dwusiarczek węgla)

75-15-0

50

10

70.

Ditlenek azotu (dwutlenek azotu)

10102-44-0

200

40

71.

Ditlenek chloru (dwutlenek chloru)

10049-04-4

30

1,6

72.

Ditlenek siarki (dwutlenek siarki)

7446-09-5

350

20

73.

Diuron

330-54-1

100

13

74.

1,2-Epoksypropan (tlenek propylenu)

75-56-9

100

4,3

75.

Etano-1,2-diol (glikol etylenowy)

107-21-1

100

10

76.

2-Etoksyetanol

110-80-5

50

1,2

77.

Etylenodiamina (etylenodwuamina)

107-15-3

20

0,65

78.

Etylobenzen

100-41-4

500

38

79.

Etyn (acetylen)

74-86-2

100

10

80.

Fenol

108-95-2

20

2,5

81.

Fenylometanol (alkohol benzylowy)

100-51-6

40

3,5

82.

Fluor6)

7782-41-4

30

2

83.

Formaldehyd

50-00-0

50

4

84.

Fosfan (fosforowodór)

7803-51-2

20

2,5

85.

Fosforan(V)tris(2-tolilu) (fosforan trójkrezylu)

78-30-8

20

2,5

86.

Fosgen

75-44-5

10

1,3

87.

Ftalan bis(2-etyloheksylu) (ftalan dwu-2-etyloheksylu)

117-81-7

100

15

88.

Fftalan dibutylu (ftalan dwubutylu)

84-74-2

100

15

89.

Ftalan dietylu (ftalan dwuetylu)

84-66-2

100

15

90.

Ftalan dimetylu (ftala dwumetylu)

131-11-3

100

15

91.

2-Furaldehyd (furfural)

98-01-1

50

4,4

92.

Heksano-6-laktam (kaprolaktam)

105-60-2

100

13

93.

Hydrochinon

123-31-9

15

0,8

94.

4-Hydroksy-4-metylopentan-2-on (alkohol dwuacetonowy)

123-42-2

150

7,9

95.

2,2-Iminodietanol

(dwuetanoloamina)

111-42-2

30

1,6

96.

Izocyjaniany

–

10

1,3

97.

Izopropylobenzen (kumen)

98-82-8

50

4,4

98.

Kadm3)

7440-43-9

0,52

0,01

0,0054)

99.

Kobalt3)

7440-48-4

5

0,4

100.

Krezol5)

1319-77-3

30

1,6

101.

Ksylen5)

1330-20-7

100

10

102.

Kwas akrylowy

79-10-7

10

0,9

103.

Kwas chlorosiarkowy (VI) (kwas chlorosulfonowy)

7790-94-5

100

4,3

104.

Kwas 4-metylobenzosulfonowy (kwas p-toluenosulfonowy)

104-15-4

100

4,3

105.

Kwas octowy

64-19-7

200

17

106.

Kwas siarkowy (VI)

7664-93-9

200

16

107.

Linuron

330-55-2

100

4,3

108.

Mangan3)

7439-96-5

9

1

109.

Merkaptany

–

20

2

110.

Metakrylan butylu

97-88-1

200

20

111.

Metakrylan metylu

80-62-6

200

20

112.

Metanol (alkohol metylowy)

67-56-1

1.000

130

113.

Metyloamina

74-89-5

100

13

114.

4-Metylopentan-2-on (metyloizobutyloketon)

108-10-1

50

3,8

115.

1-Metylo-2-pirolidon (N-metylopirolidon)

872-50-4

300

16

116.

2-Metylopropan-1-ol (alkohol izobutylowy)

78-83-1

300

26

117.

Mezytylen

108-67-8

100

13

118.

Miedź3)

7440-50-8

20

0,6

119.

Molibden, związki nierozpuszczalne3)

7439-98-7

35

3,1

120.

Molibden, związki rozpuszczalne3)

7439-98-7

3,5

0,3

121.

Nadtlenek cykloheksanonu

12262-58-7

40

5,1

122.

Nadtlenek dibenzoilowy (nadtlenek benzoilu)

94-36-0

100

13

123.

Naftochinon5)

–

10

0,43

124.

Nikiel3)

7440-02-0

0,23

0,025

0,024)

125.

Nitrobenzen

98-95-3

50

10

126.

Nitrotoluen5)

–

50

3,8

127.

Octan butylu

123-86-4

100

8,7

128.

Octan etylu

141-78-6

100

8,7

129.

Octan metylu

79-20-9

70

6,1

130.

Octan winylu

108-05-4

100

10

131.

Oksiran (tlenek etylenu)

75-21-8

100

4,3

132.

Ołów3)

7439-92-1

5

0,5

133.

Ozon – jako zanieczyszczenie pierwotne

10028-15-6

150

–

134.

Pirydyna

110-86-1

20

2,5

135.

Prop-2-en-1-ol (alkohol allilowy)

107-18-6

60

3,2

136.

Propylobenzen

103-65-1

100

13

137.

Pył zawieszony PM107)

–

280

40

138.

Rtęć8)

7439-97-6

0,7

0,04

139.

Selen

7782-49-2

30

0,06

140.

Siarkowodór

7783-06-4

20

5

141.

Styren

100-42-5

20

2

142.

Substancje smołowe

–

100

10

143.

Tal8)

7440-28-0

1

0,13

144.

Tetrachloroeten (czterochloroetylen)

127-18-4

600

70

145.

Tetrachlorometan (czterochlorek węgla)

56-23-5

60

7,6

146.

Tetrachlorosilan (czterochlorek krzemu)

10026-04-7

100

4,3

147.

Tetraetyloplumban (czteroetylek ołowiu)

78-00-2

1,2

0,1

148.

Tetrahydrofuran (czterohydrofuran)

109-99-9

50

4,4

149.

Tetrametyloplumban (czterometylek ołowiu)

75-74-1

0,5

0,04

150.

Tlenek węgla

630-08-0

30.000

–

151.

Toluen

108-88-3

100

10

152.

Toluidyna5)

–

200

8,7

153.

Toluilenodiizocyjanian (toluilenodwuizocyjan)

26471-62-5

10

1,3

154.

Trichlorek fosforu (trójchlorek fosforu)

7719-12-2

200

25

155.

Trichlorek fosforylu (tlenochlorek fosforu)

10025-87-3

5

0,44

156.

Trichloroetan (trójchloroetan)5)

–

100

10

157.

Trichloroeten (trójchloroetylen)

79-01-6

400

60

158.

Ttrichloronitrometan (chloropikryna)

76-06-2

10

1,3

159.

Trietylamina (trójetyloamina)

121-44-8

20

2,5

160.

Trifenylfosfina (trójfenylofosfina)

603-35-0

300

50

161.

Tytan3)

13463-67-7

50

3,8

162.

Wanad3)

7440-62-2

2,3

0,25

163.

Węgiel elementarny

7440-44-0

150

8

164.

Węglowodory alifatyczne – do C12 (poza wymienionymi w innych pozycjach i metanem)

–

3.000

1.000

165.

Węglowodory aromatyczne (poza wymienionymi w innych pozycjach)

–

1.000

43

166.

Wolfram3)

7440-33-7

100

10

167.

Żelazo3)

7439-89-6

100

10

Tab. 5. Wartości odniesienia dla opadu substancji pyłowej

Nazwa substancji

Wartości odniesienia opadu substancji pyłowej w g/(m^2 x rok)

Kadm9)

0,01

Ołów9)

0,1

Pył ogółem

200

Tab. 6. Wartości odniesienia dla benzenu, dwutlenku azotu i dwutlenku siarki na obszarach ochrony uzdrowiskowej

Lp.

Nazwa substancji

Oznaczenie numeryczne substancji (numer CAS)

Okres uśredniania wyników

Wartości odniesienia w mikrogramach na metr sześcienny (µg/m^3)

1.

Benzen

71-43-2

rok kalendarzowy

4

2.

Ditlenek azotu (dwutlenek azotu)

10102-44-0

jedna godzina

200

rok kalendarzowy

35

3.

Ditlenek siarki (dwutlenek siarki)

7446-09-5

jedna godzina

350

Objaśnienia:

1) Dla niektórych substancji wskazanych w tabeli podano w nawiasach ich nazwy zwyczajowe.

2) Oznaczenie numeryczne substancji według Chemical Abstracts Service Registry Number.

3) Jako suma metalu i jego związków w pyle zawieszonym PM10.

4) Wartości stosowane od 1 stycznia 2013 r.

5) Jako suma izomerów.

6) Jako suma fluoru i fluorków rozpuszczalnych w wodzie.

7) Stężenie pyłu o średnicy aerodynamicznej ziaren do 10 µm (PM10).

8) Jako suma rtęci i jej związków.

9) Jako suma metalu i jego związku w pyle.

1.4. Kiedy złożyć wniosek

Jeśli dopiero planuje się rozpoczęcie eksploatacji instalacji, warto postarać się, aby wniosek trafił do urzędu odpowiednio wcześniej. Nie należy eksploatować instalacji bez wymaganego pozwolenia.

Wniosek warto złożyć jak najszybciej, jeśli eksploatuje się już instalację, a nie posiada wymaganego pozwolenia. Każdy dzień zwłoki to szansa na karę grzywny lub, w najgorszym wypadku, wstrzymanie użytkowania instalacji przez inspekcję ochrony środowiska.

Pozwolenie uzyska się w terminie:

•jednego miesiąca w sytuacji przedłożenia w pełni kompletnego wniosku lub

•dwóch miesięcy dla spraw szczególnie skomplikowanych w sytuacji przedłożenia kompletnego wniosku,

•jednego lub dwóch miesięcy powiększonym o czas składający się na obieg dokumentów w związku z przedkładaniem wyjaśnień i uzupełnień do wniosku.

1.5. Zawartość wniosku

Samodzielne sporządzenie wniosku o wydanie pozwolenia na wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza może przysporzyć wielu kłopotów w związku ze skomplikowaniem analiz, jakie trzeba przedłożyć.

Nie wystarczy doskonała znajomość procesu produkcyjnego i wyznaczenie wielkości emisji zanieczyszczeń. Przedstawiony poniżej zakres wniosku pomoże w zgromadzeniu niezbędnych danych oraz podpowie, jak przeprowadzić stosowne analizy. Warto sprawdzić, jak przygotować wniosek, a zaowocuje to sukcesem w procesie starania się o pozwolenie emisyjne.

1) Wpisanie oznaczenia prowadzącego instalację

Podaje się pełne informacje dotyczące nazwy, siedziby oraz formy prawnej firmy. Załącza się wpis do ewidencji działalności gospodarczej lub odpis z Krajowego Rejestru Sądowego, który potwierdzi te informacje.

2) Podanie adresu zakładu

Wpisuje się adres, pod którym działa firma i faktycznie emituje zanieczyszczenia do powietrza.

3) Dołączenie tytułu prawnego do instalacji

Wskazuje się, na jakiej podstawie użytkuje się instalację. Do dokumentacji załącza się, w zależności od formy uregulowania tej kwestii, dokumenty potwierdzające prawo własności, użytkowanie wieczyste, trwały zarząd, ograniczone prawo rzeczowe (użytkowanie, służebność), stosunek zobowiązaniowy (dzierżawa, najem, użyczenie).

4) Załączenie opisu terenu w zasięgu pięćdziesięciokrotnej wysokości najwyższego miejsca wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza, z uwzględnieniem obszarów poddanych ochronie na podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody oraz ustawy o uzdrowiskach i lecznictwie uzdrowiskowym.

Wyznacza się na mapie topograficznej teren o promieniu 50 x wysokość najwyższego emitora (np. gdy najwyższy emitor w obrębie zakładu ma 15 m, będzie to teren o promieniu 750 m). Opisuje sposób zagospodarowania tego obszaru, wskazuje obecność obszarów chronionych (np. rezerwatów, parków narodowych) i obszarów uzdrowiskowych.

5) Określenie aerodynamicznej szorstkości terenu

Współczynnik aerodynamicznej szorstkości terenu o niejednorodnym zagospodarowaniu wyznacza się w zasięgu 50hmax według wzoru:

1

z_0 = — SFc · z0c [m]

F c

Gdzie:

z_0 – wyznaczany współczynnik aerodynamicznej szorstkości terenu,

F – powierzchnia obszaru objętego obliczeniami,

Fc – udział powierzchni ogólnej sektora dla danego rodzaju pokrycia terenu,

z0c – współczynnik szorstkości odpowiadający danemu rodzajowi pokrycia (m) wg poniższej tabeli.

Wartości współczynnika aerodynamicznej szorstkości terenu w zależności od typu pokrycia terenu przedstawia tabela 7.

Tab. 7. Wartości współczynnika aerodynamicznej szorstkości terenu w zależności od typu pokrycia terenu

Lp.

Typ pokrycia terenu

Współczynnik Z_0

1.

woda

0,00008

2.

łąki, pastwiska

0,02

3.

pola uprawne

0,035

4.

sady, zarośla, zagajniki

0,4

5.

lasy

2,0

6.

zwarta zabudowa wiejska

0,5

7.

miasto do 10 tys. mieszkańców

1,0

8.

miasto 10 tys.–100 tys. mieszkańców

8.1.

– zabudowa niska

0,5

8.2.

– zabudowa średnia

2,0

9.

miasto 100 tys.–500 tys. mieszkańców

9.1.

– zabudowa niska

0,5

9.2.

– zabudowa średnia

2,0

9.3.

– zabudowa wysoka

3,0

10.

miasto powyżej 500 tys. mieszkańców

10.1.

– zabudowa niska

0,5

10.2.

– zabudowa średnia

2,0

10.3.

– zabudowa wysoka

5,0

6) Podanie aktualnego stanu jakości powietrza

Aktualny stan jakości powietrza określa WIOŚ w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska. Dotyczy to:

•tlenków azotu,

•dwutlenku azotu,

•dwutlenku siarki,

•benzenu,

•tlenku węgla oraz

•pyłu zawieszonego PM10,

•pyłu zawieszonego PM2,5.

Dane te uzyskuje się, przedkładając wniosek do WIOŚ lub korzystając z danych publikowanych na stronach internetowych tej instytucji.

Tło dla substancji, dla których nie określa go WIOŚ, przyjmuje się jako 10% średniorocznych wartości odniesienia Da.

7) Określenie warunków meteorologicznych

W dokumentacji charakteryzuje się warunki meteorologiczne występujące na terenie, gdzie eksploatowana jest instalacja. Nie oznacza to oczywiście zdobycia danych dla tak małego terenu, jaki zajmuje zakład. Wystarczy, że przedsiębiorca skorzysta z publicznie dostępnych danych publikowanych w Atlasie Meteorologicznym lub zakupując w IMGW stosowne dane:

•statystykę stanów równowagi atmosfery, prędkości i kierunków wiatru (róża wiatrów),

•średnią temperaturę powietrza dla okresu obliczeniowego (roku, sezonu lub podokresu).

8) Podanie rodzaju instalacji, stosowanych urządzeń i technologii

Przedsiębiorca charakteryzuje maszyny i urządzenia, które użytkuje w procesie technologicznym skutkującym emisją zanieczyszczeń do powietrza. W przejrzysty sposób należy zdefiniować instalację lub instalacje (jedno pozwolenie może obejmować kilka instalacji znajdujących się na terenie zakładu). Należy opisać podstawowe i pomocnicze procesy technologiczne.

9) Charakteryzuje się pod względem technicznym źródła powstawania i miejsca emisji, w tym czas pracy źródeł powstawania i miejsca wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza w ciągu roku

Jeśli źródłem emisji zanieczyszczeń jest przykładowo stanowisko wyprawek lakierniczych, podaje się:

•w jakie urządzenia jest ono wyposażone,

•w jaki sposób odprowadzane są zanieczyszczenia (parametry emitorów – wydajność, wysokość nad poziomem terenu, średnica, pionowy otwarty/pionowy zadaszony/boczny) oraz

•ile godzin rocznie trwają czynności skutkujące emisją zanieczyszczeń do powietrza.

10) Ocena stanu technicznego instalacji

Podaje się informację o tym, czy instalacja znajduje się w dobrym stanie technicznym. Można również wskazać jej wiek, dotychczasowe remonty wynikające z bieżącej konserwacji czy też sytuacji awaryjnych, a także bieżący sposób kontrolowania stanu maszyn i urządzeń. Jeśli stan instalacji jest zły, co może mieć wpływ na wielkość i jakość odprowadzanych zanieczyszczeń, należy poinformować o planowanych działaniach mających go poprawić.

11) Podanie informacji o rodzaju prowadzonej działalności

Należy opisać, czym zajmuje się firma – czy oprócz procesów skutkujących emisją zanieczyszczeń do powietrza prowadzi również inną działalność i w jaki sposób są one ze sobą powiązane.

12) Opis wariantów funkcjonowania instalacji

Wskazuje się, czy instalacja pracuje w jednym, czy w kilku trybach. Należy pamiętać, że inne parametry pracy instalacji mogą wiązać się z odmienną charakterystyką emisji.

13) Określenie blokowego schematu technologicznego

Należy graficznie przedstawić schemat technologiczny, wskazując materiały wejściowe i produkty oraz źródła emisji wraz z ilościową charakterystyką emisji.

14) Dodanie informacji o energii wykorzystywanej lub wytwarzanej przez instalację

Przedstawia się dane zgromadzone na podstawie faktur zakupu energii (w przypadku jej poboru) lub ewidencji parametrów produkcyjnych (pobór/produkcja energii).

15) Wskazanie wielkość i źródła powstawania emisji

Emisję wyraża się w kg/h (emisja maksymalna) i Mg/rok (emisja średnioroczna) dla każdego ze źródeł emisji oraz dla każdego z emitorów. W przypadku instalacji, dla których ustalone są standardy emisyjne, wielkość emisji należy wyrazić w jednostkach, w jakich te standardy funkcjonują, czyli w mg/m^3 dla emisji zorganizowanej lub/i w procentach dla emisji niezorganizowanej.

Emisja maksymalna pomnożona przez czas pracy instalacji nie musi być równa emisji średniorocznej!

Do ustalenia stężeń jednogodzinowych (chwilowych maksymalnych, które odnosi się do wartości odniesienia D1) uwzględniamy najbardziej niekorzystną sytuację związaną z pracą instalacji, czyli jej maksymalne obłożenie. Emisja średnioroczna podzielona przez zakładany czas pracy instalacji daje emisję średniogodzinową.

16) Określenie wprowadzanych do powietrza rodzajów i ilości gazów lub pyłów przypadających na jednostkę wykorzystanego surowca, materiału, paliwa lub powstającego produktu

Podaje się tu, najlepiej w formie tabelarycznej, ile danego zanieczyszczenia przypada na masę materiałów wprowadzonych do procesu technologicznego lub uzyskanych produktów (np. Mg dwutlenku azotu na MWh wyprodukowanej energii elektrycznej).

17) Podanie planowanych okresów funkcjonowania instalacji w warunkach odbiegających od normalnych

Warunkami odbiegającymi od normalnych może być awaryjny tryb pracy urządzeń. Należy scharakteryzować je i wskazać, jak długo mogą trwać.

18) Dołączenie informacji o istniejącym lub przewidywanym oddziaływaniu emisji na środowisko – wyniki obliczeń stanu jakości powietrza z uwzględnieniem metodyk modelowania wraz z graficznym przedstawieniem wyników

Ocenę oddziaływania na środowisko wykazuje się, wykonując obligatoryjne obliczenia rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń w powietrzu i interpretując jej wyniki. Modelowanie rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń w powietrzu ma wykazać, czy przedsiębiorca dotrzymuje standardów jakości powietrza oraz wartości odniesienia w powietrzu, co jest warunkiem uzyskania pozwolenia emisyjnego. Do tego celu niezbędny jest program obliczeniowy, który wykona stosowne analizy.

Wynikami obliczeń dla każdego z zanieczyszczeń są:

•jednogodzinowe poziomy stężeń (nie powinny przekraczać godzinowych poziomów dopuszczalnych i jednogodzinowych wartości odniesienia D1 poza granicami działki),

•średnioroczne poziomy stężeń (nie powinny przekraczać średniorocznych poziomów dopuszczalnych i średniorocznych wartości odniesienia (Da) pomniejszonych o tło zanieczyszczeń w powietrzu (R) poza granicami działki),

•częstości przekroczeń stężeń jednogodzinowych w ciągu roku (nie powinny przekraczać 0,274% czasu w ciągu roku dla SO_2 i 0,2% dla pozostałych substancji poza granicami działki).

19) Wykonanie pomiarów i podanie wyników wielkości emisji z instalacji

Obligatoryjnie, gdy prowadzi się instalację, na którą nałożony jest obowiązek wykonania pomiarów, lub instalację nową/istotnie zmienianą, dla której wykonuje się wstępne pomiary emisji. Dla pozostałych rodzajów instalacji nie ma potrzeby przedstawiania wyników pomiarów.

20) Określenie wnioskowanej dopuszczalnej wielkości emisji zanieczyszczeń do powietrza

Należy przedstawić dokładnie wartości emisji dopuszczalnej, o jaką się wnioskuje. Trzeba pamiętać o tym, że nie wskazuje się jej ilościowo dla substancji, dla których w modelowaniu rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń w powietrzu uzyskano wyniki poniżej 10% wartości odniesienia.

21) Zaproponowanie działania, jakie zostaną podjęte w celu zapobiegania lub ograniczania emisji

Należy wskazać, w jaki sposób będzie się ograniczać wielkość emisji. Do przykładowych działań w tym zakresie należą:

•stosowanie filtrów tkaninowych do zatrzymania zanieczyszczeń pyłowych lub filtrów z węglem aktywnym dla zatrzymania związków organicznych,

•ograniczanie strat substancji lotnych w procesie produkcyjnym (racjonalna gospodarka surowcowa),

•utrzymywanie instalacji w dobrym stanie technicznym.

22) Podanie proponowanych procedur monitorowania procesów technologicznych

Należy wskazać usytuowanie stanowisk do pomiaru wielkości emisji substancji wprowadzanych do powietrza oraz proponowany zakres, metodykę i sposób wykonywania tych pomiarów.

23) Zadeklarowanie terminu i sposobu zakończenia eksploatacji instalacji lub jej oznaczonej części, niestwarzającego zagrożenia dla środowiska, jeśli zakończenie eksploatacji jest przewidywane w okresie, na który ma być wydane pozwolenie

24) Określenie czasu, na jaki ma zostać wydane pozwolenie

Warto wnioskować o przewidziany prawem okres 10 lat, chyba że nie zamierza się tak długo użytkować instalacji lub posiadana umowa najmu/dzierżawy dotyczy krótszego czasu. W takiej sytuacji organ ochrony środowiska może wydać pozwolenie na okres, którego datą graniczną będzie termin obowiązywania umowy najmu/dzierżawy.

25) Streszczenie wniosku w języku niespecjalistycznym

Unikając sformułowań języka specjalistycznego, należy krótko zestawić najistotniejsze informacje zawarte we wniosku.

1.6. Kto wydaje pozwolenie

Wniosek o pozwolenie na wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza składa się, jeśli:

•posiada się tytuł prawny do instalacji, czyli jest się prowadzącym instalację,

•jest się zainteresowanym nabyciem instalacji lub jej oznaczonej części.

Pozwolenie wydaje:

•starosta w przypadku instalacji mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko zaliczonych do grupy przedsięwzięć, dla których raport oddziaływania na środowisko może być wymagany,

•marszałek województwa w przypadku instalacji mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, zaliczonych do grupy przedsięwzięć, dla których raport oddziaływania na środowisko jest wymagany obligatoryjnie,

•regionalny dyrektor ochrony środowiska w przypadku przedsięwzięć na terenach zamkniętych.

Opłatę skarbową wnosi się w momencie składania wniosku w wysokości:

•506 zł, jeśli jest się mikro/małym/średnim przedsiębiorcą lub prowadzi działalność wytwórczą w rolnictwie,

•2.011 zł, jeśli nie klasyfikuje się do powyższych kategorii.

1.7. Postępowanie kompensacyjne

Zanieczyszczenie powietrza ponad normę na terenie, na którym chcemy uruchomić nową instalację lub eksploatować instalację istotnie zmienianą, oznacza, że uzyskanie pozwolenia na emisję do powietrza nie będzie przebiegało według standardowej procedury. Przeprowadzone z powodzeniem postępowanie kompensacyjne umożliwi działalność zgodnie z prawem.

Zanim przygotujemy wniosek o wydanie pozwolenia na wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza, trzeba sprawdzić, jaka jest jakość powietrza w rejonie zakładu. Może bowiem się okazać, że standardy jakości powietrza nie są dotrzymane – wówczas dodatkowa emisja będzie mogła być wprowadzona do powietrza, pod warunkiem że inni wyemitują mniej zanieczyszczeń. Problem ten dotyczy przede wszystkim terenów przemysłowych zlokalizowanych w dużych aglomeracjach, gdzie ze względu na skoncentrowanie wielu źródeł emisji zorganizowanej i niezorganizowanej lub tzw. emisji niskiej nie są dotrzymywane poziomy stężeń zanieczyszczeń w powietrzu:

•tlenków azotu,

•dwutlenku siarki,

•benzenu,

•pyłu zawieszonego PM10,

•pyłu zawieszonego PM2,5,

•tlenku węgla,

•ołowiu (sumy metalu i jego związków w pyle zawieszonym).

Każda nowa lub istotnie zmieniana instalacja emitująca związek o stwierdzonych ponadnormatywnych stężeniach w powietrzu nie uzyska pozwolenia emisyjnego w normalnym trybie. W takiej sytuacji niemożliwe jest spełnienie podstawowego warunku gwarantującego uzyskanie decyzji administracyjnej zezwalającej na emisję gazów i pyłów, jakim jest dotrzymanie standardów jakości powietrza. Każde dodatkowe wprowadzenie zanieczyszczenia będzie powodowało bowiem dalszy wzrost jego stężenia w powietrzu. Pozwolenie jednak może być udzielone, jeśli przedsiębiorca ubiegający się o nie złoży jednocześnie wniosek o wszczęcie postępowania kompensacyjnego.

Z procedury związanej z postępowaniem kompensacyjnym trzeba skorzystać, jeśli chce się uzyskać pozwolenie na emisję z nowej instalacji lub instalacji istotnie zmienianej.

Z istotną zmianą instalacji mamy do czynienia, gdy zmiana sposobu funkcjonowania instalacji lub jej rozbudowa wiąże się ze wzrostem oddziaływania na środowisko. Nie zawsze wyższa emisja jest tożsama ze zwiększeniem wpływu na jakość powietrza, bo niektóre zmiany parametrów emisji i emitorów mogą wiązać się z tym, że mimo wyższej liczbowo emisji wpływ na środowisko pozostanie na tym samym poziomie lub nawet zmniejszy się. Wykazać należy to odpowiednio we wniosku o wydanie pozwolenia.

Postępowanie kompensacyjne służy uzyskaniu miejsca na nową emisję poprzez ograniczenie jej ze źródeł na danym terenie już funkcjonujących. Łączna redukcja ilości dopuszczonych do wprowadzenia do powietrza gazów lub pyłów ze źródeł już istniejących powinna być co najmniej o 30% większa niż ilość gazów lub pyłów dopuszczonych do wprowadzania do powietrza z nowo zbudowanej instalacji lub instalacji zmienionej w sposób istotny.

Postępowanie kompensacyjne można przeprowadzić we współpracy z innymi przedsiębiorcami lub z użytkownikami domowych pieców grzewczych.

Ta druga droga możliwa jest od 12 listopada 2015 r., po wejściu w życie zmiany ustawy POŚ, tzw. ustawy antysmogowej, i jest szczególnie istotna na terenach, gdzie za złą jakość powietrza odpowiada niska emisja, a nie przemysł. Przedsiębiorcy będą mogli finansować wymianę pieców węglowych na gazowe lub zapewnić podłączenie domów do sieci centralnego ogrzewania. W postępowaniu kompensacyjnym niejako w imieniu osób fizycznych uczestniczy wójt, burmistrz lub prezydent miasta.

Postępowanie kompensacyjne wymaga:

1. Sporządzenia wniosku o wydanie pozwolenia na wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza w zakresie określonym w ustawie Prawo ochrony środowiska.

2. Uzyskania zgody uczestników postępowania na dokonanie odpowiedniej redukcji ilości wprowadzanych do powietrza gazów i pyłów.

3. Przedstawienia rozliczenia łącznej redukcji ilości substancji dotyczącego wszystkich źródeł objętych postępowaniem kompensacyjnym. Potwierdzeniem redukcji ilości substancji, dla których na terenie gminy stwierdzano przekroczenie, będzie zaświadczenie wójta, burmistrza lub prezydenta miasta wydane na wniosek podmiotu, który chce uzyskać pozwolenie na emisję.

Postępowanie kompensacyjne wiąże się ze zmianą dotychczasowych pozwoleń innych podmiotów, ich cofnięciem lub ograniczeniem bez odszkodowania przez organ ochrony środowiska.

Uzyskanie zgody użytkowników instalacji już funkcjonujących na wykorzystanie ich puli emisji wiąże się z rekompensatą finansową, której wielkość i formę może regulować umowa o charakterze cywilnoprawnym. Jest to mechanizm podobny do handlu emisjami gazów cieplarnianych, z tym że nad procedurą związaną z postępowaniem kompensacyjnym czuwa organ administracji wydający pozwolenie emisyjne.

Jeśli redukcja emisji będzie przebiegać w drodze likwidacji domowych pieców grzewczych, przedsiębiorca będzie musiał sfinansować ich trwałą likwidację na terenie gminy, gdzie będzie prowadził działalność, lub za zgodą organu wydającego pozwolenie – w gminie sąsiedniej.

Złożenie wniosku o wydanie pozwolenia na wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza, którego wydanie będzie przebiegać w wyniku postępowania kompensacyjnego, wiąże się z wyższą opłatą skarbową niż w przypadku standardowej procedury. Opłata ta wynosi 150% stawki przewidzianej dla pozwoleń na korzystanie ze środowiska, czyli 3.016,50 zł lub 759 zł dla mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców oraz prowadzących działalność wytwórczą w rolnictwie i pozostałych.

1.8. Kary za brak pozwolenia

Eksploatacja instalacji bez wymaganego pozwolenia nie popłaca. Dla takich sytuacji przewidziano szereg sankcji, w tym:

•karę grzywny do 5.000 zł bądź aresztu albo ograniczenia wolności,

•możliwość wstrzymania eksploatacji instalacji do czasu uzyskania pozwolenia,

•konieczność wnoszenia podwyższonych opłat z tytułu korzystania ze środowiska za wyemitowane gazy i pyły.

Rys. 1. Scenariusz wydarzeń związany z brakiem pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza

Emisja zanieczyszczeń bez wymaganego pozwolenia to nie tylko groźba wstrzymania użytkowania instalacji i nałożenia grzywny lub wręcz kary aresztu czy ograniczenia wolności dla prowadzącego instalację. To także konieczność wniesienia opłaty podwyższonej za wyemitowane zanieczyszczenia.

Jeśli nigdy nie uwzględniało się zwyżki, urząd marszałkowski, na konto którego przedsiębiorca przekazuje opłaty, może zwindykować go za pięć lat wstecz. Od 2009 roku wysokość zwyżki wynosi aż 500% (opłata podstawowa pomnożona przez 6).

Aby zobrazować skalę kosztów wynikających z braku pozwolenia, przedstawiamy przykładowe wyliczenia dla emisji za rok 2016.

Tab. 8. Przykładowa wysokość opłaty w przypadku braku pozwolenia

Rodzaj zanieczyszczenia

Wielkość emisji w 2016 r.

Stawka jednostkowa opłaty

Opłata podstawowa

Opłata ze zwyżką

aceton

398 kg

1,28

509,44

3.056,64

toluen

856 kg

1,44

1.232,64

7.395,84

Suma

1.742,08

10.452,48

Obecna wysokość sankcji za brak pozwolenia emisyjnego powinna być dla przedsiębiorcy wystarczającym czynnikiem motywującym do złożenia wniosku o jego wydanie. Nie opłaca się zwlekać.

ROZDZIAŁ 2. ZGŁOSZENIE INSTALACJI

2.1. Czym jest zgłoszenie

Zgłoszenie obejmuje instalacje niewymagające pozwolenia. W wyniku eksploatacji instalacji emitowane są substancje mogące wywierać negatywny wpływ na środowisko. W konsekwencji zostały opublikowane rodzaje instalacji powodujące konieczność zgłoszenia ich odpowiedniemu organowi ochrony środowiska. Oczywistym warunkiem jest, aby taka instalacja nie wymagała uzyskania pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza.

2.2. Kiedy jest wymagane zgłoszenie instalacji

Warto znać definicję instalacji, aby móc prawidłowo zakwalifikować posiadane urządzenia. Zgodnie z Prawem ochrony środowiska z 27 kwietnia 2001 r. (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 519) przez instalację rozumiemy (art. 6 pkt 6):

•stacjonarne urządzenie techniczne,

•zespół stacjonarnych urządzeń technicznych powiązanych technologicznie, co do których tytułem prawnym dysponuje ten sam podmiot, i położonych na terenie jednego zakładu,

•budowle niebędące urządzeniami technicznymi ani ich zespołami, których eksploatacja może spowodować emisję.

Skąd mamy czerpać informacje, jakie rodzaje instalacji podlegają zgłoszeniu? Regulują to dwa rozporządzenia ministra środowiska:

1) rozporządzenie ministra środowiska z 2 lipca 2010 r. w sprawie rodzajów instalacji, których eksploatacja wymaga zgłoszenia (Dz.U. z 2010 r. nr 130, poz. 880),

2) rozporządzenie ministra środowiska z 2 lipca 2010 r. w sprawie przypadków, w których wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza z instalacji nie wymaga pozwolenia (Dz.U. z 2010 r. nr 130, poz. 881).

Instalacje, które należy zgłosić do odpowiedniego organu ochrony środowiska, przedstawia tabela 9.

Tab. 9. Instalacje wymagające zgłoszenia

Rodzaj instalacji

Przykład/parametr

instalacje energetyczne

o nominalnej mocy cieplnej powyżej 1 MW (w przypadku kilku urządzeń moc należy zsumować) – obowiązek dotyczy np. kotła wykorzystywanego na potrzeby centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej, do produkcji pary wodnej, turbiny gazowej, silnika spalinowego, agregatu prądotwórczego itp.

instalacje inne niż energetyczne

o nominalnej mocy cieplnej powyżej 0,5 MW (w przypadku kilku urządzeń moc również należy zsumować) – obowiązek dotyczy np. pieca do polimeryzacji (wypalania) farby proszkowej, pieca piekarniczego, pieca kuziennego, suszarni lakierniczej, pieca do wypalania cegieł

zbiorniki materiałów sypkich (silosy)

o pojemności mniejszej niż 50 m^3

instalacje do spawania

obejmujące nie więcej niż trzy stanowiska spawalnicze

instalacje do powlekania

(np. lakiernia, drukarnia, zakłady, gdzie są prowadzone takie procesy) – do których nie stosuje się przepisów w sprawie standardów emisyjnych z instalacji i w których zużywa się mniej niż jedną tonę powłok w ciągu roku

instalacje do przesyłu, przeładunku lub magazynowania paliw płynnych

np. stacje paliw

instalacje do suszenia owoców, warzyw, zboża, innych płodów rolnych lub leśnych

o wydajności powyżej 30 Mg na godzinę

instalacje do przechowywania owoców, warzyw, zboża, innych płodów rolnych lub leśnych

w ilości powyżej 50 Mg

instalacje do przetwórstwa owoców lub warzyw

o zdolności produkcyjnej mniejszej niż 50 Mg na rok

młyny spożywcze

każda instalacja

instalacje do chowu lub hodowli zwierząt

zaliczone do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 60 ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. nr 199, poz. 1227 ze zm.)

instalacje stosowane w gastronomii

przystosowane do obsługi ponad 500 osób na dobę

dygestoria

z obowiązku są wyłączone dygestoria wykorzystywane do celów laboratoryjnych

instalacje do produkcji szkła

o wydajności mniejszej niż 1 Mg na dobę

instalacje do suszenia, brykietowania lub mielenia węgla

o mocy przerobowej mniejszej niż 30 Mg surowca na godzinę

instalacje do produkcji wapna palonego

o wydajności mniejszej niż 10 Mg na dobę;

instalacje do produkcji węgla drzewnego

instalacje do produkcji węgla drzewnego

każda instalacja

instalacje do odprowadzania gazu składowiskowego do powietrza

każda instalacja

W momencie przekroczenia określonych wartości należy uzyskać pozwolenie na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza dla danej instalacji. Zgłoszenia instalacji mogącej negatywnie oddziaływać na środowisko trzeba dokonać:

1) Przed rozpoczęciem eksploatacji: na 30 dni przed planowym terminem rozpoczęcia eksploatacji. Jeżeli w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku zgłoszenia instalacji do właściwego organu nie wniósł on żadnych uwag, można rozpocząć eksploatację (jest to zgodne z Kodeksem postępowania administracyjnego).

2) Podczas eksploatacji: w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym instalacja została objęta obowiązkiem zgłoszenia.

Uwagi (sprzeciw) w drodze decyzji organ może wnieść, jeśli eksploatacja instalacji objętej zgłoszeniem powodowałaby przekroczenie standardów emisyjnych lub standardów jakości środowiska lub instalacja nie spełnia wymagań ochrony środowiska, o których mowa w art. 76. Aby tego uniknąć, należy sprawdzić, czy nowo zbudowane lub przebudowywane obiekty lub instalacje posiadają:

1) wykonanie wymaganych przepisami lub określonych w decyzjach administracyjnych środków technicznych chroniących środowisko,

2) odpowiednie rozwiązania technologiczne, które wynikają z ustaw lub decyzji,

3) wymagane decyzje określające zakres i warunki korzystania ze środowiska.

2.3. Zawartość zgłoszenia

Dla wymienionych instalacji nie istnieje obligatoryjny wzór. Jednakże zgodnie z art. 152 ust. 20 ustawy Prawo ochrony środowiska wymagane jest, aby zgłoszenie instalacji zawierało:

•oznaczenie prowadzącego instalację, jego adres zamieszkania lub siedziby,

•adres zakładu, na którego terenie prowadzona jest eksploatacja instalacji,

•rodzaj i zakres prowadzonej działalności, w tym wielkość produkcji lub wielkość świadczonych usług,

•czas funkcjonowania instalacji (dni tygodnia i godziny),

•wielkość i rodzaj emisji,

•opis stosowanych metod ograniczania wielkości emisji,

•informację o tym, czy stopień ograniczania wielkości emisji jest zgodny z obowiązującymi przepisami.

2.4. Przykładowe zgłoszenie instalacji

Poniżej znajduje się wzór sporządzonego zgłoszenie na przykładzie instalacji do magazynowania paliw płynnych.

Instalacja do magazynowania paliw płynnych

1) Oznaczenie prowadzącego instalację

Należy umieścić informacje formalnoprawne – nazwę i adres prowadzącego instalację, nazwę instalacji i adres, gdzie jest zlokalizowana

•Prowadzący instalację

•Adres siedziby

•KRS

•NIP

•REGON

•Nazwa instalacji

•Adres lokalizacji instalacji

•Informacja o tytule prawnym do instalacji

Należy dodać szczegółową informację o tytule prawnym do instalacji.

Zgodnie z ustawą Prawo ochrony środowiska art. 3 § 41 definiuje, że tytuł prawny to:

•prawo własności (uregulowane w Kodeksie cywilnym – własność),

•użytkowanie wieczyste (uregulowane w Kodeksie cywilnym – oddanie w użytkowanie nieruchomości gruntowej będącej własnością Skarbu Państwa, województwa, powiatu bądź gminy lub związku tych jednostek na czas określony),

•trwały zarząd (uregulowane w ustawie o gospodarce nieruchomościami – jest formą prawną władania nieruchomością przez jednostkę organizacyjną),

•ograniczone prawo rzeczowe (uregulowane w Kodeksie cywilnym, np. służebność, zastaw, hipoteka),

•stosunek zobowiązaniowy (uregulowane w Kodeksie cywilnym, np. najem, dzierżawa, leasing, użyczenie).

2) Rodzaj i zakres prowadzonej działalności, w tym wielkość produkcji lub wielkość świadczonych usług

Opisujemy prowadzoną działalność, wielkość produkcji czy wielkość świadczonych usług oraz kwalifikujemy zgłaszaną instalację.

Kwalifikacja instalacji

Zgodnie z rozporządzeniem ministra środowiska z 2 lipca 2010 r. w sprawie przypadków, w których wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza z instalacji nie wymaga pozwolenia (Dz.U. nr 130, poz. 881), instalacja niewymagająca pozwolenia to instalacja do przesyłu, przeładunku lub magazynowania paliw płynnych.

3) Czas funkcjonowania instalacji

Umieszczamy informacje mające na celu pokazanie skali instalacji, dla której przygotowywane jest zgłoszenie instalacji, czyli np. wykaz dni tygodnia i godzin w ciągu roku.

4) Wielkość i rodzaj emisji

Do obliczeń wielkości emisji skorzystano z dopuszczalnych poziomów ubytków dla przyjęcia i wydawania paliwa określonych w rozporządzeniu ministra finansów z 11 grudnia 2015 r. w sprawie maksymalnych norm dopuszczalnych ubytków i dopuszczalnych norm zużycia wyrobów akcyzowych (Dz.U. z 2015 r. poz. 2175).

Emisja z magazynowania

Przyjęto maksymalny wskaźnik ubytku paliw lekkich w wysokości 0,0015% magazynowanej objętości. Zakładane roczne zużycie oleju to około 200 m^3. Obliczona łączna emisja wyniosła maksymalnie w ciągu roku:

0,0015% × 150 m^3 = 0,23 m^3 = 0,00023 dm^3

Przy gęstości oleju napędowego wynoszącej ok. 0,84 kg/dm^3 obliczona masa emitowanych w ciągu roku substancji to:

0,00023 dm^3 × 0,84 kg/dm^3 = 0,0001932 kg/rok = 0,0000001932 Mg/rok.

Łączna emisja węglowodorów aromatycznych i alifatycznych dla wszystkich eksploatowanych emitorów wynosi:

Ew. arom. = 0,0001932 kg/rok × 0,02 = 0,00000386 kg/rok

Ew. alif. = 0,0001932 kg/rok × 0,98 = 0,00018934 kg/rok

Ew. arom. = 0,00000386 kg/rok : 8760 h/rok = 4,4 × 10-10 kg/h

Ew. alif. = 0,00018934 kg/rok : 8760 h/rok = 2,16 × 10-8 kg/h

Olej napędowy zawiera:

– ok. 2% węglowodorów aromatycznych

– ok. 98% węglowodorów alifatycznych.

8760 h/rok – czas magazynowania w ciągu roku

365 dni * 24 h = 8760 h/rok

Emisja z napełniania

Emisja do powietrza odbywa się z procesów napełniania zbiorników paliwowych i tankowania pojazdów. Zużycie surowców w procesie napełniania i tankowania pojazdów wynosi 200 Mg.

Emisja z tego rodzaju procesów wynosi:

Ew. arom. = Mon × Ej.w. arom.

Ew. alif. = Mon × Ej.w. alif.

Ew. arom. – wielkość emisji węglowodorów aromatycznych [kg/rok]

Ej.w. arom. – jednostkowy wskaźnik emisji węglowodorów aromatycznych [kg/Mg]

Mon – masa oleju napędowego

Ew. alif. – wielkość emisji węglowodorów alifatycznych [kg/rok]

Ej.w. alif. – jednostkowy wskaźnik emisji węglowodorów alifatycznych [kg/Mg]

Ew. arom. = 200 Mg/rok × 0,00724 kg/Mg = 1,448 kg/rok = 0,0014 Mg/rok

Ew. alif. = 200 Mg /rok × 0,0013 kg/Mg = 0,26 kg/rok = 0,00026 Mg/rok

Ew. arom. = Ea × t

Ew. alif. = Ea × t

Ew. arom. – wielkość emisji węglowodorów aromatycznych [kg/h]

Ea – wielkość emisji [kg/rok]

t – czas pracy instalacji

Ew. alif. – wielkość emisji węglowodorów alifatycznych [kg/h]

Ew. arom. = 1,448 kg/rok : 20 h/rok = 0,0724 kg/h

Ew. alif. = 0,26 kg/rok : 20 h/rok = 0,013 kg/h

Metodyka i dane do obliczeń

•Należy zawrzeć informację o tym, na jakiej podstawie wykonano obliczenia

Obliczenia dokonano według metodyki modelowania poziomów substancji w powietrzu określonej w rozporządzeniu ministra środowiska z 26 stycznia 2010 r. w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu (Dz.U. nr 16, poz. 87). Obliczono maksymalne stężenie chwilowe oraz średnioroczne wynikające z pracy poszczególnych emitorów.

•Określamy, jakie dane są potrzebne do obliczeń poziomów substancji w powietrzu.

Podstawą metodyki są dane do obliczeń poziomów substancji w powietrzu (tło substancji, położenie emitorów, parametry emitorów, dane meteorologiczne, współczynnik szorstkości terenu).

Współczynnik aerodynamicznej szorstkości terenu

Współczynnik aerodynamicznej szorstkości terenu wyznaczono zgodnie z rozporządzeniem ministra środowiska z 26 stycznia 2010 r. w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu (Dz.U. nr 16, poz. 87), uwzględniwszy teren o promieniu równym 50-krotności najwyższego emitora. Według wzoru:

1

z_0 = — SFc · z0c

F c

Gdzie:

F – powierzchnia obszaru objętego obliczeniami [m^2],

Fc – powierzchnie sektorów odpowiadających poszczególnym rodzajom pokrycia terenu [m^2],

z0c – współczynnik szorstkości odpowiadający danemu rodzajowi pokrycia [m].

Róża wiatrów

W analizie wpływu eksploatacji instalacji na stan powietrza posłużono się danymi meteorologicznymi, m.in. w postaci róży wiatrów reprezentatywnej dla analizowanego terenu.

Aktualny stan jakości powietrza

Przy obliczeniach wzięto pod uwagę aktualny stan jakości powietrza dla analizowanego rejonu.

5) Opis stosowanych metod ograniczania wielkości emisji

Poleca się również umieścić informację o metodach stosowanych podczas eksploatacji instalacji mających na celu ograniczenie wielkości emisji.

1. Zbiorniki wyposażono w odpowietrzniki, które zapobiegają rozlewaniu się paliwa, zamykają wlewy oraz nalewaki z zaworem odcinającym.

2. Instalacja podlega systematycznym kontrolom wykonywanym przez upoważnione osoby.

3. Zabrania się używania otwartego ognia, palenia tytoniu i stosowania innych czynników mogących spowodować zapłon.

6) Informacja, czy stopień ograniczania wielkości emisji jest zgodny z obowiązującymi przepisami

Jeśli eksploatacja instalacji nie powoduje przekroczeń, to należy umieścić taką informację.

W związku z tym, że przedmiotowe instalacje mają certyfikaty i deklaracje zgodności z normami oraz że emisja zanieczyszczeń do powietrza będzie na bardzo niskim poziomie i nie spowoduje przekroczeń wartości dopuszczalnych, przy zastosowaniu przedstawionych w opracowaniu metod ograniczania emisji zanieczyszczeń do powietrza z instalacji, wszystkie standardy jakości środowiska oraz normatywy prawne będą zachowane.

Z przeprowadzonych obliczeń wynika, że planowana inwestycja nie będzie negatywnie oddziaływać na stan powietrza poza terenem, do którego prowadzący instalację ma tytuł prawny, a wszystkie standardy powietrza zostaną dotrzymane.

Załączniki

Załącznik 1: KRS

Załącznik 2: Informacja o tytule prawnym

Załącznik 3: Opłaty skarbowe

Załącznik 4: Pełnomocnictwo

Załącznik 5: Aktualny stan jakości powietrza

Załącznik 6: Rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń

2.5. Kto może zgłosić instalację

Właściciel instalacji ma obowiązek zgłosić instalację mogącą negatywnie oddziaływać na środowisko. Zgłoszenia może dokonać również upoważniona osoba, jednak należy pamiętać o dołączeniu pełnomocnictwa. Jego treść powinna określać zakres czynności. Pełnomocnikiem może zostać tylko osoba posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych.

2.6. Organy przyjmujące zgłoszenie

Organami ochrony środowiska, do których należy przekazać zgłoszenie instalacji, są:

•marszałek województwa: gdy instalacja wymagająca zgłoszenia zlokalizowana jest w granicach zakładu, na terenie którego eksploatowana jest również instalacja, która może zawsze znacząco oddziaływać na środowisko;

•regionalny dyrektor ochrony środowiska: dla instalacji na terenach zamkniętych (pojęcie terenów zamkniętych definiuje m.in. ustawa Prawo geodezyjne i kartograficzne, gdzie przez tereny zamknięte rozumiemy tereny o charakterze zastrzeżonym ze względu na obronność i bezpieczeństwo państwa, określone przez właściwych ministrów);

•starosta: dla pozostałych instalacji;

•prezydent miasta: dla pozostałych instalacji, jeśli instalacja zlokalizowana jest na terenie miasta na prawach powiatu.

Instalację należy zgłosić do odpowiedniego organu ochrony środowiska, właściwego ze względu na miejsce eksploatacji instalacji.

2.7. Zgłoszenie – procedura

Poniżej znajduje się procedura zgłoszenia instalacji w siedmiu krokach.

1. Obowiązek dokonania zgłoszenia istnieje w momencie, gdy instalacje niewymagające pozwolenia mogą negatywnie oddziaływać na środowisko. Na podstawie rozporządzeń należy stwierdzić, czy istnieje konieczność zgłoszenia instalacji.

2. Kolejnym krokiem jest przygotowanie wniosku zgłoszenia instalacji (wzór nie jest obligatoryjny) lub pobranie i wypełnienie wniosku zawartego na stronach internetowych odpowiednich organów ochrony środowiska.

3. Przed wysłaniem zgłoszenia należy dokonać opłaty skarbowej za przyjęcie zgłoszenia instalacji, których emisja nie wymaga pozwolenia, i dołączyć potwierdzenie przelewu do wniosku. W przypadku prowadzenia sprawy przez pełnomocnika trzeba dołączyć oryginał pełnomocnictwa, dokonać opłaty skarbowej i również dołączyć potwierdzenie.

Opłaty:

–120 zł – opłata skarbowa za przyjęcie zgłoszenia instalacji mogących negatywnie oddziaływać na środowisko, z których emisja nie wymaga pozwolenia.

–17 zł – opłata skarbowa za złożenie dokumentu potwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa.

Opłatę skarbową należy uregulować przelewem, przekazem na rachunek bankowy według właściwości miejscowej do rozpatrywanej sprawy. Na stronach internetowych organów ochrony środowiska znajdują się wykazy rachunków bankowych. Z opłaty skarbowej zwolnione są:

–jednostki budżetowe,

–jednostki samorządu terytorialnego,

–organizacje pożytku publicznego, jeżeli składają wniosek o dokonanie czynności urzędowej wyłącznie w związku z nieodpłatną działalnością pożytku publicznego w rozumieniu przepisów o działalności pożytku publicznego i wolontariacie,

–osoby, które składając wniosek o dokonanie czynności urzędowej albo składając dokument stwierdzający udzielenie pełnomocnictwa lub prokury, albo jego odpis, wypis lub kopię, przedstawią zaświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa.

4. Przepis art. 152 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska wskazuje, jakie warunki powinno spełniać zgłoszenie. W celu ułatwienia zgłaszania instalacji, których użytkowanie nie wymaga uzyskania pozwolenia na użytkowanie, przygotowano wzór (str. 42).

5. Organ, do którego prowadzący instalację dokonał zgłoszenia, dokonuje jego weryfikacji pod względem wymagań formalnych.

6. Prawidłowo dokonane zgłoszenie powoduje konieczność udokumentowania tego faktu po stronie odpowiedniego organu. W przypadku przyjęcia zgłoszenia instalacji organ nie wysyła żadnego pisma potwierdzającego. Zgodnie z art. 152 ust. 4 ustawy Prawo ochrony środowiska do rozpoczęcia eksploatacji instalacji można przystąpić, jeżeli organ właściwy do przyjęcia zgłoszenia w terminie 30 dni od dnia doręczenia zgłoszenia nie wniesie sprzeciwu w drodze decyzji.

7. Organ może wnieść sprzeciw – w drodze decyzji – jeśli eksploatacja instalacji objętej zgłoszeniem powodowałaby przekroczenie standardów emisyjnych lub standardów jakości środowiska lub instalacja nie spełnia wymagań ochrony środowiska. W przypadku wniesienia przez organ sprzeciwu (w formie decyzji) przysługuje odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, za pośrednictwem organu, który wydał decyzję.

Rys. 2. Procedura zgłoszenia instalacji

2.8. Termin ważności zgłoszenia

Zgłoszenie instalacji zachowuje swoją ważność bezterminowo – do momentu istotnej zmiany w instalacji, np. zmiany sposobu funkcjonowania instalacji, rozbudowy czy zwiększenia produkcji. W konsekwencji należy dokonać ponownego zgłoszenia instalacji.

Istotna zmiana instalacji – rozumie się przez to zmianę sposobu funkcjonowania instalacji lub jej rozbudowę, wobec czego może zostać zwiększone negatywne oddziaływanie na środowisko.

W przypadku rezygnacji z rozpoczęcia eksploatacji instalacji, zakończenia eksploatacji instalacji lub zmiany w zakresie danych lub informacji prowadzący instalację jest zobowiązany w terminie 14 dni do przedłożenia tych informacji odpowiedniemu organowi ochrony środowiska.

Nie istnieje przeniesienie praw i obowiązków na innego właściciela, tak jak np. w przypadku pozwolenia zintegrowanego. Podczas zmiany właściciela prowadzącego instalację postępuje się następująco:

1. Dotychczasowy właściciel powinien w ciągu 14 dni zgłosić informację o rezygnacji z eksploatacji instalacji organowi właściwemu do przyjęcia zgłoszenia (zgodnie z art. 152 ust. 6 pkt 1 ustawy Prawo ochrony środowiska).

2. Nowy prowadzący instalację jest zobowiązany do jej ponownego zgłoszenia.

2.9. Kary za brak zgłoszenia

W sytuacji niezgłoszenia danej instalacji lub eksploatowania jej niezgodnie ze złożonymi informacjami prowadzący instalację podlega karze grzywny. Dodatkowo wojewódzki inspektor ochrony środowiska może, w drodze decyzji, wstrzymać funkcjonowanie instalacji, jeśli:

•instalacja nie zostanie zgłoszona przez podmiot korzystający ze środowiska,

•eksploatacja instalacji jest niezgodna z informacją zawartą w zgłoszeniu,

•podmiot korzystający ze środowiska narusza warunki decyzji określającej wymagania dotyczące funkcjonowania instalacji wymagającej zgłoszenia.

Jednakże na wniosek właściciela instalacji WIOŚ może ustalić termin usunięcia naruszenia, a w razie jego niewykonania w wyznaczonym terminie wojewódzki inspektor ochrony środowiska wstrzyma, w drodze decyzji, użytkowanie instalacji.

2.10. Opłaty związane ze zgłoszeniem

Oprócz opłaty skarbowej za zgłoszenie instalacji przedsiębiorca jest również zobowiązany do uiszczania opłat z tytułu korzystania ze środowiska (za emisję substancji do powietrza), tzw. opłaty środowiskowe. Wysokość opłat ustala się na podstawie obwieszczenia ministra środowiska w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska i wnosi na rachunek marszałka województwa właściwego ze względu na korzystanie ze środowiska do 31 marca każdego roku. Opłaty środowiskowe wylicza samodzielnie przedsiębiorca albo wynajmuje do tego np. firmę.

2.11. Pomiary

Wykonywanie pomiarów emisji w odniesieniu do zgłoszonej instalacji nie wynika bezpośrednio z przepisów prawnych. Jednakże organ ochrony środowiska może nałożyć taki obowiązek. Podczas zgłoszenia instalacji należy przedstawić, na bazie teoretycznych obliczeń lub pomiarów, że dana instalacja dotrzymuje określonych standardów emisyjnych (jeśli instalacja podlega pod standardy emisyjne).

Zgodnie z art. 152 ust. 2 pkt 7 ustawy Prawo ochrony środowiska należy wykazać, że stężenia emitowanych z instalacji gazów i pyłów w powietrzu wokół instalacji są niższe od określonych przepisami prawa (rozporządzeniami ministra środowiska) stężeń dopuszczalnych i wartości odniesienia.

Jednakże organ ochrony środowiska ma możliwość zobowiązać podmiot do wykonywania pomiarów wykraczających poza ustawowe obowiązki. Zgodność warunków sprawdza wojewódzki inspektor ochrony środowiska podczas kontroli oraz organ ochrony środowiska właściwy do przyjęcia zgłoszenia.

ROZDZIAŁ 3. ZAPOBIEGANIE EMISJI LOTNYCH ZWIĄZKÓW ORGANICZNYCH

3.1. Podstawa ustalenia standardów emisyjnych

Lotne związki organiczne (LZO) to uboczne produkty w wielu procesach przemysłowych, produkcyjnych czy oczyszczalniach ścieków. Stanowią źródło zanieczyszczeń środowiska. W związku z tym przedsiębiorcy są poddani wielu rygorom służącym ograniczeniu emisji zanieczyszczeń LZO do powietrza. Standardy emisyjne w zakresie wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza określone są dla niektórych rodzajów instalacji, źródeł spalania paliw oraz urządzeń spalania lub współspalania odpadów, odpowiednio jako:

•stężenie gazów lub pyłów w gazach odlotowych,

•masa gazów lub pyłów wprowadzana w określonym czasie bądź

•stosunek masy gazów lub pyłów do jednostki wykorzystywanego surowca, materiału, paliwa lub powstającego produktu.

Standardy emisyjne w zakresie wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza mogą zostać zróżnicowane w zależności od:

•rodzaju lub skali działalności, procesu technologicznego lub operacji technicznej, terminu wydania pozwolenia na budowę lub pozwolenia na użytkowanie, terminu złożenia wniosku o wydanie pozwolenia na budowę lub pozwolenia na użytkowanie, terminu oddania do użytkowania lub zakończenia użytkowania, terminu dalszego łącznego czasu użytkowania – w przypadku instalacji i źródeł spalania paliw;

•skali działalności lub roku produkcji – w przypadku urządzeń spalania lub współspalania odpadów.

3.2. Dopuszczalne wielkości emisji

Minister środowiska w rozporządzeniu z 4 listopada 2014 r. w sprawie standardów emisyjnych dla niektórych rodzajów instalacji, źródeł spalania paliw oraz urządzeń spalania lub współspalania odpadów określił dopuszczalne wielkości emisji substancji do powietrza z:

•źródeł spalania,

•instalacji i urządzeń spalania lub współspalania odpadów,

•instalacji przetwarzania azbestu lub produktów zawierających azbest,

•instalacji do produkcji dwutlenku tytanu,

•instalacji, w których używane są rozpuszczalniki organiczne i

•urządzeń spalania lub współspalania odpadów.

Standardy emisyjne ustala się dla stacjonarnych urządzeń technicznych:

•w których następuje proces spalania paliw w celu wytworzenia wyłącznie energii, o nominalnej mocy cieplnej nie mniejszej niż 1 MW oraz

•dla turbin gazowych, dla których decyzje o pozwoleniu na budowę wydano po 30 czerwca 2002 r., lub które zostały oddane do użytkowania po 27 listopada 2003 r. (z wyjątkiem turbin gazowych usytuowanych na platformach wiertniczych).

Standardy emisyjne zostały określone dla źródeł spalania paliw o nominalnej mocy cieplnej nie mniejszej niż 1 MW, innych niż:

•źródła, w których produkty spalania są wykorzystywane bezpośrednio do ogrzewania, suszenia lub każdej innej obróbki przedmiotów lub materiałów;

•źródła do oczyszczania gazów odlotowych przez spalanie, które nie są eksploatowane jako niezależne źródła;

•źródła do regeneracji katalizatorów w krakowaniu katalitycznym;

•źródła do konwersji siarkowodoru w siarkę;

•reaktory używane w przemyśle chemicznym;

•źródła do opalania baterii koksowniczych;

•nagrzewnice Cowpera;

•źródła stosowane do napędu pojazdu, statku lub statku powietrznego;

•turbiny gazowe i silniki gazowe usytuowane na platformach morskich;

•silniki Diesla;

•kotły odzysknicowe w instalacjach do produkcji masy celulozowej;

•źródła, w których są spalane lub współspalane odpady stałe inne niż biomasa lub odpady płynne.

Szczegółowe standardy emisji dla poszczególnych źródeł zostały określone w załącznikach do rozporządzenia.

3.3. Konsekwencje niedotrzymania standardów emisji LZO

Dotrzymanie określonych przez prawo krajowe, a narzuconych przez Unię Europejską standardów emisji LZO ma dla przedsiębiorcy bardzo duże znaczenie – za zaniedbanie tego obowiązku grożą mu kary.

Brak realizacji poniższych wymogów stanowi podstawę do wymierzenia kar:

•przekroczenie warunków pozwolenia emisyjnego może skutkować wstrzymaniem użytkowania instalacji, a pozwolenia zintegrowanego – obligatoryjnym wstrzymaniem instalacji przez wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska,

•w przypadku przekroczeń warunków pozwolenia prowadzącemu instalacje wymierzone zostaną administracyjne kary pieniężne i dodatkowo poniesie on koszty kontroli,

•przekroczenie standardów emisyjnych zagrożone jest karą grzywny oraz naliczeniem kosztów kontroli,

•brak pozwolenia skutkuje zwiększonymi opłatami za wprowadzanie substancji do powietrza o 500%.

Prowadzący instalację oraz użytkownik urządzenia są obowiązani do okresowych, ciągłych lub wstępnych pomiarów wielkości emisji. Ponadto w przypadkach wymienionych w rozporządzeniu ministra środowiska z 30 października 2014 r. w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji oraz pomiarów ilości pobieranej wody należy wykonywać ciągłe lub okresowe pomiary emisji oraz przekazywać sprawozdania właściwym organom.

3.4. Korzyści ze stosowania metody ograniczania LZO

Dzięki stosowaniu odpowiednich metod ograniczenia LZO można uzyskać:

•ograniczenie emisji LZO do powietrza co najmniej do poziomu pozwalającego na dotrzymanie zarówno standardów emisyjnych, jak i standardów jakości środowiska,

•opłacalność ekonomiczną,

•zapewnienie odzysku substancji organicznych na zasadzie procesów adsorpcji-desorpcji, które mogą być ponownie użyte w procesie technologicznym.

3.5. Metody ograniczenia emisji LZO

Wybierając odpowiednią metodę, powinniśmy zwrócić uwagę na aspekt ekologiczny i ekonomiczny, czyli czy koszty inwestycyjne związane z ograniczeniem emisji będą adekwatne do zysków z produkcji.

Na rynku funkcjonuje szeroka gama metod pozwalających w dostosowaniu do danego procesu skutecznie ograniczyć emisję LZO.

W zależności od wielkości produkcji i kondycji firmy przedsiębiorca musi zdecydować, czy stać go na zastosowanie innowacyjnych metod ograniczenia emisji LZO, polegających na ich odzysku, czy zastosuje metody destrukcji, w których nie wykorzysta odzyskanych LZO, a jeszcze pozostanie z odpadem, który będzie musiał właściwie zagospodarować.

W metodach regeneracyjnych też mogą powstawać odpady będące produktem ubocznym procesu ograniczenia LZO, ale ważniejszy jest tu aspekt finansowy z odzysku związków organicznych.

Wśród metod usuwania LZO z powietrza stosuje się następujące procesy fizykochemiczne:

•adsorpcję, np. na filtrach węglowych,

•absorpcję, kondensancję – skraplanie par,

•utlenianie (w tekście omawiamy niektóre metody spalania termicznego i katalitycznego oraz metody biologiczne, na biopłuczkach).

Adsorpcja – filtry węglowe

Najczęściej stosowaną metodą jest adsorpcja na odpowiednich filtrach, np. węglowych. Nie dość, że pozwala ograniczyć emisję LZO w znaczny sposób, to umożliwia jeszcze wtórne wykorzystanie lotnych związków do celów technicznych lub handlowych, wraz z zastosowaniem w celach energetycznych.

Zastosowanie danej metody zależy od oczekiwanego efektu, czyli ilości oczyszczonego powietrza. Sposób oczyszczenia dobiera się w zależności od składu zanieczyszczeń i ich stężenia.

Na rynku można znaleźć dużo firm proponujących w celu ograniczenia emisji LZO stosowanie filtrów węglowych.

Filtry zostały zaprojektowane z przeznaczeniem do pracy w agresywnym środowisku przy oczyszczaniu gazów odlotowych, gdzie filtry odmiennej konstrukcji lub wykonane z innych materiałów mogą ulec szybkiej korozji. Wśród filtrów wymienia się również – węgiel aktywny, silkażel, zeolity, glikokrzemiany.

Jednostki wypełnione odpowiednim węglem aktywnym znajdują zastosowanie między innymi w:

•stacjach oczyszczania ścieków,

•zakładach przemysłowych oraz

•wszędzie tam, gdzie mamy do czynienia z siarkowodorem i innymi gazami korodującymi.

Wadą metody jest to, że gazy, zanim przejdą przez adsorbent, muszą być poddane oczyszczeniu, osuszeniu. Stąd jest ona kosztowna – by ją przeprowadzić, potrzeba wielostopniowych instalacji.

Absorpcja – metoda regeneracyjna

Metoda ta polega na usuwaniu w absorberach par rozpuszczalników organicznych z powietrza.

Absorbentami są wysokowrzące rozpuszczalniki, np.:

•Chloro-, nitro- i alkilo- pochodne węglowodorów aromatycznych,

•alkohole, aldehydy, ketony, estry kwasów organicznych,

•węglowodory alifatyczne, heterocykliczne, oleje, eter politylenoglikolowy.

Obecnie wśród stosowanych absorberów stosuje się aparaty do kontaktowania fazy gazowej i ciekłej, w tym aparat absorpcyjny (absorber, płuczka, skruber), czyli urządzenie przemysłowe, służące do pochłaniania (absorpcji) niektórych składników mieszaniny gazowej przez ciecz. Urządzenie takie może służyć zarówno do oczyszczania gazów, jak i wychwytywania z mieszanin gazowych pożądanych składników. Absorber działa na zasadzie absorpcji gazu w cieczy, która w urządzeniu płynie najczęściej w przeciwprądzie do gazu (tab. 10).

Tab. 10. Rodzaje absorberów

Rodzaj absorbera

Charakterystyka

Powierzchniowy

Ogranicza powierzchnię pomiędzy fazami jedynie do powierzchni swobodnej cieczy. Pod względem konstrukcyjnym jest to zazwyczaj ceramiczny aparat naczyniowy, nazywany również turylem. Tego typu absorbery łączy się w baterię, dzięki czemu zwiększa się ich sumaryczną wydajność. Przepływ gazu i cieczy w tym rodzaju absorbera jest przeciwprądowy.

Błonkowy

Spływa w dół urządzenia, sam proces zachodzi na powierzchni filmu. Gaz może przepływać zarówno przeciw, jak i we współprądzie.

Z wypełnieniem

Zbudowany w formie kolumny o przekroju kołowym z wypełnieniem zwiększającym powierzchnię wymiany pomiędzy cieczą i gazem. Najpopularniejszy typ w przemyśle ze względu na prostą budowę i odporność na korozję. Podobnie jak w przypadku absorberów powierzchniowych, łączy się je w baterie.

Natryskowy

Rodzaj absorbera kolumnowego, w przeciwieństwie jednak do absorbera z wypełnieniem, w kolumnie nie ma wypełnienia. Absorbent jest rozpylany za pomocą dysz, a następnie opadając, styka się z gazem. Podtypem absorbera natryskowego jest absorber cyklonowy mokry. Wyróżnia go króciec doprowadzający gaz, który jest usytuowany stycznie do kolumny. Przepływ gazu następuje wzdłuż linii śrubowej.

Barbotażowy

Można go stosować do przeprowadzania reakcji gazowo-cieczowych, takich jak reakcje utleniania przy użyciu powietrza. W tym absorberze absorbowany gaz przepływa w postaci pęcherzyków poprzez warstwy absorbentu.

W każdej powyższej metodzie chodzi o spełnienie kryterium uzyskania jak największej powierzchni wymiany i intensywności mieszania.

Metody kondensacji – regeneracyjna

Proces kondensacji polega na przeprowadzeniu z fazy gazowej (para) w fazę ciekłą w wyniku zmiany temperatury i ciśnienia. Najczęściej stosowanym procesem jest ochładzanie, w którym strumień zanieczyszczonych gazów wchodzi bezpośrednio w kontakt z czynnikiem chłodzącym (wodą) lub w pośredni kontakt z ochłodzoną powierzchnią.

Metoda ta jest stosowana, gdy nie jest konieczne dokładne oczyszczenie gazu. Jej niewątpliwą zaletą jest odzyskanie w wyniku skroplenia gazu 99% rozpuszczalników.

Wada to konieczność wymrażania gazu w końcowym etapie oczyszczania, która ogranicza jej zastosowanie do oczyszczania gazów emitujących do atmosfery – w jej wyniku powstaje zanieczyszczona woda.

Utlenienie – spalanie – metoda nieregeneracyjna

Do usuwania LZO ze strumienia gazów odlotowych stosuje się również metody polegające na spalaniu. I tak wyróżniamy, ze względu na powszechność zastosowania:

•dopalanie termiczne,

•dopalanie katalityczne.

Dopalanie termiczne

Powietrze zanieczyszczone LZO zostaje wstępnie ogrzane w wymienniku przez ciepło pochodzące z gazów odlotowych i skierowane do komory spalania. Uzyskanie zadanej temperatury procesowej (750–850°C) umożliwia zainstalowany w komorze spalania palnik.

Pod wpływem wysokiej temperatury LZO zostają rozłożone na CO_2 oraz H_2O. Czas retencji gazów w reaktorze wynosi 0,6–2 s – w zależności od składu zanieczyszczeń. Następnie gazy odlotowe (oczyszczone powietrze + spaliny z palnika + produkty rozkładu LZO) przechodzą przez wymiennik ciepła, oddając ciepło służące do wstępnego podgrzania gazów zanieczyszczonych. Ciepło zawarte w gazach oczyszczonych może zostać wykorzystane w innym procesie.

Metoda ta ma jednak swoje wady. Ten sposób spalania jest bardzo kosztowny i energochłonny, wymaga bowiem wysokich temperatur. Ponadto brak kontroli nad temperaturą spalania (powyżej 1400°C) uwalnia do atmosfery tlenki azotu.

Dopalanie katalityczne

Powietrze zanieczyszczone LZO zostaje wstępnie ogrzane w wymienniku przez ciepło pochodzące z gazów odlotowych i skierowane do reaktora katalitycznego. Jeżeli zachodzi taka potrzeba, zanieczyszczone powietrze jest dodatkowo ogrzewane za pomocą palnika lub grzałek elektrycznych.

Wewnątrz reaktora katalitycznego, w złożu katalizatora, w temperaturze charakterystycznej dla danego materiału katalitycznego, zachodzi konwersja LZO do dwutlenku węgla i wody. Jest to proces egzotermiczny, w którym uwalniana jest energia cieplna. Oczyszczony gaz przechodzi przez wymiennik ciepła, gdzie ulega ochłodzeniu. Następnie gazy odlotowe (oczyszczone powietrze + produkty rozkładu LZO) przechodzą przez wymiennik ciepła, oddając ciepło służące do wstępnego podgrzania gazów zanieczyszczonych. Ciepło zawarte w gazach oczyszczonych może zostać wykorzystane w innym procesie.

Wśród dopalania katalitycznego można wyróżnić rewersyjną metodę katalitycznego oczyszczania gazów, która dzięki niskiej energochłonności szczególnie nadaje się do oczyszczania gazów z zanieczyszczeń organicznych emitowanych przez przemysł do atmosfery.

Instalacje typu rewersyjnego produkowane są wg typoszeregu o zakresie wydajności od 300 do 15 000 (20 000) [m^3/h] dla stężeń związków organicznych od kilkuset [mg/m^3] do kilku [g/m^3].

Skuteczność oczyszczania w zależności od rodzaju zanieczyszczeń wynosi do 98%. Przy stężeniach związków organicznych powyżej 0,7 [g/m^3] (w przeliczeniu na ksylen) instalacja pracuje w sposób autotermiczny (bez dostarczania energii na ogrzanie reaktora).

Produktami ubocznymi są azot i woda – obojętne dla środowiska. Metoda jest bardziej ekonomiczna niż spalanie termiczne. Umożliwia spalanie przy niższych temperaturach. Wada – jest bardzo kosztowna, głównie ze względu na wysoka cenę metali aktywnych katalitycznie.

Tego typu instalacje do spalania termicznego i katalitycznego przeznaczone są głównie do oczyszczania gazów emitowanych z różnych źródeł, np.:

•komory i suszarnie lakiernicze,

•fabryki mebli i wyrobów z drewna,

•zakłady chemiczne,

•zakłady spożywcze,

•budowy jachtów i okrętów,

•przetwórstwo tworzyw sztucznych,

•fabryki farmaceutyków,

•fabryki papierosów,

•fabryki materiałów budowlanych,

•drukarnie.

Biologiczne oczyszczanie gazów – metoda nieregeneracyjna

Jest to alternatywna do pozostałych metod, pod warunkiem że zanieczyszczenia są biodegradowalne i ich stężenie w strumieniu powietrza jest małe (poniżej 1000 ppm). Zanieczyszczenia muszą też być choćby słabo, ale rozpuszczalne w wodzie.

Biologiczne oczyszczanie gazów odlotowych opiera się na dwóch głównych procesach:

•absorpcja zanieczyszczeń w wodzie,

•biologiczny rozkład pochłoniętych zanieczyszczeń przez mikroorganizmy.

Efekt wspólnego oddziaływania ww. procesów jest taki, że wskutek:

•absorpcji gazy zostają oczyszczone,

•biologicznego rozkładu zanieczyszczeń zachodzi regeneracja sorbentu.

Najbardziej podatne na biodegradację są węglowodory alifatyczne, alkohole, estry, czyli związki typowe dla gazów odlotowych z oczyszczalni ścieków. Najmniej – wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, chlorowcopochodne węglowodorów i związki nitrowe.

Gazy są oczyszczane biologicznie przede wszystkim w takich instalacjach jak:

•biopłuczki (płuczki biologiczne, bioskrubery),

•biofiltry (filtry biologiczne),

•wypełnienia biofiltrów,

•biopłuczki (bioskrubery).

Specyfiką płuczek biologicznych jest to, że medium roboczym jest wodna zawiesina mikroorganizmów, tzw. osad czynny. Osad czynny jest to żywa, kłaczkowata zawiesina, złożona głównie z bakterii heterotroficznych.

Przepływ gazu w procesie wynosi od 50 do 300 m^3/m^3 reaktora/h, a czas zatrzymania gazu w urządzeniu jest w zakresie 10–70 s, przy stężeniach zanieczyszczeń wynoszących od kilku mg do kilku g w m^3 gazu.

Zaletą metody jest jej niski koszt. Jest ona popularna przy małych koncentracjach zanieczyszczeń w gazach i może być prowadzona w temperaturze otoczenia. W jej wyniku następuje odzysk sorbentu. Zużyte złoże biologiczne nie stanowi zanieczyszczenia dla środowiska.

Wada – metoda może być stosowana tylko do zanieczyszczeń na małą skalę, ma wiele ograniczeń związanych ze specyfiką stosowania mikroorganizmów. Ponadto gazy nie mogą być zanieczyszczone metalami ciężkimi i oparami kwasów – zatruwa to mikroorganizmy.

ROZDZIAŁ 4. EMISJA SUBSTANCJI ZAPACHOWYCH

4.1. Uciążliwość zapachowa

Uciążliwość zapachowa jest stanem subiektywnego dyskomfortu odczuwanego przez człowieka w sferze fizycznej i psychicznej, powodowanym zapachem substancji wprowadzonej do powietrza. Stanowi ona wynik oddziaływania źródeł emitujących związki odorowe, które są rozpoznawane przez receptory ludzkiego narządu węchu. Źródła emisji substancji odorowych występują praktycznie we wszystkich rodzajach działalności gospodarczej, a nawet mogą być związane z powszechnym lub zwykłym korzystaniem ze środowiska. Mogą to być źródła zarówno punktowe (komin, wyrzutnia wentylacji), jak również powierzchniowe (składowiska) lub liniowe (droga, rzeka).

Problematyka uciążliwości zapachowej uregulowana została przede wszystkim w rozporządzeniu ministra środowiska w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu z 26 stycznia 2010 r. (Dz.U. z 2010 r. poz. 87; dalej: RWOSP) wydanym na podstawie art. 222 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 519).

Jak już wspomniano, w RWOSP ustalono wartości odniesienia ze względu na potrzebę ochrony zdrowia dla 167 substancji lub grup substancji, w tym również dla substancji zapachowo czynnych, takich jak:

•amoniak (NH_3),

•dimetyloamina (C_2H_7N),

•merkaptany czy

•siarkowodór (H_2S).

Przy ustalaniu wartości odniesienia tych substancji nie uwzględniono jednak ich uciążliwości złowonnych. W celu ochrony przed uciążliwością zapachową wartości wielu substancji powinny być zasadniczo mniejsze. Do pomiarów tak niskich stężeń istniejące metody pomiarowe jakości powietrza lub standardów emisyjnych nie mają zastosowania, wielkości te są bowiem poniżej progu czułości urządzeń pomiarowych.

4.2. Źródła emisji odorów

Do najbardziej uciążliwych i jednocześnie najpowszechniej występujących źródeł emisji odorów należy zaliczyć:

•produkcję rolną, w tym w szczególności zwierzęcą – duże fermy produkcyjne;

•chów i hodowlę zwierząt futerkowych;

•przemysł paszowy;

•przemysł spożywczy, którego produktem jest lub przy którym wykorzystywane są aromatyczne związki, np. produkcja piwa, spirytusu, wina, przetwórstwo mleka i mięsa;

•ubojnie zwierząt;

•przemysł chemiczny – synteza organiczna, produkcja kosmetyków, rozpuszczalników, lakierów, barwników;

•produkcja płyt wiórowych i paździerzowych (proces suszenia wiórów oraz prasowania i suszenia płyt);

•gospodarowanie odpadami;

•przemysł papierniczy;

•oczyszczalnie ścieków;

•gastronomię;

•przemysł tłuszczowy;

•przetwórstwo ryb;

•palarnie kawy;

•produkcję środków ochrony roślin;

•przemysł rafineryjny – dystrybucja paliw.

W prawie każdej kategorii ludzkiej działalności w pewnych warunkach może wystąpić emisja różnych ilości zróżnicowanych związków zapachowo czynnych.

4.3. Odory a zdrowie człowieka

Odory mogą mieć negatywny wpływ na zdrowie człowieka. Chodzi tu w szczególności o destruktywne oddziaływanie na psychikę. Długotrwałe narażenie na uciążliwość zapachową może wywołać:

•depresję,

•znużenie,

•problemy oddechowe,

•bóle głowy,

•nudności,

•podrażnienie oczu i gardła.

Odczucia zapachowe są bardzo często subiektywne. Takie samo stężenie zapachu może wywołać u różnych odbiorców odmienne wrażenie dyskomfortu z powodu różnej oceny źródła zapachu, wrażliwości oraz stopnia aktywności. Odbieranie bodźców zapachowych związane jest także z innymi czynnikami. Wpływ na ocenę zapachu ma również długość snu, zmęczenie, czas pracy w uciążliwym otoczeniu oraz stan środowiska, w tym zwłaszcza zagospodarowanie przestrzenne na obszarze występowania uciążliwości zapachowej, poziom hałasu, wibracje czy poziom zapylenia.

4.4. Jak zapobiec lub zmniejszyć emisję odorów

Uciążliwość zapachowa może być ograniczana lub eliminowana na różnych etapach inwestycji, tzn. na etapie planowania i realizacji projektu budowlanego oraz eksploatacji instalacji. Bardzo istotne jest stosowanie barier technicznych ograniczających rozprzestrzenianie substancji zapachowych. Chodzi tu przede wszystkim o:

1) odpowiednie planowanie przestrzenne – przemyślane sytuowanie zakładów i budynków mieszkalnych, aby zapobiec kolizji interesów;

2) właściwe usytuowanie odpowietrzeń zbiorników w celu ich oddalenia od miejsc przebywania ludzi;

3) tworzenie strefy buforowej – np. obszary pokryte roślinnością; jest to sposób unikania ewentualnych skarg na działalność składowisk odpadów, oczyszczalni ścieków, ferm hodowlanych – nie można jednak tego rozwiązania stosować dla wysokich kominów;

4) kształtowanie krajobrazu – sadzenie drzew, roślinności średnio- i wysokopiennej – efekt psychologiczny.

Zalecanym sposobem zapobiegania powstawania przyszłej uciążliwości zapachowej jest także przegląd stosowanych surowców i materiałów, które będą używane w procesie produkcyjnym pod kątem ich oddziaływania odorowego i możliwości zastosowania odpowiednich zamienników, które będą miały takie same właściwości techniczne, ale nie będą powodowały nadmiernej uciążliwości zapachowej. Uciążliwość zapachową można ograniczyć poprzez zastosowanie odpowiednich rozwiązań technicznych, takich jak technologie wytwórcze bezemisyjne czy stosowanie odpowiednich materiałów produkcyjnych o zmniejszonej uciążliwości zapachowej oraz stosowanie różnych technik wychwytywania neutralizacji odorów.

Sposobem na ograniczanie uciążliwości zapachowej na etapie eksploatacji instalacji mogą być także działania organizacyjne, takie jak:

1) prowadzenie regularnych przeglądów i konserwacji uszczelnień, szczególnie na rurociągach, pompach i innych potencjalnych źródłach emisji substancji zapachowo czynnych;

2) unikanie prowadzenia działalności uciążliwej zapachowo w porze wieczorowej i w dni wolne od pracy, a nawet wtedy, gdy kierunek wiatru jest niekorzystny dla otoczenia zakładu (zabudowa mieszkaniowa);

3) właściwe przechowywanie materiałów o oddziaływaniu zapachowym w magazynach – w wyodrębnionym chłodnym miejscu;

4) stosowanie materiałów o niskiej uciążliwości zapachowej – zastąpienie stosowanych w procesie technologicznym materiałów lub surowców materiałami powodującymi mniejszą emisję substancji zapachowych.

Odpowiednie działania organizacyjne dotyczące funkcjonowania obiektu mogą też ograniczyć wpływ danej instalacji na ekosystem. Prowadzenie procesu produkcyjnego z wykorzystaniem najlepszych dostępnych technik BAT, stosowanie metod hermetyzacji procesu produkcyjnego, jak również zastosowanie wielu metod filtracyjnych może być skutecznym sposobem ograniczania uciążliwości zapachowej obiektu.

Wśród przykładowych działań technicznych, które skutkują ograniczeniem emisji substancji złowonnych do środowiska, warto wskazać następujące:

1) regulacja parametrów procesu (temperatura, ciśnienie, czas trwania, intensywność wentylacji);

2) spełnienie wymagań najlepszej dostępnej techniki BAT;

3) unikanie mieszania lustra cieczy przy napełnianiu i opróżnianiu zbiorników;

4) unikanie przerwania procesu beztlenowego;

5) zastosowanie pływających kul, sieci na powierzchni otwartych zbiorników i lagun;

6) stosowanie dolnego napełniania zbiorników oraz pomp zanurzeniowych dla uniknięcia wzruszania powierzchni cieczy;

7) zapobieganie tworzeniu się szlamów w zbiornikach rozkładu biologicznego w celu niedopuszczenia do powstania rozkładu anaerobowego (beztlenowego);

8) stosowanie napowietrzania zbiorników w celu zmniejszenia stężenia substancji;

9) stosowanie naglebowego lub podglebowego wtrysku gnojowicy zamiast klasycznych płytek rozbryzgowych;

10) hermetyzacja – ograniczenie wydzielania odorów na zewnątrz budynków oraz z poszczególnych operacji technologicznych (polega m.in. na zastosowaniu podwójnych drzwi wejściowych i wyjściowych, eliminacji niepotrzebnych otworów, prawidłowe zaprojektowanie instalacji wentylacyjnej w obiegu zamkniętym oraz stosowanie podciśnienia – kierowanie powietrza z miejsca magazynowania odpadów, bunkra, do komory spalania);

11) prowadzenie transportu technologicznego materiałów produkcyjnych uciążliwych zapachowo w szczelnie zamkniętych przewodach – ograniczenie do minimum transportu okresowego w pojemnikach;

12) zastosowanie zamkniętego obiegu gazów przy rozładunku i załadunku zbiorników z cieczami o intensywnym zapachu;

13) stosowanie zamkniętych szczelnych zbiorników;

14) zakrywanie zbiorników i lagun cieczy emitujących substancje zapachowo czynne;

15) zastosowanie technik filtracyjnych.

W przypadku nieosiągnięcia oczekiwanych efektów redukcyjnych, przy wyczerpaniu wszystkich możliwości zmniejszenia i ograniczania uciążliwości zapachowej przy zastosowaniu rozwiązań technicznych, istnieje możliwość zastosowania metod osłonowych, maskujących występowanie substancji zapachowych, np.:

1) dezodoryzacja;

2) zamgławianie;

3) rozcieńczanie strumienia substancji zapachowych – poprzez zwiększenie objętości powietrza (zmiana charakterystyki emisji, wzrost prędkości wylotu z emitora i w wyniku tego zwiększenie efektywnej wysokości komina – działania te w efekcie wpływają na dyspersję atmosferyczną emitowanego strumienia);

4) rozpraszanie w powietrzu – zmiana technicznych parametrów emitora, tzn. podwyższenie wysokości emitora albo zmniejszenie średnicy, a tym samym wpływanie na lepszą dyspersję zanieczyszczeń.

4.5. Techniki redukcji i minimalizacji emisji odoru

Podstawowe metody redukcji emisji gazów złowonnych to techniki oczyszczania gazów odlotowych. Wśród działań technicznych należy wymienić m.in. techniki fizycznego oczyszczania gazów odlotowych. Wybór odpowiedniej techniki zależy zarówno od czynników chemicznych, jak i fizycznych. Najważniejszym czynnikiem chemicznym jest skład chemiczny gazów odlotowych, a fizycznym – rodzaj strumienia gazów, natężenie przepływu gazów i stężenie zanieczyszczeń, a także temperatura i zawartość wilgoci. Jednocześnie wpływ na wybór techniki redukcyjnej mają także takie parametry jak:

•lokalizacja instalacji,

•zmienność parametrów pracy instalacji,

•zmienność warunków zewnętrznych,

•niezawodność eksploatacyjna,

•energochłonność,

•poziom hałasu,

•bezpieczeństwo obsługi instalacji,

•kwalifikacje załogi, a także

•skutki awarii instalacji.

Zastosowanie konkretnej techniki powinno być poprzedzone przeglądem zastosowanych rozwiązań w podobnych zakładach, przeglądem literatury przedmiotu oraz badaniami laboratoryjnymi.

Możemy wyróżnić następujące techniki redukcji i minimalizacji odorów:

1) Filtracyjne

•adsorpcyjne

•biologiczne

•absorpcyjne

•filtry katalityczne żelazowe

2) Spalanie

•termiczne

•katalityczne

•technologia plazmy nietermicznej

3) Dezodoryzacja

•modyfikacja zapachu

•ozon

•kondensacja

Techniki adsorpcyjne

Adsorpcja polega na wydzieleniu i zatrzymaniu składników zanieczyszczeń gazowych (np. rozpuszczalników organicznych, substancji zapachowo czynnych) pary wodnej na powierzchni zewnętrznej i wewnętrznej adsorbentu. Zatrzymywanie cząsteczek zachodzi w wyniku działania sił fizycznych lub chemicznych. Adsorbenty stanowią materiały porowate o dużej efektywnej powierzchni. Najczęściej wykorzystywane są węgiel aktywny i substancje organiczne oraz minerały – tlenek glinu i zeolit. Do cech charakterystycznych adsorbentów zalicza się:

•dużą powierzchnię właściwą,

•odpowiednią wielkość granulatu,

•twardość,

•sypkość,

•łatwość regeneracji.

Tab. 11. Techniki adsorbcyjne

Techniki adsorpcyjne

Wymagania do zastosowania

Zalety

Wady

–prędkość przepływu gazów poniżej 18 m/min;

–grubość warstwy węgla aktywnego – 13 mm;

–czas pracy 4–5 lat w zależności od stężenia substancji zapachowo czynnych;

–zastosowanie dobrego gatunku węgla aktywnego pozwala na wysoką skuteczność pochłaniania (od 0,1 do 0,2 kg związków na 1 kg węgla).

–wysoka skuteczność – w zależności od związków chemicznych może przekroczyć 99%;

–zużyty adsorbent można poddać regeneracji;

–stosowanie wymiennych wkładów (małe instalacje),

–względnie niski koszt w porównaniu z innymi technikami.

–wysoka temperatura i duża wilgotność może powodować przebicie złoża;

–duże stężenie pyłów może zablokować złoże;

–regeneracja węgla – konieczność wyprażania w bardzo wysokiej temperaturze;

–szybkie nasycenie sorbentu przy wysokich stężeniach substancji odorowych;

–zmniejszenie skuteczności oczyszczania wraz ze wzrostem nasycenia złoża;

–nieregenerowany adsorbent jest odpadem (przechowywanie w zamkniętym pojemniku);

–przed skierowaniem na złoże filtra węglowego musi być zastosowane wstępne oczyszczanie gazu.

Techniki biologiczne

Metody biologiczne polegają na wykorzystaniu zdolności mikroorganizmów do utleniania różnych związków chemicznych, zarówno organicznych, jak i nieorganicznych. Polegają one na przepuszczeniu gazu przez mikrobiologiczne aktywne złoże, w którym zatrzymywane są zanieczyszczenia, które następnie utleniane są przez mikroorganizmy do prostych związków, takich jak woda i dwutlenek węgla. Dezodoryzację można przeprowadzać za pomocą biofiltrów i biopłuczek.

Biofiltry (glebowe i nieglebowe) stanowią systemy perforowanych rurociągów, przez które przepływa zanieczyszczony gaz, ułożonych na głębokości jednego metra, które przykrywa warstwa żwiru, materiału aktywnego (gleba lub torf, kompost, kora drzew, wrzosy) oraz naturalnego gruntu.

Tab. 12. Techniki biologiczne (biofiltry)

Techniki biologiczne: biofiltry

Wymagania do zastosowania

Zalety

Wady

–stały strumień masowy odorantów – zmiana stężeń w wąskim przedziale;

–stała temperatura;

–ciągły czas pracy – nie mogą być stosowane w przypadkach emisji okresowej oraz przerw w pracy

–skuteczność oczyszczania: filtry nieglebowe – 95%, filtry glebowe – 99%;

–koszt inwestycyjny i eksploatacyjny niższy w porównaniu z innymi technikami oczyszczania.

–bardzo duża powierzchnia – wersje kolumnowe są droższe;

–filtry te są nieodpowiednie do oczyszczania powietrza o wysokich stężeniach zanieczyszczeń;

–konieczność utrzymania stałej temperatury,

instalacji czy pracy sezonowej;

–dla wielu procesów przemysłowych o dużej objętości powietrza i niskim lub średnim stężeniu substancji zapachowych;

–czas pracy – od 3 do 5 lat;

–odpowiednie podłoże i nawodnienie (10 dm^3 wody/m^2 powierzchni filtru na dobę w zależności od sezonu);

–biofiltry glebowe wymagają dużej powierzchni;

–warstwa gleby wysokości 1 metra;

–biofiltr nieglebowy – czas retencji od 45 s;

–stałe pH;

–wskazane przykrycia filtra;

–częste kontrole biofiltra.

pH i wilgotności (dopuszczalne zmiany w wąskim przedziale);

–praca biofiltra zależna od warunków atmosferycznych;

–wymagane jest regularne nawadnianie; „dokarmianie” biomasy;

–powolna adaptacja mikroorganizmów do stężenia zanieczyszczeń i składu gazu;

–filtry te są do zastosowania tylko dla procesów ciągłych – nie można stosować do procesów okresowych oraz dla dużej zmienności stężeń;

–trudna kontrola otwartego biofiltra;

–zbyt duże wymiary biofiltra utrudniają jego eksploatację.

Zasada działania biopłuczek jest analogiczna tak jak w przypadku biofiltrów – zanieczyszczone powietrze przepływa przez płuczkę (kolumnę), gdzie w przeciwprądzie płynie woda zawierająca mikroorganizmy, które utleniają związki zapachowe z powietrza. Kolumna zawiera wypełnienie, na którym osadzone są mikroorganizmy.

Tab. 13. Techniki biologiczne (biopłuczki)

Techniki biologiczne: biopłuczki

Zastosowanie

Zalety

Wady

–wytop tłuszczu;

–produkcja olejów i smarów technicznych;

–produkcja karmy dla zwierząt;

–produkcja kosmetyków;

–procesy produkcji żywności i napojów;

–produkcja papierosów;

–kompostowanie osadów ściekowych;

–oczyszczanie ścieków;

–hodowla zwierząt;

–przetwórstwo żywic poliestrowych;

–produkcja mączki kostnej i mięsnej;

–ubojnie;

–wędzarnie;

–przetwórstwo ryb;

–suszenie drożdży browarnianych;

–produkcja żelatyny;

–palenie kawy;

–odlewnie;

–produkcja związków organicznych.

–skuteczność biopłuczek powyżej 99%;

–brak wymiany złoża;

–małe wymiary (w porównaniu z biofiltrem);

–wysoka rozpuszczalność produktów utleniania;

–zajmują znacznie mniej miejsca w porównaniu z biofiltrem.

–skuteczność usuwania substancji odorowych uzależniona jest od warunków atmosferycznych;

–duża bezwładność w przystosowaniu złoża do zmian stężenia substancji zapachowych w oczyszczanym powietrzu;

–nieodpowiednie do powietrza o wysokim stężeniu substancji zapachowych;

–występuje „ucieczka” biomasy z wypełnienia;

–droższe w eksploatacji od biofiltrów;

–większe zużycie energii niż przy biofiltrze;

–oczyszczone powietrze musi być odprowadzane na pewnej wysokości, a nie na poziomie gruntu;

–konieczność zapewnienia dostaw energii.

Filtry katalityczne żelazowe

Filtry te są zbudowane z cylindrycznego stalowego naczynia z perforowanym dnem na wlocie i wylocie gazu oraz wypełnienia w postaci skorodowanych prętów z miękkiej stali. Zanieczyszczone powietrze przepływa przez filtr, a obecny w nim siarkowodór wchodzi w reakcję z tlenkiem żelaza (Fe_2O_3). Do prawidłowego przebiegu reakcji wilgotność względna powietrza wlotowego powinna wynosić powyżej 75%.

Tab. 14. Filtry katalityczne żelazowe

Filtry katalityczne żelazowe

Zastosowanie

Zalety

Wady

filtry te stosowane są głównie w pierwszym etapie oczyszczania, np. biofiltracji, nie są stosowane jako technika ograniczania emisji odorów, lecz służą do ochrony i poprawy efektywności innych procesów.

–skuteczność od 60%do 95%;

–możliwość zapewnienia dużej skuteczności procesu przy wilgotności względnej powietrza wlotowego powyżej 75%;

–filtry są stosowane nawet dla wysokich stężeń siarkowodoru (H_2S) i amoniaku (NH_3);

–możliwość zapewnienia długiego czasu działania; dwuetapowa filtracja gazów w procesie katalizy.

–filtr montowany jest przed biofiltrem lub adsorberem, co może powodować blokowanie przepływu powietrza;

–jako produkt uboczny powstaje rozcieńczony roztwór kwasu siarkowego.

Techniki absorpcyjne

Absorpcja to proces rozpuszczania gazów w cieczy, podczas którego następuje wymiana masy pomiędzy rozpuszczalnym gazem a ciekłym rozpuszczalnikiem w kontakcie gaz – ciecz w urządzeniu zwanym absorberem, płuczką lub skruberem. Najczęściej stosowanym absorbentem jest woda. Dla zwiększenia skuteczności absorpcji, w zależności od rodzaju substancji zapachowych, stosuje się różnego rodzaju reagenty jako dodatek do wody.

Tab. 15. Techniki absorpcyjne

Techniki absorpcyjne

Zastosowanie

Zalety

Wady

w ograniczeniu emisji z procesów:

–wytopu tłuszczu;

–garbowania skór;

–fermentacji tytoniu;

–możliwość oczyszczania dużych strumieni powietrza;

–duża skuteczność oczyszczania powyżej

–w przypadku wysokich stężeń zanieczyszczeń wymagane jest rozcieńczanie czystym powietrzem;

–produkcji farmaceutyków;

–produkcji kwasów tłuszczowych;

–oczyszczania ścieków;

–produkcji barwników, amin, żywic fenolowych, metakrylanu metylu.

90%;

–dwa stopnie absorpcji reagent – woda;

–skuteczność oczyszczania powyżej 99% w przypadku stosowania reagentu – roztworu chemicznego.

–dla związków nierozpuszczalnych w wodzie wymagane jest zastosowanie reagentów chemicznych;

–niezbędne jest dostosowanie reagentu do właściwości zanieczyszczenia;

–w przypadku oczyszczania strumieni powietrza zawierającego związki kwaśne i alkaliczne wymagane jest zastosowanie wielostopniowej absorpcji (co zwiększa koszt).

–stosowanie reagentów chemicznych prowadzi do korozji i zarastania aparatów oraz blokady pomp i wypełnienia (wysokie koszty oczyszczania);

–niezbędna jest stała kontrola procesu.

Spalanie

Spalanie jako proces utleniania termicznego jest skuteczną techniką destrukcji związków zapachowych. Obecnie stosowane są dwie podstawowe techniki spalania – spalanie termiczne i spalanie katalityczne.

Spalanie termiczne jest procesem utleniania palnych gazów i odorantów, polegającym na podgrzaniu tych gazów w piecu w mieszaninie z powietrzem lub tlenem do wysokiej temperatury.

Tab. 16. Spalanie termiczne

Spalanie termiczne

Wymagania/zastosowanie

Zalety

Wady

–temperatura 650 do 800oC;

–możliwość prowadzenia procesu w istniejących kotłach;

–wysokie stężenie odorantów;

–ciągły pomiar zawartości dwutlenku węgla, tlenu, tlenku węgla i tlenków azotu w gazach odlotowych.

Zastosowanie w instalacjach:

–spalarni odpadów;

–wytopu tłuszczu;

–suszenia krwi;

–palenia kawy;

–malowania rozpyłowego;

–produkcji kauczuku syntetycznego;

–rafinacji oleju.

–metoda stosowana powszechnie – większość związków organicznych można utlenić;

–odzysk ciepła;

–wtórny odzysk ciepła – uzyskanie ciepłej wody użytkowej;

–można zastosować nawet przy bardzo wysokim poziomie stężeń substancji zapachowych.

–koszt – zależny od zużycia paliwa;

–może wystąpić potrzeba wstępnego przygotowania gazów, w tym usunięcie pary wodnej z mokrego gazu oraz usunięcie stałych lub ciekłych zanieczyszczeń;

–zarastanie palników;

–powstanie sadzy i substancji zapachowych – w przypadku nieprzestrzegania parametrów procesu;

–zastosowanie odpylaczy – w przypadku zapylonych gazów.

Spalanie katalityczne: utlenianie gazów przebiega na powierzchni katalizatora, którego zastosowanie pozwala uzyskać ten sam stopień spalania przy niższej temperaturze, a przez to i przy niższym zużyciu paliwa.

Tab. 17. Spalanie katalityczne

Spalanie katalityczne

Wymagania do zastosowania

Zalety

Wady

Do procesów, w których występują substancje zapachowe lub lotne związki organiczne, między innymi do oczyszczania gazów z:

–wytopu tłuszczów zwierzęcych;

–przetwórstwa tworzyw sztucznych;

–palenia kawy;

–wytwarzania kauczuku syntetycznego;

–lakierowania;

–rafinacji oleju.

–można zastosować nawet przy bardzo wysokim poziomie stężeń substancji zapachowych;

–wysoka skuteczność dezodoryzacji;

–odzysk ciepła;

–możliwość wykorzystania istniejących kotłów; stosowane do dużej grupy odorantów;

–nie jest wymagana dokładna znajomość składu i ilości substancji;

–gazy mogą być lekko zapylone lub lekko zawilgocone;

–do oczyszczania gorących gazów;

–niskie koszty eksploatacyjne;

–dobra dyspersja.

–ograniczony strumień oczyszczanego powietrza;

–wrażliwy katalizator;

–tworzenie dwutlenku siarki (SO_2) i HCl (chlorowodór);

–konieczność stosowania dodatkowego oczyszczania;

–erozja złoża katalizatora;

–przeciwwskazanie dla oczyszczania gazów zawierających związki chloru i fluoru;

–przy spalaniu katalitycznym – pyły blokują powierzchnię aktywną katalizatorów;

–konieczność zapewnienia stałego stężenia zanieczyszczenia;

–konieczność zapewnienia częstych kontroli.

Technologia plazmy nietermicznej

Technologia plazmy nietermicznej polega na rozkładzie gazowych zanieczyszczeń za pomocą plazmy, która jest wytwarzana pomiędzy dwiema koncentrycznymi elektrodami, umieszczonymi wzdłuż osi gazociągu, przez który płynie zanieczyszczony gaz. Elektrony o wysokiej energii i światło UV powodują jonizację i rozpad cząsteczek gazu, co prowadzi do powstania chemicznie aktywnych pierwiastków. Rozkład substancji zanieczyszczających w strumieniu gazu jest skutkiem rozpadu cząstek przez bezpośrednie zderzenia elektronów oraz reakcje chemiczne inicjowane przez aktywne pierwiastki.

Tab. 18. Technologia plazmy nietermicznej

Technologia plazmy nietermicznej

Wymagania do zastosowania

Zalety

Wady

–specjalna metoda projektowania i konstrukcji;

–zapotrzebowanie na dużą moc;

–zasilanie energią elektryczną o wysokim napięciu;

–konieczność wytwarzania w miejscu stosowania technologii.

Zastosowanie:

–w procesach sterylizacji i dezynfekcji mediów stałych, ciekłych i gazowych;

–w obróbce wody pitnej;

–podczas sterylizacji powietrza, wody, gleby, powierzchni i opakowań;

–w procesach spalania;

–w procesie malowania, lakierowania, spalania odpadów medycznych i innych procesów chemicznych;

–w przemyśle spożywczym, przy produkcji mączki rybnej oraz karmy dla zwierząt.

–oczyszczaniu poddawane są wszystkie związki gazowe;

–brak negatywnego oddziaływania na istniejący proces;

–niski koszt eksploatacji;

–elastyczność eksploatacji;

–brak odpadów;

–małe gabaryty urządzenia, ma zwartą budowę i może być zainstalowane obok istniejącej instalacji;

–możliwość prowadzenia obróbki plazmowej przy ciśnieniu atmosferycznym i w temperaturze otoczenia;

–jednoczesne usuwanie różnych zanieczyszczeń.

–wymaga dodatkowego zasilania;

–generowany jest ozon.

Dezodoryzacja przez modyfikację zapachu

Metoda ta polega na wprowadzeniu substancji lotnej, która zmienia charakter zapachu lub odbierane wrażenie intensywności zapachu.

Wyróżnia się trzy formy modyfikacji zapachu:

•maskowanie zapachu – stosowanie innej substancji zapachowej powoduje, że zapach jest bardziej akceptowany lub staje się nierozpoznawalny;

•przeciwdziałanie zapachowi – mieszanie odoranta z „antyodorantem”, w wyniku czego powstaje mieszanina mniej intensywna;

•neutralizacja – odnosi się do efektu polegającego na zmianie reakcji pomiędzy chemicznymi receptorami w nosie i cząsteczkami substancji zapachowej, w wyniku czego następuje modyfikacja wrażenia węchowego.

Tab. 19. Dezodoryzacja przez modyfikację zapachu

Modyfikacja zapachu

Zastosowanie

Zalety

Wady

–przy modernizacji instalacji jako tymczasowe rozwiązanie problemu uciążliwości zapachowej;

–przez krótki okres – w przypadkach gdy uciążliwość zapachowa występuje sezonowo, np. w przypadku kompostowni odpadów;

–w przypadkach gdy jest możliwość wprowadzania czynnika modyfikującego bezpośrednio do gazociągu lub absorbera;

–atomizery stosowane są do bezpośredniego wprowadzenia do

–umiarkowane koszty;

–atomizery są urządzeniami przenośnymi i mogą być szybko użyte;

–nie wymaga dużej powierzchni do przechowywania.

–metoda wrażliwa na zmiany stężenia;

–konieczność zastosowania antyodorantów, co może być także źródłem uciążliwości zapachowej;

–zależność od odległości od źródła – im dalej, tym maleje stężenie odorantu i substancji modyfikującej zapach;

–wysoki koszt;

–konieczność zraszania wodą.

źródła emisji odorów lub aplikowane są do powietrza atmosferycznego pomiędzy źródłem a odbiorcami wrażenia węchowego.

Dezodoryzacja za pomocą ozonu

Metoda polega na zastosowaniu ozonu, aktywnych cząsteczek tlenu, które utleniają cząstki substancji zapachowych, eliminując skutecznie nieprzyjemny odór.

Tab. 20. Dezodoryzacja za pomocą ozonu

Dezodoryzacja za pomocą ozonu

Zastosowanie

Zalety

Wady

–przy produkcji karmy dla zwierząt, gdzie występują wysokie stężenia substancji zapachowo czynnych;

–w oczyszczalni ścieków;

–do dezynfekcji obiektów inwentarskich – kurników, obór, chlewni, schronisk dla zwierząt;

–w przemysłowych kuchniach (przygotowanie posiłków);

–w przemyśle spożywczym – zakłady mięsne, mleczarskie, browary,

–w przemyśle rybnym,

–w oczyszczalniach ścieków.

–silne utlenianie;

–niskie koszty;

–reagowanie z dużą ilością związków (alkeny, aminy, organiczne związki siarki);

–hamowanie wzrostu złoża biologicznego i zapobieganie uciążliwości zapachowej rozkładającego się złoża;

–ozon można uzyskiwać bezpośrednio na instalacji;

–nie maskuje źródła odoru, ale go trwale usuwa;

–ozon wprowadzony do gazociągu przed adsorberem z węglem

–duża toksyczność;

–powodowanie korozji;

–ostry zapach;

–nietrwały – należy go wytworzyć bezpośrednio w miejscu dozowania;

–konieczność zapewnienia ścisłej kontroli;

–szybkość utleniania zależy od rodzaju związku chemicznego oraz od temperatury;

–niezbędne są duże komory;

–ograniczone zastosowanie – najczęściej stosowany do usuwa-nia związków o własnościach redukcyjnych, takich jak siarkowodór.

aktywnym wzmacnia efekt adsorpcji;

–możliwość usuwania odorów w bardzo niskich stężeniach.

Kondensacja

Stanowi technikę separacji, w której najbardziej lotny składnik mieszaniny gazowej jest wydzielany na skutek zwiększenia prężności i przejścia do stanu nasycenia i zmiany stanu gazowego na ciekły. Technika ta stosowana jest do oczyszczania gazów zawierających substancje zapachowe o wysokim stężeniu par. Wyróżnia się kondensację:

•bezpośrednią,

•przeponową,

•powietrzno-powierzchniową i

•ciśnieniową.

Tab. 21. Kondensacja

Kondensacja

Zastosowanie

Zalety

Wady

–Kluczowa technika usuwania par z procesów przygotowania posiłków na skalę przemysłową.

–łatwość zastosowania.

–wysokie zapotrzebowanie na energię;

–wysoki koszt inwestycyjny i eksploatacyjny;

–konieczność wstępnego procesu oczyszczania do właściwej metody dezodoryzacji.

ROZDZIAŁ 5. MONTAŻ KRÓĆCÓW POMIAROWYCH

5.1. Wymagania względem pomiarów

Stanowiska pomiarowe są montowane, by sprawdzić, czy dana instalacja nie przekracza dopuszczalnej emisji pyłów i gazów zawartych np. w pozwoleniu zintegrowanym czy sektorowym. Przeważnie o prawidłowe wykonanie pomiarów dba ich wykonawca działający na nasze zlecenie albo organ kontrolny, posiadający stosowne akredytacje w tym zakresie. Jednak to przedsiębiorca zobowiązany do monitoringu zanieczyszczeń musi mieć wiedzę na temat przygotowania emitorów i źródeł, by założenie króćców pomiarowych było w ramach danej instalacji możliwe i prawidłowe.

Rozporządzenie ministra środowiska z 30 października 2014 r. w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji oraz pomiarów ilości pobranej wody (Dz.U. z 2014 r. poz. 1542 ) określa wymagania w zakresie pomiarów wielkości emisji, do których prowadzenia są zobowiązani prowadzący instalację oraz użytkownicy urządzeń. W załączniku nr 1 do rozporządzenia podano zakres oraz metodyki referencyjne wykonywania ciągłych lub okresowych pomiarów emisji do powietrza z podziałem na rodzaje instalacji.

Tabela 21. przedstawia normy, zgodnie z którymi bada się zawartość pyłu oraz charakteryzujące wymagania dotyczące miejsc pomiaru i odcinków pomiarowych, celu i planowania pomiaru oraz sprawozdania.

Tab. 22. Normy, zgodnie z którymi przeprowadza się pomiary

Norma

Kiedy jest stosowana

Zakres

Norma PN-Z-04030-7:1994 Ochrona czystości powietrza. Badania zawartości pyłu

Przy pomiarach pyłu oraz określaniu strumienia objętości spalin. Pomiar stężenia i strumienia masy pyłu w gazach odlotowych metodą grawimetryczną

Norma dotyczy pomiarów manualnych w zakresie stężeń pyłu w gazach odlotowych od 0,001 do 100 g/m^3. Metodę można stosować do kalibracji pomiarów automatycznych. Podano wymagania dla trzech rodzajów pomiarów:

–dokładnych,

–technicznych,

–orientacyjnych.

W załącznikach i informacjach dodatkowych podano wytyczne wyznaczania wielkości pomocniczych oraz oceny błędów.

Norma PN-Z-04030-7:1994 Ochrona czystości powietrza. Badania zawartości pyłu

Oznaczanie masowego stężenia pyłu w zakresie niskich wartości. Część 1.: Manualna metoda grawimetryczna

Podaje metodę referencyjną do pomiaru niskich stężeń pyłu w gazach odlotowych, w zakresie poniżej 50 mg/m^3. Walidację i opracowanie metody przeprowadzono ze szczególnym uwzględ-nieniem emisji gazów odlotowych o stężeniach około 5 mg/m^3, przy średnim czasie pobierania próbki równym 30 minut.

Norma PN-EN 15259:2011 Jakość powietrza – Pomiary emisji ze źródeł stacjonarnych – Wymagania dotyczące miejsc pomiaru i odcinków pomiarowych, celu i planowania pomiaru oraz sprawozdania

Przy pomiarach pozostałych zanieczyszczeń w stosunku do miejsc pomiaru

Stosuje się ją w celu właściwej organizacji pomiaru, wyboru schematu poboru próbki (siatka lub punkt reprezentatywny lub dowolny punkt pomiarowy), opracowania wyników w formie sprawozdania.

Prawo nie mówi bezpośrednio, jakiej normy użyć przy określaniu miejsc pomiaru w stosunku do innych zanieczyszczeń. Warto, aby informacja, jaką normę stosować, znalazła się w dokumentacji środowiskowej zatwierdzanej przez urząd.

Może się zdarzyć, że brak powyższej informacji może wpłynąć na to, że daną decyzją środowiskową nie będziemy mogli się posługiwać.

5.2. Króćce pomiarowe zgodnie z normą

Znany jest przypadek postępowania sądowego (wyrok WSA w Gdańsku z 16 listopada 2005 r.; II SA/Gd 530/03) w sprawie rozstrzygnięcia podstaw i zasad określenia obowiązku usytuowania stanowisk do pomiaru emisji.

Wyrok uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję starosty powiatowego, określając, że decyzje w sprawie wykonania pomiarów monitoringu zanieczyszczeń nie mogą być wykonane ze względu na brak technicznych możliwości dokonania pomiaru przez zamontowanie króćców w emitorach. Urząd na etapie inwestycyjnym nie wymagał instalacji, która umożliwiłaby sprostanie temu wymaganiu, dlatego też nie mógł wymagać od inwestora przebudowy emitorów i źródeł w celu wykonania badań do raportowania emisji. Inwestor umiejętnie wykazał, że wytyczne dotyczące miejsc montażu króćców nie wynikają z prawa, a norma obowiązująca w tym zakresie nie jest prawem do obligatoryjnego stosowania, jeśli nie uwzględniły jej do stosowania przepisy szczegółowe.

Jeżeli nie jesteśmy w stanie wykonać pomiarów i udowodnić, że nie było takiego wymagania wynikającego wprost z przepisów prawa (ustaw i rozporządzeń) i nie zostały mu narzucone szczegółowe wymagania w zakresie norm do stosowania w dokumentacji inwestycyjnej, może zostać wobec nas uchylone postępowanie w sprawie przedłożenia monitoringu pomiarów zrobionych zgodnie z normą, której stosowanie nie zostało wpisane nam w wymagania przepisami odrębnymi.

Jeżeli nie ma technicznych możliwości zamontowania króćców pomiarowych w takim miejscu, aby było to zgodne z normą dla pomiaru technicznego, to można wykonać pomiar orientacyjny. Ważne, by wykazać to we wnioskach, gdyż taki pomiar obarczony jest dużą niepewnością i może się okazać, że nie spełniamy norm.

Pamiętajmy, że przepis dotyczący pomiarów wstępnych przy każdej nowej instalacji (lub istotnie zmienionej), z której prowadzona jest emisja wymagająca pozwolenia, obowiązuje bezwarunkowo. Tutaj nie ma znaczenia, czy jest możliwość zamontowania króćców pomiarowych, czy nie. W każdym przypadku urząd może zażądać sprawozdania z pomiarów.

We wniosku o wydanie pozwolenia na emisję zgodnie z art. 221 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo ochrony środowiska powinniśmy wskazać:

•usytuowanie stanowisk do pomiaru wielkości emisji w zakresie gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza oraz

•proponowany zakres, metodykę i sposób wykonywania tych pomiarów.

Jeżeli wiemy, że będą problemy techniczne z pomiarem, powinniśmy już we wniosku określić, że nie ma możliwości technicznych usytuowania stanowisk pomiarowych tak, aby pomiar był wiarygodny.

Dalej w takiej sytuacji powinniśmy wnioskować o ustalanie warunków pomiarów. Jednak gwarantem skuteczności takiego wniosku jest przypieczętowanie w decyzji emisyjnej zwolnienia z pomiarów.

Czasami dostawiany jest kanał do emitora tylko po to, by zamontować króćce pomiarowe. Jednak może to spowodować wzrost oporów hydraulicznych, a tym samym trwałe uszkodzenie emitora i w efekcie spadek jego wydajności. Pomiar tak wykonany będzie również obarczony błędem – poprzez dostawiony kanał przepływ zanieczyszczeń będzie np. mniejszy od rzeczywistego, a normy mogą się okazać niedotrzymane. Opis problemów technicznych musi znaleźć się we wnioskach z pomiarów, a ich przyjęcie będzie zależało od kierowania się przez urząd rozsądkiem i znajomością tematu.

5.3. Lokalizacja króćców

Zgodnie z normą PN-Z-04030-7/94 przekrój pomiarowy powinien być usytuowany na prostym, wolnym od zaburzeń (np. kolana, łuki, przewężenia) odcinku kanału. Kanał musi mieć stałą średnicę hydrauliczną, stały kształt i wielkości. W pierwszej kolejności powinien być pionowy. Jeśli nie jest to możliwe, może być poziomy lub inny.

Minimalna długość prostego odcinka przewodu pomiarowego jest zależna od tego, czy jest on usytuowany przed przekrojem pomiarowym, czy za nim, w związku z czym;

•przed przekrojem pomiarowym powinien mieć długość równą 5 średnicom hydraulicznych przewodu wentylacyjnego lub większą – najczęściej to gwint wewnętrzny M64×4,

•za przekrojem pomiarowym – długość odcinka większa od 2 średnic hydraulicznych lub im równa.

Przy czym:

Dh = 4A/O

Dh – średnica hydrauliczna przewodu

O – obwód przewodu

A – powierzchnia przekroju pomiarowego

W przekroju pomiarowym powinny być umieszczone dwa króćce pomiarowe z gwintem M64×4, zlokalizowane na obwodzie pod kątem 90°.

Jeżeli nie jest możliwe spełnienie tego wymagania, to przekrój pomiarowy można zlokalizować tak, by najmniejsza długość odcinków prostych kanału pomiarowego posiadała wskazaną w załączniku nr 1 do normy odległość przed i za przekrojem pomiarowym.

Jeżeli przewód pomiarowy ma być usytuowany w pobliżu wylotu przewodu do atmosfery, to odległość od wylotu powinna wynosić minimum 5 średnic hydraulicznych.

Przekrój pomiarowy powinien być wyposażony w króćce, którymi są gwintowane wewnętrzne tuleje, przez nie następuje umocowanie do kanału i wprowadzenie sondy pomiarowej. Króćce muszą być przymocowane do ścianki przewodu, tak by połączenie było szczelne i odporne na obciążenie sondą. Średnica wewnętrzna przelotu króćca pomiarowego w ścianie kanału przepływowego oraz długość króćca musi umożliwiać swobodne wprowadzenie do wnętrza kanału przepływowego sondy aspiracyjnej, rurki spiętrzającej, termometru oraz jeśli jest to podyktowane warunkami pomiarowymi, separatora pyłu anemometru.

W każdej osi pomiarowej przekroju pomiarowego musi być zamontowany krócieć pomiarowy z gwintem wewnętrznym M64×4.

Można znaleźć oferty firm w zakresie gotowych króćców pomiarowych z gwintem wewnętrznym miarowym M64×4 przeznaczone do przygotowania stanowiska pomiarowego. Króćce te umożliwiają prawidłowe wykonanie pomiarów zgodnie z normą PN-Z-04030-7:1994. Wszystkie wyposażone są w korki z podejściem na klucz nastawny.

PRZYKŁAD

1) Standardowy króciec pomiarowy M64×4.

Króciec przystosowany jest do montażu za pomocą łączeń spawnych.

Stosuje się go w:

•kominach i emitorach stalowych grubościennych,

•zbiornikach stalowych bezciśnieniowych,

•kanałach stalowych z blachy o grubości minimum 2 mm.

2) Króciec pomiarowy M64×4 z kołnierzem prostym.

Dołączany jest do niego kołnierz montażowy, montowany za pomocą blachowkrętów, nitów lub dybli.

Stosowany w:

•kominach ceglanych prostych,

•kominach i emitorach stalowych prostych cienkościennych (0,6−2 mm),

•kanałach stalowych prostych cienkościennych (0,6–2 mm).

3) Króciec pomiarowy M64×4 z kołnierzem prostym

Dołączany jest do niego kołnierz montażowy o dowolnej średnicy z blachy stalowej, montowany za pomocą blachowkrętów lub nitów.

Stosowany w:

•kominach i emitorach stalowych (tworzywo cienkościenne),

•kanałach stalowych okrągłych cienkościennych (0,6–2 mm),

•kanałach okrągłych wiotkich typu spiro, flex.

Króćców w przekroju pomiarowym jest tyle, ile osi pomiarowych.

Od rodzaju pola przekroju pomiarowego zależy najmniejsza wymagana liczba osi pomiarowych, czyli:

a) Pole przekroju prostokątnego – dzieli się je na mniejsze pola o bokach proporcjonalnych do boków całego pola przekroju. Wówczas osie pomiarowe to osie symetrii przechodzące przez środek ciężkości każdego z wydzielonych w ten sposób pól. Króćce pomiarowe umiejscawia się na ściance przewodu w miejscu przecięcia jej przez oś pomiarową. Liczba króćców kształtuje się w zależności od wielkości pola powierzchni pomiarowej:

Pole powierzchni A, m^2

Najmniejsza liczba osi pomiarowych

A < 0,09

1

0,09 < A < 0,38

2

0,38 < A < 1,50

3

1,50 < A

4

Przykład rozmieszczenia króćców na kanale prostokątnym poziomym:

b) Przekrój kołowy – króćce montuje się na dwóch prostopadłych względem siebie osiach („średnicach”) leżących w płaszczyźnie przekroju prostopadłej do osi wzdłużnej kanału.

Pole powierzchni A, m^2

Średnica D, m

Najmniejsza liczba osi pomiarowych

A < 0,09

D < 0,338

1

0,09 < A

0,338 < D

2

5.4. Pomiary w trudno dostępnych miejscach

Miejsca sprawiające trudności pomiarowe trzeba zabezpieczyć przed ryzykiem upadku i popełnienia błędu. Stanowisko pomiarowe powinno być odpowiednio zorganizowane i przygotowane do pomiaru emisji oraz spełniać przepisy rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy.

Możliwymi do stosowania zabezpieczeniami są:

1) podesty stanowiskowe wraz z barierkami ochronnymi,

2) uchwyty,

3) schody,

4) drabiny z koszem osłaniającym.

Wyżej wymienione elementy stosuje w zależności od organizacji miejsca pomiaru na wysokości powyżej 1,5 m. Muszą być wykonane zgodnie z przepisami bhp. Na tej wysokości powierzchnia zabezpieczeń musi być tak duża, by umożliwiła pracę trzech osób. Do stanowiska pomiarowego doprowadza się energię elektryczną o napięciu 230 V.

PODSTAWA PRAWNA

•Ustawa – Prawo ochrony środowiska z 27 kwietnia 2001 r. (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 519).

•Ustawa z 14 grudnia 2012 r. o odpadach (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 1987 ze zm.).

•Ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 23).

•Ustawa z 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 1827).

•Ustawa z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 788 ze zm.).

•Ustawa z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 2134 ze zm.).

•Rozporządzenie ministra środowiska z 2 lipca 2010 r. w sprawie przypadków, w których wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza z instalacji nie wymaga pozwolenia (Dz.U. z 2010 r. nr 130, poz. 881).

•Rozporządzenie ministra środowiska z 2 lipca 2010 r. w sprawie rodzajów instalacji, których eksploatacja wymaga zgłoszenia (Dz.U. z 2010 r. nr 130 poz. 880).

•Ustawa z 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 520 ze zm.).

•Ustawa z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 353).

•Ustawa z 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 625 ze zm.).

•Rozporządzenie ministra środowiska z 26 stycznia 2010 r. w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu (Dz.U. z 2010 r. nr 16, poz. 87).

•Rozporządzenie ministra środowiska z 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz.U. z 2012 r. poz. 1031).

•Rozporządzenie ministra środowiska z 4 listopada 2014 r. w sprawie standardów emisyjnych z instalacji (Dz.U. z 2014 r. poz. 1546).

•Rozporządzenie Rady Ministrów z 12 października 2015 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz.U. z 2015 r. poz. 1875).

•Rozporządzenie ministra środowiska z 27 sierpnia 2014 r. w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości (Dz.U. z 2014 r. poz. 1169).

•Rozporządzenie ministra środowiska z 2 lipca 2010 r. w sprawie przypadków, w których wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza z instalacji nie wymaga pozwolenia (Dz.U. z 2010 r. poz. 881).

•Rozporządzenie Rady Ministrów z 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 71 ze zm.).

•Rozporządzenie ministra rozwoju z 21 stycznia 2016 r. w sprawie wymagań dotyczących prowadzenia procesu termicznego przekształcania odpadów oraz sposobów postępowania z odpadami powstałymi w wyniku tego procesu (Dz.U. z 2016 r. poz. 108).

•Rozporządzenie ministra środowiska z 30 kwietnia 2013 r. w sprawie składowisk odpadów (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 523 ze zm.).

•Rozporządzenie ministra środowiska z 7 października 2016 r. w sprawie szczegółowych wymagań dla transportu odpadów (Dz.U. z 2016 r. poz. 1742).

•Rozporządzenie ministra środowiska z 6 lutego 2015 r. w sprawie komunalnych osadów ściekowych (Dz.U. z 2015 r. poz. 257).

•Rozporządzenie ministra środowiska z 30 października 2014 r. w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji oraz pomiarów ilości pobieranej wody (Dz.U. z 2014 r. poz. 1542).

•Rozporządzenie ministra środowiska z 19 listopada 2008 r. w sprawie rodzajów wyników pomiarów prowadzonych w związku z eksploatacją instalacji lub urządzenia i innych danych oraz terminów i sposobów ich prezentacji (Dz.U. z 2008 r. poz. 1366).

•Norma PN-Z-04030-7 – Ochrona czystości powietrza. Badania zawartości pyłu. Pomiar stężenia i strumienia masy pyłu w gazach odlotowych metodą grawimetryczną.

•Norma PN-EN 15259:2011 – Jakość powietrza – Pomiary emisji ze źródeł stacjonarnych – Wymagania dotyczące miejsc pomiaru i odcinków pomiarowych, celu i planowania.

WAŻNE POJĘCIA

Biomasa – to produkty składające się z substancji roślinnych pochodzących z rolnictwa lub leśnictwa, które mogą być wykorzystywane jako paliwo w celu odzyskania zawartej w nich energii, i następujące rodzaje odpadów:

•odpady roślinne z rolnictwa i leśnictwa;

•odpady roślinne z przemysłu przetwórstwa spożywczego, jeżeli odzyskuje się wytwarzaną energię cieplną;

•włókniste odpady roślinne z procesu produkcji pierwotnej masy celulozowej i z procesu produkcji papieru z masy, jeżeli odpady te są spalane w miejscu produkcji, a wytwarzana energia cieplna jest odzyskiwana;

•odpady korka;

•odpady drewna, z wyjątkiem odpadów drewna zanieczyszczonego impregnatami lub powłokami ochronnymi, które mogą zawierać związki chlorowcoorganiczne lub metale ciężkie, w skład których wchodzą w szczególności odpady drewna pochodzącego z budowy, remontów i rozbiórki obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej.

Emisje – wprowadzane bezpośrednio lub pośrednio, w wyniku działalności człowieka, do powietrza, wody, gleby lub ziemi:

a) substancje oraz ich mieszaniny lub roztwory,

b) energie, takie jak ciepło, hałas, wibracje lub pola elektromagnetyczne,

c) organizmy lub mikroorganizmy.

Eksploatacja instalacji lub urządzenia – rozumie się przez to użytkowanie instalacji lub urządzenia oraz utrzymywanie ich w sprawności.

Graniczne wielkości emisji – rozumie się przez to najwyższe z określonych w konkluzjach BAT wielkości emisji powiązane z najlepszymi dostępnymi technikami, uzyskiwane w normalnych warunkach eksploatacji z wykorzystaniem najlepszej dostępnej techniki lub kombinacji najlepszych dostępnych technik.

Instalacja – poprzez instalacje należy rozumieć:

•stacjonarne urządzenie techniczne,

•zespół stacjonarnych urządzeń technicznych powiązanych technologicznie, do których tytułem prawnym dysponuje ten sam podmiot, i położonych na terenie jednego zakładu,

•budowle niebędące urządzeniami technicznymi ani ich zespołami,

•których eksploatacja może spowodować emisję.

Istotna zmiana instalacji – to taka zmiana sposobu funkcjonowania instalacji lub jej rozbudowa, która może powodować znaczące zwiększenie negatywnego oddziaływania na środowisko.

Komin – to struktura zawierająca jeden lub więcej przewodów kominowych służących do wprowadzania gazów odlotowych do powietrza.

Korzystający ze środowiska – do podmiotów korzystających ze środowiska zalicza się:

a) przedsiębiorcę w rozumieniu art. 4 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 584), tj. osobę fizyczną, osobę prawną i jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą,

b) przedsiębiorcę zagranicznego w rozumieniu art. 5 pkt 3 ww. ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, tj. osobę zagraniczną wykonującą działalność gospodarczą za granicą oraz obywatela polskiego wykonującego działalność gospodarczą za granicą,

c) osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych, chowu lub hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego,

d) jednostkę organizacyjną niebędącą przedsiębiorcą w rozumieniu ww. ustawy o swobodzie działalności gospodarczej,

e) osobę fizyczną niebędącą podmiotem, o którym mowa w lit. a, b i c powyżej, korzystającą ze środowiska w zakresie, w jakim korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia.

LZO – lotne związki organiczne.

Metodyka referencyjna – to określona na podstawie ustawy metodyka pomiarów lub badań, która może obejmować w szczególności sposób poboru próbek, sposób interpretacji uzyskanych danych, a także metodyki modelowania rozprzestrzeniania substancji oraz energii w środowisku.

Moc cieplna – to ilość energii wprowadzanej w paliwie do źródła spalania paliw, instalacji albo urządzenia w jednostce czasu.

Obszar tła miejskiego – to obszar miasta, w którym poziomy substancji w powietrzu są reprezentatywne dla narażenia ludności zamieszkującej tereny miejskie na działanie substancji.

Paliwo – to palna substancja stała, ciekła lub gazowa.

Paliwo dominujące – to paliwo spalane w źródle wielopaliwowym, w którym są spalane pozostałości po destylacji i przetwarzaniu w procesie rafinacji ropy naftowej, na potrzeby zakładu, w którym jest prowadzony ten proces, i które posiada najwyższy standard emisyjny, a w przypadku kilku paliw mających ten sam standard emisyjny. Paliwo, w którym jest dostarczana największa część mocy do źródła wielopaliwowego.

POŚ – prawo ochrony środowiska.

Pomiar – to również obserwacje oraz analizy.

Powietrze – rozumie się przez to powietrze znajdujące się w troposferze, z wyłączeniem wnętrz budynków i miejsc pracy.

Poziom substancji w powietrzu – to stężenie substancji w powietrzu w odniesieniu do ustalonego czasu lub opad takiej substancji w odniesieniu do ustalonego czasu i powierzchni, przy czym:

•poziom dopuszczalny – jest to poziom substancji, który ma być osiągnięty w określonym terminie i który po tym terminie nie powinien być przekraczany; poziom dopuszczalny jest standardem jakości powietrza,

•poziom docelowy – jest to poziom substancji, który ma być osiągnięty w określonym czasie za pomocą ekonomicznie uzasadnionych działań technicznych i technologicznych; poziom ten ustala się w celu unikania, zapobiegania lub ograniczania szkodliwego wpływu danej substancji na zdrowie ludzi lub środowisko jako całość,

•poziom celu długoterminowego – jest to poziom substancji, poniżej którego, zgodnie ze stanem współczesnej wiedzy, bezpośredni szkodliwy wpływ na zdrowie ludzi lub środowisko jako całość jest mało prawdopodobny; poziom ten ma być osiągnięty w długim okresie, z wyjątkiem sytuacji, gdy nie może być osiągnięty za pomocą ekonomicznie uzasadnionych działań technicznych i technologicznych.

Poziom informowania – to stężenie substancji w powietrzu, powyżej którego istnieje zagrożenie zdrowia ludzkiego wynikające z krótkotrwałego narażenia na działanie zanieczyszczeń wrażliwych grup ludności, w przypadku którego niezbędna jest natychmiastowa i właściwa informacja.

Prowadzący instalację – podmiot uprawniony na podstawie określonego tytułu prawnego do władania instalacją w celu jej eksploatacji zgodnie z wymaganiami ochrony środowiska, na zasadach wskazanych w przepisach o ochronie środowiska.

Pułap stężenia ekspozycji – to poziom substancji w powietrzu wyznaczony na podstawie wartości krajowego wskaźnika średniego narażenia, w celu ograniczenia szkodliwego wpływu danej substancji na zdrowie ludzi, który ma być osiągnięty w określonym terminie. Pułap stężenia ekspozycji jest standardem jakości powietrza.

Rozruch i wyłączanie – to działania prowadzone w trybie przewidzianym w tej części instrukcji obsługi źródła spalania paliw, instalacji albo urządzenia, która określa w szczególności warunki oraz odpowiednio czas rozruchu i wyłączania źródła spalania paliw, instalacji albo urządzenia. W przypadku źródeł spalania paliw o nominalnej mocy cieplnej nie mniejszej niż 50 MW okresy rozruchu i wyłączania ustala się z uwzględnieniem decyzji wykonawczej Komisji z 7 maja 2012 r. dotyczącej określania okresów rozruchu i wyłączania do celów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE w sprawie emisji przemysłowych (Dz. Urz. UE L 123 z 09.05.2012, str. 44).

Silnik Diesla – to silnik spalinowy o spalaniu wewnętrznym pracujący w cyklu Diesla i wykorzystujący zapłon samoczynny do spalania paliwa.

Silnik gazowy – to silnik spalinowy o spalaniu wewnętrznym pracujący w cyklu Otto i wykorzystujący zapłon iskrowy lub, w przypadku silników dwupaliwowych, zapłon samoczynny do spalania paliwa.

Standardy emisyjne – to dopuszczalne wielkości emisji.

Standard jakości środowiska – to poziomy dopuszczalne substancji lub energii oraz pułap stężenia ekspozycji, które muszą być osiągnięte w określonym czasie przez środowisko jako całość lub jego poszczególne elementy przyrodnicze.

Starosta – to także prezydent miasta na prawach powiatu.

Substancja – to pierwiastki chemiczne oraz ich związki, mieszaniny lub roztwory występujące w środowisku lub powstałe w wyniku działalności człowieka.

Substancja niebezpieczna – to jedna lub więcej substancji albo mieszaniny substancji, które ze względu na swoje właściwości chemiczne, biologiczne lub promieniotwórcze mogą, w razie nieprawidłowego obchodzenia się z nimi, spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi lub środowiska. Substancją niebezpieczną może być:

•surowiec,

•produkt,

•półprodukt,

•odpad, a także

•substancja powstała w wyniku awarii.

Tlenki azotu – to tlenek azotu i dwutlenek azotu w przeliczeniu na dwutlenek azotu.

Turbina gazowa – to wirujące urządzenie przetwarzające ciepło w energię mechaniczną (praca), w skład którego wchodzą, w szczególności:

•komora spalania, w której następuje utlenianie paliwa w celu podgrzania sprężonego czynnika roboczego,

•turbina, w której rozpręża się podgrzany czynnik, oddając energię wirnikowi,

•sprężarka.

Tytuł prawny – to prawo własności, użytkowanie wieczyste, trwały zarząd, ograniczone prawo rzeczowe albo stosunek zobowiązaniowy.

Udział zanieczyszczeń pochodzących ze źródeł naturalnych – to ta część emisji zanieczyszczeń, która nie jest spowodowana bezpośrednio lub pośrednio działalnością człowieka, w tym zjawiska naturalne, takie jak:

•wybuchy wulkanów,

•aktywność sejsmiczna,

•aktywność geotermiczna,

•pożary lasów i nieużytków,

•gwałtowne wichury,

•aerozole morskie,

•emisja wtórna lub

•przenoszenie w powietrzu cząstek pochodzenia naturalnego z regionów suchych.

Urządzenie – to niestacjonarne urządzenie techniczne (w tym środki transportu).

Użytkownik urządzenia – to podmiot uprawniony na podstawie określonego tytułu prawnego do władania urządzeniem w celu jego eksploatacji zgodnie z wymaganiami ochrony środowiska, na zasadach wskazanych w ustawie.

Wielkość emisji – to rodzaj i ilość wprowadzanych substancji lub energii w określonym czasie oraz stężenia lub poziomy substancji lub energii, w szczególności w gazach odlotowych, wprowadzanych ściekach oraz wytwarzanych odpadach.

Władający powierzchnią ziemi – to właściciel nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem – podmiot ujawniony jako władający.

Wskaźnik średniego narażenia dla miasta o liczbie mieszkańców większej niż 100 000 i aglomeracji – to średni poziom substancji w powietrzu wyznaczony na podstawie pomiarów przeprowadzonych na obszarach tła miejskiego w miastach o liczbie mieszkańców większej niż 100 000 i aglomeracjach, wykorzystywany do dotrzymania pułapu stężenia ekspozycji oraz określenia i dotrzymania krajowego celu redukcji narażenia.

Wykorzystywanie substancji – to także ich gromadzenie.

Zakład – to jedna lub kilka instalacji wraz z terenem, do którego prowadzący instalacje posiada tytuł prawny, oraz znajdującymi się na nim urządzeniami.

Zanieczyszczenie – to emisja, która może być szkodliwa dla zdrowia ludzi lub stanu środowiska, może powodować szkodę w dobrach materialnych, może pogarszać walory estetyczne środowiska lub może kolidować z innymi, uzasadnionymi sposobami korzystania ze środowiska.

Źródło istniejące – to źródło spalania paliw, dla którego pozwolenie na budowę wydano przed 7 stycznia 2013 r. lub wniosek o wydanie takiego pozwolenia został złożony przed tym dniem, i które zostało oddane do użytkowania nie później niż w dniu 7 stycznia 2014 r.; przez źródło istniejące rozumie się także źródło spalania paliw, dla którego przed dniem 1 lipca 1987 r. zamiast pierwszego pozwolenia na budowę wydano odpowiednik takiego pozwolenia.

Źródło nowe – to źródło spalania paliw, dla którego pozwolenie na budowę wydano po dniu 6 stycznia 2013 r. lub które zostało oddane do użytkowania po dniu 7 stycznia 2014 r.

Źródło wielopaliwowe – to źródło spalania paliw, w którym można spalać jednocześnie albo na przemian co najmniej dwa rodzaje paliw.