Jonas T. Bengtsson

Baśń

Przełożyła Iwona Zimnicka

Wszelkie powielanie lub wykorzystanie niniejszego pliku elektronicznego inne niż jednorazowe pobranie w zakresie własnego użytku stanowi naruszenie praw autorskich i podlega odpowiedzialności cywilnej oraz karnej.

Tytuł oryginału duńskiego ET EVENTYR

Projekt okładki AGNIESZKA PASIERSKA / PRACOWNIA PAPIERÓWKA
Projekt układu typograficznego ROBERT OLEŚ / D2D.PL

Copyright © by JONAS T. BENGTSSON, 2011
Published by arrangement with Salomonsson Agency
Copyright © for the Polish edition by WYDAWNICTWO CZARNE, 2013
Copyright © for the Polish translation by IWONA ZIMNICKA, 2013

Redakcja MAŁGORZATA POŹDZIK / D2D.PL
Korekta AGNIESZKA RYMAROWICZ / D2D.PL,
MAŁGORZATA TABASZEWSKA / D2D.PL
Redakcja techniczna ROBERT OLEŚ / D2D.PL

The translation has been sponsored by the DANISH ARTS COUNCIL COMMITTEE FOR LITERATURE.

ISBN 978-83-7536-680-8

Skład wersji elektronicznej: MICHAŁ LATUSEK / VIRTUALO SP. Z O.O.

Mojemu synowi

1986

Akurat kończę sześć lat, kiedy od strzału ginie Olof Palme. Jest luty, na dworze bardzo zimno. Siedzimy z ojcem w kuchni, jemy bułki, ja rysuję. Mówią o tym w radiu. Ojciec pogłaśnia. Głos spikerki brzmi tak, jakby to było coś ważnego. Jakaś wielka wiadomość. Paznokciem popycham po stole ziarenko maku. Ojciec każe mi się ubrać. Nie mogę znaleźć skarpetek. Ojciec nachyla się i wpycha moje bose stopy w kalosze.

Idziemy ulicą. Ojciec trzyma mnie za rękę. Nie rozgląda się na boki. Ciągnie mnie za sobą. Zmieniłem się w torbę. W walizkę na kółkach. Mówię mu, że to boli. Że nie mogę nadążyć. Ale wiatr porywa moje słowa.

W sobotę na ulicy zawsze jest dużo ludzi. Samochody wjeżdżają i wyjeżdżają z garaży, starsze panie dźwigają siatki ze sprawunkami. Z ostatnimi rzeczami, które trzeba kupić, zanim wszystko pozamykają. Ale dzisiaj jest inaczej. Dzisiaj mamy wolną drogę.

Miasto nie jest duże i szybko dochodzimy do głównej ulicy.

Mój ojciec patrzy przed siebie, usta ma zaciśnięte w wąską kreskę. Chyba zapomniał, że trzyma mnie za rękę.

Ojciec ma półdługie jasne włosy z rudawym odcieniem, tak jak zarost. Goli się raz w tygodniu, a potem pozwala włoskom rosnąć. Strzyże się sam nożyczkami w kuchni. Papieros stanowi część jego dłoni, dodatkowy fragment palca. Jest w samym T-shircie pod płaszczem, który zawsze nosi rozpięty, ale nie marznie. Bardzo rzadko marznie. Mnie prawie zawsze zimno. Uważam, że jestem do niego podobny. Kiedy urosnę, też zapuszczę brodę.

On twierdzi, że jestem bardziej podobny do matki. Ale że to dobrze. Była piękna.

Mówię mu, że kiedy urosnę, też będę zapuszczał brodę, ale moje słowa znów porywa wiatr, który szarpie drzewa i łamie gałęzie, gra na rynnach jak na fletach.

Dochodzimy do jedynego w mieście sklepu z telewizorami. Wszystkie odbiorniki na wystawie pokazują te same obrazy. Niektóre w kolorze, inne czarno-białe. Idziemy dalej, wchodzimy do środka, ojciec mnie puszcza, dopiero gdy stajemy przed ścianą z telewizorami. Dużymi i małymi, z etykietkami, na których wypisano ceny składające się z wielu cyfr. Kiedy pani w telewizji porusza głową i patrzy w swoje kartki, wszystkie inne panie w innych telewizorach powtarzają ten ruch. Przypomina mi to zabawę, w którą bawiliśmy się w przedszkolu w innym mieście.

Ekspedient stoi w odległości dwóch metrów od nas, ma koszulę w paski i plakietkę z imieniem na piersi. Wpatruje się w jeden z odbiorników z leciutko uchylonymi ustami. Jakaś starsza pani odstawiła torbę z zakupami i nie widzi, że cztery jabłka wytoczyły się na podłogę. Mój ojciec rozgląda się uważnie, nie może się zdecydować. W końcu wybiera duży kolorowy telewizor pośrodku. Dźwięk już i tak jest głośny, ale on jeszcze podkręca. Staje nieruchomo. Jestem pewien, że pierwsza osoba, która się poruszy, przegra.

W telewizorze widać ciemną ulicę, znaki drogowe i śnieg. Sztokholm. Chodnik odgrodzony biało-czerwoną plastikową taśmą, wokół której stoją ludzie. Oni też znieruchomieli. Niektórzy rękami zasłaniają usta. Pani w telewizji wymawia słowa powoli, jakby się właśnie obudziła. Mówi, że Olof Palme wyszedł z pobliskiego kina. Że był razem z żoną, że obejrzeli film Bracia Mozart i wracali do domu.

Na szarych płytach chodnika widać kilka ciemnych plam, jakby farby. Kamera się do nich przybliża. „To krew”, mówi mój ojciec, nie odrywając wzroku od ekranu.

Znów idziemy ulicą. Szybko, jakbyśmy chcieli pospiesznie oddalić się od obrazów w telewizorze.

Myślę, że wracamy do domu, ale przy zamkniętym sklepie rzeźnika skręcamy w prawo. Kierujemy się w stronę portu, po kamieniach, którymi wybrukowana jest wąska uliczka.

Ojciec przysiada na żelaznej belce, siadam przy nim, najbliżej, jak mogę. Woda przed nami jest czarna. Dwa kutry płyną do portu, na prawo od nas stoi wielki dźwig, hak wisi tuż nad powierzchnią wody. Niebo jest szare.

Ojciec zasłania twarz rękawem płaszcza, ale głośny szloch przebija się przez gruby materiał. Ściska mnie mocno za rękę, aż do bólu.

– Dorwali go – mówi. – Cholera, w końcu go dorwali.

Nie przypominam sobie, żebym wcześniej widział, jak ojciec płacze. Pytam, czy ten Palme to był ktoś znajomy, ale on nie odpowiada. Tuli mnie do siebie. Nogi mi zmarzły w kaloszach.

– Dorwali go – powtarza.

Wiatr ubija pianę na wodzie.

– Chyba niedługo znów będziemy musieli się przeprowadzić.

1987

Siedzimy w samochodzie, który ojciec pożyczył w pewnym gospodarstwie, gdzie na podwórzu były złe i brudne psy.

Na tylnym siedzeniu i w bagażniku leży wszystko, co mamy.

– Najwyższa pora wracać do Kopenhagi – mówi ojciec. – Urodziłeś się w Kopenhadze. Wiesz o tym?

Opuszcza szybę, obracając rączką, stare białe kombi rzęzi i trzeszczy, jakby zaraz miało się rozpaść. Potem ojciec z kieszonki na piersi dżinsowej kurtki wyciąga ręcznie skręconego papierosa.

Bębni w kierownicę, wydmuchuje dym kącikiem ust, zdejmuje kawałeczek tytoniu z dolnej wargi.

Zawsze kiedy się przeprowadzamy, on się cieszy i dużo śmieje.

Mijamy wysokie betonowe budynki. Ze wszystkich stron otaczają nas samochody. Potem autostrada się kończy i domy stają się mniejsze. To mogłoby być gdziekolwiek. Przypomina miejsca, w których mieszkaliśmy wiele razy wcześniej, takie, gdzie są supermarkety i salony fryzjerskie.

Zamykam oczy i prawie zapadam w sen, jedziemy już od rana. Najpierw widzę pod powiekami białe koła, a potem mrugające światła. Zasypiam na chwilę, może trochę dłużej.

Głos ojca sprowadza mnie z powrotem do samochodu.

– Jesteśmy – mówi, a ja otwieram wtedy oczy.

Stoimy na czerwonym świetle. Ojciec dodaje gazu, motor syczy i bulgocze. Ojciec robi tak, żeby silnik nie zgasł, tłumaczył mi to wcześniej.

Wyglądam przez brudną szybę i widzę miasto. To coś zupełnie innego, niż kiedykolwiek widziałem.

Trzymam się mocno pasa bezpieczeństwa. Wbija mi się w klatkę piersiową, więc aż do bólu przyciskam kciuk do ostrego brzegu pasa. Za szybą jest mnóstwo ludzi, wszyscy poruszają się w różnych kierunkach. Tyle dźwięków, tyle hałasu. Klaksony i pisk hamulców autobusu, który zatrzymuje się tuż obok.

Kiedy ojciec wjeżdża na skrzyżowanie, zapiera mi dech w piersiach.

Aż trudno uwierzyć, że nie potrącamy żadnego rowerzysty ani nie wpadamy na żaden samochód.

Przykładam rękę do chłodnej szyby auta i czuję, jak miasto burczy i powarkuje jak zły pies.

Opuszczam szybę, otwieram usta i wysuwam język. Miasto ma smak spalin i zgniłych jabłek.

Ojciec parkuje, przez bramę przechodzimy na podwórze. Idziemy po popękanych płytach chodnikowych, mijamy drewnianą komórkę, w której brakuje kilku desek, a dach się zapada. Budynek jest z czerwonej cegły. Ojciec idzie na dół po schodach i puka do drzwi do piwnicy.

– Mam nadzieję, że to tutaj – mówi, uśmiechając się do mnie. Czekamy, już ma zapukać znów, kiedy drzwi się otwierają. Stoi w nich wysoki mężczyzna, sporo starszy od mojego ojca. Ma kępki siwych włosów na łysej głowie. Brązowy fartuch na brudnych roboczych spodniach. Drobne naczynia krwionośne biegną po jego policzkach jak niebiesko-czerwone rzeki aż do nosa, wpływają do jednej dziurki. Ten człowiek kojarzy mi się z mapą, chcę o tym powiedzieć ojcu, ale boję się otworzyć usta.

– Najwyższa pora. – Mężczyzna wyciera ręce w fartuch, zostawiając na nim ciemne ślady smaru.

*

Idziemy za dozorcą przez podwórze. Nigdy w życiu nie widziałem takiego wielkiego pęku kluczy jak ten, który ma przy pasku. Klucze brzęczą tak głośno, że moglibyśmy iść za nim z zamkniętymi oczami. Mijamy zardzewiałe rowery i kolejne komórki.

Na schodach mężczyzna zajmuje całą przestrzeń, nie dałoby się przecisnąć obok niego, nawet gdyby ktoś próbował. Czuć tutaj mysimi bobkami i mielonymi kotletami. Mężczyzna zatrzymuje się przy drewnianych drzwiach pokrytych łuszczącą się zieloną farbą, puka.

– Toaleta – mówi. – Będziecie z niej korzystać na spółkę z sąsiadem, ze starym Nielsenem. Ale to dobry człowiek, nie ma z nim kłopotu. – Idziemy jeszcze wyżej. – To znaczy, jeśli spodoba wam się to mieszkanie.

Wyjmuje klucz i otwiera.

Mieszkanie przypomina coś, co zostało odcięte, bo nie było potrzebne.

Ojciec się uśmiecha, jakby właśnie o tym marzył. W maleńkiej kuchni z oknami wychodzącymi na podwórze jest dokładnie tyle miejsca, żeby zmieściły się wąski stół, dwa krzesła i drewniana ława pod ścianą. Jedząc śniadanie, będziemy mogli zaglądać do mieszkań naprzeciwko. Ojciec czyta mi w myślach i macha do ciemnych szyb po drugiej stronie podwórza.

– Pokój jest tutaj. – Dozorca wciąga brzuch, żeby przecisnąć się obok stołu. Otwiera drzwi do jedynego innego pomieszczenia w mieszkaniu, do pokoju, który ojciec mi obiecał, mówił, że będzie mój. Mój własny. Pokoik jest maleńki i ma tylko jedno okno, umieszczone tak wysoko, że nie da się przez nie wyjrzeć. Kiedyś, gdy to mieszkanie było częścią większego, zapomnianą częścią, musiał tu być schowek na szczotki. Półki z pożółkłym papierem. Duże słoje z zawekowanymi śliwkami, jabłkami. Teraz stoi tu łóżko, na którym mam spać dziś w nocy. Pachnie suchym, zakurzonym brudem.

W głosie dozorcy nie ma już tyle pewności, kiedy mówi:

– Wydawało mi się, że to mieszkanie jest trochę większe. Mam inne, jeśli pan chce…

– Jest świetne – stwierdza ojciec. – Na pewno będzie nam tu dobrze.

Wracamy z dozorcą do jego warsztatu. Na podłodze są plamy smaru, a na szerokim roboczym stole pod oknem narzędzia. Na jednej ścianie wiszą klucze. Mnóstwo kluczy, chyba do wszystkich mieszkań. W nocy, kiedy ludzie śpią, dozorca otwiera sobie tymi kluczami różne drzwi i częstuje się kawałeczkami zimnych resztek z lodówki. Tu skubnie trochę kurczaka, tam odrobinę klopsa. To dlatego jest taki gruby.

– I płatność gotówką? – upewnia się.

Ojciec kiwa głową.

Ściskają sobie ręce. Zawsze w takiej chwili czuję dumę. Wiem, że mój ojciec ma przyjemny uścisk dłoni. Słyszałem, jak ludzie tak mówią.

Razem z ojcem nosimy bagaże z samochodu. Ojciec dźwiga duże rzeczy, stare walizki, które mało nie pękną, wypełnione jego książkami. Ja taszczę plastikowe torby z pościelą i ręcznikami. Na samym końcu ojciec bierze skrzynkę z płytami. Niesie ją ostrożnie i stawia na stole w kuchni. Nigdzie nie widzę adaptera. Nie pytam o niego.

Na kolację ma być jajecznica na boczku. Z produktów kupionych od człowieka na wsi, który pożyczył nam samochód.

– Będzie dobrze – mówi ojciec, kiedy boczek skwierczy na patelni. Po jego oczach poznaję, że ma na myśli nie tylko jedzenie. – Będzie dobrze – powtarza.

Drzwi do mojego nowego pokoju nie można całkiem zamknąć. Za każdym razem, gdy próbujemy, skrzypią i same się otwierają. Dom musiał się przemieścić, odkąd został zbudowany, wyciągnął się i wygiął, otworzył usta i rozkasłał. Widzę stąd ojca. Nogi zwisają mu z ławy, widzę, że paznokieć palucha, którym w zeszłym tygodniu uderzył o drzwi, całkiem zsiniał.

Słyszę jego ciężki oddech. Zawsze zasypiałem przy dźwiękach. Często przy odgłosach samochodów. Samochodów na polnej drodze w pobliżu mojego okna. Samochodów na autostradzie. W mieszkaniu wysoko nad ziemią. Zapadałem w sen wśród szumu wiatru w wielkich drzewach. Gdy wiało mocno, zamykałem oczy, wtedy widziałem, jak drzewa się kładą, żeby zaraz wstać.

Kiedy mieszkaliśmy blisko morza, zasypiałem wśród szumu fal. Wdzierały się coraz dalej w głąb plaży, zalewały grubą żółtą trawę i krzaki, aż w końcu docierały do mojego pokoju i zabierały mnie ze sobą.

Teraz leżę w swoim nowym łóżku, a miasto ma własne dźwięki.

Mój ojciec siedzi w samochodzie.

Chwilę wcześniej słyszałem jego kroki na schodach. Skórzane buty stukały o stare stopnie. Słyszałem, jak otwierają się główne drzwi. Widziałem, jak przechodzi przez podwórze obok niskiej drewnianej komórki z pojemnikami na śmieci. Jak idzie po chodniku i mija rower ze sflaczałą oponą w przednim kole.

Teraz wkłada kluczyk do stacyjki, samochód nie chce zapalić. Kiedy zabieraliśmy go wczoraj, też nie chciał. Ani po pierwszej, ani po trzeciej próbie.

Siedzę w kuchni. Ojciec zebrał pościel, schował ją do pojemnika pod ławą, a na ławie ułożył poduszki. Powiedział, że to nasza kanapa, i się uśmiechnął.

Dzisiaj będę sam.

„W porządku?”, spytał, wskazując jedzenie na stole. Resztę chleba ze śniadania, kostkę masła, trzy obite jabłka z piaskiem wbitym w skórkę. Kiwnąłem głową. Obiecałem sobie, że nie będę płakał. Mam siedem lat, w tym wieku się nie płacze.

Chętnie pojechałbym z nim, chociaż wczoraj podczas jazdy chorowałem. Samochód trząsł, no i ten zapach benzyny. Dwa razy musieliśmy się zatrzymywać, żebym mógł zwymiotować. Mimo wszystko chciałbym spędzić jeszcze jeden dzień blisko ojca, siedzieć i słuchać jego opowieści. „To za daleko – powiedział. – Muszę tylko odstawić samochód. Wrócę wieczorem. Późno. Może cię wtedy obudzę. Ale nie czekaj na mnie, tylko się kładź”.

Na stole zostawił klucze.

Spytałem, czy mogę zejść na podwórze. „Oczywiście”, odparł i dodał, że nie będzie mną rządził. Ale że mam być ostrożny i uważać na siebie.

Pocałował mnie w czoło i wyszedł.

Samochód zapala. Silnik warczy, rzęzi i kaszle. Ojciec jedzie ulicą, w wielkim mieście, otoczony innymi samochodami. Wszystko porusza się szybko. Mam nadzieję, że będzie ostrożny.

Myślę o tym, co się stanie, jeśli już nigdy go nie zobaczę. A jeżeli on po prostu zniknie?

Ale wiem, że nigdy mnie nie opuści.

Biorę klucze ze stołu. Przy kluczach jest breloczek, sowa. Mruga jednym okiem, jakby wiedziała coś, o czym ja nie wiem.

Otwieram drzwi i schodzę na dół kuchennymi schodami.

Ojciec opowiadał mi, że na starych mapach Afryki i Ameryki Południowej zawsze były białe plamy. Miejsca, o których nikt nic nie wiedział. Mogły się tam kryć ogromne skarby, złoto i kamienie szlachetne. Mogły tam żyć zwierzęta, których nikt wcześniej nigdy nie widział, motyle wielkości mew. Ale można tam było również spotkać potwory i kanibali. Rzeczy tak okropne, że wprost nie do wyobrażenia. Od czasu do czasu jakiś odkrywca wyruszał po to, by usunąć niektóre z tych białych plam. Nanieść na mapę szczegóły. Wielu odkrywców nigdy nie wróciło.

Powoli schodzę po schodach. Dzisiaj ostrożnie stawiam kroki na stopniach. Nie wierzę, żeby kryły się tu jakieś pułapki, ale nie ma powodu do zbytniej zuchwałości.

Podwórze w ciągu nocy urosło. Kiedy szliśmy za dozorcą, było wielkie, dzisiaj jest ogromne. Mieszkaliśmy w miasteczkach, które zmieściłyby się między tymi murami. Idę wolno przed siebie, krok za krokiem, mijam dwie zrośnięte ze sobą jabłonie. Stąpam po popękanych płytach, przechodzę obok krzaków rosnących pod ścianą domu. Moje oczy są aparatem fotograficznym, za każdym razem, gdy je zamykam, robię zdjęcie. Po powrocie do mieszkania wyjmę kredki i przeniosę obrazy, które zostały w mojej głowie, na kartki bloku rysunkowego, dostałem go od ojca dwa tygodnie temu.

Idąc, cały czas staram się pamiętać, w jaki sposób znalazłem się akurat w tym miejscu. Gdzie skręcałem w prawo, gdzie w lewo. Chciałbym być dobrym odkrywcą. W kieszeni ściskam maleńką sowę, która tkwi przy kluczach. Jej plastikowy dziób wbija mi się w kciuk.

W słońcu siedzi kot i liże łapę. Ma szare futerko w białe plamy. Podchodzę do niego powoli, staram się go nie przestraszyć. Przykucam w odległości paru metrów. Kot nagle podnosi łepek i znika w krzakach, słyszę brzęk kluczy. To dozorca stoi za mną.

– Co ty tu robisz?

Nie odpowiadam.

– Nie masz tu, do diabła, nic do roboty.

Wczoraj był tylko wielkim mężczyzną z kluczami, w brudnych spodniach. Teraz już wiem, że go nie lubię i że będę się starał go unikać. Wydaje mi się, że to nie będzie trudne, muszę po prostu nasłuchiwać kluczy, na tym podwórzu na pewno jest mnóstwo miejsc, gdzie mogę się ukryć, a do których on nie da rady się dostać.

Biegnę z powrotem w stronę naszej klatki. Ma to wyglądać, że się wystraszyłem i uciekam do domu. I może rzeczywiście boję się dozorcy, ale odkrywca nigdy ot, tak zwyczajnie nie ucieka. W odległości kilku metrów od drzwi skręcam w prawo i biegnę wzdłuż komórek na rowery. Przystaję i nasłuchuję. Dobiegają mnie odgłosy samochodów na ulicy, ptaka ćwierkającego na jednym z podwórzowych drzew, ale kluczy nie słychać.

Stoję przez chwilę, żeby się upewnić, liczę po cichu, sto dwadzieścia jeden, sto dwadzieścia dwa, ale wciąż nie słyszę kluczy. Idę dalej, chcę się przekraść wzdłuż muru, gdy nagle czuję ostry ból na karku. Jak użądlenie pszczoły. Do oczu napływają mi łzy, głównie dlatego, że się przestraszyłem. Unoszę rękę do tego miejsca, gdzie boli, i słyszę czyjś śmiech, początkowo cichy, jakby ten ktoś próbował go ukryć. Potem śmiech staje się głośniejszy, w krzakach coś szeleści, a spomiędzy gałęzi wyłania się chłopiec. Jest ode mnie o kilka lat starszy, ma ciemne półdługie włosy i frędzle przy dżinsowej kurtce. W ręku trzyma białą plastikową rurkę, najdłuższą, jaką kiedykolwiek widziałem, okręconą czerwono-niebieską taśmą.

– Przepraszam – mówi, ale jeszcze nie przestał się śmiać.

– To bolało – odzywam się do niego.

– Śmiesznie mówisz. Jak ci na imię?

W takiej chwili trzeba odpowiadać szybko, wiem o tym.

– Peter.

Uważam, że to ładne imię. Mógłbym mieć na imię Peter.

– Poznałeś już dozorcę?

– Tak.

– On zjada małe dzieci. To znaczy mniejsze od ciebie. Gotuje z nich zupę. Czeka pod szpitalem i kiedy się urodzi jakieś martwe dziecko… Wiesz, co to znaczy?

– Tak.

– Zresztą wszystko jedno. Gdzie chodzisz do szkoły?

Nie mam ochoty odpowiadać. Chciałbym już odejść, wrócić do mieszkania.

– No gdzie? Przecież pytałem.

– Właśnie się tu sprowadziliśmy.

– A wcześniej gdzie chodziłeś?

– Ja nie chodzę do szkoły – mówię i od razu tego żałuję.

– A ile masz lat?

– Siedem.

– No to się chodzi do szkoły, chyba że się jest mongołem. Ale mongoły też chodzą do specjalnej szkoły, tam się uczą składać klamerki do bielizny. Ty jesteś mongołem?

Kręcę głową, mam prawie pewność, że nie jestem mongołem.

– No to do której szkoły chodzisz?

Nie odpowiadam.

– Będziemy przyjaciółmi – oświadcza chłopiec. – My dwaj.

Wracam do mieszkania. Idę najwolniej, jak potrafię. Nie chcę biec. Kiedy sięgam ręką do klamki, słyszę, że coś uderza w drzwi tuż nad moją głową.

Tego wieczoru, kiedy leżę w łóżku, brakuje mi głosu ojca. Brakuje mi jego baśni. Oczy mam półprzymknięte, gdy wraca do domu. Dopiero kiedy zapali papierosa i otworzy piwo, pozwalam powiekom opaść.

Ojciec twierdzi, że większość ludzi nie widzi świata. Siedzimy w autobusie na samym końcu. Ojciec ściszył głos. Cieszę się, że mówi tylko do mnie. Że tylko ja słyszę jego słowa.

– Ludzie w większości widzą jedynie to, co chcą zobaczyć. Boją się zobaczyć świat taki, jaki jest naprawdę. A ty masz odwagę?

Kulę się, w końcu kiwam głową. Po jego tonie poznaję, że to ważne.

– Oczywiście – mówi i przytula mnie tak mocno, że czuję metalowe guziki jego dżinsowej kurtki. – Większość ludzi po prostu przechodzi przez świat zupełnie na ślepo. Pamiętasz, jak opowiadałem ci o elektryczności? O tym, że używamy jej, kiedy robimy grzanki i zapalamy światło?

– Tak.

Pozwolił mi zapalać i gasić światło, dopóki żarówka się nie przepaliła, musieliśmy zjeść kolację przy świeczce. Ale się nie gniewał, bo czegoś się nauczyłem.

– A czy kiedykolwiek widziałeś elektryczność?

Kręcę głową.

– Wiemy, że ona jest w kablach, ale jej nie widzimy. A jednak ludzie są przekonani, że istnieje. Bez elektryczności wszystkie ich telewizory by padły. Siedzieliby tylko i gapili się w czarne ekrany.

Śmieje się, a ja się śmieję razem z nim.

– Ale nawet jeśli coś nie tak łatwo zobaczyć, to wcale nie znaczy, że tego czegoś nie ma.

Autobus powoli wypełnia się ludźmi. Ojciec wygląda przez okno. Początkowo wydaje mi się, że już przestał mówić, ale nagle nachyla się do mnie, jego oddech łaskocze mnie w kark.

– Nie chodzi o to, że ludzie nie mogą dostrzec takich rzeczy. Zawsze mogli je widzieć. Książki są ich pełne. I baśnie. Ale ludzie zaczęli się bać. Stracili odwagę. Udają, że nic już nie widzą. Kiedy późnym wieczorem schodzą do piwnicy i słyszą jakiś dziwny odgłos, tylko się z tego śmieją. Śmieją się z siebie, bo przecież tam nic nie ma. Postanowili, że właśnie tak ma być. – Ojciec patrzy na mnie. Ściska mnie za ramię. – Mówię ci o tym, bo jesteś już dużym chłopcem.

– Mam siedem lat.

– No właśnie, jesteś dużym chłopcem.

Wyglądam przez okno. Naprawdę staram się widzieć, tak jak mówi ojciec, ale nie bardzo wiem, co mam zobaczyć.

– Tato, ja nie pójdę do szkoły?

– A chciałbyś? Przecież umiesz czytać…

Kiwam głową. Rzeczywiście umiem czytać, odkąd pamiętam.

– Ale tam chyba uczą jeszcze innych rzeczy.

– Na przykład?

– Rachunków. W szkole uczą rachunków.

– No tak… Ale przecież wiesz, że w tym roku już za późno na to, żeby zacząć chodzić do szkoły, prawda?

Kiwam głową. Jest kwiecień. Okrutny kwiecień, jak zwykle ojciec nazywa ten miesiąc.

Długo mi się przygląda. Badawczo. Jakby coś go bawiło i może by się nawet tym ze mną podzielił, gdybym był starszy. Nie mogę się już doczekać, kiedy będę starszy.

Za szybą przesuwa się miasto. Takie wielkie, że nigdy nie widzę tych samych ludzi dwa razy.

Ojciec wichrzy mi włosy.

– Jeśli chcesz iść do szkoły, to oczywiście pójdziesz.

Powoli zaczynam poznawać miasto. Ono jest tam. Tuż za podwórzem. Za bramą. Powoli, ulica po ulicy. Albo nawet mniej. Stąd do rogu, trzydzieści jeden kroków. Od rogu do kiosku, pięćdziesiąt dwa kroki.

Zawsze z ojcem za rękę. Czasami tylko idziemy, kiedy indziej ojciec kupuje tytoń i bibułki do papierosów. Z warzywniaka ciągniemy we dwóch duży worek kartofli.

Powoli mieszkanie staje się „domem”, takim jak w pytaniu „Idziemy do domu?” albo „Co zrobiłeś z misiem? Został w domu”.

Ojciec codziennie wstaje wcześnie, jemy razem śniadanie. Przez okno widzę, jak przechodzi przez podwórze i znika w bramie. Zmywam talerze, ubieram się i schodzę na dół.

Wciąż jestem odkrywcą, ale teraz trzymam się krzaków i cały czas nasłuchuję kluczy.

Ciągle znajduję na podwórzu nowe zakątki, roślinkę, która wyrosła między płytami chodnika, ma fioletowe listki i białe plamki na łodyżce.

Kiedy słońce stoi na niebie najwyżej, wracam do mieszkania. Wiem, że wtedy podwórze przestaje należeć do mnie. Najpierw pojawia się ciemnowłosy chłopiec, potem panie na rowerach z zakupami i płaczącymi niemowlętami.

Siedzę w kuchni, rysuję i czekam na ojca.

Kiedy wreszcie staje w drzwiach, nic nie mówi. Ciężkim krokiem podchodzi do stołu i siada na krześle naprzeciwko mnie. Wiem, gdzie był. Cały dzień chodził po mieście i pytał: „Nie potrzebujecie mnie?”, a w odpowiedzi słyszał „Nie”, setki razy. Ojciec wypala pół papierosa, a potem sięga po plik moich rysunków.

Leżę w łóżku, ojciec przynosi sobie krzesło z kuchni. Z innych mieszkań słychać dźwięki telewizji i odgłos wody spuszczanej w toalecie. Ubranie ojca pachnie tytoniem.

– Na czym skończyliśmy? – pyta.

– Właśnie uciekli białym.

Co wieczór ojciec opowiada mi kawałeczek tej samej historii.

To baśń o królu i królewiczu, którzy nie mają już domu.

Wyruszyli w świat, żeby odnaleźć białą królową i ją zabić. Strzałą albo nożem, prostym ciosem w serce, żeby przerwać zły czar. Tylko oni mogą to zrobić. Król i królewicz są bowiem ostatnimi ludźmi, którzy wciąż jeszcze widzą świat taki, jaki jest naprawdę. Jedynie ich nie oślepiły czary królowej.

– Czy ona naprawdę nazywa się biała królowa? – pytam ojca.

– Nie, oczywiście, że nie. Ma imię. Każdy ma jakieś imię. Ale w dzieciństwie była tak bardzo podobna do swojej siostry, że jedną dziewczynkę zaczęto ubierać w białe sukienki, a drugą w czarne. W ten sposób dawało się je odróżnić. No i tak już zostało.

Po dwóch tygodniach ojciec znajduje pracę.

W piątek przynosi do domu zaliczkę, jemy sznycle wiedeńskie z ziemniakami polanymi roztopionym masłem. Ojciec pije piwo i cały czas się śmieje, a ja wypijam tyle oranżady, że bez przerwy chce mi się siku. Ojciec prowadzi mnie po schodach do toalety, bo po ciemku boję się tam chodzić sam.

*

W poniedziałek rano ojciec wstaje wcześnie i wychodzi do pracy. Do domu wraca późnym popołudniem, ubranie ma przesiąknięte potem i pachnie drewnem. W rękach pełno drzazg. Zapuszczam paznokcie prawej dłoni, tak żebym mógł nimi uchwycić malusieńkie kawałeczki drewna wystające ze skóry.

Nasze życie dzieli się teraz na dwutygodniowe okresy.

Co dwa tygodnie ojciec dostaje wypłatę i wtedy się bawimy. I co dwa tygodnie idziemy razem do dozorcy i płacimy czynsz.

– Przy płatności gotówką ludzie potrafią po prostu zwiać – mówi dozorca ze śmiechem. Kiedy jestem z ojcem, wcale się go nie boję. Przypomina mi wtedy niedużego wieloryba w kombinezonie. – Ale wiem, że wam nigdy nie przyszłoby to do głowy – dodaje i znów się śmieje.

Siedzę na kuchennych schodach z zaciśniętymi nogami. Staruszek, który mieszka pod nami, zawsze na długo zamyka się w toalecie, czasami na kilka godzin. Siedzi tam, mamrocze jakieś starodawne słowa i jęczy. Widziałem go tylko raz, twarz miał jakby zwróconą do środka. Pokazywał na siebie, na rozporek szarych spodni i mówił, że wszystko w środku ma zniszczone. Wszystko zgniło. Potem przeprosił.

Czasami sikam do zlewu w kuchni. Muszę stanąć na krześle, żeby dosięgnąć. Ale zlew często się zatyka, a ja nie chcę, żeby w całym mieszkaniu śmierdziało sikami, kiedy ojciec wróci do domu.

Siedzę na schodach, ale teraz mam już łzy w oczach. Od ponad czterech lat nie sikam w majtki i teraz też nie chcę, żeby tak się stało. Schodzę po schodach wolniutko, cały czas mam nadzieję, że drzwi do toalety się otworzą.

Jest popołudnie i podwórze powinno być pełne bawiących się dzieci. Nie wiem, czy to dozorca je odstrasza, czy może boją się ciemnowłosego chłopca. Czasami z jednego z otwartych okien dobiegają dziecięce głosy. Ale trwa to krótko, jakby zaraz upominały się, że mają być cicho. Znajduję kącik między krzakiem a komórką. Ledwie zdążam z rozpięciem spodni. Wstrzymuję oddech i maluję drzewo strumieniem. Sikając, nasłuchuję brzęku kluczy dozorcy. Słyszę jedynie ćwierkanie ptaka i samochody przejeżdżające gdzieś daleko. Nagle za moimi plecami rozlega się szelest. Głos jest donośny i odrobinę urażony.

– Myślałem, że jesteś moim przyjacielem.

To chłopiec z ciemnymi włosami.

– Nie schodziłeś na podwórze. Nie widziałem cię – mówi.

Czym prędzej zapinam spodnie.

Chłopiec grzebie nogą w ziemi, jakby rysował coś czubkiem buta.

– Myślałem, że jesteśmy przyjaciółmi, a ty się ukrywasz, tak?

– Nie.

Zakłada ciemne włosy za uszy. Do tej pory widziałem, że robią tak tylko dziewczyny.

– No to chcesz być moim przyjacielem? – Lekko przekrzywia głowę.

– Tak.

– I już nie znikniesz?

– Nie.

– No to jesteśmy przyjaciółmi – oświadcza i wyciąga z kieszeni piłeczkę tenisową. – Teraz pobawimy się we „Wceluj w małpkę”, znasz tę zabawę?

– Znam.

– Kłamiesz.

– Wcale nie.

– Właśnie, że tak. Bo ja tę zabawę sam wymyśliłem. Naprawdę fajna. Masz ochotę być małpką?

Kręcę głową.

– Na pewno? Jesteś całkiem pewny?

Nie odpowiadam, więc chłopiec wzrusza ramionami.

– No to muszę być małpką. Tym gorzej dla ciebie!

Idę za nim w róg podwórza, gdzie jest kawałek zniszczonego asfaltu. Chłopiec staje plecami przy murze.

– Umiesz liczyć?

– Umiem.

– No to cofnij się, licząc do dziesięciu.

Kiedy jest już zadowolony z miejsca, w którym stoję, rzuca mi piłeczkę po ziemi.

– Jest trochę wyleniała i brudna, bo kiedyś nosił ją w pysku pies. – Wyprostowuje ręce i nogi. – Teraz musisz wcelować w małpkę.

Rzucam piłeczką i trafiam go w klatkę piersiową. Byłem pewien, że będzie się starał uskoczyć, ale on się nawet nie poruszył.

– Rzucasz jak dziewczyna – stwierdza. – A wtedy to w ogóle nie jest fajna zabawa. Pamiętaj, że jak nie trafisz, to ty będziesz małpką. Pamiętaj! – Podnosi piłkę i turla ją w moją stronę.

Znów rzucam, tym razem mocniej. On również teraz się nie odsuwa, stoi tylko i uśmiecha się, kiedy piłeczka trafia go w ramię.

– Nieźle, ale jestem pewien, że potrafisz rzucić mocniej.

Trafiam go w brzuch, pod T-shirtem musi mieć czerwony ślad.

– Coraz lepiej ci idzie, ale musisz rzucać jeszcze mocniej.

Za każdym razem rzucam z większą siłą. Trafiam go w brzuch, w pierś i w ramię. Piłeczka ociera się o ucho.

– Wceluj w małpkę! – woła chłopiec. – Wceluj w parszywą małpkę!

Piłeczka zostawia duży czerwony ślad tuż pod jego lewym okiem. Chłopiec mruga, żeby przegonić łzy.

– Dobry rzut – mówi. – Cieszę się, że jesteś moim przyjacielem. Wceluj w parszywą małpkę!

Rzucam znów, piłka przelatuje obok jego prawego ucha i uderza w ścianę. Nie ma wątpliwości, że nie wcelowałem.

Chłopiec uśmiecha się, a piłeczka wolno podskakuje po asfalcie.

– Nie trafiłeś w małpkę. To nie był dobry rzut… – Rozciera policzek i czerwony ślad, który zlał się z opuchniętymi wargami. – To ja się przesunąłem. Przepraszam, małpka się przesunęła, a nie wolno jej tego robić. – Obraca piłeczkę w rękach. – Cała jest zafajdana psią śliną. – Rzuca mi piłeczkę po ziemi. – Musi być powtórka. Wceluj w małpkę!

Siedzę i rysuję, kiedy ojciec wraca do domu.

– Musisz zobaczyć miasto – mówi.

Wychodzimy na wczesny wieczór.

Dwie ulice od naszego mieszkania jest duży warzywniak.

Mężczyzna w sklepie odkrawa kawałek sera, który pływa w szarawej wodzie. Mówi dziwnie i uśmiecha się do nas, podając nam ser przez ladę. Nie lubię tego sera, jest za słony, ale uśmiecham się do mężczyzny i zmuszam się, żeby przełknąć. Ojciec dostaje torebkę oliwek, nie musi za nie płacić, wychodzimy.

Pytam ojca, skąd przyjechał mężczyzna z warzywniaka. Miał ciemne włosy i nie był podobny do Chińczyków w grill-barach.

– Z miejsca zupełnie innego niż nasze miasto. Chociaż może wcale aż tak bardzo się od niego nie różni.

Zwracam uwagę głównie na to, że ojciec uważa to miasto za nasze. Mimo że budzi ono we mnie lęk, mam nadzieję, że zostaniemy tu jeszcze trochę.

Idziemy dalej. Wędrujemy ulicami, skręcamy na rogu, mijamy ławki i bary, w których ludzie głośno rozmawiają, a z okien bije żółtawe światło. Miasto niedługo powinno się już skończyć, jestem tego pewien. Przecież nie może się ciągnąć dalej. Za następnym rogiem muszą się zacząć pola. Albo niskie betonowe budynki, szosa lub autostrada. Ojciec je oliwki z torebki i wypluwa pestki. Jeśli się zgubimy, będziemy mogli ich śladem trafić do domu.

Dochodzimy do dużego otwartego placu.

– Kiedyś sprzedawano tu słomę – mówi ojciec.

Mijamy dziewczyny w krótkich sukienkach. Ich obcasy stukają, kiedy stawiają małe kroczki.

Pytam ojca, co one tu robią.

– Zarabiają pieniądze – odpowiada. – Wszyscy muszą zarabiać pieniądze.

Kiwam głową. Mieszkaliśmy już w miejscach, w których dziewczyny sprzedawały to samo, chociaż mój ojciec sądził, że o tym nie wiem.

Ojciec wypluwa pestkę oliwki i trafia prosto do kosza na śmieci.

Jedziemy przez miasto, wcześnie rano. Siedzę z przodu na pace roweru. To stary rower towarowy, ojciec pożyczył go od człowieka, u którego pracuje. W powietrzu wciąż wisi nocny chłód, słońce wschodzi, ale jeszcze nie grzeje. Ojciec owinął mnie w koc. Cieknie mi z nosa, w oczach kręcą się łzy, ale uśmiecham się tak, że aż bolą mnie wargi. Zęby całkiem mi wysychają i muszę je zwilżać językiem. Kładę się na pace i patrzę w niebo. Widzę mewy krążące w górze nad nami. Widzę chmury, duże i białe jak mleko.

Ojciec staje na pedałach, nade mną pojawia się jego głowa.

– „Hm! Cóż zatem kochasz, dziwny cudzoziemcze?” – pyta, patrząc na mnie. Wiem, co mam odpowiedzieć.

– „Kocham obłoki… uciekające obłoki… tam… tam… tamte cudowne obłoki!”¹

Wjeżdżamy przez bramę na podwórze. Zeskakuję z paki.

– Jak przyjdzie szef, musisz się raczej trzymać z tyłu. On nie lubi dzieci.

Ojciec otwiera warsztat, mały i ciemny. Kilka wybitych okien zasłonięto drewnianymi płytami i tekturą.

Na samym końcu warsztatu są drzwi zamknięte na dużą kłódkę. Pytam ojca, co jest za nimi. Mówi, że to nie takie ważne.

Pomagam mu wynosić narzędzia na podwórze, wiertarkę z bardzo cienkim wiertłem, śrubokręt i pilnik. Puszkę z fusami po kawie i słoik z kwasem azotowym. Pędzle i rolkę papieru ściernego.

Na samym końcu ojciec wyciąga na podwórze dwa stare fotele.

Siedzę w rogu na zardzewiałej metalowej skrzynce, w której kiedyś były gwoździe. Nie można jej otworzyć, próbowałem.

Dobrze wiem, że jeśli będę sprawiał kłopot, więcej tu nie przyjadę, więc siedzę cichuteńko. Lubię patrzeć, jak ojciec pracuje. Wygląda tak, jakby nigdy nic innego nie robił w życiu, ruchy ma płynne, nie zatrzymuje się, nie drapie w głowę. Papieros tkwi w kąciku ust, popiół się wydłuża i sam spada. Ojciec zapomniał o wszystkim, co go otacza, również o mnie. Używa papieru ściernego, śrubokrętu, wiertła. Zanurza palce w fusach.

Nigdy nie będę taki dobry jak mój ojciec. W niczym. Wiem o tym. Wszystko za szybko zaczyna mnie nudzić. Albo zapominam, co robię. Idę na dół ze śmieciami i nagle nie wiem, dlaczego stoję na podwórzu.

„A jak jest, kiedy rysujesz?”, pyta ojciec. Ma rację, potrafię rysować godzinami. Trochę tak, jakby w ciągu jednego mrugnięcia powiekami zachodziło słońce.

Ojciec cofa się o dwa kroki, właśnie skończył robotę z fotelami. Z kieszonki na piersi wyjmuje kolejnego papierosa, wypala go, przyglądając się swojemu dziełu. Macha na mnie, żebym mógł je oglądać razem z nim. Drewno pociemniało. Lakier na podłokietnikach się złuszczył, widziałem, jak używał papieru ściernego i pilnika.

Dziurki, które wyborował w nogach foteli, są tak maleńkie, że muszę kucnąć, by je dostrzec.

– Korniki – mówi ojciec. – Okropna rzecz, co robią te korniki.

Patrzę na niego, nie rozumiem. Ojciec się uśmiecha.

– Ludzie chcą mieć nowe rzeczy. Ale chcą też mieć naprawdę stare. To, co jest pomiędzy, wyrzucają. A ja te rzeczy postarzam.

Po zjedzeniu drugiego śniadania ojciec zabiera się do rozkładania starego stojącego zegara z Bornholmu. Mówi, że mam patrzeć w niebo, wypatrywać pierwszych oznak deszczu i dać mu znać. Ojciec nie cierpi pracować w pomieszczeniu.

Delikatnie odkłada tarczę zegara na gazetę, zanurza pędzel w pojemniku z kwasem azotowym.

– Kiedy uporam się z tym zegarem, będzie miał ponad dwieście lat. I będzie angielski.

Na podwórze wchodzi mężczyzna. W pierwszej chwili mam ochotę się roześmiać, bo przypomina wańkę-wstańkę, taką lalkę, którą się przewraca, a ona zaraz sama się podnosi. Ma króciutkie nogi i szeroką dolną część ciała, ale idzie bardzo zdecydowanym krokiem, więc uświadamiam sobie, że to musi być szef.

Podchodzi do foteli, nachyla się i starannie sprawdza je palcem.

– Nieźle – mówi.

– Dziękuję. – Ojciec ostrożnie zakłada z powrotem wskazówki zegara. Maleńkie śrubki trzyma w kąciku ust. Szef podnosi głowę i rozgląda się po podwórzu, jakby wyczuwał, że coś jest nie tak. Zauważa mnie w kącie, chociaż starałem się siedzieć możliwie nieruchomo.

– A kto to jest, do diabła? – pyta, wskazując na mnie.

– Mój syn.

– Tu nie przedszkole.

Ojciec kładzie szkło na tarczy.

– Nie powinno go tu być.

Siedzę nieruchomo na metalowej skrzynce. Chciałbym stać się niewidzialny.

– Musi stąd iść. – Szefowi głos odrobinę drży.

Ojciec się prostuje, jest od szefa o głowę wyższy, ale nie waży nawet połowy tego co on.

– Możemy iść, jeśli pan tak chce.

Szef odwraca się i wchodzi do warsztatu. Słyszę odgłos narzędzi rzucanych na podłogę. Chociaż nikt na mnie teraz nie patrzy, wciąż siedzę nieruchomo na swojej skrzynce. Ojciec, wytarłszy zegar ściereczką, podchodzi do mnie i głaszcze mnie po włosach.

– Nie wyleje mnie. Nie dzisiaj i nie dlatego, że ty tu jesteś. – Leciutko ciągnie mnie za ucho. – Nie stać go na to, żeby mnie zwolnić. Nikt nie zrobi mu tej roboty tak tanio. No i… Jestem w tym naprawdę świetny.

W powrotnej drodze do domu znów siedzę na pace roweru. Zaczyna padać ciepły letni deszcz. Ojciec się śmieje. Otwieram usta, czuję, jak krople trafiają w język.

W domu budzą mnie takie odgłosy, jakby w naszej kuchni zdychało jakieś zwierzę. Znam je i wiem, że będą trwały. Może przez dziesięć minut, a może do wschodu słońca.

Ojciec leży skulony na ławie. T-shirt ma mokry od potu. Ściska koc w palcach, widziałem już, jak darł na kawałki stare prześcieradła.

Gładzę go po włosach, długie spocone kosmyki lepią mu się do skóry. Przynoszę czystą ścierkę, wycieram mu czoło i szyję.

Za każdym razem, gdy się przeprowadzamy, mam nadzieję, że koszmary nie pojadą z nami.

Chociaż już przestałem w to wierzyć.

Wprowadzamy się i przez pewien czas nas omijają. Przez tydzień albo przez kilka miesięcy. To się zmienia.

Kładę się przy nim. Ława jest wąska, więc leżę na samym brzeżku, twarde drewno wbija mi się w bok. Obejmuję go za szyję, gładzę po czole, palce zaplątują mi się w jego włosy, ale on mimo wszystko się nie budzi. Nigdy się nie budzi. Mógłbym mu krzyczeć prosto do ucha, a on i tak miałby dalej oczy zamknięte.

Ojciec szlocha przez sen. Ale teraz ciszej, czuje, że nie jest sam.

– Na pewno sobie poradzimy – szepczę do niego, tak jak on mówi do mnie, kiedy wszystko jest trudne. – We dwóch na pewno damy sobie radę.

Po śniadaniu ojciec przeciera stół mokrą ściereczką. Bardzo starannie wyłapuje wszystkie maleńkie ziarnka maku i okruszki. Dzisiaj pierwszy raz idę do szkoły. Kiedy smugi zostawione przez ścierkę prawie całkiem znikają, ojciec kładzie przede mną zeszyt. Potem wyjmuje ołówek. Zupełnie nowy czerwony Viking ze złotym paskiem wzdłuż boku. Sprawdza czubek kciukiem, zadowolony kiwa głową i kładzie ołówek przy zeszycie. Dalej jest gumka. W sklepie wziął ją do ręki i spytał: „Zamierzasz robić jakieś błędy? Nie?”. Potem się roześmiał. Dostałem też książkę o dinozaurach, którą długo oglądałem, pudełko na drugie śniadanie z obrazkiem uśmiechniętego traktora i bidon bez żadnych obrazków.

Wszystkie te rzeczy kupiliśmy w sobotę w dużej księgarni w mieście. Kupiliśmy je, ale ojciec nigdy nie wyjął pieniędzy z kieszeni. Już wcześniej mi wyjaśniał, że to może wyglądać tak, jakbyśmy kradli, ale w braniu sobie tego, czego się potrzebuje, nie ma nic złego. No i nie trzeba stać w kolejce.

Przed powrotem do domu poszliśmy do małego kina. Ojciec kazał mi zaczekać, a sam poszedł porozmawiać z dziewczyną w kasie. Nie słyszałem, co mówią, ale widziałem, że pokazywał na mnie. Dziewczyna się uśmiechnęła, a ja jej odpowiedziałem uśmiechem. Dostaliśmy bilety, również tym razem ojciec nie wyjął pieniędzy z kieszeni.

Miałem nadzieję, że to będzie film o robocie. Widziałem na mieście plakaty ze zdjęciem robota i chłopca w moim wieku. Wyglądali na bliskich przyjaciół. Ale okazało się, że film jest czarno-biały i bez dźwięku. Kiedy dziewczynę mieli spalić, rozpłakałem się.

Ojciec siada przy stole naprzeciwko mnie. Zapala papierosa, którego wcześniej skręcił. Wypija łyk kawy i patrzy na mnie.

– O czym chciałbyś się czegoś dowiedzieć?

– O liczbach – odpowiadam.

Ojciec uczy mnie jednej liczby dziennie. Umiem liczyć do dziesięciu, nawet do stu. Ale on mówi, że to nie wystarczy. Zaczynamy od jednego.

– To najmniejsza liczba – mówi ojciec. – A być może zarazem największa. W dawnych czasach liczbę jeden wiązano z bogiem. Z jednym bogiem. To święta liczba. Dzisiaj o tym znaczeniu już zapomniano. Właśnie dlatego nie chodzisz do szkoły razem ze wszystkimi innymi dziećmi. Ponieważ tam zapomnieli, co wszystko znaczy. Widzą jabłko. Rower. I nic więcej już nie jest ważne.

Delikatne pukanie do drzwi. Mały ptaszek je ziarenka, puk, puk, puk. Pukanie staje się głośniejsze, jakby to był właściciel, który nie dostał swoich pieniędzy za czynsz. Ponieważ nie wiem, kto puka, nie otworzę.

– Dziwne, że nie macie żadnej wizytówki na drzwiach. – Rozpoznaję głos chłopca, tego z ciemnymi włosami. – Wszyscy mają wizytówki z nazwiskiem. Dlaczego wy nie macie?

Na klatce zapada cisza. Mam nadzieję, że chłopiec sobie poszedł, ale nie słyszałem żadnych kroków na schodach. Wstrzymuję oddech, z zewnątrz dochodzi dziwny dźwięk, drapanie, jakby przesuwał po drzwiach paznokciami.

– Chyba będę musiał z kimś o tym porozmawiać. Może z rodzicami. Spytam ich, dlaczego nie macie wizytówki.

Wypełzam spod stołu, otwieram drzwi i razem z nim schodzę na dół. Trzyma mnie za rękę, kiedy idziemy przez podwórze i wychodzimy za bramę.

Chłopiec wbija patyk w psią kupę. Na końcu zostaje coś, co wygląda jak kawałek kukurydzy. Stoimy na ulicy przed sąsiednią kamienicą.

– Nie wiem, jak ci chłopcy mają na nazwisko – mówi i rozmazuje kupę po domofonie. – Ale w szkole dziwnie na mnie patrzą i wołają za mną brzydkie rzeczy. – Zamazuje przycisk przy wizytówce „I. i H. Madsen”. – Dlatego będziemy musieli wymazać kupą wszystkie domofony.

Podchodzimy do następnej klatki. Chłopiec znów maże kupą po guzikach. Przestaje dopiero wtedy, kiedy wszystkie przyciski są jasnobrązowe.

Kiedy skręcamy za róg, nie udaje nam się znaleźć nowej psiej kupy, szukamy, ale nigdzie w pobliżu nic nie widać. Chłopiec kuca w bramie i ściąga spodnie. Naprężając się i stękając mówi:

– Nie możemy teraz przestać. Możliwe, że nie pobrudziliśmy właściwych guzików. Pomyśl o wszystkich tych biednych ludziach, którzy wymażą sobie palce kupą zupełnie bez powodu. Tak nie może być, no nie?

Chłopiec codziennie czeka na mnie na podwórzu.

– Na ciebie można liczyć – stwierdza, kiedy do niego schodzę. Nie podoba mi się to, więc przeciągam czas, siedzę i rysuję, patrząc na zegarek.

Ale mimo wszystko, kiedy schodzę na dół, on zawsze tam jest.

Bawimy się w „Nadepnij królika”. To taka zabawa, w której muszę podskoczyć, a on powinien zdążyć zabrać ręce, zanim wyląduję. Kiedy indziej bawimy się w „Niedźwiedzia bez oczu”, wtedy chłopiec wciąga na głowę plastikową torebkę.

Ojciec podaje mi karton mleka. Stoimy w dziale chłodniczym supermarketu.

– Möchtest du Milch? – pyta, a ja wiem, że jeśli chcę pić mleko przez kilka następnych dni, to powinienem raczej odpowiedzieć prawidłowo.

– Möchtest du Milch?

Znajdź słowo, znajdź odpowiedź.

Przykłada rękę za ucho.

– Entschuldigen, ich habe dich nicht gehört.

Kiedy płacimy przy kasie, ojciec mówi do ekspedientki:

– Danke schön.

Wieczorem całuje mnie w czoło i otula kołdrą.

– Schlaf gut, Liebchen.

Ojciec czeka na mnie ze śniadaniem. Był już u piekarza po croissanty.

– Bonjour, mon fils. – Nalewa mi odrobinę kawy do filiżanki i dopełnia ją mlekiem.

Twierdzi, że człowiek najlepiej się uczy zaraz po wstaniu. Jeszcze lepiej, kiedy biega. A najlepiej, kiedy ktoś go goni. Potem się śmieje.

Chodzimy do muzeów.

– Można się bez kłopotu wemknąć – mówi ojciec. – Jest na to mnóstwo sposobów, można wejść razem z grupą, można znaleźć zgniecione bilety przed budynkiem. Ale zawsze lepiej nie ryzykować.

Ojciec idzie do biletera przy wejściu. Jeśli to dziewczyna, to specjalnie dłużej ściska jej dłoń. Jeśli mężczyzna, uścisk ręki jest krótki i zdecydowany. Ojciec do mężczyzn zawsze mówi głośniej, głośniej się też razem śmieją. Czasami dotyka ich ramion. Potem wchodzimy. Zawsze bez płacenia.

Idziemy białym korytarzem, który prowadzi do pierwszej sali z obrazami.

– Dobrze wiem, że to wygląda tak, jakby wyświadczali nam przysługę – mówi ojciec. – Ci mili ludzie, którzy nas wpuszczają. Wszystko jedno, dokąd idziemy, ludzie wyświadczają nam przysługi.

Kiwam głową, by pokazać, że go słucham. Stoimy teraz przed obrazem, na którym jest rybak obok łodzi wyciągniętej na brzeg. Niebo za nim jest szare.

– Ale my też wyświadczamy przysługę im. Tak jak temu człowiekowi… – Głową wskazuje do tyłu na biletera, który właśnie nas wpuścił, starszego mężczyznę z brodą w nieco wymiętym uniformie. – On stoi tu cały dzień, sprawdza bilety, mówi turystom, że nie mogą wchodzić z lodami, że nie wolno fotografować. – Ojciec patrzy na mnie w ten sposób jak zawsze tuż przed powiedzeniem tego, co najważniejsze. Tego, co mam zapamiętać. – Ten człowiek bardzo rzadko ma okazję, żeby coś dla kogoś zrobić. Coś takiego, za co nie dostanie pieniędzy. Coś, co po prostu może zrobić dlatego, że ma na to ochotę.

Próbuję sobie to wszystko po cichu powtórzyć.

A ojciec pokazuje na obraz rybaka.

– Dobre, prawda?

Kiwam głową na potwierdzenie.

Idziemy dalej. Na następnym obrazie ledwie można dostrzec maleńką łódkę wśród wielkich fal. Ojciec mówi:

– Kiedy ten człowiek po powrocie do domu usiądzie do kolacji, pomyśli sobie, że dzisiaj przyszedł ojciec z synem, a on umożliwił im obejrzenie tego obrazu. Kolacja będzie mu lepiej smakować.

Muszę długo oglądać każdy obraz. Ojciec pyta:

– Co to przedstawia?

Najpierw odpowiadam tak, jak to widzę. Że to człowiek na pomoście kąpielowym, a to mężczyzna na koniu.

– Nie – mówi ojciec. – Przyjrzyj się temu obrazowi.

Już chcę otworzyć usta.

– Nie – powtarza ojciec. – Przyjrzyj się obrazowi.

Długo tak stoimy. Kiedy otwieram usta, ale nie wychodzi z nich ani jedno słowo, ojciec mocno mnie przytula.

– No właśnie.

– Przyjaciele się odwiedzają – oświadcza chłopiec z podwórka. – Dzisiaj zobaczysz, gdzie mieszkam.

Bierze mnie za rękę, a ja idę za nim.

Wchodzimy na górę kuchennymi schodami. Dłoń mi się poci. Chłopiec ma klucze na rzemyku na szyi i puszcza mnie dopiero, gdy musi otworzyć.

Kuchnia, do której wchodzimy, jest wielka, zmieściłoby się w niej kilka takich mieszkań jak nasze. Drzwiczki szafek błyszczą, wszystko wydaje się mieć swoje miejsce. Jednak pachnie tu trochę nieprzyjemnie. Jakby mieszkańcy wyjechali na wakacje i zapomnieli o czymś w lodówce.

WYDAWNICTWO CZARNE SP. Z O.O.

www.czarne.com.pl

Sekretariat: ul. Kołłątaja 14, III p., 38-300 Gorlice

tel. +48 18 353 58 93, fax +48 18 352 04 75

e-mail: mateusz@czarne.com.pl,

tomasz@czarne.com.pl, dominik@czarne.com.pl,

honorata@czarne.com.pl, ewa@czarne.com.pl

Redakcja: Wołowiec 11, 38-307 Sękowa

tel. +48 18 351 00 70

e-mail: redakcja@czarne.com.pl

Sekretarz redakcji: malgorzata@czarne.com.pl

Dział promocji: ul. Andersa 21/56, 00-159 Warszawa

tel./fax +48 22 621 10 48

e-mail: agnieszka@czarne.com.pl, anna@czarne.com.pl,

dorota@czarne.com.pl, zofia@czarne.com.pl

Dział marketingu: katarzyna@czarne.com.pl

Dział sprzedaży: irek.gradkowski@czarne.com.pl

tel. 504 564 092, 605 955 550

agnieszka.wilczak@czarne.com.pl

Audiobooki i ebooki: Izabela Rególska, iza@czarne.com.pl

Wołowiec 2013

Wydanie I