Translation for English language edition:

Operative Dictations in General and Vascular Surgery edited by Jamal J. Hoballah, MD and Carol E.H. Scott-Conner, MD

Copyright © Springer Science+Business Media, LLC 2011

All Rights Reserved

© Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2015

Wszystkie prawa zastrzeżone. Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Wydawca: Jolanta Jedlińska

Redaktor prowadzący: Barbara Nowak-Pacholczak

Redaktor merytoryczny: Barbara Kowalska

Koordynator produkcji: Magdalena Preder

Projekt okładki i stron tytułowych: Lidia Michalak-Mirońska

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2015 r. (wyd. I)

Warszawa 2015

ISBN 978-83-200-4979-4

Wydawnictwo Lekarskie PZWL

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695-43-21; infolinia: 801 33 33 88

www.pzwl.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 22 695-44-80

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Lekarskiego PZWL: Aleksandra Łapińska

Harry’emu (CSC)
Leili, Jawadowi, Naderowi i Wafie (JJH)

Redaktorzy naukowi

Jamal J. Hoballah, MD, MBA, FACS

Professor and Chairman

Department of Surgery

American University of Beirut

Medical Center

Beirut, Lebanon

Professor of Surgery

Department of Surgery

Vascular Surgery Division

University of Iowa Carver

College of Medicine

Iowa City, IA, USA

jh34@aub.edu.lb

Carol E.H. Scott-Conner, MD, PhD, MBA, FACS

Professor of Surgery

Department of Surgery

University of Iowa Carver College

of Medicine

Iowa City, IA, USA

carol-scott-conner@uiowa.edu

Autorzy

Maher A. Abbas, MD Regional Colon and Rectal Surgery, SCPMG

Director, Permanente National Center of Excellence Chair, Center for

Minimally Invasive Surgery, Los Angeles, CA, USA

Ahmed M. Abou-Zamzam, MD Department of Cardio Vascular

and Thoracic Surgery, Loma Linda University Medical Center,

Loma Linda, CA, USA

Maen S. Aboul Hosn, MD Department of Surgery,

American University of Beirut Medical Center, Beirut, Lebanon

Mark Adelman, MD Department of Surgery,

NYU Langone Medical Center, New York, NY, USA

Abdi Ahari, MD General Surgery, Mason City Clinic,

Mason City, IA, USA

Houssein Haidar Ahmad, MD Department of Surgery,

American University of Beirut Medical Center, Beirut, Lebanon

Mohamad H. Alaeddine, MD Department of Surgery/Division

of General Surgery, American University of Beirut Medical Center,

Beirut, Lebanon

Parth B. Amin, MD Department of Vascular Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Evgeny V. Arshava, MD Department of Surgery,

University of Iowa, Iowa City, IA, USA

Jeffrey L. Ballard, MD Division of Vascular Surgery,

Loma Linda University Medical Center, Loma Linda, CA, USA

Hisham Bassiouny, MD Department of Surgery,

University of Chicago, Chicago, IL, USA

Ross Bengtson, MD Department of General Surgery,

St. Joseph’s Medical Center, Brainerd, MN, USA

Christian Bianchi, MD Division of Vascular Surgery,

Loma Linda University Medical Center, Loma Linda, CA, USA

Kelly S.A. Blair, MD Department of Surgery, Section

of Vascular Surgery, University of Chicago, Chicago, IL, USA

Michael Bonebrake, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinic, Iowa City, IA, USA

Kevin A. Bridge, MD, MSPH Department of General Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Christopher Bunch, MD Department of Vascular Surgery,

Essentia Health System/Duluth Clinic, Duluth, MN, USA

John C. Byrn, MD Department of Surgery, University of Iowa

Hospital and Clinics, Iowa City, IA, USA

Keith D. Calligaro, MD Department of Surgery,

Division of Vascular Surgery, University of Pennsylvania Hospital,

Philadelphia, PA, USA

Daniel Calva-Cerqueira, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospitals & Clinics, Iowa City, IA, USA

Gregory A. Carlson, MD Memorial Health System,

Colorado Springs, CO, USA

Cassius Iyad Ochoa Chaar, MD, MS Department of Vascular

Surgery, University of Pittsburgh Medical Center,

Pittsburgh, PA, USA

Roderick T.A. Chalmers, MD Vascular Surgical Service,

Royal Infirmary of Edinburgh, Edinburgh, UK

Edward Y. Chan, MD Department of Surgery,

Mount Sinai Hospital, New York, NY, USA

Edward H. Chin, MD Department of Surgery,

Mount Sinai School of Medicine, New York, NY, USA

Jason Chiriano, DO Department of Surgery, Loma Linda

University Medical Center, Loma Linda, CA, USA

Sung Woon Chung, MD Department of Thoracic

and Cardiovascular Surgery, Pusan National University Hospital,

Busan, Korea

Brian A. Coakley, MD Department of Surgery, The Mount Sinai

Medical Center, New York, NY, USA

Thomas E. Collins, MD Department of Surgery, University of

Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Michael S. Connors III, MD Division of Vascular Surgery,

Department of Surgery, Ochsner Clinic, New Orleans, LA, USA

David C. Corry, MD Department of Vascular/Endovascular

Surgery, Memorial Health System, Colorado Springs, CO, USA

John W. Cromwell, MD Department of Surgery,

University of Iowa Carver College of Medicine, Iowa City, IA, USA

Roy R. Danks, DO School of Medicine, St. Lukes Health System,

Cushing Memorial Hospital, Leavenworth, KS, USA

R. Clement Darling III, MD Department of Vascular Surgery,

Division of Vascular Surgery, Albany Medical Center Hospital,

Albany, NY, USA

Celia M. Divino, MD Department of Surgery,

The Mount Sinai Medical Center, New York, NY, USA

Matthew J. Dougherty, MD Department of Surgery,

Division of Vascular Surgery, University of Pennsylvania Hospital,

Philadelphia, PA, USA

Laura Doyon, MD Department of Surgery, The Mount Sinai Hospital, New York, NY, USA

Walid Faraj, MD, FRCS Department of Surgery,

American University of Beirut-Medical Center, Beirut, Lebanon

Michael C. Fraterelli, MD Department of Surgery,

Medical Center of Aurora, Aurora, CO, USA

Julie Freischlag, MD Department of Surgery, Johns Hopkins

University School of Medicine, Baltimore, MD, USA

Joshua R. French, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Peter C. Fretz, MD Department of Urology,

Elkhart General Hospital, Elkhart, IN, USA

Nabil Fuleihan, MD Department of Otolaryngology-Head

and Neck Surgery, American University of Beirut,

Beirut, Lebanon

Julie Guidroz, MD Department of Surgery, University of Iowa

Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Fady F. Haddad, MD Department of Surgery,

American University of Beirut Medical Center, Beirut, Lebanon

Susan Skaff Hagen, MD, MSPH Department of Surgery,

University of Iowa Hospital and Clinics, Iowa City, IA, USA

Mazen M. Hashisho, MD Department of Surgery,

Stony Brook University Hospital, Northport VA Medical Center,

Northport, NY, USA

Jamal J. Hoballah, MD, MBA Department of Surgery,

American University of Beirut Medical Center, Beirut, Lebanon;

Department of Surgery, Vascular Surgery Division,

University of Iowa Carver College of Medicine, Iowa City, IA, USA

Mohammad A. Hojeij, MD Department of Surgery/Division

of General Surgery, American University of Beirut Medical Center,

Beirut, Lebanon

Hisakazu Hoshi, MD Department of Surgery,

Division of Endocrine and Surgical Oncology, University of Iowa

Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Rabih Houbballah, MD Department of Vascular

and Endovascular Surgery, Henri Mondor Hospital, Creteil, France

James Howe, MD Department of Surgery, University of Iowa

Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Jennifer E. Hrabe, MD Department of Surgery,

University of Iowa, Iowa City, IA, USA

Mohammad K. Jamal, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Faek R. Jamali, MD Department of Surgery,

American University of Beirut Medical Center, Beirut, Lebanon

Bellal A. Joseph, MD Department of Surgery Section of Trauma,

Critical Care, and Emergency Surgery, University of Arizona,

Tucson, AZ, USA

Sergy Khaitov, MD Division of Colon and Rectal Surgery,

Department of Surgery, The Mount Sinai Hospital,

New York, NY, USA

Ismail Mohamad Khalil, MD Department of Surgery,

American University of Beirut Medical Center, Beirut, Lebanon

Mohammad Khreiss, MD Department of Surgery,

University of Arizona, Tucson, AZ, USA

Prashant Khullar, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

prashant-khullar@uiowa.edu

John Lane, MD Department of Surgery, University of California,

Irvine, Orange, CA, USA

Chad Laurich, MD Department of Surgery, University of Iowa

Hospital and Clinics, Iowa City, IA, USA

Yi-Horng Lee, MD Department of Surgery, University of Iowa

Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Timothy D. Light, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Danny Liu, MD Department of Surgery, University of Iowa

Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Shauna Lorenzo-Rivero, MD Department of Surgery,

University of Tennessee School of Medicine, Chattanooga,

TN, USA

Catherine Madorin, MD Department of Surgery,

The Mount Sinai Hospital, New York, NY, USA

Dale Maharaj, MBBS Caribbean Vascular and Vein Clinic,

St. Clair Medical Center, St. Clair, Trinidad

Michel S. Makaroun, MD Department of Vascular Surgery,

University of Pittsburgh Medical Center, Pittsburgh, PA, USA

Samy Maklad, MD Department of General Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Elizabeth A. Marshall, MD University of Iowa Hospital

and Clinics, Iowa City, IA, USA

Mario Martinasevic, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospital and Clinics, Iowa City, IA, USA

Manish Mehta, MD, MPH The Institute for Vascular Health

and Disease, Albany Medical Center Hospital, Albany, NY, USA

Samuel R. Money, MD Department of Surgery,

Division of Vascular Surgery, Ochsner Clinic,

New Orleans, LA, USA

Charles H. Mosher, MD University Medical Center,

University of Arizona, Tucson, AZ, USA

Munier M.S. Nazzal, MD Department of Surgery,

University of Toledo Medical Center, Toledo, OH, USA

Scott Q. Nguyen, MD Department of Surgery, Mount Sinai

School of Medicine, New York, NY, USA

Kathleen J. Ozsvath, MD Department of Vascular Surgery,

Albany Medical Center Hospital, Albany, NY, USA

F. Ezequiel Parodi, MD Department of Vascular Surgery,

University of South Florida, Tampa, FL, USA

Graeme Pitcher, MBBCh University of Iowa Hospital

and Clinics, Iowa City, IA, USA

Simon Roh, MD Department of Surgery, University of Iowa

Hospital and Clinics, Iowa City, IA, USA

Bassem Y. Safadi, MD Department of Surgery/Division

of General Surgery, American University of Beirut Medical Center,

Beirut, Lebanon

Jean Salem, MD Department of Surgery, American University

of Beirut Medical Center, Beirut, Lebanon

Carol E.H. Scott-Conner, MD

Department of Surgery, University of Iowa Carver College

of Medicine, Iowa City, IA, USA

Pierre Sfeir, MD Department of Surgery,

American University of Beirut Medical Center, Beirut, Lebanon

Murray L. Shames, MD Division of Vascular and Endovascular

Surgery, University of South Florida, Tampa, FL, USA

Mark Shapiro, MD Department of Cardiothoracic Surgery,

The Mount Sinai Medical Center, New York, NY, USA

Mel J. Sharafuddin, MD Department of Surgery and Radiology,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

William J. Sharp, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Rajesh Shetty, MD Organ Transplant Centre,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Joel Shilyansky, MD Division of Pediatric Surgery,

Department of Surgery, University of Iowa Children’s Hospital,

Iowa City, IA, USA

Kristen C. Sihler, MD, MS Departments of General Surgery,

Trauma, and Critical Care, Maine Medical Center, Portland,

ME, USA

Jessica K. Smith, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Lori K. Soni, MD Department of Surgery, University of Iowa

Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Philip M. Spanheimer, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Amy Bobis Stanfill, MD Department of Pediatric Surgery,

Children’s Hospital of Illinois, University of Illinois College

of Medicine, Peoria, IL, USA

Emily Steinhagen, MD Department of Surgery,

The Mount Sinai Medical Center, New York, NY, USA

Sujata Subramanian, MD Department of Surgery,

Division of Vascular Surgery, University of Pennsylvania Hospital,

Philadelphia, PA, USA

Raphael C. Sun, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospital and Clinics, Iowa City, IA, USA

Gary William Swain, Jr., MD Department of Surgery,

Mount Sinai Hospital, New York, NY, USA

Theodore H. Teruya, MD Department of Vascular Surgery,

Loma Linda University Medical Center, Loma Linda, CA, USA

Vassiliki Liana Tsikitis, MD Department of Surgery,

University of Arizona, Tucson, AZ, USA

Georgios Tsoulfas, MD Department of Surgery,

Aristoteleion University of Thessaloniki, Thessaloniki, Greece

Kaare Weber, MD Department of Surgery, The Mount Sinai

Hospital, New York, NY, USA

Jessemae L. Welsh, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

Eanas S. Yassa, MD Department of Surgery,

University of Iowa Hospitals and Clinics, Iowa City, IA, USA

John W. York, MD Division of Vascular Surgery,

Department of Surgery, Ochsner Clinic, New Orleans, LA, USA

Ahmad Zaghal, MD Department of Surgery, American

University of Beirut-Medical Center, Beirut, Lebanon

Linda P. Zhang, MD Department of General Surgery,

Mount Sinai School of Medicine, New York, NY, USA

Tłumaczenie

Prof. dr hab. n. med. Piotr Andziak

Klinika Chirurgii Ogólnej i Naczyniowej CSK MSW w Warszawie

Klinika Chirurgii Ogólnej, Naczyniowej i Onkologicznej II WL WUM

Dr n. med. Zbigniew Biejat

Klinika Chirurgii Ogólnej i Naczyniowej CSK MSW w Warszawie

Dr hab. n. med. Krzysztof Bojakowski

Klinika Chirurgii Ogólnej i Naczyniowej CSK MSW w Warszawie

Prof. dr hab. n. med. Andrzej Budzyński

Klinika Chirurgii Endoskopowej, Metabolicznej oraz Nowotworów Tkanek Miękkich II Katedry Chirurgii Ogólnej UJ CM w Krakowie

Dr n. med. Jakub Ciosek

Katedra i Klinika Chirurgii Przewodu Pokarmowego SUM w Katowicach

Prof. dr hab. n. med. Jacek Dadan

Kierownik I Kliniki Chirurgii Ogólnej i Endokrynologicznej UM w Białymstoku

Prof. dr hab. n. med. Marek Dobosz

Oddział Chirurgii Ogólnej, Gastroenterologicznej i Żywienia, COPERNICUS, Podmiot Leczniczy Sp. z o.o. w Gdańsku

Dr n. med. Dariusz Dziedzic

Klinika Chirurgii Klatki Piersiowej, Instytut Chorób Płuc w Warszawie

Prof. dr hab. n. med. Adam Dziki

Klinika Chirurgii Ogólnej i Kolorektalnej UM w Łodzi

Dr hab. n. med., prof. WIML Mariusz Frączek

Wojskowy Instytut Medycyny Lotniczej w Warszawie

Lek. med. Ewelina Frejlich

II Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej i Chirurgii Onkologicznej UM we Wrocławiu

Klinika Chirurgii Ogólnej i Chirurgii Onkologicznej, Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. Jana Mikulicza-Radeckiego we Wrocławiu

Dr n. med. Juliusz Gątarek

Klinika Chirurgii, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

Dr n. med. Andrzej Grabarczyk

Katedra i Klinika Chirurgii Przewodu Pokarmowego SUM w Katowicach

Dr n. med. Michał Grąt

Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby WUM

Dr n. med. Beata Jabłońska

Katedra i Klinika Chirurgii Przewodu Pokarmowego SUM w Katowicach

Prof. dr hab. n. med. Arkadiusz Jeziorski

Klinika Chirurgii Onkologicznej UM w Łodzi

Mjr lek. med. Emil Jędrzejewski

Klinika Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej, Metabolicznej i Torakochirurgii, Centralny Szpital Kliniczny MON, Wojskowy Instytut Medyczny

Prof. dr hab. n. med. Piotr Kaliciński

Klinika Chirurgii Dziecięcej i Transplantacji Narządów, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie

Dr n. med. Krzysztof Kaseja

Oddział Chirurgii Ogólnej i Naczyniowej, Specjalistyczny Szpital im. prof. A. Sokołowskiego w Szczecinie-Zdunowie

Prof. dr hab. n. med. Wojciech Kielan

II Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej i Chirurgii Onkologicznej UM we Wrocławiu

Dr hab. n. med. Małgorzata Kołodziejczak

Warszawski Ośrodek Proktologii, Szpital św. Elżbiety w Warszawie

Lek. med. Paulina Kołomańska

Klinika Chirurgii Ogólnej i Naczyniowej CSK MSW w Warszawie

Prof. dr hab. n. med. Marek Krawczyk

Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby WUM

Dr n. med. Michał Kusiński

Klinika Chirurgii Endokrynologicznej, Ogólnej i Naczyniowej UM w Łodzi

Dr n. med. Katarzyna Kuśnierz

Katedra i Klinika Chirurgii Przewodu Pokarmowego SUM w Katowicach

Prof. dr hab. n. med. Krzysztof Kuzdak

Kierownik Kliniki Chirurgii Endokrynologicznej, Ogólnej i Naczyniowej UM w Łodzi

Prof. dr hab. n. med. Paweł Lampe

Katedra i Klinika Chirurgii Przewodu Pokarmowego SUM w Katowicach

Dr hab. n. med. Wojciech Lisik

Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej i Transplantacyjnej, Instytut Transplantologii WUM

Prof. dr hab. n. med. Andrzej Matyja

I Katedra Chirurgii Ogólnej i Klinika Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej i Gastroenterologicznej CMUJ w Krakowie

Lek. med. Maciej Matyja

II Katedra Chirurgii Ogólnej CMUJ w Krakowie

Dr hab. n. med. Maciej Michalik, prof. UWM

Kierownik Katedry i Kliniki Chirurgii Ogólnej i Małoinwazyjnej, Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Olsztynie

Prof. dr hab. n. med. Maciej Misiołek

Katedra i Oddział Kliniczny Otorynolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej w Zabrzu SUM w Katowicach

Dr n. med. Marcin Możański

Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii, Centralny Szpital Kliniczny MON, Wojskowy Instytut Medyczny

Dr hab. n. med. Sławomir Mrowiec

Katedra i Klinika Chirurgii Przewodu Pokarmowego SUM w Katowicach

Dr hab. n. med. Piotr Myśliwiec 

I Klinika Chirurgii Ogólnej i Endokrynologicznej UM w Białymstoku

Prof. dr hab. n. med. Tadeusz M. Orłowski

Klinika Chirurgii, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

Dr n. med. Artur Pasternak

I Katedra Chirurgii Ogólnej i Kliniki Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej i Gastroenterologicznej CMUJ w Krakowie

Katedra Anatomii CMUJ w Krakowie

Prof. dr hab. n. med. Krzysztof Paśnik

Klinika Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej, Metabolicznej i Torakochirurgii, Centralny Szpital Kliniczny MON, Wojskowy Instytut Medyczny

Lek. med. Alicja Przywózka

Kliniczny Oddział Chirurgii Ogólnej i Kolorektalnej, Szpital Bielański w Warszawie

Prof. dr hab. n. med. Piotr Richter

I Katedra Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej i Gastroenterologicznej CMUJ w Krakowie

Dr n. med. Julia Rudno-Rudzińska

II Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej i Chirurgii Onkologicznej UM we Wrocławiu

Prof. dr hab. n. med. Piotr Rutkowski

Klinika Nowotworów Tkanek Miękkich, Kości i Czerniaków, Centrum Onkologii-Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie

Prezes Polskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej

Dr n. med. Adam Skalski

II Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej i Chirurgii Onkologicznej UM we Wrocławiu

Lek. med. Robert Skibiński

I Katedra Chirurgii Ogólnej i Kliniki Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej i Gastroenterologicznej CMUJ w Krakowie

Prof. dr hab. n. med. Maciej Słodkowski

Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Gastroenterologicznej i Onkologicznej WUM

Dr n. med. Michał Solecki

II Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Gastroenterologicznej i Nowotworów Układu Pokarmowego UM w Lublinie

Dr n. med. Rafał Solecki

I Katedra Chirurgii Ogólnej i Kliniki Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej i Gastroenterologicznej CMUJ w Krakowie

Prof. dr hab. n. med. Janusz Strzelczyk

Klinika Chirurgii Ogólnej i Transplantacyjnej UM w Łodzi

Prof. dr hab. n. med. Marek Szczepkowski

Kliniczny Oddział Chirurgii Ogólnej i Kolorektalnej, Szpital Bielański w Warszawie

Wydział Rehabilitacji, Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie

Dr n. med. Mirosław Szura

I Katedra Chirurgii Ogólnej i Kliniki Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej i Gastroenterologicznej CMUJ w Krakowie

Dr n. med. Robert Tarnawa

II Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej i Chirurgii Onkologicznej UM we Wrocławiu

Prof. dr hab. n. med. Wiesław Tarnowski

Klinika Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej i Przewodu Pokarmowego CMKP w Warszawie

Płk dr n. med. Piotr Trojanowski

Klinika Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej, Metabolicznej i Torakochirurgii, Centralny Szpital Kliniczny MON, Wojskowy Instytut Medyczny

Prof. dr hab. n. med. Grzegorz Wallner

II Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Gastroenterologicznej i Nowotworów Układu Pokarmowego UM w Lublinie

Konsultant krajowy w dziedzinie chirurgii ogólnej

Lek. med. Piotr Worobiec

Klinika Chirurgii Naczyniowej CSK MSW w Warszawie

Dr hab. n. med., prof. WIML Mariusz Wyleżoł

Klinika Chirurgii, Wojskowy Instytut Medycyny Lotniczej w Warszawie

Dr n. med. Witold Zgodziński

II Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Gastroenterologicznej i Nowotworów Układu Pokarmowego UM w Lublinie

Przedmowa do wydania polskiego

Mimo istnienia odpowiednich przepisów prawa w polskiej chirurgii nadal brak jest wzorców wskazujących, jak powinien zostać sporządzony protokół operacyjny. Tradycyjny, międzypokoleniowy przekaz zasad sporządzania protokołów przyczynia się do braku ich uniwersalności i utrudnia porównywanie protokołów sporządzanych na różnych oddziałach chirurgicznych. Ponadto w przypadku wystąpienia zdarzenia niepożądanego wszelkie zapewnienia, że operację przeprowadzono zgodnie z zasadami sztuki medycznej, są niejednokrotnie bezskuteczne, jeżeli dokumentacja medyczna tego nie potwierdza. Dlatego też w krajach, w których dostrzeżono tę sytuację, już przed wieloma laty opracowano i uszczegółowiono zasady sporządzania protokołów operacyjnych. Już pierwszy rzut oka na zawartość książki, której tłumaczenie oddajemy właśnie do rąk Czytelników, wskazuje, jaka przepaść dzieli w tym zakresie polską chirurgię od chirurgii światowej.

Konieczność opracowania wzorcowych opisów zabiegów operacyjnych została dostrzeżona przez Zarząd Główny Towarzystwa Chirurgów Polskich, gdzie w Komisji Nauki pracującej pod przewodnictwem Pana Profesora Pawła Lampe podjęto prace inicjujące opracowanie takich wzorców. Jednak, jak głosi stare przysłowie mówiące o wyważaniu otwartych drzwi, na pewno korzystniejsze jest przetłumaczenie i adaptowanie odpowiedniej publikacji zagranicznej niż opracowywanie zasad od początku. Podobnego zdania był także Pan Profesor Paweł Lampe, kiedy przedstawiłem mu propozycję wspólnego z PZWL przetłumaczenia i wydania książki.

Najbardziej jednak dumny jestem z faktu, że propozycja wydania dzieła w Polsce znalazła pełne poparcie obecnego prezesa Towarzystwa Chirurgów Polskich, a jednocześnie Konsultanta Krajowego w dziedzinie chirurgii ogólnej – Pana Profesora Grzegorza Wallnera, który także osobiście zaangażował się w tłumaczenie i redakcję naukową książki.

Ponieważ publikacja zawiera zarówno rozdziały poświęcone chirurgii ogólnej, jak i chirurgii naczyniowej, wydanie jej polskiego tłumaczenia byłoby niemożliwe bez osobistego zaangażowania się w jej przetłumaczenie i wydanie Pana Profesora Piotra Andziaka – Konsultanta Krajowego w dziedzinie chirurgii naczyniowej.

Żywię nadzieję, że polskie wydanie książki będzie cieszyło się dużym powodzeniem wśród polskich chirurgów oraz że wypełni lukę w tym zakresie w polskim piśmiennictwie.

Jednak najważniejszym w mojej opinii efektem wydania dzieła w naszym kraju – dzięki zapoznaniu się polskich chirurgów z wzorcami protokołów operacyjnych i zastosowaniu się do nich – będzie zwiększenie bezpieczeństwa pacjentów.

Niewątpliwie dodatkową korzyścią wynikającą z wprowadzenia tego typu wzorców do codziennej praktyki będzie możliwość prowadzenia wieloośrodkowych badań oraz porównywania wyników leczenia uzyskiwanych przez poszczególne ośrodki chirurgiczne.

Chciałbym podkreślić, że podawanie w książce konkretnych nazw zastosowanych narzędzi czy materiałów nie jest równoznaczne z ich zalecaniem, gdyż publikacja nie promuje żadnej z firm, której nazwy towarowe zostały użyte w tekście. Chodzi jedynie o to, aby dokładnie odnotować w protokole, czego użyto, co zastosowano, w jaki sposób, kiedy i dlaczego.

Ponadto uznaliśmy, że zastosowanie jednego rodzaju gramatycznego w odniesieniu do pacjentów przyczyni się do większej czytelności i przejrzystości książki, a przypadek tylko sprawił, że wybraliśmy rodzaj męski.

Chciałbym serdecznie podziękować najwybitniejszym polskim chirurgom za ogrom pracy, jaki włożyli w przetłumaczenie poszczególnych rozdziałów niniejszej książki. Mam nadzieję, że opracowanie polskiego skorowidza ułatwi praktyczne posługiwanie się nią.

dr hab. n. med., prof. WIML Mariusz Wyleżoł

Przedmowa Profesora Pawła Lampego

Aktualny wzór opisu operacyjnego jest regulowany rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 21 grudnia 2010 roku (Dz.U. 2010 Nr 252 poz. 1697), określającego formalnoprawne cechy tego dokumentu. W Klinice, którą kieruję, od 3 lat obowiązuje wzór opisu pankreatoduodenektomii, który w mojej ocenie pozwoli w przyszłości dokładnie retrospektywnie analizować elementy techniki operacyjnej oraz szczegóły anatomii (w tym anomalie) istotne dla wczesnych i odległych skutków operacji. Dlatego z wielką przychylnością podszedłem do pomysłu prof. Mariusza Wyleżoła dotyczącego przetłumaczenia z języka angielskiego dzieła „Operative dictations in general and vascular surgery”, zawierającego wzorcowe opisy podstawowych operacji wewnątrzbrzusznych. Książka ta jest oparta na doświadczeniach amerykańskich chirurgów, którzy wcześniej niż my stwierdzili, że potrzebna jest unifikacja opisów operacyjnych, wynikająca zarówno z uwarunkowań medycznych, jak i wymagań prawnych. Polskie wydanie tej wartościowej pozycji wychodzi naprzeciw inicjatywie Zarządu Głównego Towarzystwa Chirurgów Polskich i pozwala środowisku polskich chirurgów – przed ewentualnym opracowaniem własnych wzorców opisów – zapoznać się z niebagatelnym doświadczeniem kolegów amerykańskich. Jestem przeświadczony, że książka, którą oddajemy w Państwa ręce, przetłumaczona przez wybitnych polskich specjalistów, będzie kamieniem milowym na trudnej drodze do stworzenia dokumentu pomocnego w unifikacji postępowania i stworzenia zaleceń dotyczących postępowania w podstawowych typach operacji. W najmniejszym stopniu nie zależy nam na ograniczaniu swobody działania chirurgów, a raczej na wyrobieniu nawyku skrupulatnego odnotowywania wszelkich procedur wykonywanych w polu operacyjnym, co może istotnie przyczynić się do zwiększenia ich poprawności. Z żalem żegnam czas, gdy wystarczyło napisać „w sposób typowy wycięto przełyk – materiał zgodny”. W interesie pacjenta i własnym musimy się dostosować do wymogów współczesności i postępu. Mimo krytycznej oceny sposobu organizacji polskiego lecznictwa musimy obiektywnie stwierdzić, że odnosi ono sukcesy, których miarą jest zwiększenie długości życia społeczeństwa.

prof. dr hab. n. med. Paweł Lampe

Przedmowa Profesora Grzegorza Wallnera

Jednym z podstawowych dogmatów współczesnej medycyny jest dążenie do podnoszenia jakości leczenia i zwiększenia bezpieczeństwa pacjenta. Kanonem współczesnej medycyny, w tym wszystkich dyscyplin zabiegowych, łącznie z chirurgią, jest postępowanie zgodnie z zasadami evidence-based medicine (medycyny opartej na dowodach) i evidence-based surgery (chirurgii opartej na dowodach). Elementem tej strategii w przypadku nowoczesnej chirurgii jest upowszechnianie zasad kompleksowego leczenia, stosowania tych samych, standardowych procedur diagnostyczno-terapeutycznych oraz personalizacja i indywidualizacja terapii. Konieczność porównywania wyników leczenia operacyjnego, analizy powikłań, monitorowania odległych wyników terapii itp. wymaga prowadzenia jednolitej dokumentacji medycznej i ujednolicenia zasad profesjonalnej komunikacji między poszczególnymi chirurgami i ośrodkami oraz komunikacji globalnej – między wszystkimi krajami.

Standardem stało się opracowywanie przez towarzystwa naukowe, gremia ekspertów i organizacje sprawujące nadzór nad jakością opieki medycznej w poszczególnych krajach wytycznych, które wychodziłyby naprzeciw oczekiwaniom grup pacjentów, firm ubezpieczeniowych oraz narodowych płatników. Jednocześnie profesjonalne wytyczne (guidelines) stanowią dla wszystkich lekarzy, w tym również chirurgów, podstawę do wykonywania procedur diagnostyczno-terapeutycznych zgodnie z aktualnym stanem wiedzy. Jest to także niezbędny element weryfikacji badań naukowych i obiektywnych analiz na świecie.

W trend tych działań znakomicie wpisuje się publikacja „Operative dictations in general and vascular surgery”. Wspólne dzieło wielu uznanych chirurgów, głównie ze Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, opublikowane przez wydawnictwo Springer, stanowi znakomity materiał źródłowy dotyczący standardów, jakie powinny obowiązywać przy opracowywaniu protokołów operacyjnych. To także świetne kompendium odzwierciedlające dynamiczny postęp wiedzy w zakresie aktualnie wykonywanych procedur operacyjnych, w tym z zastosowaniem technik minimalnie inwazyjnych. Imponuje szeroki zakres i standaryzacja opracowanych protokołów operacyjnych, z zachowaniem identycznego schematu opisu i konieczności zawarcia niezbędnych informacji niezależnie od rodzaju operacji, techniki operacyjnej czy operowanego narządu. Niniejsze opracowanie jest również istotne w kontekście ewentualnych aspektów prawnych – kompletności i poprawności dokumentacji protokołów operacyjnych.

To pierwsza tego rodzaju publikacja na temat standaryzacji dokumentacji medycznej w zakresie przygotowywania protokołów operacyjnych w piśmiennictwie polskim. Co ważne, dzieło to zostało przetłumaczone i opracowane przez grono wybitnych polskich specjalistów, ekspertów, którzy łączą codzienną praktykę kliniczną z dbałością o jakość leczenia w chirurgii.

Dla mnie osobiście niezmiernie ważny jest fakt, że wersja polska niniejszej publikacji została opracowana z inicjatywy i pod patronatem Towarzystwa Chirurgów Polskich, przy wydatnym współudziale członków Zarządu Głównego tego stowarzyszenia. W moim przekonaniu opracowanie „Operative dictations in general and vascular surgery” powinno być w posiadaniu wszystkich chirurgów w Polsce.

Prof. dr hab. n. med. Grzegorz Wallner

Przedmowa – przesłanie do szkolących się lekarzy

Chirurdzy kochają operowanie – nikt nie lubi papierkowej roboty. Protokół operacyjny, zwany powszechnie opisem operacji, jest jednym z najważniejszych elementów dokumentacji medycznej, który jest sporządzany przez chirurga. Dokładne odnotowanie tego, co wydarzyło się w sali operacyjnej – jakie były wskazania, co stwierdzono, co wykonano, kto uczestniczył w operacji, jakich szwów i narzędzi użyto, jakie stwierdzono anomalie anatomiczne – jest podstawową umiejętnością, której chirurg musi się nauczyć. Obecnie lekarze szkolący się w zakresie chirurgii rzadko otrzymują szczegółową instrukcję, jak stworzyć zwięzły protokół operacyjny zawierający kluczowe informacje. Chcielibyśmy, aby z książki, którą oddajemy do rąk Czytelnika, korzystały właśnie osoby szkolące się z zakresu chirurgii.

Młody lekarzu, stwórz swoją wersję tej książki! W miejscach przeznaczonych na notatki opisz krótko odmiany technik operacyjnych preferowane przez chirurgów, z którymi przyszło Ci współpracować. Odnotuj ich preferencje dotyczące materiału szewnego, ułożenia chorego i innych, nawet najdrobniejszych detali. Przyjmij jako zasadę przeglądanie tych materiałów przed umyciem się do danego rodzaju operacji. Chirurgia składa się z tysięcy drobnych detali. Zanotuj, co jest dobre, a co mniej przydatne. Wcześniej niż Ci się wydaje, staniesz przed komisją egzaminacyjną i podejmiesz samodzielną pracę. Kiedy tak się stanie, ta książka pomoże Ci przypomnieć sobie wszystko to, czego się nauczyłeś, i pomoże Ci w określeniu Twoich własnych preferencji w odniesieniu do technik operacyjnych. Mamy nadzieję, że będziesz zadowolony, korzystając z tej wyjątkowej książki.

Prosimy o przekazywanie komentarzy i sugestii, które pomogą nam ulepszyć kolejne jej wydania.

Jamal H. Hoballah

Carol E.H. Scott-Conner

Wprowadzenie

Drugie wydanie tej książki, podobnie jak pierwsze, zostało przygotowane w celu wprowadzenia Czytelnika w świat technik operacyjnych. Dzięki wygodnemu formatowi mieści się w kieszeni fartucha i w podręcznej szafce na sali operacyjnej. Obecne wydanie książki zostało rozszerzone o 60 nowych opisów operacji, co zaowocowało powiększeniem objętości o 35%. Zostało w szczególności uzupełnione o techniki endowaskularne, co odzwierciedla zmiany, jakie dokonały się w ostatnich latach w leczeniu chorób naczyń.

Niniejszej publikacji postawiono dwa zasadnicze zadania. Po pierwsze, aby zawierała wzorce protokołu operacyjnego, który może być indywidualizowany i używany jako szablon. Po drugie, aby była pewnego rodzaju listą kontrolną dającą chirurgowi zasadnicze informacje na temat każdej operacji. Jednocześnie pozostawiono w niej dużo miejsca na własne notatki Czytelnika. Dzięki zapoznaniu się z informacjami zawartymi w książce szkolący się chirurg wejdzie na salę operacyjną znacznie lepiej przygotowany, co pozwoli mu na aktywne uczestnictwo w operacji i nauczenie się tak wiele, jak to tylko możliwe. Po zakończeniu procesu szkoleniowego książka z zebranymi przez adepta chirurgii notatkami będzie stanowiła bezcenne źródło wiedzy, podobnie jak indywidualne notatki sporządzane przez wielu znanych chirurgów. Pierwsze wydanie tej książki zostało również bardzo pozytywnie ocenione i uznane za cenny materiał do wykorzystania przed przystąpieniem do egzaminu specjalizacyjnego z chirurgii.

Książka ta jest przeznaczona także dla praktykujących chirurgów, którzy mogą zmodyfikować każdy szablon, aby odzwierciedlić własne doświadczenie. Zawiera ponadto zwięzłe przypomnienie zasadniczych etapów tych operacji, które są rzadziej wykonywane.

W niniejszej publikacji znajdą Państwo zwięzły opis 226 operacji, czyli większości zabiegów wykonywanych współcześnie przez chirurgów ogólnych i naczyniowych. Dla każdej operacji określono najczęstsze wskazania, które obejmują aż 95% sytuacji, w których dana operacja jest wykonywana. W dalszej kolejności opisano zasadnicze etapy operacji, co pozwala na wyobrażenie sobie przebiegu zabiegu, do którego właśnie przystępujemy. Następnie wymieniono możliwe odmiany techniki wykonania operacji, aby podpowiedzieć chirurgowi, jakie konkretne sytuacje mogą się zdarzyć podczas operacji i powinny zostać odnotowane w protokole operacyjnym. Muszą one być indywidualizowane, gdyż ich różnorodność jest bardzo duża, począwszy od zasadniczych odmian w technice operacyjnej, takich jak wykonanie zespolenia ręcznego lub mechanicznego, przez takie szczegóły, jak rodzaj szwu, czy też wykorzystanie urządzeń do autotransfuzji. W kolejnej części opisu wymieniono możliwe powikłania, które są typowe dla poszczególnych operacji. Powikłania (np. zawał mięśnia sercowego, krwawienie, zakażenie), które mogą towarzyszyć każdej interwencji chirurgicznej, nie zostały wymienione, chyba że są charakterystyczne i częściej związane z daną operacją.

Kolejnym elementem opisu przebiegu operacji jest wzorzec protokołu operacyjnego. Wierzymy, że papier jest tani, a czas cenny, i założyliśmy, że Czytelnik oczekuje od tej części rozdziału wygody i kompletności. W związku z tym zminimalizowaliśmy potrzebę sięgania do innych części rozdziału, mimo że niektóre informacje zostały już w nich zawarte i będą powtórzone. W tym celu zawarliśmy w opisach podobne elementy początkowe i końcowe (np. jak otworzyć i zamknąć brzuch), chociaż w celu zachowania zwięzłości istotne dla każdego protokołu operacyjnego informacje dotyczące utraty krwi, toczenia płynów i liczenia narzędzi nie zostały uwzględnione w poszczególnych opisach. Bardziej skomplikowane operacje mają liczne odmiany, dlatego staraliśmy się zachować równowagę między zwięzłością a kompletnością wzorców protokołów operacyjnych. W związku z tym, na podstawie doświadczenia, zamieściliśmy we wzorcach opisy odpowiadające najczęstszym sytuacjom klinicznym i ich dodatkowym modyfikacjom.

Zalecamy, aby korzystając z tej książki, sięgać także do innych opracowań, np. takich jak:

Scott-Conner C.E.H. (red.): Chassin’s Operative Strategy in General Surgery, 3rd edition, Springer-Verlag, New York 2001.

Scott-Conner C.E.H. (red.): Chassin’s Operative Strategy in Colon and Rectal Surgery. Springer-Verlag, New York 2006.

Scott-Conner C.E.H. (red.): The SAGES Manual: Fundamentals of Laparoscopy and GI Endoscopy, 2nd edition. Springer-Verlag, New York 2006.

Scott-Conner C.E.H., Cuschieri A., Carter A.F.: Minimal Access Surgical Anatomy. Lippincott Williams & Wilkins, Philadelphia 2000.

Scott-Conner C.E.H., Dawson D.L.: Operative Anatomy, 3rd edition. Lippincott Williams & Wilkins, Philadelphia 2009.

Lumley J.S.P., Hoballah J.J.: Vascular Surgery. Springer Surgery Atlas Series. Springer, Heidelberg (forthcoming 2010).

Hoballah J.J.: Vascular Reconstructions: Anatomy, Exposures and Techniques. Springer-Verlag, New York 2000.

Większość rozdziałów zostało napisanych przez lekarzy specjalizujących się w chirurgii na University of Iowa College of Medicine oraz American University of Beirut, przedstawionych na kolejnych stronach niniejszej książki. Jej powstanie było możliwe właśnie dzięki nim. Za wszelkie błędy są natomiast odpowiedzialni redaktorzy poszczególnych części książki. Na zakończenie chcielibyśmy podziękować: Katherine Carolan, za ciężką pracę i pomoc, Laurze Gillan, za wsparcie i przyczynienie się do ukazania pierwszego wydania tej książki, a także Richardowi Hruska i Elizabeth Orthmann za czuwanie nad opracowaniem drugiego wydania, jak również lekarzom specjalizującym się w chirurgii i naszym kolegom.