Michał Cichy

Zawsze jest dzisiaj

Wszelkie powielanie lub wykorzystanie niniejszego pliku elektronicznego inne niż jednorazowe pobranie w zakresie własnego użytku stanowi naruszenie praw autorskich i podlega odpowiedzialności cywilnej oraz karnej.

Projekt okładki AGNIESZKA PASIERSKA /
PRACOWNIA PAPIERÓWKA
Projekt typograficzny ROBERT OLEŚ / d2d.pl

Copyright © by MICHAŁ CICHY, 2014

Redakcja MAGDALENA BUDZIŃSKA
Korekty ZUZANNA SZATANIK / d2d.pl,
AGATA CZERWIŃSKA / d2d.pl
Redakcja techniczna ROBERT OLEŚ / d2d.pl

Skład wersji elektronicznej EWA KRAJEWSKA / VIRTUALO.PL

ISBN 978-83-7536-712-6

XI

Na dwie godziny przed zachodem słońce nie powinno być aż tak jaskrawe. Ale było po deszczu. Ulewa zmyła znad miasta wszelki pył i nadała powietrzu doskonałą przejrzystość. Rzeczy rzucały długie wieczorne cienie, ale światło miało srebrzystą barwę i takie natężenie, że trzeba było mrużyć oczy. Szedłem z Pragi przez most Świętokrzyski i Zajęczą. Z dołu, z Powiśla, masyw kamienicy stojącej na szczycie skarpy, przy Bartoszewicza, był ogromny jak Monte Cassino.

Potem z placu Zbawiciela wszedłem w Nowowiejską i lunęło mi w twarz słoneczne światło. Było trzy kwadranse przed zachodem. Słońce stało tuż nad dachami kamienic. Ustawiło się idealnie w osi Nowowiejskiej. Asfalt biały, chodnik biały, mury białe. Ludzie naprzeciwko zamienili się w czarne sylwetki. Cień idącego człowieka miał dziesięć metrów długości. Wszystkie cechy sylwetki i ruchu w wielokrotnym pomnożeniu. I tak było od placu Zbawiciela do placu Politechniki, a tam rosną rzędem jesiony, które schowały chodnik w cieniu.

W blasku jest coś narkotycznego. Nie dziwię się, że Jakub Böhme miał przeżycie mistyczne na widok światła odbitego od cynowej miski. Poprzedniego wieczoru wracałem Niemcewicza dziesięć minut przed zachodem i wpatrywałem się w słońce. Wyglądało jak rozgrzany miedziak opadający w chłodny błękit. Dookoła czerwonego kręgu oscylowały świetliste pajęczynki. Van Gogh malował je dosłownie.

Kiedy widzę zachodzące słońce, nie mogę przestać iść w jego kierunku. Minąłem dom i poszedłem w Jerozolimskie oglądać zachód. Kiedy słońce chowa się za coś o ostrej krawędzi, na przykład za dach kamienicy, jego ruch staje się widzialny. W końcu zostaje czerwony drżący rąbek, a potem niknie i on. Kolory rzeczy gasną, ciemność zagęszcza się i fotografia miasta zamienia się w negatyw.

To było godzinę po zmierzchu na placu Piłsudskiego. Na zachodzie niebo było jeszcze lekko dżinsowe. Pośrodku świecił księżyc jak srebrna litera „D”. Nad placem krzyżowało się pięć smug po odrzutowcach. Lekko fosforyzowały. Na tej wysokości musiały być jeszcze resztki słońca. Jedną ze smug wiatr przesunął wolno przez księżyc. Rozjarzyła się na złoto. Wyglądało to jak przejście ogromnej wskazówki przez dwunastkę na zegarze.

Zachodnie niebo gasło powoli jak rozgrzana blacha. Najpierw zrobiło się białe. Rzeczy naprzeciwko zaczęły się wyzbywać barwy. Pierwsze były pnie drzew. Ich szorstka kora wchłonęła ciemność jak gąbka. Potem była zieleń. Zamieniła się w coś w rodzaju czerni. Tylko koło latarń liście błyszczały jak ławice złotych blaszek. Błękit na znakach drogowych i tablicach z nazwami ulic trzymał się dłużej.

Szedłem Nowowiejską koło psychiatryka. Przez aleję Niepodległości przesunął się tramwaj, nowa żółta pesa swing z czerwonym dachem i czarnym pasem namalowanym w linii okien. Wyglądała jak samolot. Na dole kadłuba palił się rząd światełek. Wnętrze było rozświetlone na biało.

Dojście do zakrętu Nowowiejskiej otwarło widok na Filtry i ponad nimi na horyzont, rzadki obraz w mieście. Było już całkiem ciemno, niebo zrobiło się z powrotem niebieskie, niebieskie były szare chmury, niebieska była sylweta okrągłej wieży przy placu Zawiszy i niebieska grań Raszyńskiej, nad niebieskim widnokręgiem gasły ostatki różowego blasku.

Sztuczne światła w ciemniejącym otoczeniu zaczęły błyszczeć coraz przenikliwiej. Jak obój przebijający się przez litą orkiestrę. O zmierzchu tykanie kosmicznego zegara jest najbardziej wyraźne. Zmiana jest widzialna. Ciemność ma dotyk gęstniejącego chłodu. Spokój ulega materializacji. Wieczór ma poważny nastrój chorału albo symfonicznego andante.

Najdłużej utrzymuje się czerwień. Kiedy wchodziłem z placu Narutowicza w Słupecką, miasto zmieniło się już w teatralną scenografię pełną czerni i chlustów elektrycznego światła, a paski czerwieni na tablicach z nazwami ulic dalej rzucały się w oczy nawet w najciemniejszych zakątkach.

Tuż po zmierzchu autopilot uwagi przełącza się ze wzroku na słuch. Wizerunek przestrzeni w umyśle przybiera postać dźwiękowej mapy. Mruczący silnik pod maską wolno jadącego czarnego passata. Wirowy odgłos wentylatora w parterowym oknie. Śmigło helikoptera żujące powietrze w linii znad szpitala na Banacha skosem ponad Grójecką.

Lubię czasem iść do kina ponarkotyzować wzrok i słuch. Film może być zupełnie bez sensu, ważne, żeby był wysokobudżetowy i amerykański. Taki, w którym mieli pieniądze na dużo jazd kamery i ujęć z dźwigu i z helikopterów. Hollywoodzki film to strumień nieprzypadkowych bodźców. Oko widzi tylko to, co ma znaczenie. Wszystko, co słyszy ucho, jest wsparciem dla tego, co widzi oko. Jedynym dźwiękiem, który pochodzi z planu, jest mowa aktora. Cała reszta zostaje wtórnie zsyntetyzowana i wyeksponowana. Śliski chrzęst nylonu. Brzęk łyżeczki o ściankę filiżanki. Gwar zatłoczonej ulicy. Eksplozja cysterny z benzyną. Wszystko to są arcydzieła reżyserii dźwięku i obrazu. Skutki obcowania z nimi są takie, że po wyjściu z kina następuje błogosławiony kwadrans, kiedy dosłownie zamieniam się we wzrok i słuch. Przez piętnaście minut żadne myśli, a więc żadne zmartwienia, nie mają do mnie przystępu. Kiedyś wracając samochodem z kina w Galerii Mokotów, usłyszałem, co mówił facet jadący autem po drugiej stronie Wołoskiej. Obaj mieliśmy uchylone szyby i to wystarczyło. Potem drzwi zamykają się stopniowo i wszystko wraca do zwyczajnej postaci.

Kilkanaście lat temu na sylwestrze napiłem się nalewki na marihuanie. Najpierw odebrało mi zmysł chodzenia. Siedziałem pod ścianą na drewnianym giętym krześle pozbawiony możliwości wstania i nagle zorientowałem się, że murzyński rap dobiegający z głośników w rogu pokoju stał się całkowicie zrozumiały, chociaż w zwykłych okolicznościach czarna angielszczyzna jest dla mnie prawie nieczytelna. Potem dotarło do mnie, że słyszę równolegle rozmowy czterech grup ludzi w czterech kątach pomieszczenia.

Tak. Uwaga jest procesem wymagającym bardzo pojemnego RAM-u. Żeby się skupić, trzeba oczyścić umysł z myśli, planów, zmartwień i pośpiechu. Skupienie jest odprężeniem. Uwaga nie pojawia się wtedy, gdy ktoś komuś zwraca uwagę, ani tam, gdzie słychać krzyk „Uważaj!”. Uwaga to zauważanie.

Opowiadali o którymś z wielkich cadyków, że kiedy uczniowie pytali go o sekret jego mądrości, on odpowiedział: „To proste. Jak siedzę, to siedzę, jak stoję, to stoję, a jak idę, to idę”. Na to uczniowie: „Ale nauczycielu, przecież my robimy to samo co ty!”. A on: „Nie. Wy jak siedzicie, to już stoicie, a jak stoicie, to już idziecie”.

Uwaga jest trudną postacią miłości.

Lewą ręką do lewej kieszeni, wyjąć klucze na kółku, roztasować je palcami, znaleźć kluczyk od drzwi na klatkę, wsunąć do zamka, skręcić o jedną ósmą obrotu w lewo, pociągnąć za kluczyk ciężkie stalowe drzwi. Kiedy już się rozpędzą, odkręcić kluczyk z powrotem i wyciągnąć w locie. Postawić krok lewą nogą i wejść w otwarte drzwi.

Sekwencja ruchów powtarza się bez zmian jak liturgia, kiedy wracam do domu. To samo z otwieraniem skrzynki na listy, wchodzeniem po schodach, otwieraniem drzwi do domu, zakładaniem i zdejmowaniem ubrania i butów, myciem się i wycieraniem. Zawsze mydlę najpierw prawą nogę, później lewą. A wycieram odwrotnie.

Nie myślę o tym, co robię. Działam machinalnie. Machinalność jest zadomowieniem. Przypomnieć sobie kolejność tych drobnych ruchów i kroczków jest trudno. One są zapisane w jakiejś innej pamięci, bardziej gadziej, automatycznej, przeznaczonej do wykonywania, a nie wywoływania. Zmiana któregoś z nawyków jest trudna. Trzy tygodnie musiałem przyzwyczajać się do tego, żeby zamykać drzwi na górną zasuwę zamiast na dolną.

Odtwarzanie domowych algorytmów przypomina mi, że jestem, kim jestem, i w tej kwestii nie zapowiadają się żadne zmiany.

Nocna burza trwała już piątą godzinę. Leżałem z zamkniętymi oczami i słuchałem. Zmienny ton deszczu, chlust wody pluskającej z rynien, co jakiś czas sunący poziomo syk spod kół samochodu jadącego Jerozolimskimi. I długie, głuche grzmoty. Światło błyskawic przebijało ciemność powiek. Poblask był najmocniejszy nie na wprost źrenicy, gdzie znajdowało się okno, tylko na obrzeżach, z góry i z boków. Tam na siatkówce jest najwięcej pręcików czułych na natężenie światła. To dlatego ruch najlepiej widać kątem oka. Spadek po czasach, kiedy do naszej ewolucji przyczyniały się lamparty.

W mieście nigdy nie jest naprawdę cicho ani naprawdę ciemno. Nawet w nocy i nawet za zamkniętymi oczami. Kiedyś nie mogłem spać. Zamknąłem powieki i pomachałem ręką przed twarzą. Wyraźnie zobaczyłem ruch. Czerń na tle czerni. Potem szczelnie zakryłem oczy lewą dłonią i znowu pomachałem prawą. Umysł wiedział, że poruszam ręką, i znowu stworzył wrażenie ruchu, chociaż wtedy naprawdę nie mogłem już niczego widzieć.

WYDAWNICTWO CZARNE SP. Z O.O.
www.czarne.com.pl

Sekretariat: ul. Kołłątaja 14, III p., 38-300 Gorlice
tel./fax +48 18 353 58 93, fax +48 18 352 04 75
e-mail: mateusz@czarne.com.pl,
tomasz@czarne.com.pl, dominik@czarne.com.pl,
honorata@czarne.com.pl, ewa@czarne.com.pl

Redakcja: Wołowiec 11, 38-307 Sękowa
tel. +48 18 351 00 70
e-mail: redakcja@czarne.com.pl

Sekretarz redakcji: malgorzata.kur@czarne.com.pl

Dział promocji: ul. Andersa 21/56, 00-159 Warszawa
tel./fax +48 22 621 10 48
e-mail: agnieszka@czarne.com.pl, anna@czarne.com.pl,
dorota@czarne.com.pl, zofia@czarne.com.pl

Dział marketingu: katarzyna@czarne.com.pl

Dział sprzedaży: irek.gradkowski@czarne.com.pl
tel. 504 564 092, 605 955 550
agnieszka.wilczak@czarne.com.pl

Audiobooki i ebooki: Izabela Rególska, iza@czarne.com.pl

Wołowiec 2014
Wydanie I