Agnieszka Wolny-Hamkało

Zaćmienie

Wszelkie powielanie lub wykorzystanie niniejszego pliku elektronicznego inne niż jednorazowe pobranie w zakresie własnego użytku stanowi naruszenie praw autorskich i podlega odpowiedzialności cywilnej oraz karnej.

Projekt okładki WITOLD SIEMASZKIEWICZ
Fotografia na okładce © by PAOLO CASTRONOVO
Projekt typograficzny ROBERT OLEŚ / D2D.PL

Copyright © by AGNIESZKA WOLNY-HAMKAŁO, 2013

Opieka redakcyjna ŁUKASZ NAJDER
Redakcja TOMASZ ZAJĄC
Korekty MAŁGORZATA WOJCIECHOWSKA / D2D.PL,
MAŁGORZATA POŹDZIK / D2D.PL
Redakcja techniczna ROBERT OLEŚ / D2D.PL

ISBN 978-83-7536-679-2

Skład wersji elektronicznej: MICHAŁ LATUSEK / VIRTUALO SP. Z O.O.

Czasem się Ewie zdawało, że osiwiała w przedszkolu. Że najpierw siwiała od wewnątrz. Że rosły jej siwe włosy za sprawą polskiej polityki, za sprawą polskiej kultury. I że codzienność w nią wrosła razem z siwymi włosami. Że odziedziczyła po matce gen pecha, jakiś kod nieszczęścia. Kolejne pokolenie samotnych kobiet. Dlatego nie chciała mieć dzieci. Nie wierzyła, że ciężarne widzą świat inaczej – jak orły albo pszczoły: wielokrotnie i intensywnie. Podchodzą bliżej rozmówcy, pachną łagodnie, łapią światło, jakby pływały pod wodą. Że każda musi tego doświadczyć.

Kiedyś, raz, pokochała kogoś naprawdę, bez asekuracji – poszłaby za nim na dno. Ale on znalazł inną, lepszą. Kobietę, która nigdy się nie zestarzeje, nie zrobi awantury, która go nigdy nie zdradzi. Od kiedy Tomasz stracił głowę, pogrążony w erotycznej, fizycznej miłości do Marii Magdaleny z pewnej cudownej ikony, Ewa nie mogła sobie znaleźć ani miejsca, ani mężczyzny na dłużej. Odeszła z policji, została poszukiwaczką.

4

Szła i szła ulicą Bursztynową w Gdańsku, żeby oglądać towary i patrzeć, jak ludzie namawiają ludzi do kupienia tego i owego, zupełnie niepotrzebnego, kunsztownie oprawionego w srebro, z fantazyjnie upiętymi zawieszkami i zapinkami. Uliczka była ciasna, wilgotna. Wysokie kamienice niemal stykały się głowami nad rzędami witryn. Na szklanych stoiskach w gablotach leżały bursztyny. Drobne grudki żywicy, kryształki miodu, na sznurkach i łańcuszkach. Ciemne i te jasne, do których ktoś napuścił światła. Ewa podchodziła i brała je do rąk, obracała, pocierała palcem wskazującym albo kciukiem. I chociaż kamień fascynował, plastyczny jak mleczny ząb rozpuszczony w kieliszku coli, to biżuteria była brzydka, zepsuta przez pseudosecesyjną oprawę. Sprzedawczynie, które reklamowały kamienie, ubrane były, nie wiedzieć czemu, jak Krakowianki: miały na sobie wstążeczki, jakieś ludowe fartuszki.

– Multikulti – westchnęła Ewa i wyobraziła je sobie w strojach pielęgniarek z wielkimi plastikowymi strzykawkami, w stylu taniego pornola. Uśmiechnęła się na tę myśl i poszła dalej w jesienny już chłód ulicy. Powoli robiło się ciemno, bluszcz rozrastał się z dzikim zapałem na ścianach kamienic, zasłaniał wejścia do mieszkań. Podświetlone gablotki wyglądały jak małe złote statki kosmiczne, które zacumowały tu na chwilę w neonowych nimbach.

Stała w ponurym blasku lampy, kiedy wysoki mężczyzna w kowbojskim kapeluszu złapał ją za rękę.

„Co to? Bal maskowy czy burdel z tematem?” – pomyślała na jego widok. Przyjrzała się facetowi i z ulgą zauważyła znak przynależności do cechu: bursztyn wklejony kretyńsko w wisior stylizowany na Dziki Zachód. To jest dopiero kuchnia fusion. Mimo krotochwilnego nastroju zachowała czujność i spojrzała na gościa w taki sposób, że ten puścił jej rękę zmieszany.

– Chciałbym pani coś pokazać – powiedział cicho, tonem niepasującym do pospolitego perwera: jego głos był ciepły, miał miękkość bursztynu. Mężczyzna aksamitnym ruchem popchnął Ewę w stronę schodów do piwniczki znajdującej się za stoiskiem. Zwykła dziewczyna za nic by z nim nie poszła. Normalna kobieta przypomniałaby sobie dziesiątki legend miejskich o rozpruwaczach i wampirach, albo przynajmniej uwodzicielach, którzy futrują ofiary tabletkami gwałtu, a potem penetrują ich przestronne wnętrza. Ale nie Ewa. Ona musiała wejść do piwnicy.

Znalazła się w gabinecie luster. Przyjemne ciepło i porządek sprawiły, że poczuła się bezpiecznie. Przed lustrami stały wysokie rozświetlone półki, na których poustawiane były rzeźby z bursztynu. Figurki szachowe jakby z masła, małe gładkie jajka na okrągłych podstawkach, niektóre rzeźbione na kształt drobnych świątyń, wieżyczek lub lukrowanych ciastek. Inne twarde, ciężkie, skupione w sobie. Na jednej ścianie stały zwierzęta: filigranowe żółwie, stada wilków, dinozaury, dwa hipopotamy. Nad nimi wisiała ławica nietoperzy na złotych łańcuszkach. Obok wilków pasły się pawie z rozłożonymi ogonami. Pilnował ich yeti z misternie wyrzeźbionym futrem. Miała ochotę podnieść go i przytulić do twarzy. Już wyciągała rękę, kiedy po prawej stronie zauważyła inną witrynę. Na środkowej półce rozpościerał się mały cmentarz i kilka trumienek. Jedna z nich była otwarta i pusta, leżało w niej tylko miniaturowe ubranie. „A jednak zboczek” – pomyślała Ewa i zreflektowała się. Zaczęła szukać wzrokiem kowboja, ale ten stał w rogu piwnicy zupełnie spokojny. Przyglądał się jej z ciekawością. Jakby obserwował mrowisko, chcąc dowiedzieć się jak najwięcej o obyczajach jego mieszkańców bez naruszania ich ekosystemu.

– Niezwykłe – powiedziała Ewa i zganiła się w duchu za niski poziom refleksji.

Stali tak przez chwilę, jak statki w porcie mierzące się strumieniami świateł i sygnałów. Potem on podszedł do biurka, otworzył szufladę i wyjął prostą kolię z wielkim mlecznym bursztynem.

– Chcę, żeby pani to przymierzyła – rzekł mężczyzna, nie spuszczając z niej wzroku.

Bursztyn miejscami był przezroczysty jak szkło, gdzie indziej gęsty, zmętniały. Ewa natychmiast zapragnęła poczuć na sobie jego ciężar. Kowboj stanął za jej plecami, przerzucił włosy Ewy na jedno ramię i zapiął naszyjnik. Obserwowała to wszystko w jednym z luster. Wyglądała jak bohaterka mangi – depozytariuszka jakiegoś żywiołu, który został zamknięty w medalionie. Powinna stanąć tu pośrodku, unieść ręce i zawołać władczo: „Woda, ogień, wiatr!”, a z bursztynu wystrzeliłby laserowe nitki, tworząc wokół niej świetlistą rozetę.

Ewa poczuła ciężar: jednocześnie słabość i siłę. Uległa pięknu naszyjnika, poddała się bez negocjacji. Ciepło bursztynu popłynęło w jej żyłach jak alkohol.

– Wygląda, jakby był zrobiony specjalnie dla pani… – odezwał się mężczyzna.

Tak, ona też to czuła.

– Nie stać mnie – powiedziała ochryple i dotknęła kolii z czułością i z żalem, jakby się z nią żegnała.

– Jest twoja – odparł kowboj. Po chwili poprawił się: – Należy do ciebie. Do pani.

„Nie, nie – panikowała Ewa – jeśli tak się dzieje w prawdziwym życiu, to jest to kłamstwo, oszustwo albo, co gorsza, marketing. Gdzieś jest ukryta kamera, zaraz ktoś zażąda w zamian nerki albo po wyjściu stąd bursztyn zamieni się w kawałek masła i spłynie na bruk”. A jednak przeciągała tę chwilę, bawiła się myślą, że kamień już z nią zostanie, jak pierścień Saurona z Frodo, jak tatuaż, jak szczęśliwa blizna. No, ale czas się zbierać. Czas wydorośleć.

– Niech pani nie idzie – wysapał kowboj, kiedy podniosła ręce, żeby rozpiąć naszyjnik. – Muszę ci coś pokazać.

„To w końcu jesteśmy na ty?” Zastanowiło ją to. Stara się być formalny, nie zawsze mu wychodzi. „Dziwny facet” – westchnęła, ale nie odeszła. Miała tu gdzieś historię, czuła to. Była jak dziewczyna, która wsiada do samochodu z nieznajomym. I nieznośnie ją swędzą opuszki. Być może ryzyko wydawało się tym razem za duże, sytuacja zbyt absurdalna, ale korciło ją, żeby przekonać się, co będzie dalej. Być może właśnie namierzyła unikatową opowieść i jakkolwiek okaże się upiorna, powinna za nią pójść. Powinna tylko zachować czujność, nie uronić ani słowa. Kiedyś wydawało jej się, że jako policjantka dba o sprawiedliwość. Jako przedstawicielka służb. Że pilnuje jakiegoś porządku. Że to ma sens. Teraz wierzyła, że jedyne, co można wziąć dla siebie ze świata, to te resztki piękna, które potem jakiś mądry pisarz przerobi na barwną makatkę, rajcowną makietkę. I Ewa musiała mu tę historię podać pod nos, choć zakres jej obowiązków wpisany w umowę miał oczywiście nieco bardziej formalny charakter. Oto kim była: poszukiwaczką historii wystarczająco bezbożnych, żeby kogoś zająć, wystarczająco strasznych i fascynujących, żeby czytelnik nie mógł bez nich żyć.

Mężczyzna tymczasem otworzył brzydkie drzwi, których wcześniej nie zauważyła, i pociągnął ją za sobą. Szli przez chwilę wąskim ciemnym korytarzem. A Ewa szybko skalkulowała poziom potencjalnego zagrożenia. Nie wydał jej się specjalnie wysoki. Właściwie przestała się bać. Pstryk. Kowboj nacisnął włącznik na ścianie. Duża sala była jasno oświetlona. Na stołach, taboretach, niewielkich komodach i półkach stały akwaria. W pierwszej chwili Ewa pomyślała, że znalazła się w laboratorium. Albo w fabryczce bimbru, gdzie się pędzi skuteczny alkohol. Ale zaraz podeszła bliżej i zobaczyła, że w przezroczystych pudełkach trwa jakieś groteskowe życie – teraz spetryfikowane. Jakby wszystko ustało dosłownie przed chwilą, w momencie, kiedy weszli do środka. Obok niej, na zbitym z desek stole, rozciągało się bursztynowe miasto. Ciasno przylegające do siebie kamienice wyrzeźbione były z najdrobniejszymi szczegółami. Między ludźmi wałęsały się żółte pieski: jeden z dumnie uniesioną łapą skwapliwie obsikiwał jakiś słupek. Żółta zakonniczka rozmawiała przez miniaturową komórkę. Można było nawet dostrzec towary, które ludność niosła w reklamówkach: chleby, puszki, butelki. Na ulicy obok siebie stały witrynki z biżuterią i Ewa ze zgrozą odnotowała dziwną postać w kapeluszu u wejścia do małej piwniczki. Obok niej stała kobieta z niezwykłym naszyjnikiem.

– Chryste – szepnęła, bo miała wrażenie, że gra w jakiejś reklamie, w kampanii Diora powiedzmy. Że zaraz zobaczy na postumencie pikowaną niebieską torebkę, a w niej sztuczną granatową różę, nastąpi zbliżenie na jej zachwyconą twarz. Mężczyzna milczał, nie poruszał się. A ona przeszła dalej, jak w malignie, do kolejnych akwariów, w których mizdrzyły się filigranowe szpitale z zabawkowymi salami operacyjnymi. Pod aureolą z lamp leżał człowiek, miał rozdziawiony brzuch, lekarze zanurzali w nim małe narzędzia. Obok znajdowała się porodówka. Spomiędzy nóg jednej z figurek wystawało bursztynowe niemowlę. Akcja porodu zatrzymana. „Rodzimy się między kałem a moczem – przypomniała sobie czyjąś pijacką sentencję Ewa. – I całe życie próbujemy stamtąd spierdolić”.

Kolejna witryna: parking samochodowy, a na nim bursztynowi mężczyźni. Uśmiechnęła się mimowolnie, kiedy zobaczyła tiry – poza absurdalnym kolorem, całkiem realistyczne. Figurki ludzi miały wściekłe miny, twarze pełne napięcia i złości. Kopali leżącego. Jeden z nich podniósł kosz na śmieci i było jasne, że kiedy akcja ruszy, ofiara otrzyma decydujący cios. Obok leżały dwa ciała, bezwładne, z rozrzuconymi nienaturalnie rękami. Z oczkami śmiertelnie wpatrzonymi przed siebie. „Jak to możliwe – zastanawiała się Ewa. – Jak można wyrzeźbić w bursztynie wyraz twarzy. Po co, do chuja pana. Czy facio rzeźbi też bursztynowe kupki w złocistych kibelkach? A następnie spuszcza na nie złoty deszcz?” Oczywiście pamiętała, jak w dzieciństwie koledzy bawili się żołnierzykami. Już wtedy dziwiła ją ta zabawa. Ona wolała grzebać martwe chomiki, modlić się do chomiczego boga i kłaść na ściółce z trawy ofiarną marchewkę. Ołowiane żołnierzyki były dla niej za mało uduchowione. Ale człowiek, który ją tu przyprowadził, jest przecież dorosły. A poważni ludzie z bursztynu robią biżuterię, nie dziwne scenki. Dotknęła naszyjnika. Zachciało jej się pić.

– To jakieś upiorne dzieło sztuki? – zapytała. – Ma pan tam dalej maleńki Holokaust? Mam o tym napisać esej, w którym będę ubolewać nad kondycją pokoleń wychowanych na telewizji, zarażonych przemocą, niezdolnych do niedzielnego pomodlenia się?

– Chcę pani… – zaczął niepewnie kowboj.

Kiedy facet tak mówi, ma zwykle na myśli zrobienie laski, do którego to rytuału miała Ewa w tej sytuacji stosunek sceptyczny, więc odruchowo zrobiła pół kroku w tył.

– …chcę ci coś opowiedzieć – dokończył.

Na dworze było już całkiem ciemno. Poszli Długą do cukierni Sowa. Powietrze pachniało słodką śmietaną i pieczywem. Opatuleni zielonymi kocami z Ikei ludzie rozmawiali głośno nad kubkami parującej kawy. Ewa i kowboj także usiedli w ogródku, przy stoliku wciśniętym obok barierki. Kelnerka przemyła blat mokrą ścierką i wymieniła popielniczkę. Jakaś kompletnie pijana staruszka wymachiwała bukietem kwiatów i krzyczała. – I kto by, kurwa, pomyślał. Jestem w ciąży! – bełkotała. – Zbieram na pieluszki i zbieram na mleczko! – Niemieccy turyści odwracali się od niej z obrzydzeniem. Jakaś zbulwersowana kobieta próbowała wyprowadzić z kawiarni wózek z niepełnosprawną babcią, ale co chwilę zaczepiała kołami o gęsto rozstawione metalowe krzesła. Pchała babcię z taką wściekłością i determinacją, że tamta waliła głową o oparcie. W końcu spadły jej okulary, ale im bardziej młodsza była zdenerwowana, tym lepiej bawiła się starsza. Nieczęsto już wzbudzała emocje.

Wydawało się, że kowboj nie zauważa, co się dzieje dokoła. Był skupiony i poważny. Zdążył zaopiekować się sweterkiem Ewy. Zgrabnie podsunął jej menu i doradził wyśmienite, podobno, kremówki. Potem zastygł na moment, jakby podejmował jakąś ostateczną decyzję, nabrał powietrza i wydusił:

– Włodzimierz jestem. Włodek. Opowiem ci coś. Bo przecież ci pokazałem. Te moje zwierzątka. Miasteczka. Bo jesteś do niej podobna.

Był zdenerwowany. A Ewa nie. Teraz, kiedy poczuła się znowu bezpieczna, zachciało jej się spać. Wyciągnęła z kieszeni paczkę chesterfieldów, pomiętoliła ją w palcach. Upadła jej jedna zapałka. Nie spieszyła się. Zapragnęła zamknąć oczy i posłuchać bezosobowego szumu ludzkich głosów. Kiedyś paliła mniej. Bo lekarz zakazał. Bo z papierosem w policyjnym mundurze nie było jej do twarzy. A potem życie się wywróciło: bęc. I na pamiątkę tej małej traumy, niemiłej przygody, postanowiła palić, nie oszczędzać się.

– To się zaczęło pięć lat temu, kiedy Lili poroniła siódmy raz – zaczął Włodek. – Nie wiem, czy zdaje pani sobie z tego sprawę: większość kobiet rezygnuje po trzecim poronieniu, stres jest tak wielki. Nagle zaczynała krwawić w sklepie albo w basenie. Jakby się strasznie skaleczyła. Na początku wzywaliśmy pogotowie. Potem sam woziłem ją do szpitala. Siedziała na tym korytarzu obca taka. Coś sobie w paznokciach grzebała. Oczywiście próbowaliśmy wszystkiego: terapii hormonalnej, in vitro. Ale ona roniła tak łatwo, jakby upuszczała pieniążek. Zaczęła kupować lalki: najpierw jedną, potem więcej. Nadawała im imiona i kiedy miała chandrę, opowiadała tym najbardziej zaufanym swoje życie. Wychodziła z domu, włączała im telewizor. Tak je sadzała naprzeciwko, żeby, rozumiesz, mogły se zmieniać kanały. Potem zaczęła robić dla nich te bizneslancze, na które zapraszała znajomych. Kiedy lalki były małe, woziła je na spacery, opowiadała bajki. I nagle jej się zachciało, żeby poznały sympatycznych chłopców, poszły na studia, miały sprawy sercowe i kłopoty z bielizną. Słowem, z upływem czasu lalki dorastały i Lili próbowała „wprowadzić je w towarzystwo”. Oczywiście wszyscy z miejsca przestali nas odwiedzać, a już, rozumie pani, najbliżsi mówili, że trzeba do psychiatry. Też o tym myślałem. Ale wiesz co? Kiedy wyjeżdżałem, zacząłem dzwonić i pytać Lili, jak się czują dziewczynki. Przywoziłem im prezenty z targów zagranicznych. Przed snem sprawdzałem, czy są przykryte. I kiedy już zaczęło mi się zdawać, że moglibyśmy być wszyscy bardzo szczęśliwi, zrozumiałem, że jest coś, czego ja nie mogę, z czym ja nie umiem: guma. Plastik. Widzi pani, jako rzeźbiarz i jubiler jestem szczególnie wrażliwy na materiał. Potrzebowałem czegoś ciepłego, co ma kojący kolor. Gówniana guma i trupi plastik nie pozwalały mi zbliżyć się do dziewczynek. I serio, brzydziłem się. Zacząłem ich unikać, odwracałem się. Wracałem do domu coraz później. Chodziłem na zjazdy harleyowców, na zjazdy facetów w kapeluszach, meetingi Władysławów, nawet do kościoła. Piłem potężnie. Zacząłem gubić rzeczy. Okradziono mnie raz, potem drugi. A żona zamknęła się w sobie. Nie piekła już jabłecznika. Nie uprawialiśmy seksu. W końcu zdecydowaliśmy się pójść na terapię. Poznać takich jak my. Nasz doktor polecił grupę wsparcia dla rodzin po poronieniach. I że nas do nich. Że my.

Ewa czytała kiedyś, że blisko czterdzieści procent ciąż kończy się poronieniem. Niektóre kobiety nawet w ogóle nie zdają sobie sprawy z tego, że są w ciąży i że ronią; mają po prostu tego dnia nieco bardziej obfitą miesiączkę. Słyszała też wcześniej o wielkich pogrzebach małych płodów. O imprezach ku czci. O zwyczaju fotografowania tego, co się udało urodzić. O firmach ubezpieczeniowych, które nie chcą płacić odszkodowań. Ale, wstyd przyznać, chyba lepiej rozumiała te, które ronią i idą dalej. Otrzepują się, jakby tylko potknęły się na ulicy. Myją się i idą na latte. Nie przeżywają głębokiej tragedii przedwczesnej śmierci i nie chodzą potem latami na ustawienia Hellingera – na tę teatralną terapię rodzinną, podczas której przypadkowy pacjent wciela się w rolę ich nieżyjącego dziecka.

Ewa wyobraziła sobie, że kowboj gada w jakiejś pluszowej sali z siedmiorgiem nienarodzonych dzieci. Że są to, powiedzmy, czterej chłopcy i trzy dziewczynki.

Kowboj zauważył, że Ewa przeszła do innego świata, że nie słucha go już uważnie, a ponieważ była to dla niego rozmowa specjalnej troski, zapytał, czy chce zmienić lokal.

– Tak, napiłabym się – powiedziała, mając na myśli płyn inny niż kawa. Ta jego historia wymagała czegoś mocniejszego. Nieduża lufka nie osłabiała zresztą czujności Ewy. Ani jej pamięci. Miała za to, jak wiadomo, działanie uśmierzające.

Szli chwilę Długą, potem weszli w mrok. W uliczce spała pijana staruszka zmęczona krótką historią swojej ciąży. Ewa poczuła zgniły zapach portu. Tak jak wczoraj, kiedy wypożyczyła małe kanu. Chciała przez chwilę pobyć sama, z dala od miasta. Wypłynęła w zatokę. Woda w mieście była zawiesista. Z dna wyrastały wysokie trawy, które próbowały wyrwać jej wiosło. Pod mostem zobaczyła martwego prosiaka kołyszącego się przy brzegu. Ucieszyła się, że to nie dziecko.

Zapach stojącej wody przywołał teraz ten obraz i Ewa mimowolnie dotknęła naszyjnika, jakby miała w nim jakieś oparcie. Zdziwiła się, że nadal tam jest. Powinna go oddać. „Ale nie teraz – pomyślała. – Ponoszę go jeszcze trochę”.

Weszli do lokalu 7 Grzechów Głównych. Na stołkach barowych dogorywało kilku klientów. Siedzieli w teatralnych pozach, jakby grali pijanych w jakimś przedstawieniu. Tak, był to jeden z tych barów, w których zawsze jest druga w nocy, a z głośników dobiegają męczące melodie i każdy może być, kim chce, anonimowo, bez żony i męża, adresu, PESEL-u. Bez przeszłości. Rozpoznała utwór zespołu Atak Serca, ekipy z gatunku crunkcore – kombinację minimalistycznego southern hip-hopu, auto-tune, techno-breakdowns z elementami porncore. W myślach pochwaliła kowboja za wybór miejsca: tak, tutaj nikt nie będzie ich podsłuchiwał. Zespół napierdalał jak nawiedzony chomik w zardzewiałym kołowrotku.

Usiedli w rogu przy małym stole. Włodek przyniósł z baru dwie żubrówki z sokiem jabłkowym. W świetle pełgającego płomienia świecy jego prosta, grubo ciosana twarz miała w sobie coś intrygującego. Jakby pod powierzchnią banalnego układu elementów, pewnej pospolitości, kryło się coś więcej: głębsza myśl, jakaś fantazja. Nie, nie należał do błyskotliwych, ale miał w sobie dziwną otwartość, może nawet nieobliczalność. I jednocześnie naiwność, która raz wzruszała, a raz denerwowała Ewę. Nie wiedziała, czy bardziej chce go przytulić, czy raczej rąbnąć w pysk. Tymczasem żadna z tych opcji nie wchodziła w grę. Kowboj pociągnął potężny łyk żubrówki i zaczął mówić. Najpierw cicho, nieśmiało. Potem śmielej, podniecał się coraz bardziej, rozklejał się. Aż znowu zaschło mu w gardle. Aż mu całą Ewę przesłoniły łzy.

– Bernstein. Kamień, który płonie. Kumple mówią, że jest jak kobieta: ciepły, uległy. A że Polki są najpiękniejsze („Oezu” – pomyślała Ewa), najpiękniejsze są też polskie bursztyny. Bałtyckie. Wie pani, od dziecka brałem wszystko w łapy, jakbym ślepy był. U dziadka najbardziej lubiałem wkładać łapy w szuflady z żyletkami. Babka tam trzymała stare zęby mleczne całej rodziny. W pudełkach od zapałek. Obok zębów dzików, świń. Nie wiem, co ona z tymi zębami. Porwane różańce, cuchnące tabletki na mole, stare maści w pogiętych tubkach. Próbowałem je wymacać, nie patrząc. Wszystko, co kupowałem w życiu, jakieś tam lampy, ciuchy, meble, wybierałem ze względu na materiał i kształt. Gdzieś miałem, czy są czerwone, czy czarne. Kupując stół, długo go macałem, przejeżdżałem rękami po blacie, jakbym zadek konia gładził. Albo i lepiej. Jakbym babę obracać chciał. Przepraszam. No ale musiałem pomacać kanty i potrzeć spód. Opukać. Musiałem go czuć. Zacząłem rzeźbić w drewnie. Patrzyłem, jak z gównianego, obsiurpanego kloca wyłania się kształt. Byłem niecierpliwy, już chciałem zobaczyć gębę, która się z kloca wynurzy, rufę łodzi, skrzydło. Chodziłem do lasu kraść lipy, pnie młodych dębów i jesionów. Kochałem topole. Te świeżo ścięte, zanim wyschną i zaczną stawiać opór. Łykowate, żywiczne drewno drzew iglastych. Lubiałem, jak się materiał rozwarstwiał, kiedy wbijałem dłuto.

Mówiąc to, kowboj miał oczy pełne łez, jak w jakimś gejowskim love story. Jakby miał z tym drewnem stosunek wielokrotny nieprzerywany. A kiedy znowu podjął wątek, Ewa poczuła delikatne podniecenie. Czyżby alkohol? Grzecznie założyła nóżkę na nóżkę, ignorując sygnały swojego niesfornego podbrzusza. Niestety, miała na sobie dżinsy, które po takiej operacji wpiły się tylko głębiej, nie poprawiając jej tym samym ani psychicznego, ani fizycznego komfortu.

Postanowiła więc zadać pytanie. Tak, to był ten moment, kiedy trzeba skierować rozmowę na właściwie tory.

– Ktoś kupuje od pana te, hm, nietypowe figurki? Żeby animację zrobić jakąś fajną? Teatrzyk o życiu i śmierci?

Kowboj nagle spoważniał i rozmarzenie ustąpiło miejsca pełnemu skupieniu. Złapał ją za rękę, jakby chciał przyciągnąć bliżej do siebie. Na szczęście tkwił między nimi obficie już zastawiony pustymi szklankami stół.

– Nie robię tego dla pieniędzy. Robię to, ponieważ teraz mamy rodzinę. Dla rodziny, rozumie pani?

– Nie rozumiem.

– Nie jesteśmy sami. I mamy swoje bractwo, i swoją panią. Swojego pierwszego, tajnego bursztynowego słowika.

„O… – pomyślała Ewa. – Jeśli to schizofrenik, to jest mała rzecz. Nie będzie historii. Nie będzie premii. Nie zarobi się”. Kiedy pracowała w policji, dostawała stałą pensję. Napływ gotówki był skromny, ale przyjemnie regularny. I to stanowiło jeden z niewielu atutów tamtej parszywej roboty. Teraz jest ładniej niby, czyściej, obraca się w kręgach literackich, dotyka ważkich spraw. Ale ryczałcik ma naprawdę ubożuchny, większa kasa to tylko prowizje i honoraria.

Różnic jest oczywiście więcej. W jej słowniku codziennym pojawiły się takie słowa jak „idea”, „narracja”, „Nagroda Literacka Nike”, „pre-book”, „blurb”. Ale „chujami” nadal zarzucano szczodrze, także w tym nowym języku, takim wyszlifowanym. „Chujów” tu też było sporo, stały za nimi nazwiska krytyków i – nomen omen – członków jury. I także ona – pożal się Boże łowczyni historii – kończyła zwykle z jednym czy drugim (chujem), który przynudzał przeciągle, który się okazywał strzałem chybionym, wierszykiem bez puenty. Więc ten tutaj matoł kogo ma na myśli, mówiąc „nie jesteśmy sami”? Rząd? Zazdrosnego męża? Kosmitów? Ktoś za nimi szedł? Jakaś mafia wymieniająca bursztyn na kokainę? Niestety, to raczej świr pospolity.

– Doprawdy? – spytała z przekąsem, wyraźnie już zniecierpliwiona.

– Rodzin, które nie mogły się pogodzić ze stratą dzieci, jest więcej. Kilka poznaliśmy na terapii, do reszty dotarliśmy przez internet. To nie było proste. To muszą być odpowiedni ludzie, rozumiesz, otwarci. Ale też z fantazją.

„Z zaburzonkiem chyba” – pomyślała Ewa, przybierając minę osoby skupionej i zasłuchanej. Całkowicie ufającej rozmówcy. To umiała. Znała dość dobrze ten trik.

– Widzi pani, chcenie mienia dzieci jest tak wielkie, że człowiek przestaje się wstydzić. Chce też mieć tak jak inni urodziny dzieci i potem nawet kłopoty z ich dojrzewaniem. Chce czuć do nich czułość i strach, że coś im się stanie na ulicy. A potem się cieszyć, że nie. I coś dla nich przygotować specjalnie, wyrzeźbić im coś. Mieć ze ślubem całe to zamieszanie. Albo razem wystąpić w reality show. Potem wnuki, nawet z problemami. Rozumiesz, żyć ich życiem. Nie zawsze dobrym, ale prawdziwym.

O, to zainteresowało Ewę, tak filozoficznie. Żyć ich życiem! Jej terapeutka powiedziałaby, że nie można. Że kobieta potem zostaje całkiem sama, jeśli to inne życie sobie idzie snuć własne życie z dala od życia kobiety. Ale ona nie będzie, no nie będzie miała dzieci, to postanowione. Inaczej niż jej siostra, która znalazła sobie miłego spadochroniarza. Zapładniał ją i zapładniał wściekle, ze zwierzęcą wręcz determinacją. Oboje z cudowną zgodnością wypełniali dom kolejnymi książętami i księżniczkami. A ona piekła mu pączki z dziurką i konfiturką. Ewa nawet zazdrościła im czasem. Szczególnie w długie zimowe wieczory i niedziele, najtrudniejsze dni tygodnia. Niedziele we wszystkich wielkich miastach są takie same: beton i kląskanie jaskółek – tak jej ktoś kiedyś powiedział. W jakąś smutną niedzielę. W jakimś wielkim mieście. Dawno i daleko stąd. Czasem Ewa zostawała w domu siostry popilnować dzieci. Zostawała na próbę. Nawet nieźle jej szło. Gotowali zupę z kamieni i pierogi z piaskiem. Bawili się w kolorowe plomby i w Ptaszka, Który Ślicznie Żył. Ale męczyło ją to szybko i po kilku godzinach z radością wracała do swojego ciemnego mieszkania pełnego śmierdzącej suki She, jej kłaków, głupkowatego merdania i beztroski. Ewa nie była specjalnie towarzyska, ale przecież i tak ludzi miała wokół siebie aż nadto. Od trzech lat pracowała w wydawnictwie Ósmy Cud Świata, u braci Casado.

Zawsze myślała, że kiedyś, jak już odkryje bezcennego Wyspiańskiego na jakimś strychu, to założy rockowy zespół Koniec Nazwy i będzie grać w kiepskich klubach na basie. Nie będzie miała żadnego szefa, żadnego bossa, nul. Ale do tej pory to się nie udawało. Obecny szef Ewy był Hiszpanem, szczupłym, niewysokim panem z wąsikiem o wyglądzie urzędnika. Lubił kapelusze, palił papierosy skręcane z tytoniu American Spirit i przypominał Ewie malarza M. C. Eschera. Pablo Casado prowadził wydawnictwo z dwoma braćmi – Javierem i Conrado. Wszyscy byli do siebie bardzo podobni i nosili się w ten sam sposób: ubrani w szare marynarki o niemodnym kroju kryli się między wysokimi półkami i stosami książek. Mali, chudzi, łysiejący solidarnie – przypominali raczej PRL-owskich urzędników niż ciepłokrwistych południowców. Byli w podobnym wieku i podzielili się równo pracą. Conrado – najstarszy – był księgowym, pilnował finansowych i prawnych spraw wydawnictwa. Najmłodszy, Javier, zajmował się marketingiem i dystrybucją książek, a średni, Pablo, dbał o sprawy merytoryczne – plany wydawnicze, redaktorów. To on najczęściej kontaktował się z Ewą.

Wszyscy trzej bracia Casado byli w jakiś sposób delikatni i nienachalni, wręcz wycofani. Lubili udawać, że ich nie ma. Ewa często była świadkiem, jak któryś z nich prosi sekretarkę, żeby powiedziała natrętnemu pisarzowi lub dziennikarzowi, że wyjechał, że jest absolutnie niedostępny i nie ma z nim kontaktu. Widziała, jak Conrado chowa się we wnęce biura, wstrzymuje oddech niczym mały chłopiec podczas zabawy, a któryś z pracowników mówi, że nie, pana nie ma, pan wyszedł służbowo, tak, tak, do widzenia. W pewien burzliwy piątek, tuż przed premierą powieści poczytnej lewicowej pisarki, najstarszy z braci schował się pod biurko. Tkwił tam na czworaka jak pies, dopóki reporterzy nie opuścili biura. Ewa widziała jego twarz: nie był przerażony, ale nie zauważyła też śladu rozbawienia czy figlarności. Po prostu zsunął się na podłogę, jakby to był naturalny mechanizm umożliwiający przetrwanie. Mimo tej dziwnej nieśmiałości i fantazji bracia Casado bywali nieprzejednani. I zawsze dostawali to, czego chcieli. Małomówni, ale skupieni na pracy, wymagali od innych tego samego. Byli szczodrzy, ale nie tolerowali zaniedbań. A niedotrzymywanie zobowiązań traktowali jak zdradę. Delikatnie mówiąc, byli dość nietypowi. Zapewne dlatego zaryzykowali inwestycję w biznes wydawniczy we Wrocławiu, na polskim, trudnym rynku, ale za to z perspektywą ekspansji na Wschód. Bo chociaż w Hiszpanii nie musieliby zaczynać wszystkiego od zera, tutaj było na pewno ciekawiej.

Po okresie próbnym, na który składało się najpierw kserowanie setek dziwnych dokumentów i robienie wszystkim kawy, potem drobne prace redakcyjne, a na koniec już samodzielne prowadzenie mniej wymagających książek, Ewa otrzymała propozycję zostania u braci Casado na stałe. Pierwsze dwa lata były dla niej autentyczną przygodą w nowym świecie. Nigdy wcześniej tyle nie czytała. Teraz z zachłannością nuworyszki pożerała literaturę współczesną, najdziwniejsze poradniki i eseje filozoficzne. A jednak kiedy miała podjąć decyzję, że w tym kierunku pójdzie jej dalsze życie, zawahała się. Cóż, jako starsza posterunkowa wielokrotnie lamentowała, że ma dosyć czubków na co dzień. A tu nie dość, że ekscentryczne wydawnictwo, to jeszcze jej nową rolę, nowy zawód wymyślili wspólnie. Taki mały eksperyment. Nikt nie miał pewności, czy się uda. Przez chwilę poważnie się zastanawiała, czy nie wrócić do pracy w policji, która z perspektywy, hm, egzystencjalnej, wydawała jej się oazą spokoju. Teraz jej życie miało się stać jeszcze bardziej zepsute.

„Żyć ich życiem. Nie zawsze dobrym, ale prawdziwym” – powtórzyła w myślach słowa Włodka, który tymczasem poszedł do brudnego kibla przy barze. Progresywna muzyczka zamieniła się w polski utwór zespołu Świetliki. Dwóch lokalnych poetów w czarnych golfach wtórowało wokaliście, aż w końcu jeden z nich wstał i zakrzyknął: „Szczemiennego!”.

Kowboj wracał spokojniejszy, pewny siebie i dobijał do stołu lekkim krokiem. Jego poprzedni smutek gdzieś zniknął, patos się ulotnił.

– Trzy lata temu wyrzeźbiłem pierwsze dzieci – zaczął z nową energią i jakby pogodnie. – Materiał był ekstra, tylko drogi niemożebnie. Ale mam, wie pani, chody. Tyle lat w interesie. Zacząłem sprowadzać tańsze odmiany z Chin i Rumunii. Wiesz, że niektóre baby na wsiach okadzają mieszkania dymem bursztynowych kadzideł? Gadają, że zabija zarazki. Jak go na szyi nosić, to łeb nie będzie bolał. Tarczyca się od tego robi mocna i zaraz zaczyna pracować jak jakaś niemiecka maszyna. A jak się grudkę bursztynu ogrzeje, to można z oka wyciągać różne takie muszki, pyłki. Zatoki oczyszcza, jak się z niego zrobi proszek, potłucze, a potem wciągnie do nosa. Albo nalewki z kruszcu. Co, nie wierzy pani? Jeśli chodzi o rzeźbienie w bursztynie, to jest to wdzięczny, pięknie współpracujący materiał, ale ma swoje ograniczenia. Największe bryły osiągają wagę kilku, w wyjątkowych przypadkach kilkunastu kilogramów.

To ostatnie zdanie wypowiedział już zupełnie nie jak psychol, ale jak profesjonalista. Wygłaszał fachową opinię. Wyprostował się i zdawało się, że nabrał ciała.

– Więc wykonałem dzieci. Śliczne, ludzkie. Potem zrobiłem tym dzieciom takie pokoiki malutkie, domki dla lalek. A piękne to było, zbierało światło, samo świeciło. I tam im zrobiłem solidne umeblowanie. W kuchni na stolikach maleńkie chleby i coca-cola, i kartony tymbarku. Potem robiłem kolejne wersje dzieci w różnych ubraniach, kolekcja zimowa na przykład. Bo wyrzeźbiłem im park ze stawem skutym lodem, żeby se dziewczyny jeździły na łyżwach. W końcu zacząłem ustawiać całe wesołe miasteczka, karuzele z konikami z mlecznego bursztynu, kolejki górskie, pawilon krzywych luster, nawet zamek duchów. Małe kościotrupy wyskakiwały po uruchomieniu dźwigni, białe duszki kursowały w górę i w dół. Kurewska robota: te wszystkie miniaturowe śrubki, skomplikowane mechanizmy. Sprawa dla zegarmistrza. Ale cieszyliśmy się jak dzieci. Żona odżyła, zaczęła spędzać ze mną więcej czasu w warsztacie, w domu znów pojawiło się ciasto. Śmiała się. Śmiała się, serio. Rozumiesz, bursztyn jest bardzo zmysłowy, fajny w dotyku. Żeśmy znowu zaczęli. Znaczy żona rozłożyła nogi.

„Zarumienił się? – zdziwiła się Ewa. – I tak to jest. Tyle lat współżycia, porno w prasie i w internecie. A mimo to dorosły facet w kapeluszu taki skonfundowany. Temat chuja go krępuje?”

W dziwny sposób ją to zniechęciło. Wydawało jej się na początku, że Włodek jest silniejszy, ciekawszy. A tu sama prostota, wszystko jak na dłoni. Mogłaby w kilka minut napisać instrukcję obsługi tego gościa. Banał. „Niegroźne hobby” – pomyślała rozczarowana.

Siedziała znudzona, nadąsana i zapragnęła spocić się w pościeli, śnić o wróblach w groszku i wiśniach w torcie. Dlaczego wydawnictwo nie zatrudniło jej do pracy przy piśmie „Kolczyk”? Owszem, robiłaby je może nieco histerycznie, w niejakiej rozpaczy, ale z wielką wiarą. Och, chciałaby się teraz znaleźć w delikatesach. Tak, tak. Takie właśnie Ewa miała dziwne marzenia. Niektórzy w chwilach kryzysu osobowości idą na basen, żeby się tam solidnie wymęczyć, zmienić rytm. Inni palą małego skręta w delcie Wisły lub muszą komuś wpierdolić. Ewa zaś wybierała się do wykwintnych sklepów spożywczych, gdzie odpływała daleko od siebie samej. Brała udział w innych historiach z pogranicza jawy i snu. W historiach, które nie dotyczyły jej bezpośrednio. Była więc jednocześnie bezpieczna i zaaferowana. Półki pełne uporządkowanych towarów działały na nią kojąco.

– Wszystko szło jak najlepiej – spowiadał się dalej Włodek. Ale Ewa straciła zainteresowanie i słuchała już tylko z uprzejmości. Postanowiła, że skończy drinka i błyskawicznie się zmyje. – Wszystko szło cacy. Jednocześnie toczyliśmy to, wie pani, państwowe życie, udawane przed sąsiadami. Wyremontowaliśmy piwnicę pod kamienicą. Postawiłem tam stoisko z biżuterią. A w głębi, no, widziałaś. Nasz ukryty skarb. Jesteśmy dorośli, wiemy, jacy są ludzie – nawijał. – Że kradną. Że czasem ktoś komuś sprzeda kulkę. I jak to jest, jak się ludzie, wie pani, pierdolą. Albo rodzą potem innych ludzi. Jak się bać mogą. Albo jak spędzać czas. I my zaczęliśmy im to życie prowadzić. Tym figurkom. Znaczy, nimi kierować. A potem się do nas przyłączyli inni. Napisaliśmy różne zasady. Na przykład co do milczenia. Warunek postawiliśmy, żeby to było małżeństwo z dzieckiem straconym, nienarodzonym. Para. Żeby się obyło bez pedalstwa.

Mówiąc to, Włodek zrobił się nagle zasadniczy. Jakby sam się ganił za jakieś nieprawomyślne postępki. Nachylił się do Ewy jeszcze niżej i powiedział:

– Ale naprawdę ciekawie zrobiło się wtenczas, kiedy nas do siebie wzięła nasza Pani Słowik, realizując Program i łącząc nas z Tajną Grupą Bardzo Podobnych. Ale o tym nie mogę mówić, chyba że po inicjacji. Której dla ciebie bardzo bym chciał.

„Homofob czubek w kowbojskim kapeluszu. W piwnicy. Z rodzinką bursztynowych figurek i jakąś Panią Słowik. To dopiero jest kamp” – pomyślała Ewa. To było dla niej o wiele za wiele. Za wiele na tę godzinę. Na ten stan ducha. Na tę porę roku. Najchętniej wyszłaby bez pożegnania, ale kowboj wydał jej się nagle żałosny. Smutny wariat, jeszcze bardziej samotny niż ona. Kilkanaście dni przed końcem świata, za który psychiczni i media już dawno uznali nadchodzące zaćmienie słońca. W najbrzydszej knajpie w mieście.

– Do widzenia – powiedziała twardo, nie pozostawiając miejsca na dyskusję. – Do widzenia – powtórzyła, jakby mówiła „koniec”. I podała mu nieprzyjazną, asertywną dłoń. Uścisnął ją czule i szepnął:

– Do jutra.

Wychodząc z klubu, Ewa zobaczyła w głębi sali kobietę z krótkimi rudymi włosami i z chudymi plecami wygiętymi w kształt litery C, które wyraźnie drżały, jakby było jej zimno. Kobieta poprawiła sweter na ramionach. Wyglądała, jakby czytała, ale przed nią stała tylko pusta szklanka po herbacie. Ewa przez chwilę myślała, że to jej matka. Cierpiąca, delikatna kobieta. Z potężniejącą z roku na rok wadą wzroku, z żylakami rozgałęziającymi się na nogach jak fikuśne kwiaty, które mróz maluje na szybie. Przez pewien bardzo krótki czas, zanim zaczęła się starzeć i chorować, miała własny program kulinarny w publicznej telewizji. Ten niespodziewany ułamek życia pełen blichtru i sławy ciążył na całej jej późniejszej egzystencji. Kolorowe wspomnienie z Woronicza tylko podkreślało kolejne porażki, z którymi zresztą pogodziła się z właściwą sobie rezygnacją.

W portfelach, w kieszeniach i w rozmaitych puzderkach mama zawsze nosiła kolorowe pigułki, pastylki, tabletki. Jej pokój pachniał syropami i miętową maścią. Ewa lubiła ten zapach, kiedy matka nachylała się, żeby ją pocałować przed snem. Krucha i wycofana, matka prowadziła jakieś osobne, duchowe życie, które pozwalało jej przetrwać w związku z apodyktycznym, niecierpiącym sprzeciwu, impulsywnym mężem. W książkach chowała prostokątne święte obrazki. Na jednym z nich Jezus Chrystus trzymał na dłoni własne serce, które promieniowało światłem rozkładającym się w jaskrawy wachlarz. Jezus był piękny, smutny i zbolały, więc Ewa pomyślała, że jest dla matki idealnym przyjacielem. Na innym obrazku ten sam pan wisiał na krzyżu – równie smutny i natchniony. A na jego ciele było ze trzydzieści maleńkich otwartych ran. Ale patrzył przytomnie, patrzył wprost, jakby mówił: „No, mała, co jak co, ale ja wiem, co to znaczy dostać wycisk. Nie rozklejaj się, tylko bierz się do roboty, a potem przyjdź i zdaj mi relację”.

Ewa zazdrościła jej takiego przyjaciela i czasem, kiedy matka wychodziła na zakupy albo do kościoła, dotykała świętych obrazków, mówiąc: „Panie Jezusie Chrystusie, mnie też boli rączka i główka, spraw, żebyś był też moim przyjacielem, a obiecuję, że oddam Sylwce ten pierścionek z Myszką Miki i że nie będę już chciała ożenić się z Patrykiem, tylko z tobą, i będę ci gotować pierogi oraz pastować ci buty, a nawet strzyc włosy, jeśli nie lubisz chodzić do fryzjera”.

Lubiła też obrazek, na którym Anioł Stróż przeprowadzał dwoje przestraszonych dzieci przez mostek na skraju lasu. Często wyobrażała sobie, że gubi się w lesie i nagle dostrzega w ciemności światło, jakby ktoś zostawił neon w zaroślach, a kwiaty paproci fosforyzowały chórem. Następnie się okazuje, że to anioł radioaktywny, pod napięciem. Wygląda jak mały pożar i Ewa gapi się w niego w zachwycie i w milczeniu. Potem się biorą za ręce, byt astralny wyprowadza ją z lasu i znika, a w zaciśniętych pięściach dziewczynki zostają dwie małe wizytówki: „Notariusz Tadeusz Wnuk, kancelaria prawna, ulica Zaolziańska 33/15”.

Kiedy już była na ulicy, poczuła się głodna. Odetchnęła głęboko. Potupała dla dodania sobie otuchy. Naciągnęła sweterek na dłonie. I ruszyła szybkim krokiem w stronę portu. Z daleka zobaczyła statki, które drzemały w ciemnościach jak wielkie białe koguty. Przez chwilę zapragnęła być jedną z tych szczęśliwych, najedzonych kobiet, trzymających za ręce małe, pachnące dzieci. Chciała poczuć ciepło drugiego człowieka. I weszła w tłum – rozszczebiotany, szumiący. Jakaś dziewczyna z nienaturalnym, chronicznym uśmiechem podała jej biało-niebieską ulotkę. Ewa wzięła ją zaskoczona. Na prostokątnej karteczce zobaczyła wielki drewniany krzyż podświetlony z tyłu. Powiewał na nim długi kawałek oślepiająco białej tkaniny. Pod spodem znajdował się napis: „Bóg kocha Ciebie, czeka na Ciebie, wyciąga dłoń. Zapraszamy. Niedziela, godz. 11.00”. Zażenowana schowała kartkę do kieszeni. „To już coś – pomyślała. – Czeka na mnie. To już coś”. Stała na moście przy Starym Mieście. Obejrzała światełka odbijające się w pomarszczonej tafli. Wyjęła zapałki. Pogrzechotała sobie nimi przy uchu. Zawsze lubiła grzechotać zapałkami – to jedna z niewielu darmowych przyjemności. Zapaliła. Usłyszała, jak dziewczyna od niebieskich karteczek mówi do kogoś: „Jak się wyspowiadasz, to się poczujesz tak letko, tak letko jak małe piórko”, ale nie obejrzała się. Wrzuciła niedopałek do wody i poczłapała w stronę hotelu.

W radiu podawali prognozę pogody dla podróżujących nocą. Już za dwa tygodnie miało dojść do całkowitego zaćmienia słońca. I spiker pomysłowo radził oglądać je przez zdjęcia rentgenowskie. Ludzie wyciągali z pawlaczy i pudeł stare filmy fotograficzne, których już się nie używa w czasach cyfrowych. Nocami, kiedy dzieci zasypiały w łóżkach, kobiety brały negatywy do kuchni i wylewały łzy nad straconą młodością. Przypominały im się jedne czy drugie wakacje, podczas których były jeszcze młode i piękne, a życie oferowało im tak wiele. Wywoływały duchy sprzed lat, te stare kapelusze i sukienki, zapomniane wiersze, niemodne piosenki. Rozwijały długie taśmy, zadzierały głowy i podnosiły negatywy wysoko do światła, a z abażurów leciał na nie kurz i suche muchy.

Leżąc na wznak w białej, wyprasowanej pościeli, Ewa wyobrażała sobie te sceny. Włączyła właśnie taką starą, smutną, niezwykle piękną piosenkę. I zasnęła.

Obudziła się po dziesiątej w naszyjniku z bursztynem. Stanęła nago przed lustrem. Wyglądała absurdalnie z wypiętą cipką, zmarzniętymi sutkami i wielkim, ciężkim bursztynem, który świecił na jej białej skórze jak obrzmiała kropla miodu.

– No to jestem, kurwa, Laura Palmer – powiedziała na głos, żeby jakoś rozładować napięcie. Ale niepokój pozostał. Wzięła szybki prysznic (podświadomie i z obrzydzeniem szukała cudzych włosów), włożyła wygodną rozkloszowaną spódnicę, szary sweter, porządne skórzane buty ze sznurówkami i ruszyła na śniadanie (najbardziej w hotelach lubiła to, że ktoś się nią od rana zajmował). Wypiła jedną, drugą kawę. Miała plany. Miała plany zrobienia sobie dobrze. Pójdzie do delikatesów. Poogląda towary. Odpręży się. Zapomni o kowboju i jego poronieniach, jego poronionych bursztynowych ludzikach. Zacznie nowe życie. Choćby miało trwać tylko do wieczora.

Kiedy Ewa przyjechała do Gdańska, sprawdziła w internecie, gdzie znajdują się najlepsze delikatesy. Akurat jeden taki sklep był w pobliżu Starego Miasta, niedaleko od jej hotelu-apartamentowca, więc nie zdążyła nawet specjalnie zmarznąć i już stała przed słodko rozsuwającymi się drzwiami. Weszła. Po prawej stronie w równo ułożonych skrzynkach leżały jędrne owoce w tropikalnym kolorze bahama yellow, ostro podkręcone psychodeliczne pomarańcze. Tak ciasno ułożone i figlarne, że wyglądały, jakby miały zaraz zacząć podskakiwać niczym kolorowe pingpongowe piłeczki lotto. Ale Ewa już pognała obejrzeć cudeńka na stoisku mięsnym. Oskubane, z wypiętymi zadkami, zaróżowione przepiórki wyglądały jak coś sprośnego. Rozpłatane, lśniące mięso, te wielkie waginalia. Jędrne dupki ułożonych obok siebie filetów z kurczaka, wilgotne zagięcia, lekko zakrzywione grube szyjki indycze – wyglądały przepysznie. Aż chciałoby się wziąć je do ręki, pomasować, poklepać. I wyssać z nich szpik. Piramidki zimnych pieczeni nadziewanych suszonymi śliwkami i żurawiną. Towar tak kruchy i pachnący, że ma się ochotę natychmiast zważyć go na języku albo w jakiś ciepły dzień dać nura w całe to mięso, zanurzyć z nim ręce po łokcie, napchać usta. Niech perwersyjna przyjemność zdominuje nas absolutnie.

Och, oczywiście, to także grób. Swój żałobny dyskurs snuje tu martwe ptactwo. Mięso leży blade i trupie w chłodniach, nosi w sobie zalążki rozkładu. Rozpłatane i krwawe jak bydło z obrazów Bacona, upiorna martwa natura, ponure memento mori. Och, mięso i smutek postkoitalny. Teraz cały ten spuchnięty, mokry drób skojarzył jej się wyłącznie z własnym wnętrzem, ze sznureczkami jelit, z zawartością żołądka i w końcu z biednym, chlupoczącym sercem, które niechybnie stanęłoby dęba, gdyby nie odeszła odetchnąć głębiej, do owoców morza, które – choć niekoszerne – są wystarczająco odległe, żeby poczuć ulgę.

W delikatesach było mnóstwo luster, które dodawały sklepowi elegancji i przestrzeni. Ewa przeglądała się w nich dokładnie. Nie dlatego że lubiła własny image, bo go nie miała. Nie dlatego że się sobie podobała szalenie, bo się sobą nie lubiła zajmować za bardzo. Ale świecił jej naszyjnik, świecił i przyciągał spojrzenia, i wszyscy się tego dnia gapili na Ewę, a czasem ją zagadywali, skąd to ma, gdzie to się kupuje. „Muszę go dzisiaj oddać – myślała. – Muszę go dzisiaj oddać koniecznie. Bo ta sprawa jest przez ten naszyjnik niedokończona. A trzeba ją skończyć i zamknąć. Zdać kluczyk i do widzenia”. Z mocnym postanowieniem poprawy, nieco rozchmurzona, jakby samo postanowienie pchnęło ją na właściwy tor, kupiła kozi serek, jogurt i bułkę na drugie śniadanie. Przy kasie dorzuciła jeszcze papierosy.

– Pa, pa, sklepiku – powiedziała pod nosem i poszła w stronę Starego Miasta. Była pogodnie nastawiona do świata. Pogłaskała pieska przydrożnego. Dała dwa złote Cygance.

– Polska Roma czy Bergitka? – zapytała wesoło.

– Wy dobra kobieta jesteście – odrzekła Cyganka, a kiedy Ewa się potknęła, dodała: – Tylko nerwowa trochę. Trzy kobiety wokół ciebie.

„Tak, tak – pomyślała Ewa. – Wokół każdego są jakieś trzy kobiety. I każdy spotyka prędzej czy później przystojnego bruneta”. Obie życzyły sobie słodkiego, miłego życia, a potem Ewa skręciła w ulicę Bursztynową z zamiarem oddania naszyjnika. Natychmiast poczuła tę samą wilgoć i chłód, co wczoraj. Nawet w porze całkiem jasnego wczesnojesiennego przedpołudnia Bursztynowa była ciemna i ponura. I znowu ten bluszcz: nienaturalnie gęsty, świetnie odżywiony, jak tłuste zwierzę, wił się wszędzie i oplatał kamienne schody, wspinając się do okien i dalej, na fasady kamienic. Przed jedną z jubilerskich witryn stał Włodek w kowbojskim kapeluszu, wystrojony jak na wesele. Popatrzył na zegarek, a potem na Ewę i uśmiechnął się. Jakby przyszła punktualnie na umówioną godzinę.

– Chcę oddać naszyjnik – powiedziała od razu, na wydechu, jakby chciała mieć to już za sobą.

– Oczywiście – odparł uspokajająco Włodek. – Ale najpierw napijemy się herbaty.

I ona posłuchała. Tak to powiedział kojąco. Tak jakoś uprzejmie to sprzedał. W tym przyjaznym świetle bursztynów.

WYDAWNICTWO CZARNE SP. Z O.O.

www.czarne.com.pl

Sekretariat: ul. Kołłątaja 14, III p., 38-300 Gorlice

tel. +48 18 353 58 93, fax +48 18 352 04 75

e-mail: mateusz@czarne.com.pl,

tomasz@czarne.com.pl, dominik@czarne.com.pl,

honorata@czarne.com.pl, ewa@czarne.com.pl

Redakcja: Wołowiec 11, 38-307 Sękowa

tel. +48 18 351 00 70

e-mail: redakcja@czarne.com.pl

Sekretarz redakcji: malgorzata@czarne.com.pl

Dział promocji: ul. Andersa 21/56, 00-159 Warszawa

tel./fax +48 22 621 10 48

e-mail: agnieszka@czarne.com.pl, anna@czarne.com.pl,

dorota@czarne.com.pl, zofia@czarne.com.pl

Dział marketingu: katarzyna@czarne.com.pl

Dział sprzedaży: irek.gradkowski@czarne.com.pl

tel. 504 564 092, 605 955 550

agnieszka.wilczak@czarne.com.pl

Audiobooki i ebooki: Izabela Rególska, iza@czarne.com.pl

Wołowiec 2013

Wydanie I