Copyright © Jennifer Worth 2002
All rights reserved
© Copyright for the Polish translation
by Wydawnictwo Literackie, 2014

PROJEKT GRAFICZNY OKŁADKI: © CTM Productions Ltd. A Neal Street Production for the BBC
ILUSTRACJE: Laurence Cendrowicz
REDAKTOR PROWADZĄCY: Katarzyna Krzyżan-Perek
REDAKCJA: Paulina Orłowska
KOREKTA: Ewa Kochanowicz, Anna Rudnicka, Lidia Timofiejczyk

Wydawnictwo Literackie Sp. z o.o.
ul. Długa 1, 31-147 Kraków
bezpłatna linia telefoniczna: 800 42 10 40
księgarnia internetowa: www.wydawnictwoliterackie.pl
e-mail: ksiegarnia@wydawnictwoliterackie.pl
fax: (+48-12) 430 00 96 tel.: (+48-12) 619 27 70

ISBN: 978-83-08-05632-5

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy plik jest objęty ochroną prawa autorskiego i zabezpieczony znakiem wodnym (watermark). Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku. Rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody właściciela praw jest zabronione.

Spis treści

Dedykacja

ZAWOŁAJCIE POŁOŻNĄ!

DOM NONNATA

PORANNE WIZYTY

CHUMMY

MOLLY

ROWER

PORADNIA DLA KOBIET W CIĄŻY

KRZYWICA

RZUCAWKA

FRED

DZIECKO NA BOŻE NARODZENIE

PORÓD POŚLADKOWY

JIMMY

LEN I CONCHITA WARRENOWIE

SIOSTRA MONICA JOAN

MARY

ZAKIR

CABLE STREET

ŻYCIE NA ULICY

UCIECZKA

SIOSTRA EVANGELINA

PANI JENKINS

ROSIE

PRZYTUŁEK

ZAŁAMANIE RYNKU WIEPRZOWINY

BELLA

DORIS

TED

UROCZYSTY OBIAD

SMOG

LOTNA BRYGADA

WCZEŚNIAK

STAROŚĆ

POCZĄTEK

EPILOG

PODZIĘKOWANIA

Źródła cytatów

Wszystkie rozdziały dostępne są w pełnej wersji książki

Dedykuję tę książkę mojemu ukochanemu mężowi Philipowi

Historię Mary poświęcam również pamięci ojca Josepha Williamsona i Daphne Jones

ZAWOŁAJCIE POŁOŻNĄ!

Po co ja się w ogóle w to wpakowałam?! Chyba oszalałam! Mogłam wybrać tyle innych bardziej interesujących i lepiej płatnych zawodów — modelka, stewardesa w liniach lotniczych albo na statku. Tylko idiotka postanowiłaby zostać pielęgniarką! A na dodatek jeszcze położną…

Jest druga trzydzieści nad ranem! Na wpół przytomna szarpię się z uniformem. Trzy godziny snu po siedemnastogodzinnym dniu pracy, jakaś paranoja! Czy ktoś chce się ze mną zamienić? Na zewnątrz ziąb i w dodatku leje jak z cebra. W ciemnościach wpadam na swój rower i tłukę sobie goleń. Boli. Mechanicznie mocuję torbę z całym instrumentarium, a potem wyprowadzam rower na pustą ulicę.

Jadę wzdłuż Leyland Street, przez East India Dock Road i dalej na Isle of Dogs. Deszcz mnie obudził, a miarowe pedałowanie uspokoiło. Skąd do licha ten pomysł z pielęgniarstwem? Na pewno nie była to sprawa powołania ani palącego pragnienia, by nieść ukojenie cierpiącym. W takim razie co? Złamane serce, potrzeba ucieczki, wyzwanie, seksowny uniform z mankietami i kołnierzykiem, opięta kibić i mały zadziorny czepek. Naprawdę to były wszystkie powody? Sama już nie wiem. „Seksowny uniform, dobre sobie”, myślę, pedałując w strugach deszczu, opatulona granatowym płaszczem z gabardyny, z czepkiem mocno naciągniętym na głowę. Istne wcielenie zmysłowości.

Mijam pierwszy most obrotowy, zamykający suche doki, które przez cały dzień, podczas załadowywania i rozładowywania wielkich statków, tętnią życiem. Robotnicy portowi, dokerzy, kierowcy, nawigatorzy, żeglarze, monterzy, operatorzy dźwigów, tysiące mężczyzn, wyciskają tu siódme poty. Ale teraz w dokach panują gęsta ciemność i cisza, przerywana jedynie dźwiękiem poruszającej się wody.

Przejeżdżam obok kamienic czynszowych, w których śpią w ciasnych mieszkankach nieprzebrane rzesze ludzi, zapewne po cztery albo pięć osób w jednym łóżku. Dwa pokoje dla rodziny z dziesiątką albo dwunastką dzieci. Nie mam pojęcia, jak oni to wytrzymują.

Pędzę dalej do mojej pacjentki. Machają do mnie policjanci; oni zawsze chodzą we dwóch, żeby się nawzajem ochraniać, a pielęgniarki i położne w pojedynkę, bo nikt nigdy nie podniósłby na nas ręki. Najwięksi brutale i twardziele darzą nas takim szacunkiem, wręcz czcią, że bez obaw wszędzie możemy pojawiać się same, i w dzień, i w nocy.

Przede mną ciągnie się ciemna, nieoświetlona droga. Biegnie nieprzerwanie wokół Isle. Rozchodzi się od niej sieć wąskich przecznic, przy których stoją tysiące domów szeregowych. Droga ma w sobie coś romantycznego, chyba przez to, że zawsze słychać na niej szum płynącej rzeki.

Wkrótce zjeżdżam z West Ferry Road w boczną ulicę. Od razu dostrzegam dom mojej pacjentki — tylko w jego oknach pali się światło.

W środku oczekuje mnie delegacja kobiet. Matka rodzącej, jej babcia (a może dwie babcie?), dwie lub trzy ciotki, siostry, przyjaciółki, sąsiadka. „Bogu dzięki, że nie ma tu pani Jenkins”, przemyka mi przez myśl.

Gdzieś za tym wielkim żeńskim zgromadzeniem czai się samotny samiec, sprawca całego zamieszania. Zawsze współczuję mężczyznom w takiej sytuacji, ponieważ wydają się zepchnięci na margines.

Hałas i trajkot kobiet otula mnie jak koc.

— Jak się pani ma, złociutka? Szybko się pani uwinęła.

— Da płaszcz i kapelusz.

— Parszywa noc. Pani przyjdzie się ogrzać, siostro.

— Może by tak herbaty? Dobrze pani zrobi.

— Jest na górze, siostro. Bóle ma co pięć minut. Jak pani wyszła, to zasnęła, przed północą. Potem się obudziła, coś druga była, a że te bóle to miała coraz mocniejsze i częstsze, tośmy pomyślały, że trza wezwać położną, co nie, mamuniu?

Mamunia przytakuje i dodaje autorytarnie:

— Żeśmy tam zaniosły gorącej wody i czyściuteńkich ręczników, i napaliły od serca, coby dzieciątku było miło i ciepło.

Nigdy nie należałam do zbyt rozmownych, a w tej sytuacji nie musiałam się prawie w ogóle odzywać. Podałam im swój płaszcz i czepek, ale za herbatę podziękowałam. Zdążyłam już poznać ten smak — herbata z Poplar to jakieś ohydztwo: parzona godzinami, tak mocna, że dałoby się nią zaimpregnować ogrodzenie, i na dodatek zaprawiona lepkim, słodkim mlekiem skondensowanym.

Jak dobrze, że ogoliłam Muriel jeszcze za dnia, kiedy było dobre światło i nie ryzykowałam, że ją skaleczę. Przy okazji zrobiłam jej lewatywę. Nie znoszę tej części swojej pracy; kto by chciał aplikować lewatywę z litra wody z mydłem (zwłaszcza w domu bez ubikacji), z całym tym bałaganem i smrodem, jaki się z tym wiąże, o trzeciej nad ranem? Cieszę się, że mam to już z głowy.

Idę na górę do Muriel, dorodnej dwudziestopięciolatki, która rodzi czwarte dziecko. Gazowa lampa oblewa pokój łagodnym blaskiem. Ogień płonie w najlepsze, niemal można się tu udusić z gorąca. Wystarczy mi rzut oka i już wiem, że Muriel zbliża się do drugiej fazy porodu — poty, delikatne dyszenie, dziwny, skoncentrowany wzrok, typowy dla kobiety, która skupia wszystkie siły psychiczne i fizyczne na swoim ciele i cudzie, jaki wkrótce z siebie wyda. Nie odzywa się słowem, tylko ściska moją dłoń i uśmiecha się z roztargnieniem. Zostawiłam ją przed trzema godzinami, podczas pierwszej fazy porodu. Przez cały dzień męczyła się ze skurczami przepowiadającymi i była już wykończona, około dziesiątej wieczorem podałam jej więc wodzian chloralu[1] w nadziei, że prześpi całą noc i rano obudzi się w pełni sił. Środek nie zadziałał. Czy zmierzamy we właściwym kierunku?

Muszę się upewnić, jak daleko zaszły sprawy, przygotowuję się zatem do badania przezpochwowego. Gdy szoruję ręce, nadciąga kolejny skurcz — stopniowo przybiera na sile, aż w końcu biedne ciało Muriel zdaje się niemal od niego pękać. Oszacowano, że w szczytowej fazie porodu każdy skurcz macicy wywiera taki sam nacisk jak zamykające się drzwi kolejki podziemnej. Patrząc na rodzącą Muriel, jestem w stanie w to uwierzyć. Jej matka i siostra siedzą obok. Trzyma się ich desperacko, oniemiała, dysząc z bólu. Z gardła rodzącej wydobywa się zduszony jęk, aż wreszcie skurcz mija, a ona opada wyczerpana, by zebrać siły, zanim nadejdzie następny.

Nakładam rękawiczki i lubrykant. Proszę Muriel, żeby podciągnęła kolana, bo chcę ją zbadać. Dobrze wie, co zrobię i dlaczego. Podkładam pod jej pośladki sterylne prześcieradło i wsuwam dwa palce do pochwy. Główka nisko w kanale rodnym, położenie podłużne główkowe, szyjka macicy skrócona, ale wody płodowe jeszcze nie odeszły. Sprawdzam tętno płodu, miarowe sto trzydzieści. Dobrze. Tylko tyle muszę wiedzieć. Mówię matce, że wszystko w porządku i że to już nie potrwa długo. Potem zaczyna się kolejny skurcz.

Czas przygotować moją tackę. Komoda została wcześniej uprzątnięta, żebym miała miejsce do pracy. Rozkładam nożyczki, zacisk i taśmę na pępowinę, stetoskop położniczy, nerki, gazę i waciki, kleszcze. Nie potrzeba tego wiele, ważne, by w razie czego dało się ten zestaw z łatwością transportować, zarówno na rowerze, jak i przez całe kilometry schodów i korytarzy w czynszówkach.

Łóżko przygotowano już wcześniej. Zawsze szykujemy dla położnicy specjalną paczkę, którą tydzień lub dwa przed porodem odbiera jej mąż. Są w niej podkłady poporodowe, duże chłonne prześcieradła jednorazowego użytku i gruby brązowy papier. Wygląda absurdalnie staroświecko, ale jest bardzo skuteczny. Okrywa całe łóżko, można na nim rozłożyć podkłady i prześcieradła, a po porodzie zwinąć wszystko razem w tobołek i spalić.

Łóżeczko jest już gotowe. Pod ręką czeka też miska odpowiednich rozmiarów, a na dole gotują się litry wrzątku. W domu nie ma bieżącej ciepłej wody. Zastanawiam się, jak ci ludzie radzili sobie, kiedy nie mieli także zimnej. Pójście po nią i zagotowanie musiało trwać wieczność. Poza tym na czym ją gotowali? W kuchni na piecu nieustannie opalanym węglem, jeśli mogli sobie na niego pozwolić, albo drewnem, jeśli nie mogli.

Nie mam jednak czasu na rozmyślania. Poród często ciągnie się przez całą noc, lecz coś mi mówi, że nie tym razem. Narastająca siła i częstotliwość skurczów, i to, że chodzi już o czwarte dziecko, wskazują, że trwa druga faza. Skurcze następują teraz w trzyminutowych odstępach. Ile jeszcze wytrzyma Muriel, ile wytrzyma którakolwiek kobieta? Nagle pęcherz płodowy pęka i wody zalewają łóżko. Właśnie tak wolę; zaczynam się lekko niepokoić, kiedy wody odpływają wcześnie. Gdy skurcz mija, razem z matką Muriel jak najszybciej zmieniamy przesiąknięte prześcieradła. Na tym etapie rodząca nie może już wstać, dlatego musimy ją przetoczyć. Przy kolejnym skurczu widzę główkę. Teraz trzeba się skupić.

Kierowana zwierzęcym instynktem kobieta zaczyna przeć. Jeśli wszystko dobrze idzie, wieloródka potrafi wypchnąć główkę w ciągu paru sekund, ale my wcale tego nie chcemy. Każda dobra położna stara się, aby główka wysuwała się pomału, miarowo.

— Muriel, po tym skurczu połóż się na lewym boku. Postaraj się nie przeć na plecach. Właśnie tak, obróć się, skarbie, twarzą do ściany. Podciągnij prawą nogę pod brodę. Oddychaj głęboko, oddychaj tak cały czas. Skup się na głębokich oddechach. Siostra ci pomoże.

Nachylam się nad niskim, zapadającym się łóżkiem. Chyba one wszystkie zapadają się pośrodku i czasem odbiera się poród na klęczkach. Nie ma czasu na rozmyślania, musimy się skoncentrować.

— Oddychaj głęboko, lekko przyj. Nie za mocno. — Skurcz mija i znów osłuchuję tętno płodu: tym razem sto czterdzieści. Wyższe, ale w normie; to tylko pokazuje, jak wiele musi znieść dziecko, żeby przyjść na ten świat. Następny skurcz.

— Przyj lekko, Muriel, nie za mocno. Dziecko wkrótce się urodzi.

Muriel zwija się z bólu, lecz w trakcie ostatnich chwil porodu kobietę ogarnia osobliwa, niepohamowana euforia i fizyczne cierpienie przestaje się liczyć. Znowu skurcz. Główka wychodzi szybko, za szybko.

— Nie przyj, Muriel, po prostu oddychaj — wdech, wydech — oddychaj tak dalej.

Przytrzymuję główkę między skurczami, żeby nie wyskoczyła gwałtownie, rozrywając przy tym krocze.

Gdy to robię, uświadamiam sobie, że pocę się z wysiłku, koncentracji, gorąca i intensywności tej chwili.

Skurcz mija. Trochę się odprężam, znów nasłuchując tętna płodu — nadal w normie. Do narodzin dojdzie lada chwila. Umieszczam nasadę prawej dłoni za rozszerzonym odbytem, po czym naciskam pewnie i miarowo, aż ciemię całkiem wystaje ze sromu.

— Muriel, przy następnym skurczu urodzisz główkę. Nie wolno ci teraz przeć. Niech mięśnie brzucha wszystko za ciebie zrobią. Ty spróbuj się tylko rozluźnić i oddychaj jak szalona.

Przygotowuję się do następnego skurczu, który nadciąga zdumiewająco szybko. Muriel nieustannie dyszy. Rozluźniam krocze wokół wysuwającego się ciemienia. Główka jest już na zewnątrz.

Wszystkie wydajemy z siebie westchnienie ulgi. Muriel jest wykończona.

— Dobra robota, Muriel, wspaniale ci idzie. To już nie potrwa długo. Jeszcze jeden skurcz i dowiemy się, czy to chłopiec, czy dziewczynka.

Twarz noworodka jest niebieskawa i pomarszczona, cała w śluzie i krwi. Sprawdzam tętno. Wciąż w normie. Obserwuję, jak główka obraca się o kąt czterdziestu pięciu stopni. Przednie ramię może teraz wyjść spod spojenia łonowego.

Kolejny skurcz.

— Teraz, Muriel, teraz możesz przeć. Mocno.

Pomagam ramieniu jednym ruchem, do przodu i w górę. W ślad za nim wyłaniają się drugie ramię i ręka, po czym całe ciałko dziecka wysuwa się gładko na zewnątrz.

— Kolejny chłopaczek! — woła matka. — Bozi niech bendom dzięki. Zdrowy, siostro?

Muriel płacze ze szczęścia.

— Och, niech mu Bozia błogosławi. Dajcie no zerknąć. Co za słodka kruszynka.

1. Wodzian chloralu — łagodny środek uspokajający i przeciwbólowy, stosowany we wczesnych fazach porodu. Wodzian chloralu drażni żołądek, często powodując wymioty, dlatego zrezygnowano z jego stosowania. ↩

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki