Tytuł oryginału: Travail soigné

Projekt okładki: Paweł Panczakiewicz/PANCZAKIEWICZ ART.DESIGN

Redaktor prowadzący: Ewa Orzeszek-Szmytko

Redakcja: Maria Braunstein

Redakcja techniczna: Anna Sawicka-Banaszkiewicz

Skład wersji elektronicznej: Robert Fritzkowski

Korekta: Katarzyna Szajowska

Zdjęcie na okładce

© Michelle De Rose/Trevillion Images

© 2006 Pierre Lemaitre et Editions du Masque,
département des éditions Jean-Claude Lattès, 2006

© for the Polish translation by Joanna Polachowska

© for the Polish edition by MUZA SA, Warszawa 2015, 2017

ISBN 978-83-7758-977-9

Warszawskie Wydawnictwo Literackie

MUZA SA

Wydanie I

Warszawa 2017

FRAGMENT

Dla Pascaline

Dla mojego ojca

Pisarz to taka osoba, która adaptuje cytaty,
usuwając cudzysłowy. 

Roland Barthes

CZĘŚĆ PIERWSZA

Poniedziałek, 7 kwietnia 2003

1

– Alice… – powiedział, patrząc na tę, którą każdy oprócz niego nazwałby po prostu dziewczyną.

Zwrócił się do niej po imieniu, chcąc pokazać, że jest po jej stronie, ale nie wywołał tym najmniejszej reakcji. Spojrzał na notatki sporządzone naprędce przez Armanda w trakcie pierwszego przesłuchania: Alice Vandenbosch, dwadzieścia cztery lata. Spróbował sobie wyobrazić, jak w normalnych okolicznościach mogła wyglądać taka dwudziestoczteroletnia Alice Vandenbosch. Musiała być młodą dziewczyną, jasną szatynką o pociągłej twarzy i otwartym spojrzeniu. A potem znów na nią popatrzył i wydało mu się to absolutnie niemożliwe. Siedząca przed nim dziewczyna ani trochę nie przypominała siebie samej: niegdyś jasne, z długimi ciemnymi odrostami włosy płasko oblepiające czaszkę, chorobliwa bladość, wielki fioletowy siniak na wysokości lewej kości policzkowej, cienka smużka zaschniętej krwi w kąciku ust… a w błędnych i spłoszonych oczach nie było już nic ludzkiego oprócz strachu, potwornego strachu, który wciąż jeszcze przyprawiał ją o dreszcze, jakby wyszła z domu w śnieżycę bez palta. Filiżankę z kawą trzymała oburącz niczym rozbitek cudem ocalały z katastrofy.

Zwykle już samo pojawienie się Camille’a Verhoevena wywoływało reakcję u nawet najbardziej niewzruszonych. Ale nie u Alice. Ona, zamknięta w sobie, tylko dygotała.

Była ósma trzydzieści rano.

Po przyjściu do biura kilka minut wcześniej Camille od razu poczuł się zmęczony. Wczorajsza kolacja zakończyła się o pierwszej w nocy. Ludzie, których nie znał, znajomi Irène. Gawędzili o telewizji, opowiadali anegdoty, które Camille uznałby zresztą za dość zabawne, gdyby nie siedząca naprzeciw niego kobieta tak bardzo przypominająca mu matkę. Przez całą kolację próbował uwolnić się od tego skojarzenia, ale naprawdę to było to samo spojrzenie, te same usta, włącznie z papierosami odpalanymi jeden od drugiego. Camille cofnął się myślą o dwadzieścia lat, do tych błogich czasów, kiedy jego matka w fartuchu umazanym farbami, z potarganymi włosami, z papierosem w ustach opuszczała jeszcze pracownię. Do tych czasów, kiedy Camille przychodził, by obserwować ją przy pracy. Kobieta z charakterem. Silna i skupiona, malująca krótkimi gniewnymi pociągnięciami pędzla. Do tego stopnia żyjąca we własnym świecie, że niekiedy zdawała się nawet nie dostrzegać jego obecności. Do tych czasów, kiedy Camille kochał jeszcze malarstwo, tych długich chwil, kiedy w milczeniu chłonął wzrokiem każdy jej gest, jakby to był klucz do tajemnicy dotyczącej jego samego. Tak było wcześniej. Wcześniej, zanim tysiące papierosów wypalanych przez matkę wypowiedziały mu otwartą wojnę, ale długo po spowodowaniu przez nie atrofii płodu, co naznaczyło los Camille’a. W tamtych czasach, patrząc z wysokości swoich stu czterdziestu pięciu centymetrów wzrostu, sam nie wiedział, kogo nienawidzi bardziej, swojej matki trucicielki, która stworzyła go jako mizerną kopię Toulouse-Lautreca, tyle że mniej zdeformowaną, czy swojego spokojnego i bezsilnego ojca, wpatrzonego w żonę z uwielbieniem słabeusza, czy też własnego odbicia w lustrze: w wieku lat szesnastu był mężczyzną, ale już na zawsze jakby niedorobionym. Kiedy matka malowała w swojej pracowni kolejne obrazy, kiedy wiecznie milczący ojciec prowadził swoją aptekę, Camille doroślejąc, oswajał się ze swoim niskim wzrostem, oduczał się ciągłego stawania na palcach, przyzwyczajał do patrzenia na innych z dołu, nie próbował już sięgnąć na półkę, nie przystawiwszy uprzednio stołka, urządzał swoją osobistą przestrzeń na poziomie domu dla lalek. I ten miniaturowy mężczyzna patrzył, w gruncie rzeczy ich nie rozumiejąc, na ogromne płótna matki, tak ogromne, że aby je dostarczyć do galerii, musiała je zwijać. Czasami, siedząc na stołku i odgarniając włosy, mówiła tylko: „Chodź do mnie, Camille…”, a on wiedział, że ją kocha, myślał nawet, że już nigdy nie pokocha nikogo innego.

Ale to były jeszcze dobre czasy, rozmyślał przy kolacji Camille, patrząc na siedzącą naprzeciwko kobietę, która głośno się śmiała, niewiele piła i paliła jak smok. Czasy, kiedy jego matka nie spędzała jeszcze całych dni na klęczkach w nogach łóżka, z policzkiem wtulonym w pościel, w jedynej pozycji, w jakiej rak pozwalał jej na chwilę wytchnienia. Choroba powaliła ją na kolana. Dopiero wtedy, po raz pierwszy, ich nieprzenikające się wzajem spojrzenia mogły się spotkać na tym samym poziomie. W tamtych czasach Camille sporo rysował. Spędzał długie godziny w pracowni, opuszczonej już przez matkę. A kiedy w końcu zmuszał się, by wejść do jej sypialni, zastawał tam ojca – który również spędził połowę życia na klęczkach – przytulonego do żony, w milczeniu ją obejmującego, oddychającego w tym samym rytmie co ona. Camille był sam. Rysował. Zabijał czas i czekał.

Kiedy rozpoczął studia na wydziale prawa, matka ważyła już niewiele więcej niż jej pędzle. Gdy wracał do domu, ojciec wydawał się spowity w ciężkie milczenie rozpaczy. A wszystko to trwało i trwało. Camille, młody mężczyzna o posturze niewyrośniętego dziecka, studiował prawnicze teksty, czekając, aż nastąpi koniec.

Stało się to nagle, któregoś majowego dnia. I było jak telefon od anonimowego rozmówcy. Ojciec powiedział tylko: „Powinieneś przyjechać”, a Camille nagle poczuł pewność, że odtąd będzie musiał żyć sam z sobą, że już na zawsze pozostanie samotny.

W wieku czterdziestu lat ten niski mężczyzna o pociągłej znużonej twarzy i łysy jak kolano wiedział, że stało się inaczej, odkąd w jego życie wkroczyła Irène. Ale wszystkie te obrazy z przeszłości… wczorajszy wieczór naprawdę go wyczerpał.

A poza tym źle trawił dziczyznę.

Mniej więcej o tej porze, kiedy niósł dla Irène tacę ze śniadaniem, na bulwarze Bonne-Nouvelle patrol dzielnicowy zgarnął Alice.

Camille zsunął się z krzesła i przeszedł do pokoju Armanda, chudego osobnika o wielkich uszach, słynącego ze skąpstwa.

– Za dziesięć minut przyjdziesz mnie zawiadomić, że znaleziono Marca. W nieciekawym stanie – polecił Camille.

– Znaleziono…? Gdzie? – zapytał Armand.

– Nie wiem, wymyśl coś.

Szybkim kroczkiem Camille wrócił do swojego gabinetu.

– No dobrze – powiedział, podchodząc do Alice. – A teraz zacznijmy na spokojnie jeszcze raz, od początku.

Stał naprzeciwko niej, ich oczy znajdowały się niemal na tym samym poziomie. Wydawało się, że Alice ocknęła się z letargu. Popatrzyła na Camille’a, jakby go dopiero teraz zobaczyła, i z większą niż zazwyczaj dobitnością musiała odczuć bezsens świata, kiedy do niej dotarło, że ona, Alice, dwie godziny wcześniej ciężko pobita i w kompletnej rozsypce, wylądowała nagle w Brygadzie Kryminalnej naprzeciwko mężczyzny wzrostu metr czterdzieści pięć, który proponuje jej zacząć wszystko od zera, jakby ona sama nie była już sprowadzona do poziomu zerowego.

Camille usiadł za biurkiem i machinalnie sięgnął po jeden z tuzina ołówków stojących w szklanym kubku, który dostał od Irène. Uniósł wzrok na Alice. Była naprawdę niebrzydka. Wręcz ładna. Delikatne, niezbyt wyraziste rysy, wskutek braku dbałości i nieprzespanych nocy trochę już zatarte. Istna Pieta. Przypominała podróbkę antycznej rzeźby.

– Od kiedy pracujesz dla Santeny’ego? – zapytał, jednym pociągnięciem ołówka szkicując w bloku rysunkowym owal jej twarzy.

– Nie pracuję dla niego!

– No dobrze, powiedzmy od dwóch lat. Pracujesz dla niego, a on cię zaopatruje w towar, czy tak?

– Nie.

– A ty uważasz, że jest w tym trochę miłości? Tak myślisz, prawda?

Utkwiła w nim wzrok. Uśmiechnął się do niej i z powrotem skupił na rysowaniu. Zapadła długa chwila ciszy. Camille’owi przypomniały się słowa matki: „W ciele modela bije zawsze serce artysty”.

Wystarczyło kilka pociągnięć ołówkiem i w jego bloku rysunkowym pojawiła się inna Alice, młodsza od tej tutaj, równie zbolała, choć bez krwawych wybroczyn. Camille uniósł na nią wzrok, jakby nagle podjął decyzję. Alice patrzyła, jak przysuwa bliżej krzesło i siada na nim niczym dziecko stopami niesięgające podłogi.

– Mogę zapalić? – spytała.

– Santeny wylądował po uszy w niezłym gównie – oznajmił Camille, jakby nie usłyszał jej pytania. – Wszyscy go szukają. Sama najlepiej wiesz – dodał, wskazując na jej siniaki. – Nie cackali się, co? Czy nie lepiej, żeby najpierw jego znaleźli, nie uważasz?

Alice jak zahipnotyzowana wpatrywała się w stopy Camille’a kołyszące się jak wahadło zegara trzydzieści centymetrów nad ziemią.

– Ma za mało kontaktów, żeby się z tego wygrzebać. W najlepszym razie daję mu dwa dni. Ale ty też masz za mało kontaktów, tylko patrzeć, jak cię dopadną… Gdzie jest Santeny?

Uparta mina, jak u dzieci, które wiedzą, że robią głupstwo, a mimo to je robią.

– No cóż, wypuszczę cię – powiedział Camille tonem, jakby mówił sam do siebie. – Mam nadzieję, że kiedy następnym razem cię zobaczę, to nie w kontenerze na śmieci.

W tym właśnie momencie wszedł Armand.

– Znaleźli Marca. Miał pan rację, w nieciekawym stanie.

– Gdzie? – zapytał Camille, udając zaskoczenie.

– U niego w mieszkaniu.

Camille popatrzył na kolegę zasmuconym wzrokiem: Armand był skąpy, oszczędzał nawet na wyobraźni.

– W porządku. Więc możemy małą wypuścić – stwierdził, zsuwając się z krzesła.

Krótki powiew paniki.

– Jest w Rambouillet – rzuciła jednym tchem Alice.

– Aha – skwitował to beznamiętnie Camille.

– Bulwar Delagrange. Osiemnaście.

– Osiemnaście – powtórzył Camille, jakby samo to, że wymienił numer domu, zwalniało go od podziękowania.

Nie czekając na pozwolenie, Alice wyjęła z kieszeni wymiętą paczkę papierosów i zapaliła.

– Palenie jest niezdrowe – ostrzegł ją Camille.

2

Dawał właśnie znak Armandowi, żeby szybko wysłał pod ten adres ekipę, kiedy zadzwonił telefon.

– Jesteśmy w Courbevoie… – Głos Louisa w słuchawce sprawiał wrażenie zdyszanego.

– Mów… – zażądał krótko Camille, sięgając po pióro.

– Dzisiaj rano dostaliśmy anonimowy telefon. Jestem teraz na miejscu. To… nie wiem, jak to ująć…

– Mimo to spróbuj – przerwał mu lekko zirytowany Camille.

– Horror – wyrzucił z siebie Louis zmienionym głosem. – Jatka. Innego rodzaju niż zwykle, jeśli pan wie, co mam na myśli…

– Nie całkiem, Louis, nie całkiem…

– Czegoś takiego jeszcze nie widziałem…

3

Telefon u komisarza Le Guena był zajęty, więc Camille osobiście pofatygował się do jego gabinetu. Krótko zapukał i nie czekając na odpowiedź, wszedł. Jak zwykle.

Le Guen był potężnym mężczyzną, który po dwudziestu latach nieustannego i daremnego odchudzania się popadł w zabarwiony lekką rezygnacją fatalizm, który można było wyczytać z jego twarzy i całej postaci. Camille obserwował, jak z biegiem lat z wolna przybierał maniery obalonego monarchy, robiąc znużone miny i patrząc na świat posępnym wzrokiem. Na wstępie i dla zasady Le Guen przerwał Camille’owi, oświadczając, że obojętnie co, i tak „nie ma czasu”. Ale poznawszy pierwsze szczegóły sprawy, które ten mu przedstawił, postanowił jednak ruszyć się z miejsca.

4

Przez telefon Louis powiedział: „Czegoś takiego jeszcze nie widziałem…”, i to się Camille’owi nie spodobało, bo jego zastępca nie należał do czarnowidzów. Niekiedy przejawiał wręcz irytujący optymizm, więc Camille nie spodziewał się niczego dobrego po tym nagłym wyjeździe. Mijając peryferyjne bulwary, nie mógł powstrzymać uśmiechu na myśl o Louisie.

Louis był blondynem, miał przedziałek z boku i niesforny kosmyk włosów odrzucany z czoła potrząśnięciem głowy lub niedbałym, acz wprawnym gestem ręki, który genetycznie przypisany jest dzieciakom z wyższych sfer. Z czasem Camille nauczył się odgadywać różne przesłania, które niósł z sobą ów gest odgarniania kosmyka, będący prawdziwym barometrem emocji Louisa. Odgarnięcie go prawą ręką wyrażało całą ich gamę, od „zachowujmy się” do „tak nie wypada”. Odgarnięcie lewą oznaczało zakłopotanie, skrępowanie, nieśmiałość, zmieszanie. Patrząc na Louisa, nietrudno go było sobie wyobrazić jako chłopca przystępującego do pierwszej komunii. Miał w sobie wciąż jeszcze jego młodość, jego wdzięk, jego kruchość. Jednym słowem, Louis był eleganckim, szczupłym, delikatnym i straszliwie irytującym młodym mężczyzną.

Ale przede wszystkim był bogaty. Ze wszystkimi atrybutami prawdziwych bogaczy: z tym szczególnym sposobem bycia, tym szczególnym sposobem mówienia, akcentowania, doboru słów, krótko mówiąc, z tym wszystkim, co przypisane jest modelowi z górnej półki, opatrzonemu etykietą: „Bogaty dzieciak”. Początkowo, idąc za głosem własnych zainteresowań, traktując naukę na uniwersytecie jak jedną ze sztuk pięknych, odbył błyskotliwe studia – po trochu prawa, ekonomii, historii sztuki, estetyki, psychologii. A potem coś się wydarzyło. Z tego, co zrozumiał Camille, miało to związek z kartezjańską nocą olśnienia oraz epokową pijatyką, było połączeniem poznania rozumowego ze słodową whisky. Louis wyobraził sobie dalsze życie w wytwornym sześciopokojowym apartamencie w IX arrondissement, wśród półek z kilometrami rozpraw o sztuce i sygnowanych serwisów w intarsjowanych komodach, z czynszami za mieszkania napływającymi z regularnością jeszcze bardziej niezawodną niż pensja wysokiego urzędnika, z wizytami u mamusi w Vichy, z nieustającym stołowaniem się we wszystkich restauracjach w dzielnicy, a przede wszystkim z tą wewnętrzną, równie dziwną, co nieoczekiwaną, sprzecznością, tym autentycznym egzystencjalnym zwątpieniem, które każdy, tylko nie Louis, zamknąłby w jednym zdaniu: „Co ja w tym wszystkim robię?”.

Zdaniem Camille’a trzydzieści lat temu Louis zostałby rewolucjonistą spod znaku skrajnej lewicy. Ale w obecnych czasach ideologia nie stanowiła już alternatywy. Louis nie znosił religijności, więc również dobroczynności i wolontariatu. Zastanawiał się, co mógłby robić, szukał jakiegoś miejsca, w którym mógłby się zetknąć z nędzą życia. I nagle doznał olśnienia: wstąpi do policji. Do policji kryminalnej. Nigdy niczego się nie bał – ta akurat cecha nie wchodziła w skład jego rodowego dziedzictwa – oraz posiadał dość talentu, by rzeczywistość nie stawiała zbyt często pod znakiem zapytania słuszności jego wyboru. Pozdawał egzaminy, wstąpił do policji. Jego decyzja podyktowana była chęcią służenia (nie służby przez duże S, nie, po prostu bycia do czegoś przydatnym), lękiem przed życiem, które bardzo szybko przeszłoby w monomanię, a być może również próbą spłacenia wyimaginowanego długu, który w swoim pojęciu zaciągnął u klas niższych, nie rodząc się jako jeden z nich. Zaraz po zdaniu egzaminów Louis wylądował w świecie bardzo odległym od jego wyobrażeń; nie było w nim za grosz brytyjskiej schludności Agathy Christie ani metodycznego namysłu Conan Doyle’a, były tylko ponure meliny, pobite dziwki, wykrwawieni dilerzy w kontenerach na śmieci na bulwarze Barbès, zadźgane ćpuny, cuchnące kible, gdzie znajdowano tych, którzy próbowali uciec przed wyrokiem śmierci, pedały sprzedające swoich chłopaków za kreskę i chłopaki, które po drugiej nad ranem robiły laskę za pięć euro. Z początku Camille miał niezły ubaw, obserwując Louisa, który ze swoją blond grzywką i spłoszonym spojrzeniem, lecz z otwartą głową, wyszukanym do przesady językiem, pisał raport za raportem. Który cierpliwie zbierał wstępne zeznania na zaszczanych i hałaśliwych klatkach schodowych, nad zwłokami trzynastoletniego sutenera zaszlachtowanego maczetą na oczach własnej matki, który wracał o drugiej nad ranem do swojego stupięćdziesięciometrowego mieszkania na ulicy Notre-Dame-de-Lorette i w ubraniu zwalał się na pluszową kanapę pod akwafortą Pavela, między sygnowaną szafą biblioteczną a kolekcją ametystów swojego świętej pamięci ojca.

Po przyjściu do Brygady Kryminalnej inspektor Verhoeven bynajmniej nie zapałał instynktowną sympatią do tego schludnego gładkiego młodzieńca ze zmanierowanym akcentem, który nigdy niczemu się nie dziwił. Pozostali członkowie zespołu, średnio sobie ceniący obcowanie na co dzień z golden boyem, niczego mu nie oszczędzili. W niespełna dwa miesiące Louis poznał niemal wszystkie ciosy poniżej pasa, należące do zestawu złośliwych kawałów wycinanych nowicjuszom przez wszystkie zbiorowości społeczne z zemsty, że nie mogły same dokooptować nowych członków. Louis znosił to z zakłopotanym uśmiechem, bez słowa skargi.

Camille Verhoeven wcześniej od innych zdołał dostrzec w tym nietypowym, inteligentnym chłopaku materiał na dobrego glinę, lecz – zapewne wierząc w zalety selekcji naturalnej – postanowił nie interweniować. Louis z iście brytyjską wyniosłością był mu za to wdzięczny. Któregoś wieczoru wychodząc z pracy, Camille ujrzał go wpadającego do bistra naprzeciwko i wychylającego jeden za drugim dwa czy trzy kieliszki mocnego alkoholu i przypomniała mu się scena, w której Lucky Luke, kompletnie zamroczony, niezdolny dalej walczyć, ogłuszony ciosami, wciąż jednak się podnosi, i to tak długo, aż publiczność straci zainteresowanie, a energia przeciwnika się wyczerpie. I rzeczywiście, widząc, z jaką pilnością Louis przykłada się do pracy oraz tę jego dziwną cechę, którą należałoby nazwać dobrocią czy czymś podobnym, koledzy się uspokoili. Z czasem Camille i Louis w pewien sposób zaakceptowali wzajemnie swoją inność, a że inspektor cieszył się niekwestionowanym autorytetem moralnym w zespole, nikogo już nie dziwiło, że młody krezus powoli staje się jego najbliższym współpracownikiem. Camille zwracał się do Louisa po imieniu, podobnie jak do wszystkich członków swojej ekipy. Ale z biegiem lat oraz zawodowych roszad zauważył, że tylko najstarsi stażem koledzy zwracają się do niego per ty. A że obecnie najwięcej było młodych, czuł się jak jakiś samozwańczy patriarcha – rola, do której nigdy nie aspirował. Zwracano się do niego jak do komisarza, per pan, chociaż dobrze wiedział, że nie ma to związku z jego miejscem w hierarchii służbowej. Raczej z odruchowym zakłopotaniem, w jakie wprawiał ludzi jego niski wzrost, tak jakby miał to być pewien rodzaj rekompensaty. Louis także używał formy pan, ale Camille wiedział, że z innego powodu; u niego był to nawyk klasowy. Nie zostali przyjaciółmi, lecz się szanowali, co dla nich obu było najlepszą gwarancją owocnej współpracy.

5

Tuż po dziesiątej Camille z Armandem, a za nimi Le Guen przyjechali na ulicę Félix-Faure 17 w Courbevoie. Nieużytki przemysłowe.

Pośrodku terenu stała, przypominająca martwego insekta, mała nieczynna fabryka, pobliskie budynki, prawdopodobnie dawne warsztaty, przerabiano obecnie na mieszkania. Cztery z nich, już wykończone, wyglądały w tym otoczeniu równie niestosownie jak egzotyczne bungalowy w zimowym krajobrazie. Wszystkie otynkowane na biało, miały aluminiowe okna i szklane rozsuwane dachy, pod którymi można się było domyślać ogromnych powierzchni. Całość sprawiała wrażenie opuszczonego miejsca. Żadnych samochodów poza wozami Firmy.

Do mieszkania prowadziły dwa schodki. Camille ujrzał plecy Louisa, który opierając się ręką o ścianę, wymiotował do trzymanej przy ustach plastikowej torebki. Idąc przodem przed Le Guenem i dwójką funkcjonariuszy, wyminął go i wkroczył do pomieszczenia tonącego w świetle reflektorów. Przybywając na miejsce zbrodni, najmłodsi zwykle odruchowo szukają wzrokiem miejsca, gdzie znajduje się śmierć. Ci najbardziej doświadczeni szukają życia. Ale tutaj było to niemożliwe. Śmierć wypełniła całe wnętrze, włącznie z pełnymi niedowierzania spojrzeniami żywych. Camille nie miał nawet czasu pomyśleć, skąd ta szczególna atmosfera; jego wzrok natychmiast przyciągnęła przybita do ściany głowa kobiety.

Nie zrobił jeszcze trzech kroków, a już zdążył ogarnąć spojrzeniem obraz, którego nie zdołałby wymyślić w żadnym z najczarniejszych koszmarów; powyrywane palce, morze zastygłej krwi, a wszystko tonące w fetorze ekskrementów, zakrzepłej krwi i wypatroszonych trzewi. Natychmiast przypomniał mu się Saturn pożerający swoje dzieci Goi; znów ujrzał jego przerażoną twarz, wytrzeszczone oczy, szkarłatne usta i szaleństwo, absolutne szaleństwo. Choć należał do najbardziej doświadczonych wśród obecnych tu ludzi, momentalnie poczuł chęć, by wykonać w tył zwrot i wycofać się na podest, na którym Louis, na nikogo nie patrząc, trzymał w wyciągniętej ręce plastikową torebkę niczym żebrak demonstrujący swoją nienawiść do świata.

– Co się tu, do cholery, dzieje…

Komisarz Le Guen powiedział to sam do siebie, ale jego słowa trafiły w całkowitą próżnię.

Usłyszał je tylko Louis.

– Nie mam pojęcia. – Podszedł i otarł oczy. – Wszedłem i natychmiast wyszedłem…

Stojący pośrodku pokoju Armand odwrócił się do nich z osłupiałym wyrazem twarzy, dla kurażu wycierając wilgotne dłonie o spodnie.

Bergeret, szef laboratorium, podszedł do Le Guena.

– Będę potrzebował dwóch ekip. To zajmie sporo czasu.

I, co do niego niepodobne, dodał:

– Nietypowa sprawa…

Nie była typowa.

– No to ja już idę. – Le Guen wyminął Malevala, który w tym momencie wszedł i zasłaniając rękami usta, natychmiast się wycofał.

A wtedy Camille dał znak reszcie ekipy, że czas pokazać, co potrafią.

Niełatwo było wyobrazić sobie, jak naprawdę wyglądało mieszkanie przed… przed „tym”. Ponieważ „to” wypełniło całą scenę i nie wiadomo było, na co najpierw patrzeć. Po prawej leżały na podłodze szczątki ciała z rozprutym brzuchem i połamanymi żebrami, które przebiły jakąś czerwono-białą fałdę, prawdopodobnie żołądek, a także pierś, tę w każdym razie, która nie została odcięta, jakkolwiek trudno to było z całą pewnością stwierdzić z tej przyczyny, że to ciało – kobiety, to jedno było pewne – pokrywały ekskrementy, spod których prześwitywały niezliczone ślady ukąszeń. Naprzeciwko, po lewej, leżała głowa (druga, też kobiety) o wypalonych oczach i dziwnie krótkiej, jakby wtłoczonej w ramiona szyi. Z czeluści jej rozdziawionych ust wystawały białoróżowe kanały tchawicy i żył wyszarpane czyjąś ręką z głębi gardła. Nieco dalej spoczywało inne ciało, do którego ta głowa (chyba że ta pierwsza) być może kiedyś należała, ciało za pomocą głębokich nacięć częściowo odarte ze skóry; na brzuchu oraz sromie widniały głębokie otwory o wyraźnych brzegach, bez wątpienia wypalone kwasem siarkowym. Głowę drugiej ofiary przybito za policzki do ściany. Camille uważnie obejrzał wszystkie te szczegóły, wyjął notatnik, ale zaraz schował go z powrotem do kieszeni, jakby czekające go zadanie było tak makabryczne, że każda metoda była bezużyteczna, każdy plan skazany na porażkę. W obliczu okrucieństwa trudno o strategię. A przecież właśnie po to się tu znalazł, w obliczu tego koszmarnego spektaklu.

Na ścianie ktoś świeżą jeszcze krwią jednej z ofiar nakreślił wielkimi literami: WRÓCIŁEM. Musiał zużyć do tego mnóstwo krwi, o czym świadczyły długie zacieki pod każdą z liter. Pisał je kilkoma palcami naraz, to złączonymi, to rozstawionymi, co sprawiało wrażenie, jakby patrzyło się na ów napis zmąconym wzrokiem. Camille przestąpił okaleczone ciało kobiety i podszedł do ściany. Na końcu napisu widniał odciśnięty z zamierzoną starannością ślad palca. Każda z linii papilarnych była wyraźna, doskonale czysta, przypominała odcisk palca w starym dowodzie osobistym, kiedy to dyżurny policjant przykładał palec jego posiadacza do pożółkłego kartonika i z całej siły na wszystkie strony go dociskał.

Ściany zbryzgane były krwią aż po sufit.

Camille potrzebował dłuższej chwili, żeby się pozbierać. W tej scenerii nie był w stanie myśleć, gdyż wszystko, co tu widział, urągało myśleniu.

W lofcie pracowało teraz koło dziesięciu osób. Na miejscu zbrodni, podobnie jak na sali operacyjnej, panuje często atmosfera mogąca sprawiać wrażenie swobodnej. Ludzie chętnie żartują. Camille tego nie znosił. Niektórzy technicy zamęczają kolegów swoimi dowcipami, najczęściej sprośnymi; tak jak jedni grają na czas, tak oni zdają się grać na dystans. To postawa charakterystyczna dla zawodów, w których większość stanowią mężczyźni. Ciało kobiety, nawet martwe, kojarzyć się będzie zawsze z ciałem kobiety i w oczach technika przywykłego do obnażania realiów dramatu, samobójczyni, nawet z twarzą posiniałą i obrzmiałą jak balon, nadal pozostaje „piękną dziewczyną”. Ale tego dnia w lofcie w Courbevoie panowała inna atmosfera. Ni to skupienia, ni to współczucia. Spokojna i ciężka, tak jakby najwięksi nawet żartownisie, wzięci z zaskoczenia, nie bardzo wiedzieli, co pikantnego można by powiedzieć na temat wypatroszonych zwłok i martwego wzroku głowy przybitej do ściany. Więc w milczeniu dokonywali pomiarów, spokojnie zdejmowali odciski, w niemal nabożnej ciszy ustawiali światła reflektorów, żeby można było zrobić zdjęcia. Armand, który przecież niejedno już widział, wręcz nienaturalnie blady, przestępował przez rozciągnięte przez techników taśmy z ceremonialną powolnością, jakby obawiając się, że któryś z jego ruchów może nagle ożywić furię wciąż jeszcze obecną w pomieszczeniu. A Maleval nadal rzygał jak kot do plastikowej torebki, raz i drugi podejmując próbę dołączenia do zespołu, ale natychmiast zawracał, dosłownie dławiąc się smrodem fekaliów i poćwiartowanych ciał.

Mieszkanie było bardzo duże. Mimo bałaganu widać było, że zostało urządzone z wielką starannością. Jak w wielu innych loftach drzwi wejściowe prowadziły bezpośrednio do salonu, przepastnego pomieszczenia o pomalowanych na biało betonowych ścianach. Ścianę po prawej stronie pokrywała gigantycznych rozmiarów fotografia. Objęcie jej wzrokiem w całości wymagało maksymalnego cofnięcia się. Camille widział już tu i ówdzie to zdjęcie.

Oparty plecami o drzwi wejściowe próbował przypomnieć sobie gdzie.

– Ludzki genom – podpowiedział Louis.

Otóż to. Reprodukcja mapy ludzkiego genomu, artystyczna jej wizja, podmalowana tuszem chińskim i węglem.

Przez szerokie drzwi balkonowe, zza zasłony drzew, które nie zdążyły jeszcze urosnąć, widać było osiedle domków jednorodzinnych na przedmieściu. Na jednej ze ścian wisiała replika krowiej skóry, szeroki prostokątny pas skóry w czarno-białe łaty. Pod nią stała czarna skórzana kanapa, kanapa gigantyczna, nietypowych rozmiarów, może nawet wykonana na zamówienie na całą szerokość ściany, czy to wiadomo, kiedy człowiek nie jest u siebie, kiedy znalazł się w innym świecie, w świecie, w którym wiesza się na ścianie ogromne fotografie ludzkiego genomu i w którym ćwiartuje się dziewczyny, wypatroszywszy im uprzednio brzuchy… Na podłodze przed kanapą egzemplarz magazynu „Gentlemen’s Quaterly”. Po prawej całkiem przyzwoicie zaopatrzony barek. Po lewej na niskim stoliku telefon z sekretarką. Obok, na konsoli z dymnego szkła szerokoekranowy telewizor, przed którym przyklęknął Armand.

Camille, dotąd z racji wzrostu niemający po temu okazji, położył mu dłoń na ramieniu i wskazując na magnetowid, powiedział:

– Sprawdź to.

W środku znajdowała się kaseta. Zobaczyli psa, owczarka niemieckiego w czapce bejsbolowej, który trzymał w przednich łapach pomarańczę, obierał ją i cząstka po cząstce zjadał. Wyglądało, że to jeden z tych głupawych programów z wideogagami, z amatorskimi ujęciami, z łatwym do przewidzenia ostrym kadrowaniem. W prawym dolnym rogu widniało logo „US-gag” i miniaturowy rysunek szeroko uśmiechniętej kamery.

– Przewiń dalej, nigdy nie wiadomo… – powiedział Camille.

A sam zainteresował się automatyczną sekretarką. Rejestrację wiadomości poprzedzał podkład muzyczny wybrany zgodnie z aktualną modą. Kilka lat temu byłaby to Palba Pachelbela; teraz wydawało mu się, że rozpoznaje Wiosnę Vivaldiego.

– Jesień – szepnął skupiony Louis. A potem usłyszeli: „Dzień dobry! (Głos mężczyzny, około czterdziestki, kulturalny ton, staranna artykulacja, dziwna dykcja). Przykro mi, ale jestem aktualnie w Londynie. (Czyta tekst, głos dość wysoki, nosowy…). Po usłyszeniu sygnału zostaw, proszę, wiadomość… (dość wysoki, afektowany, homoseksualista?), oddzwonię po powrocie. Do usłyszenia”.

– Używa zakłócacza dźwięku – rzucił Camille.

I poszedł do sypialni.

Całą ścianę w głębi zajmowała wielka szafa z lustrzanymi drzwiami. Łóżko również całe było we krwi i ekskrementach. Czerwone prześcieradło zostało ściągnięte i zwinięte w kłębek. Na podłodze w nogach łóżka leżała pusta butelka po coronie. U wezgłowia wielki przenośny odtwarzacz CD i obcięte palce ułożone w kształt korony kwiatu. Obok odtwarzacza zgniecione obcasem pudełko z kompaktem zespołu Traveling Wilburys. Nad japońskim łożem, bardzo niskim i zapewne bardzo twardym, wisiał malunek na jedwabiu, którego gejzery czerwieni doskonale współgrały z całą scenerią. Żadnych ubrań, tylko kilka par w dziwny sposób powiązanych szelek. Camille zerknął do szafy, którą technicy zostawili otwartą; nie było w niej nic oprócz walizki.

– Ktoś sprawdzał, co jest w środku? – spytał półgłosem Camille.

W odpowiedzi usłyszał rzucone beznamiętnym tonem: „Jeszcze nie”. Najwyraźniej ich wkurzam, pomyślał.

Nachylił się, żeby odczytać napis na kartoniku zapałek leżącym na podłodze obok łóżka: „Palio’s”, czerwoną kursywą na czarnym tle.

– Mówi ci to coś?

– Nie, nic.

Zapytał o to Malevala, ale widząc jego zmienioną twarz, która nieśmiało pojawiła się w drzwiach, dał znak, żeby nie wchodził. To może poczekać.

Łazienka była biała, z wyjątkiem jednej ze ścian pokrytej tapetą w czarno-białe cętki. W wannie również widać było ślady krwi. Przynajmniej jedna z dziewczyn została do niej włożona bądź wyjęta z niej w opłakanym stanie. Umywalki użyto do obmycia czegoś, być może rąk morderców.

Wydawszy Malevalowi polecenie, by odszukał właściciela mieszkania, Camille razem z Armandem i Louisem wyszli, pozwalając technikom dokończyć pracę. Louis wyjął małe cygaro, jedno z tych, których nigdy nie pozwoliłby sobie zapalić w obecności Camille’a w biurze, w samochodzie, w restauracji, krótko mówiąc, nigdzie, tylko na dworze.

Stojąc ramię w ramię, uwolnieni nagle od horroru, w milczeniu rozejrzeli się po placu budowy, jakby dostrzegając w ponurej scenerii tego miejsca coś uspokajającego, w pewien sposób ludzkiego.

– Ty, Armand, na początek rozejrzysz się po okolicy – odezwał się w końcu Camille. – Przyślemy ci Malevala, jak tylko wróci. Rozegrajcie to dyskretnie… I bez tego sytuacja wygląda nieciekawie.

Armand skinął głową, że zgoda, ale jednym okiem łypał pożądliwie na małe pudełko cygar Louisa. Właśnie wyciągał od niego swoje pierwsze tego dnia cygaro, kiedy wyszedł do nich Bergeret.

– To potrwa – oznajmił krótko i wykonał w tył zwrot.

Bergeret karierę zaczynał w wojsku. Prosty styl.

– Jean! – zawołał Camille.

Bergeret się odwrócił. Przystojna tępa twarz człowieka, który potrafi upierać się przy swoim, powołując się na niedorzeczność świata.

– Absolutny priorytet – oświadczył Camille. – Dwa dni.

– Akurat! – rzucił tamten, pokazując mu plecy.

Camille spojrzał na Louisa i z rezygnacją machnął ręką.

– Czasami to skutkuje…

6

Loft na ulicy Félix-Faure został urządzony przez firmę specjalizującą się w inwestycjach w nieruchomości, SOGEFI.

Jedenasta trzydzieści, quai de Valmy. Elegancki budynek nad kanałem, jak okiem sięgnąć żyłkowana wykładzina, jak okiem sięgnąć szkło, a i piersi recepcjonistki też jak okiem sięgnąć. Legitymacja Policji Kryminalnej, lekki popłoch, potem winda, znów żyłkowana (w odwrotnej kolejności kolorów) wykładzina, dwuskrzydłowe drzwi do ogromnego gabinetu, antypatyczny osobnik o nazwisku Cottet, pewny siebie, pamiętajcie, że jesteście na moim terenie, proszę usiąść, czym mogę służyć, ale nie mogę wam poświęcić dużo czasu.

W rzeczywistości Cottet przypominał domek z kart. Należał do ludzi, którymi potrafi zachwiać byle drobiazg. Choć wysoki, sprawiał wrażenie żyjącego w cudzym ciele. Widać było, że ubiera go żona, która ma własne i to nie najlepsze wyobrażenie o facecie. Kreowała go na szefa firmy władczego (jasnoszary garnitur), zdecydowanego (koszula w niebieskie prążki) i żyjącego w ciągłym pośpiechu (włoskie buty ze spiczastymi noskami), lecz przyznawała, że jest tylko średniego szczebla menażerem, lubiącym ostentację (krzykliwy krawat) i dość wulgarnym (złoty sygnet i złote spinki do kompletu). Ujrzawszy wchodzącego do gabinetu Camille’a, z miejsca poległ na egzaminie wstępnym, z zaskoczeniem unosząc brwi, po czym opanował się i dalej już zachowywał jakby nigdy nic. Najgorsza z możliwych reakcja, pomyślał Camille, który znał je wszystkie.

Cottet postrzega życie jako sprawę poważną. Były sprawy, które mógł nazwać „prostymi”, były takie, które określał jako „delikatne”, i wreszcie były „sprawy paskudne”. Wystarczyło mu spojrzeć na twarz Camille’a, by zrozumieć, że obecna okoliczność nie będzie podpadała pod żadną z tych kategorii.

Często w takich wypadkach inicjatywę przejmował Louis. Louis był cierpliwy. Louis czasami wykazywał podejście wręcz pedagogiczne.

– Chcielibyśmy się dowiedzieć, kto i na jakich warunkach wynajmował to mieszkanie. Zależy nam rzecz jasna na czasie.

– Rzecz jasna. O które mieszkanie chodzi?

– W Courbevoie, na ulicy Félix-Faure siedemnaście.

Cottet pobladł.

– Aaa…

I cisza. Cottet z przygnębioną miną patrzył na podkładkę przy komputerze, jakby widział rybę.

– Panie Cottet – podjął Louis swoim najbardziej opanowanym i dobitnym tonem – sądzę, że dla pana oraz pańskiej firmy lepiej byłoby, gdyby nam pan to wszystko wyjaśnił, spokojnie i wyczerpująco… Proszę się nie spieszyć.

– Tak, oczywiście – zgodził się Cottet.

I uniósł na nich spojrzenie rozbitka.

– Ta transakcja nie odbyła się… jak by to powiedzieć… w sposób w pełni typowy, rozumiecie panowie…

– Otóż nie za bardzo – powiedział Louis.

– Skontaktowano się z nami w kwietniu. Ta osoba…

– Czyli kto?

Cottet spojrzał na Camille’a, po czym na moment zapatrzył się w okno, jakby za nim szukając pomocy, wsparcia.

– Haynal. Nazywał się Haynal. Jean. Chyba…

– Chyba?

– No tak, Jean Haynal. Był zainteresowany tym loftem w Courbevoie. Prawdę powiedziawszy – ciągnął Cottet, odzyskując pewność siebie – ten projekt dość opornie się zwraca… Sporo zainwestowaliśmy, tymczasem wyniki dla całej tej strefy przemysłowej, gdzie już zamknęliśmy cztery projekty indywidualne, są nadal dość nieprzekonujące. Nie żeby alarmujące, to nie, ale…

– A konkretnie, ile sprzedaliście? – przerwał Camille, którego irytowały te dygresje.

– Żadnego.

Cottet wpatrywał się w niego z napięciem, jakby słowo „żadnego” oznaczało dla niego wyrok śmierci. Camille dałby głowę, że to przedsięwzięcie deweloperskie postawiło jego oraz jego firmę w bardzo, ale to bardzo kłopotliwej sytuacji.

– Proszę dalej… – zachęcił go Louis.

– Ten pan nie chciał go kupić, tylko wynająć na trzy miesiące. Powiedział, że jest przedstawicielem firmy producenckiej z branży filmowej. Odmówiłem. Takich rzeczy nie robimy. Zbyt duże ryzyko ze ściągnięciem należności, zbyt wysokie koszty i zbyt krótki okres wynajmu, rozumiecie panowie. A poza tym my zajmujemy się sprzedażą projektów, a nie bawimy się w agencję nieruchomości.

Pogardliwy ton, jakim Cottet rzucił te słowa, wiele mówił o jego trudnym położeniu, które sprawiło, że sam musiał zabawić się w agenta nieruchomości.

– Rozumiem – powiedział Louis.

– Ale cóż, rzeczywistość ma swoje prawa – dodał, jakby ta błyskotliwa uwaga miała pokazać, że jest również człowiekiem kulturalnym. – A ten pan…

– Płacił gotówką? – zapytał Louis.

– Tak, gotówką, i…

– I gotów był słono zapłacić – podsunął Camille.

– Trzykrotność ceny rynkowej.

– Jak wyglądał ten człowiek?

– Nie wiem, rozmawiałem z nim tylko przez telefon.

– A jego głos?

– Był wyraźny.

– Co potem?

– Poprosił, żeby mu pokazać loft. Chciał zrobić zdjęcia. Umówiliśmy się na spotkanie. Udałem się na nie osobiście. Już wtedy powinny mnie tknąć wątpliwości…

– Co do czego? – zapytał Louis.

– Ten fotograf… Wyglądał… jak by to powiedzieć… niezbyt profesjonalnie. Przyniósł z sobą coś w rodzaju polaroida. Zdjęcia, które robił, układał na ziemi, równo, jedno obok drugiego, jakby bał się je pomieszać. Przed każdym kolejnym ujęciem zaglądał do kartki, jakby działał zgodnie z instrukcjami, które nie bardzo rozumiał. Pomyślałem, że taki z niego fotograf, jak ze mnie…

– Agent nieruchomości? – podsunął Camille.

– Powiedzmy – rzekł Cottet, zabijając go wzrokiem.

– Może go nam pan opisać? – zaproponował Louis, żeby zmienić temat.

– Bardzo pobieżnie. Długo tam nie zabawiłem. Nie miałem nic do roboty, a tracić dwie godziny w pustym lokalu, by obserwować faceta, który robi zdjęcia… Wpuściłem go, popatrzyłem przez chwilę, jak pracuje, i wyszedłem. Kiedy skończył, wrzucił klucze do skrzynki na listy, mieliśmy zapasowe, nie było z tym pośpiechu.

– Jak wyglądał?

– Przeciętnie…

– To znaczy? – nie ustępował Louis.

– Przeciętnie! – zdenerwował się Cottet. – Co niby mam panu powiedzieć: średniego wzrostu… w średnim wieku… no, przeciętnie.

Zapadła cisza, podczas której wszyscy trzej zdawali się medytować nad rozpaczliwą przeciętnością świata.

– A fakt, że ów fotograf był tak mało profesjonalny – powiedział Camille – uznał pan za dodatkową gwarancję, prawda?

– Tak, przyznaję – odparł Cottet. – Zapłata w gotówce, żadnej umowy i pomyślałem sobie, że film… to znaczy przy… przy tego rodzaju filmie nie będziemy mieli problemów z lokatorem.

Camille wstał pierwszy. Cottet odprowadził ich aż do windy.

– Będzie pan musiał oczywiście podpisać zeznanie – wyjaśnił Louis takim tonem, jakby mówił do dziecka – możliwe, że będzie pan zmuszony stawić się przed sądem, więc…

– Więc – przerwał mu Camille – proszę niczego nie ruszać. Ani w pana księgach, ani gdziekolwiek. Z fiskusem sam się pan rozliczy. Na razie mamy dwie poćwiartowane dziewczyny. Dlatego teraz nawet dla pana to jest najważniejsze.

Cottet miał zagubione spojrzenie, jakby próbował ocenić konsekwencje, jak przeczuwał, katastrofalne, a jego pstrokaty krawat wydał się nagle równie nie na miejscu jak żabot na piersi skazanego na śmierć.

– Ma pan jakieś zdjęcia, plany? – zapytał Camille.

– Przygotowaliśmy piękną makietę reklamową… – zaczął Cottet z szerokim uśmiechem dyrektora handlowego, lecz uświadomiwszy sobie niestosowność tego zadowolenia, spisał szybko swój uśmiech na rachunek zysków i strat.

– Proszę mi to jak najszybciej przysłać – powiedział Camille, wręczając mu swoją wizytówkę.

Cottet ujął ją w dwa palce, jakby się bał, że go poparzy.

Kiedy zjeżdżali na parter, Louis krótko napomknął o „walorach” recepcjonistki. Camille odpowiedział, że żadnych nie zauważył.

* * *

koniec darmowego fragmentu
zapraszamy do zakupu pełnej wersji

Warszawskie Wydawnictwo Literackie

MUZA SA

ul. Sienna 73

00-833 Warszawa

tel. +4822 6211775

e-mail: info@muza.com.pl

Dział zamówień: +4822 6286360

Księgarnia internetowa: www.muza.com.pl

Wersja elektroniczna: MAGRAF s.c., Bydgoszcz