Redakcja

Autor

Elżbieta Młynarska-Wełpa specjalista w zakresie wynagrodzeń, szkoleniowiec

Współautorzy:

Paulina Rybicka-Telec – tematyka sądowa Sławomir Liżewski – tematyka podatkowa

Kierownik grupy wydawniczej

Agnieszka Konopacka-Kuramochi

Wydawca

Agnieszka Gorczyca

Redaktor

Renata Kajewska

Korekta

Monika Rychalska

Druk

Miller Druk

Skład i łamanie

Triograf, Dariusz Kołacz

Projekt graficzny okładki Piotr Fedorczyk

Nakład: 300 egz.

ISBN 978-83-269-3491-9

Copyright by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

Warszawa 2015

Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

ul. Łotewska 9a, 03-918 Warszawa,

tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10, e-mail: cok@wip.pl

NIP: 526-19-92-256, KRS: 0000098264 – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie,

XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego,

Wysokość kapitału zakładowego 200.000 zł.

Publikacja „Umowy zlecenia. Umowy o dzieło 2015” została opracowana we współpracy z Wydawnictwem VNR Verlag für die Deutsche Wirtschaft AG z Niemiec. „Umowy zlecenia. Umowy o dzieło 2015” chronione jest prawem autorskim. Przedruk materiałów zamieszczonych w publikacji „Umowy zlecenia. Umowy o dzieło 2015” oraz w innych dostępnych elementach subskrypcji – bez zgody wydawcy – jest zabroniony. Zakaz nie dotyczy cytowania publikacji z powołaniem się na źródło. Publikacja „Umowy zlecenia. Umowy o dzieło 2015” została przygotowana z zachowaniem najwyższej staranności i wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy i doświadczenia autorów oraz konsultantów. Zaproponowane w publikacji „Umowy zlecenia. Umowy o dzieło 2015” oraz w innych dostępnych elementach subskrypcji wskazówki, porady i interpretacje nie mają charakteru porady prawnej. Ich zastosowanie w konkretnym przypadku może wymagać dodatkowych, pogłębionych konsultacji. Publikowane rozwiązania nie mogą być traktowane jako oficjalne stanowisko organów i urzędów państwowych. W związku z powyższym redakcja nie może ponosić odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawartych w publikacji „Umowy zlecenia. Umowy o dzieło 2015” lub w innych dostępnych elementach subskrypcji wskazówek, przykładów, informacji itp. do konkretnych przykładów. Wydawca nie odpowiada za treść zamieszczonej reklamy; ma prawo odmówić zamieszczenia reklamy, jeżeli jej treść lub forma są sprzeczne z linią programową bądź charakterem publikacji oraz interesem Wydawnictwa Wiedza i Praktyka.

Informacje o prenumeracie

tel.: 22 518 29 29

e-mail: cok@wip.pl

Wykaz aktów prawnych

Kodeks pracy (kp) – ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 1502)

Kodeks cywilny (kc) – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 121)

Kodeks postępowania cywilnego (kpc) – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 101)

ustawa systemowa – ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.)

ustawa chorobowa – ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 159)

ustawa o PIT – ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.)

Ordynacja podatkowa – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.)

ustawa emerytalna – ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.)

ustawa o ZFŚS – ustawa z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 592 ze zm.)

ustawa wypadkowa – ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 ze zm.)

ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych – ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2006 r. nr 90, poz. 631)

Kodeks karny – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. nr 88, poz. 553 ze zm.)

ustawa o kosztach – ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. nr 90, poz. 594 ze zm.)

ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.)

ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym – ustawa z 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 572 ze zm.)

rozporządzenie składkowe – rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 ze zm.)

Wstęp

Przy nawiązywaniu współpracy z nową osobą w firmie trzeba podjąć decyzję, na podstawie jakiej umowy ta osoba ma świadczyć pracę. Czasami oznacza to wybór jednej z form zawarcia umowy o pracę, ale często wybór pomiędzy stosunkiem pracy a umowami cywilnoprawnymi. Niekiedy natomiast będzie to decyzja, jaką umowę cywilnoprawną najlepiej w danym przypadku zawrzeć. Jeśli przedsiębiorca nie zdecyduje się na jedną z umów o pracę: umowę na okres próbny, umowę na czas określony, umowę na czas nieokreślony czy też umowę na czas wykonywania określonej pracy, powinien zdecydować się, czy współpraca opierać się będzie na umowie zlecenia czy na umowie o dzieło. Zatrudnianie na podstawie umów o pracę odbywa się według przepisów prawa pracy, natomiast inne formy zatrudnienia opierają się na przepisach Kodeksu cywilnego.

Umowa zlecenia to coraz częściej towarzysząca pracodawcom forma zatrudniania. Jest to uzupełnienie możliwości, jakie daje stosunek pracy, gdyż stosunek cywilnoprawny jest bardziej elastyczną formą zatrudnienia. Umowa zlecenia z jednej strony daje zleceniodawcy swobodę wyboru wykonawcy, a z drugiej jego odpowiedzialność kształtuje się na bazie Kodeksu cywilnego. Natomiast pomimo okazuje się, że na popularność tych form zatrudnienia wpływa jednak coś innego. W wielu przypadkach najważniejsze są oszczędności, jakie daje umowa cywilnoprawna w porównaniu z zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy. W przypadku gdy zleceniodawca nie potrzebuje osoby mającej świadczyć pracę w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy – m.in. zgodnie z zasadą podporządkowania i osobistego wykonywania pracy w miejscu i czasie wskazanym przez pracodawcę – może zawrzeć umowę zlecenia. Zakres tej umowy może być bardzo szeroki, gdyż przyjmuje się, że taka forma współpracy może być wykorzystana praktycznie do wykonania każdej czynności prawnej na rzecz zlecającego.

Cechą rozpoznawalną umowy zlecenia jest staranne działanie. Oznacza to, że zleceniobiorca nie zobowiązuje się do osiągnięcia konkretnego rezultatu końcowego, lecz do tego, że będzie on dokładał należytej staranności przy wykonywaniu pracy będącej przedmiotem umowy. Strony umowy zlecenia są równorzędnymi podmiotami. W praktyce często oznacza to, że zleceniobiorca sam wyznacza sobie godziny, dni aktywności, opracowuje system pracy oraz sposób jej wykonywania. Chociaż jest samodzielny, powinien udzielać informacji dającemu zlecenie o przebiegu prac, a po zakończeniu zlecenia lub wcześniejszym rozwiązaniu umowy – przedstawić zleceniodawcy sprawozdanie (art. 740 kc). Natomiast zleceniodawca powinien udzielać wykonawcy wskazówek niezbędnych do prawidłowego wykonywania czynności, jak również udostępnić pomieszczenia, sprzęt czy materiały, jeśli strony tak się umówiły, by umożliwić wykonanie zleconych czynności.

Umowa zlecenia jest najczęściej spotykaną formą świadczenia usług. Wynik pracy zleceniobiorcy jest tylko prawdopodobny, a zamierzony efekt może nie zostać osiągnięty. Ryzyko z tym związane, przy zachowaniu należytej staranności ze strony zleceniobiorcy, ponosi zleceniodawca.

Równie popularna forma współpracy na gruncie prawa cywilnego to umowa o dzieło, której celem ma być odpłatne wykonanie określonego przedmiotu (utworu), ale w tym przypadku przedsiębiorcy zależy przede wszystkim na rezultacie wykonanej pracy, a nie na samym jej świadczeniu. Charakter umowy o dzieło został uregulowany w przepisach ustawy Kodeks cywilny (art. 627–646 Kodeksu cywilnego) i jej najbardziej rozpoznawalną cechą jest rezultat, który w z góry przewidzianej formie ma powstać na zamówienie zlecającego, tak że wykonawca zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

Umowa o dzieło jest umową rezultatu i wymaga, by działanie przyjmującego określone zamówienie doprowadziło do konkretnego, indywidualnie oznaczonego efektu (dzieła). Umowa o dzieło, jako umowa rezultatu, a nie starannego działania oznacza, że w wyniku działania przyjmujący zamówienie powinien wykonać określoną rzecz – dzieło. Przy umowie o dzieło nie jest istotne miejsce i czas wykonywania dzieła, przyjmujący zamówienie nie działa pod kierownictwem zamawiającego, co do zasady nie musi też wykonać dzieła osobiście, ale w umowach o dzieło zapis o osobistym wykonaniu dzieła jest powszechnie stosowany. Wykonanie oznaczonego dzieła przez konkretną osobę stanowi bowiem pewien proces pracy lub twórczości o możliwym do określenia momencie początkowym i końcowym, którego celem jest doprowadzenie do efektu (rezultatu) określonego przez strony w momencie zawierania umowy. Rezultat zawsze stanowi zjawisko przyszłe, jest czymś, co w chwili zawarcia umowy o dzieło nie istnieje, lecz ma dopiero powstać w jakiejś określonej przyszłości za pomocą konkretnego wykonawcy. Dlatego nie można objąć tą umową czynności zmierzających do osiągnięcia bliżej nieokreślonego rezultatu lub po prostu wykonywania określonych czynności.

Przedmiotem omawianej umowy powinno być konkretne dzieło, uzgodnione przez strony, przy czym może być ono rozumiane szeroko: jako obejmujące zarówno przedmioty w postaci materialnej (np. napisanie tekstu utworu, przygotowanie tekstowych i multimedialnych materiałów dziennikarskich na potrzeby serwisów internetowych), jak i w postaci niematerialnej (np. zaśpiewanie piosenki podczas koncertu czy konferencji, wykonanie aranżacji muzycznej danego utworu lub opracowanie projektów koncertów muzyki określonego rodzaju). W praktyce często nie z uwagi na charakter samej umowy, ale ze względu na niskie koszty zatrudnienia na podstawie takich umów przedsiębiorcy zawierają umowy o dzieło. Jest to praktyka błędna, ponieważ nie każdy rodzaj pracy może być wykonywany na podstawie umowy o dzieło i nie każdy rezultat pracy oznacza dzieło.

Elżbieta Młynarska-Wełpa

Rozdział 1.

Umowa zlecenia a umowa o dzieło – różnice i podobieństwa

Umowa zlecenia – zalety

Charakter umowy zlecenia został uregulowany w przepisach ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (art. 734–751 Kodeksu cywilnego) i jej cechą rozpoznawalną jest staranne działanie. Oznacza to, że zleceniobiorca nie zobowiązuje się do osiągnięcia konkretnego rezultatu końcowego, lecz do tego, że będzie on dokładał należytej staranności przy wykonywaniu przedmiotowej pracy będącej zleceniem ze strony zamawiającego, które wykona jako zleceniobiorca.

Zgodnie z art. 734 kc przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie – zwany najczęściej zleceniobiorcą – zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie – zwanego najczęściej zleceniodawcą. Zgodnie z tym przepisem Kodeksu cywilnego zlecenie w ścisłym tego słowa znaczeniu dotyczy tylko czynności prawnych. W praktyce jednak na podstawie art. 750 kc przepisy dotyczące zlecenia stosuje się odpowiednio do umów o świadczenie usług, które są nieuregulowane innymi przepisami, czyli do wszelkich czynności faktycznych dokonywanych na podstawie mów nieobjętych regulacjami prawnymi, czyli do tzw. umów nienazwanych.

Umowa zlecenia zazwyczaj przewiduje wynagrodzenie za wykonywane czynności i jest tym samym odpłatna, ale istnieje możliwość wykonywania przedmiotu zlecenia bez wynagrodzenia, jednak taki zapis musi wynikać wprost z treści umowy i musi być od razu w niej wskazany rodzaj „innej korzyści” dla zleceniobiorcy, gdyż strony nie mogą zmienić charakteru umowy zlecenia z odpłatnej na nieodpłatną w trakcie jej trwania. Niewątpliwie dużą zaletą umowy zlecenia jest elastyczność i swoboda w kształtowaniu warunków współpracy, w tym odpłatności, ale nie można zapominać o tym, że strony umowy zlecenia są równorzędnymi podmiotami. W praktyce często oznacza to, że zleceniobiorca sam wyznacza sobie godziny, dni aktywności, opracowuje system pracy, sposób jej wykonywania, i chociaż jest samodzielny, powinien udzielać informacji dającemu zlecenie o przebiegu prac, a po zakończeniu zlecenia lub wcześniejszym rozwiązaniu umowy – przedstawić zleceniodawcy sprawozdanie (art. 740 Kodeksu cywilnego). Z kolei zleceniodawca powinien udzielać wykonawcy wskazówek niezbędnych do prawidłowego wykonywania czynności, jak również udostępnić pomieszczenia, sprzęt czy materiały, jeśli strony tak się umówiły, by umożliwić wykonanie zleconych czynności.

Warto pamiętać, że w chwili zawarcia umowy zlecenia zleceniodawca może udzielić zleceniobiorcy wskazówek dotyczących sposobu wykonywania zlecenia. Takie wskazówki są wiążące dla zleceniobiorcy, ale może on bez uprzedniej zgody zleceniodawcy odstąpić od wskazanego przez zleceniodawcę sposobu wykonywania zlecenia, jeżeli nie ma możliwości uzyskania jego zgody, a zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że zleceniodawca w tym konkretnym przypadku, biorąc pod uwagę zaistniałe okoliczności, zgodziłby się na zmianę, gdyby wiedział o okolicznościach. Zleceniobiorca bowiem kierować się powinien prawdopodobną wolą zleceniodawcy, tak by wykonywać zlecenie możliwie najbardziej starannie.

Więcej znajdziesz w wersji pełnej publikacji

Tematy publikacji w pełnej wersji

Wykaz aktów prawnych

Wstęp

Umowa zlecenia a umowa o dzieło – różnice i podobieństwa

Zastępowanie umowy o pracę umową cywilnoprawną

Postępowanie sądowe w przypadku ustalenia istnienia stosunku pracy

Składki i podatek przy umowach cywilnoprawnych

Zasiłki dla zleceniobiorcy

Umowy zlecenia na urlopie macierzyńskim i wychowawczym

Potrącenia z umów cywilnoprawnych

Pytania i odpowiedzi

Umowa o dzieło z własnym pracownikiem zapłacona bez składek ZUS – pracodawca opłaca zaległe składki

Jakie konsekwencje finansowe wynikają z uznania zlecenia za pracę nadliczbową

Czy do celów ubezpieczeniowych umowa o dzieło może być rozszerzeniem stosunku pracy

Jak wypłacić wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia, gdy student traci swój uprzywilejowany status

Czy w podstawie zasiłkowej pracownika uwzględniamy przychód z umowy zlecenia

W jaki sposób skorygować rozliczenie umowy o dzieło jako umowy zlecenia

Jakie obowiązki dotyczą zatrudniania studentów jako zleceniobiorców

Jakie koszty ponosi zleceniodawca

Zasady oskładkowania umów zlecenia w zależności od tytułu ubezpieczenia

Druki i formularze

Pisma urzędowe i przepisy prawne

Przygotowanie do wersji elektronicznej: RASTER studio, 603 59 59 71