Kjell Ola Dahl

Lodowa kąpiel

Przełożyła Milena Skoczko

Wszelkie powielanie lub wykorzystanie niniejszego pliku elektronicznego inne niż jednorazowe pobranie w zakresie własnego użytku stanowi
naruszenie praw autorskich i podlega odpowiedzialności cywilnej oraz karnej.

Tytuł oryginału norweskiego ISBADEREN

Projekt okładki PIOTR BUKOWSKI
Projekt typograficzny ROBERT OLEŚ / D2D.PL
Fotografia na okładce © by SVEIN NORDRUM GETTY IMAGES /
FLASH PRESS MEDIA
Fotografia Autora © by JO MICHAEL

Copyright © by KJELL OLA DAHL, 2011
Published by agreement with Salomonsson Agency
Copyright © for the Polish edition by WYDAWNICTWO CZARNE, 2014
Copyright © for the Polish translation by MILENA SKOCZKO, 2014

Redakcja ZUZANNA SZATANIK / D2D.PL
Korekta IRENA MIŁEK / D2D.PL i ALICJA LISTWAN / D2D.PL
Redakcja techniczna ROBERT OLEŚ / D2D.PL

This project has been funded with support from the European Commission. This publication reflects the views only of the author, and the Commission cannot be held responsible for any use which may be made of the information contained therein.

Projekt dofinansowany przez Komisję Europejską. Publikacja odzwierciedla wyłącznie opinie autora; Komisja nie odpowiada za wykorzystanie informacji zawartych w publikacji.

ISBN 978-83-7536-745-4

Skład wersji elektronicznej: ANETA RAWSKA / VIRTUALO SP. Z O.O.

Oslo, czwartek, 10 grudnia

1 Nina z trudem toruje sobie drogę między ludźmi, którzy tłumnie opuszczają stację metra na Egertorget. Idzie w dół Karl Johans gate, gdzie kable grzewcze biegnące pod kostką brukową sprawiają, że na chodniku nie zalega śnieg. Przyspiesza kroku. Sygnalizacja świetlna zmienia się, piesi zatrzymują się na czerwonym świetle, ale Nina idzie dalej. Ogląda się za siebie. Zaczyna biec. Spaliny unoszące się nad asfaltem rozpraszają światła samochodów przedzierających się przez poranny szczyt i pełzają wzdłuż karoserii. Plastikowe Mikołaje ubrane w wełniane swetry i ocieplane spodnie stoją w szklanych gablotach i machają sztywnymi ramionami. Uśmiechy zastygły im na ustach. Nina się spieszy, cień w oknie wystawowym.

Zbiega po schodach na stację metra Jernbanetorget.

Pociąg, dudniąc, wjeżdża na stację. Zatrzymuje się. Otwierają się drzwi i tłum wysypuje się na peron.

Nina się waha. Czeka. Rozgląda się wokół siebie. Drzwi się zamykają. W ostatniej sekundzie Nina wskakuje do wagonu. Mężczyzna stojący przy drzwiach kolejnego wagonu robi to samo.

Pociąg rusza. W środku jest cieplej, ale Nina drży z zimna. Pociąg trzęsie i zarzuca na zakrętach. Pasażerowie trzymają się kurczowo poręczy biegnących od podłogi do sufitu. Nina siedzi tyłem do kierunku jazdy. Wodzi wzrokiem po twarzach współpasażerów, którzy siedzą i stoją stłoczeni. Niektórzy patrzą w sufit, inni nie odrywają wzroku od książki lub gazety. Nina lustruje dalsze rzędy. Nagle napotyka spojrzenie swojego prześladowcy.

Mężczyzna siedzi w głębi wagonu. Podnosi dłoń na powitanie.

Nina zrywa się z miejsca. Chwiejnym krokiem przeciska się na czoło pociągu. W wagonie panuje ścisk, Nina chowa się za plecami współpasażerów, kierując się do wyjścia. Pociąg zatrzymuje się na stacji Grønland.

Drzwi się otwierają.

Nina czeka. Tuż przed zamknięciem drzwi wybiega na peron.

Pociąg odjeżdża.

Nina stoi na peronie. Nie porusza się, jakby bała się sprawdzić, czy jej nagły manewr przyniósł oczekiwany rezultat. W końcu się odwraca. Prześladowca stoi kilka metrów dalej.

Przez kilka długich sekund stoją w milczeniu i patrzą sobie prosto w oczy. Nina otwiera usta, żeby coś powiedzieć. Następny pociąg wjeżdża z łoskotem na stację, zagłuszając jej słowa. Hamuje i zatrzymuje się na początku peronu. Mężczyzna dostrzega w jej oczach strach.

Drzwi się otwierają, tłum wypada na peron, garstka ludzi wsiada do pociągu.

Nina i ścigający ją mężczyzna stoją nieruchomo. Kobieta błądzi oczami po peronie.

Drzwi się zamykają.

Nina wskakuje do wagonu.

Jakimś cudem mężczyźnie udaje się zrobić to samo.

Pociąg rusza. Nina przesuwa się do przodu, roztrącając ludzi na boki. Zatrzymuje się dopiero wtedy, gdy dociera do pierwszych drzwi wagonu. Dalej nie ma przejścia. Powoli odwraca głowę i znów napotyka spojrzenie swojego prześladowcy. Dojeżdżają do kolejnej stacji. Drzwi się rozsuwają. Nina czeka. Drzwi zaczynają się zamykać.

Nina wyskakuje w ostatniej sekundzie.

Idzie wolno, rozglądając się z przerażeniem w obie strony. Gdy pociąg odjeżdża ze stacji, Nina ogląda się za siebie. Widzi tylko pasażerów, prześladowcy nie zauważa. Peron powoli pustoszeje.

Wtedy go spostrzega. Musiała go przeoczyć. Mężczyzna patrzy na nią. Zaczyna iść w jej stronę.

Nina się cofa. Poza nimi na peronie nie ma nikogo. Czuje, że wpadła w pułapkę. Ale w ścianie jest otwór.

Odwraca się i zeskakuje na tory. Wbiega do tunelu. Chwilę później znika w ciemności.

2 Najniższy fragment nieba przypominał purpurowy liniał nad horyzontem: czerwony przerywnik wśród pastelowych szarości. Nad wodą w basenie portowym unosiła się lodowa mgła. Temperatura na zewnątrz spadła do minus dwudziestu czterech stopni. Za kilka dni basen skuje lód.

Lena zatrzymała się na czerwonym świetle na Kontraskjæret. Sama myśl o dwudziestu czterech stopniach mrozu wywołała u niej dreszcze.

– Wozisz w samochodzie coś takiego? – spytał Emil Yttergjerde. Siedział skulony na fotelu pasażera i grzebał w schowku. Szukał płyty CD. Zamiast tego wyjął opakowanie tamponów OB.

– Tam jej nie znajdziesz – odpowiedziała. – Założę się, że leży w innej okładce. Nie jestem w stanie utrzymywać porządku w płytach, kiedy prowadzę samochód.

– W innej okładce? Mówimy o Tomie Waitsie! – zaprotestował Emil. – Z Tomem Waitsem nie postępuje się w ten sposób. – Kontynuował przeszukiwanie schowka. Światło zmieniło się na zielone i Lena ruszyła.

– Co to jest? – spytał Emil, gdy Lena zmieniła bieg, skręciła i przejechała po torach tramwajowych.

Lena wzdrygnęła się.

 – Odłóż to! – powiedziała szybko. – To gaz pieprzowy.

– Przecież to jest niebezpieczne!

– Właśnie dlatego powinieneś odłożyć to na miejsce!

Skierowała samochód w stronę Rådhusbrygga, gdzie stały zaparkowane radiowóz i żółta karetka pogotowia.

Zatrzymała się i zaciągnęła ręczny hamulec. Wyjęła Emilowi z ręki spray z gazem pieprzowym.

– Gdzie jest nakrętka?

– Nie było nakrętki.

– Oddaj ją!

– Mówię prawdę, nie było żadnej nakrętki.

Lena wrzuciła spray do schowka, otworzyła drzwi i wysiadła. Zderzenie z mrozem było jak zderzenie ze ścianą. Śnieg skrzypiał jej pod nogami, gdy podchodziła do dwóch umundurowanych policjantów, którzy właśnie ustawiali zapory drogowe i odgradzali teren taśmą policyjną. Dwie inne osoby manewrowały żółtym dźwigiem na brzegu przystani.

Przeszła nad taśmą, minęła murowany budynek stojący na pomoście i podeszła do dźwigu. Silnik podnośnika zarzęził. Jakiś mężczyzna w kamizelce ratunkowej stał na tratwie i zapinał pas pod ramionami nieżywego mężczyzny, którego ciało unosiło się na powierzchni wody.

Jeden z ratowników medycznych postukał ją w ramię.

– Rozumiem, że pani tu teraz dowodzi?

Przytaknęła.

– On nie żyje, i to od dłuższego czasu. Nic tu po nas, zwijamy się.

Znowu pokiwała głową.

– Okej.

Karetka ruszyła i odjechała.

Dźwig wydobył zwłoki z wody. Sztywne ciało uderzyło w murowany brzeg. Operator dźwigu głośno zaklął.

Z przystanku na placu Brynjulfa Bulla ruszył tramwaj, by po chwili zniknąć za spiczastymi dachami namiotów ustawionych na potrzeby jarmarku bożonarodzeniowego. Jarmark przypominał małe miasteczko, które przycupnęło przed ratuszem. W oddali migotały świąteczne dekoracje i iluminacje.

Operator dźwigu znowu zaklął. Ciało uniosło się i zaczęło wirować wokół własnej osi. Poły marynarki zwisały niczym ciężkie chorągwie. Z ubrania ściekała woda, która niemal natychmiast zamieniała się w lodowe sople. Dźwigowy ryknął, żeby ktoś złapał ciało. Po chwili w górę wyciągnęło się kilka par rąk w rękawiczkach pięciopalczastych i takich z jednym palcem. Nie udało im się dosięgnąć zwłok. Wisiały za wysoko.

– Niżej, niżej, niżej – szeptała Lena do operatora dźwigu.

Zwłoki opadły na ziemię. Emil Yttergjerde chwycił uprząż i obrócił ciało na wznak. Woda ściekająca po twarzy denata na ich oczach zamieniła się w warstwę lodu. Lodowa twarz należała do młodego mężczyzny o krótkich, jasnych włosach. Lena uklękła obok niego i obejrzała jego dłonie. Żadnej obrączki, za to na lewym nadgarstku drogi zegarek na bransolecie: chronograf marki Tissot, który wciąż chodził. Zbliżała się dziewiąta.

Z oddali docierały dźwięki pieśni chóralnej, napływały falami przez szarość poranka. Lena odwróciła się i rozejrzała dookoła. Za ogrodzeniem, między jarmarcznymi namiotami, dostrzegła grupę zakonnic, które śpiewały hymn na powitanie pierwszych gości. Zakonnice w czarnych habitach. Przypominały wrony.

Za taśmą policyjną zebrała się grupa gapiów. Ktoś robił zdjęcia z lampą błyskową.

– Garnitur i eleganckie buty przy dwudziestu pięciu stopniach mrozu – wymamrotał Emil i dodał, jakby dla wyjaśnienia: – Pewnie wracał do domu z przedświątecznego spotkania pracowników firmy, pijany w sztok. Zachciało mu się sikać, więc podszedł do krawędzi pomostu, i tyle.

Lena nachyliła się nad ciałem. Przeszukała wilgotne kieszenie i znalazła pęk kluczy. W wewnętrznej kieszeni marynarki znajdował się portfel.

Był zamrożony na kość. Musiała zdjąć rękawiczki, żeby go otworzyć. Chuchając na palce, obejrzała kartę bankomatową. Właściciel karty nazywał się Sveinung Adeler. Z daty urodzenia wynikało, że miał trzydzieści jeden lat. W portfelu znajdowały się również recepta na maść kortyzonową oraz plik banknotów, które nie zdążyły się zamienić w blok lodu. Przeliczyła je. Dwa tysiące dwieście koron.

Zmarły był wysokiego wzrostu, szczupłej, proporcjonalnej budowy ciała. Dwa lata młodszy ode mnie, pomyślała Lena. Mógł siedzieć wczoraj w tym samym autobusie co ja albo ćwiczyć do upadłego w tym samym klubie fitness.

To takie dołujące, pomyślała i wzdrygnęła się. Zakonnice w końcu przestały śpiewać. Zrobiło się jaśniej, grudniowy mrok powoli ustępował. Sto metrów dalej przybił do brzegu prom z Nesodden. Czarny tłum ludzi ubranych w zimowe kurtki i płaszcze wysypał się ze statku i rozpierzchnął w dwie strony, w kierunku Vikaterrassen i teatru narodowego. Jedynymi osobami skupionymi na scenie, na której stała Lena, byli dziennikarze zbici w małą grupkę tuż za policyjną taśmą.

Gdy karawan zabrał ciało do zakładu medycyny sądowej, pomost przejęło dwóch techników kryminalistyki. Lena i Emil ruszyli w stronę samochodu.

Gdy zbliżyli się do taśmy odgradzającej miejsce zdarzenia, przy której czekali dziennikarze, Lena wzięła głęboki oddech i powiedziała:

– Na razie nie wiemy nic więcej, niż sami państwo widzieli. Mężczyzna, etniczny Norweg, prawdopodobnie uległ w nocy nieszczęśliwemu wypadkowi. Gdy tylko ustalimy więcej faktów, wydamy oświadczenie dla prasy.

Szybkim krokiem minęła grupę dziennikarzy.

Czyjaś ręka złapała ją za ramię.

Lena odwróciła się.

Mężczyzna, który ją zatrzymał, miał około czterdziestu lat, długie, brązowe, falowane włosy, przystojną, nieogoloną twarz i szare oczy, które szukały jej spojrzenia. Uśmiechając się, odsłaniał niewielką przerwę między górnymi siekaczami.

– Może zrobić pani zdjęcie? – zapytał, machając aparatem fotograficznym. Jego wesołe spojrzenie sprawiło, że Lena odwzajemniła uśmiech.

– Nie, dziękuję – odpowiedziała i otworzyła drzwi samochodu.

Wsiadła do środka.

– Proszę.

Wzięła wizytówkę, którą jej wręczył, i zamknęła drzwi.

Emil zajął miejsce za kierownicą. Dziennikarze się rozchodzili. Lena powiodła wzrokiem za mężczyzną, który wolnym krokiem ruszył przez plac, szczelniej obwiązując szyję szalikiem i naciągając czapkę na głowę. Napis na wizytówce głosił: Steffen Gjerstad, dziennikarz.

– Znam tego gościa – odezwał się Emil. – To znaczy moja dziewczyna go zna. Monica. Jest recepcjonistką w „Dagens Næringsliv”. On tam pracuje.

– Ma niezły tyłek – skwitowała Lena.

– Lena! – Emil udał oburzenie i uśmiechając się, pokręcił głową. Uruchomił silnik i energicznym ruchem wrzucił bieg.

3 Fartein Rise był wysokim, lekko wychudzonym mężczyzną o długich włosach, które przez cały czas bezskutecznie zaczesywał za uszy. Fryzura była prawdopodobnie reliktem młodości, to znaczy pochodziła z czasów, gdy o dwadzieścia lat młodszy Fartein Rise wchodził w skład patrolu motocyklowego, rozbijał się po okolicy swoim ogromnym bmw i podrywał kobiety „na hipisa”. Wciąż nosił krótką skórzaną kurtkę, podtrzymując swój hipisowski styl. Jego włosy jednak z czasem przerzedziły się i pokryły siwizną.

– To po prostu nieprawdopodobne – powiedział w bergeńskim dialekcie. – Jeden z maszynistów kolei podziemnej widzi człowieka biegnącego po torach w tunelu. Wszczyna alarm. Wydział kontroli ruchu na Tøyen wstrzymuje kursowanie pociągów we wszystkich kierunkach i wysyła ludzi, żeby to sprawdzili. Ci przeczesują tunel i nie znajdują żywej duszy, przynajmniej tak twierdzą. Ruch pociągów zostaje przywrócony. Na stacji Grønland stoi pociąg Vestli-Østerås. Udaje mu się przejechać zaledwie dwieście metrów. I wiecie, co się dzieje? Ta kobieta stoi za jednym z filarów między torami. I rzuca się pod koła.

Długopis Gunnarstrandy przestał pisać. Inspektor podniósł wzrok. Spojrzał na Risego. Wyglądało na to, że Rise czeka na komentarz. Gunnarstranda spróbował dalej pisać. Długopis nie działał.

– Masz długopis?

Rise wyłowił z kieszeni kurtki motocyklowej srebrny długopis marki Ballograf.

– Z kobiety została miazga. Zmieściłaby się do reklamówki z Ikei – kontynuował Rise. – Gdyby tylko zbieranie jej do kupy nie było takie obrzydliwe. Dwadzieścia minut spłukiwania torów pod ciśnieniem na takim mrozie to pieprzona robota. Wszyscy dostali w kość.

Gunnarstranda nie wykazywał zainteresowania relacją Risego z wypadku w metrze. Przez niego nie mógł się skupić, a miał już wypełnioną połowę kuponów lotto. Przez Risego pogubił się w systemie.

Emil Yttergjerde wszedł do pokoju i usiadł obok inspektora.

– Ładny początek dnia, nie ma co – skwitował Rise.

Yttergjerde spytał szeptem Gunnarstrandę:

– O czym on mówi?

Inspektor dał za wygraną. Odsunął od siebie długopis i zebrał razem kupony.

– O czym ty mówisz, Rise?

– Pewna kobieta rzuciła się pod pociąg metra. To oczywiście tragedia, a samobójcy są sprytni i nieobliczalni. Ale jak to się mogło stać? Pracownicy metra twierdzą, że sprawdzili tunel i nikogo nie znaleźli. Każdy, kto kiedykolwiek stał przed wagonem metra, wie, że jest tam wiele kryjówek i zakamarków. Zakratowanych nisz w ścianach tunelu. A kraty można przecież wyłamać…

– Niedobrze mi się robi za każdym razem, kiedy słyszę o samobójstwie – odezwał się Yttergjerde.

– Po prostu nie rozumiem, jak mogło do tego dojść – powtórzył Rise. – Ci, którzy przeszukiwali tunel, na pewno zdawali sobie sprawę z tego, że opłaca im się szukać dokładnie. Po samobójstwie ruch zostaje wstrzymany na znacznie dłużej.

– Myślę, że to rozumieli – odpowiedział sucho Gunnarstranda. Nie lubił, gdy ludzie skarżyli się na pracę innych. Źle mu się to kojarzyło.

– Była młoda? – spytał Yttergjerde.

Rise wzruszył ramionami.

– Prawie bezzębna, za to ze strzykawkami w kieszeniach. Narkomanka. Jak ci z Plata¹ Gdyby wiedziała, ile będziemy mieli przez nią problemów… Dlaczego postanowiła rzucić się pod pociąg? Nie mogła po prostu walnąć sobie w żyłę?

– Narkomanka? – zaciekawił się Yttergjerde. – Ktoś znajomy?

Rise ponownie wzruszył ramionami.

– Nazywała się Nina Stenshagen.

Yttergjerde pokręcił głową.

– Jak to możliwe? – zaczął od nowa Rise. – Przeszukali oświetlony tunel i nie znaleźli…

Gunnarstranda, który chwilę wcześniej postanowił, że wypełni kupony w innym miejscu, nie dosłyszał końca zdania. Drzwi za nim zamknęły się z głośnym hukiem.

4 Lena znalazła wolne miejsce na Vogts gate, między wysokimi na pół metra zwałami śniegu. To była specjalność Leny: parkowanie precyzyjne z wąskim marginesem bezpieczeństwa. Włączyła kierunkowskaz, minęła pierwszy samochód w szeregu, nie zwracając uwagi na pojazdy, które hamowały za nią, wjechała tyłem w lukę, zakręciła ostro kierownicą i zaciągnęła hamulec. Wpasowała się idealnie, jakby samochód i szczelina były dla siebie stworzone. Wysiadła i sprawdziła rezultat, po czym wolnym krokiem pokonała kilka metrów dzielących ją od wejścia do budynku. Spojrzała na przyciski domofonu. Sveinung Adeler mieszkał na drugim piętrze. Czy mógł dzielić z kimś mieszkanie? Nic na to nie wskazywało. Na przycisku znajdowało się tylko jedno nazwisko.

Lena nacisnęła przycisk domofonu i czekała, szukając kluczy, które znalazła w kieszeni Adelera.

Żadnego dźwięku w głośniku domofonu. Żadnego brzęczenia zamka.

Nacisnęła przycisk dzwonka jeszcze dwa razy, zanim otworzyła drzwi prowadzące na klatkę schodową. Odnalazła nazwisko S. Adeler w rzędzie skrzynek pocztowych. Wsunęła właściwy klucz do zamka i otworzyła skrzynkę. Ulotki reklamowe. Żadnych listów. Zamknęła skrzynkę i ruszyła schodami na drugie piętro.

Na drzwiach znajdowała się tabliczka z nazwiskiem Sveinunga Adelera. Prawdopodobnie mieszkał sam. Przez chwilę męczyła się z zamkiem patentowym. Musiała trzykrotnie przekręcić klucz, zanim drzwi wejściowe ustąpiły.

Stała na korytarzu, chłonąc zapach mieszkania. W środku panowała absolutna cisza, nie licząc delikatnego brzęczenia lodówki, która włączyła się gdzieś w głębi. Lena pociągnęła nosem i wyczuła słabą woń mydła.

Spojrzała w lewo. Przesuwane drzwi prowadzące do sypialni były otwarte. W pokoju dominowało białe łoże małżeńskie. Starannie zasłane. Na ścianie wisiał plakat Rihanny ubranej w biały trykotowy kombinezon. Równie dobrze mogłaby pozować do zdjęcia nago. Lena weszła do salonu. Jedna ze ścian była niemal w całości wytapetowana grzbietami okładek płyt DVD. Na drugiej ścianie królował ogromny płaski ekran. System surround. Zerknęła na tytuły filmów. Głównie kino akcji. Skojarzyła kilka tytułów: Pulp Fiction, Fargo, filmy z Jasonem Bourne’em. Dalej filmy z Hongkongu i amerykańskie produkcje klasy B z Travoltą i Cage’em w rolach głównych. Na najniższej półce stało kilka filmów z króliczkiem, logo Playboya, na grzbiecie. Widać było wyraźnie, że salon należy do kawalera. Na stole stały dwie puste butelki po meksykańskim piwie Corona. Żadnej popielniczki.

W rogu pokoju znajdował się kącik kuchenny. Na ławie leżała kartka papieru. Wiadomość sporządzona starannym kaligraficznym pismem:

Potrzebuję więcej proszku do prania i mleczka Cif.

Pod wiadomością widniał podpis. Pamina. Prawdopodobnie sprzątaczka. Możliwe, że ta cała Pamina niedawno tu była. Na kuchence nie stał żaden garnek z resztkami jedzenia.

Lena otworzyła lodówkę. Cztery butelki z sześciopaku piwa stały na najwyższej półce. Poza tym w lodówce były dwa pomidory, paczka gotowego jedzenia z Fjordlandu, karton soku jabłkowego oraz fabrycznie zamknięte opakowanie z dwoma filetami z kurczaka. To była lodówka osoby mieszkającej samotnie.

Lena wróciła na korytarz. Otworzyła szafę. Mnóstwo par butów sportowych i narciarskich. Sveinung Adeler lubił treningi.

Półka pod lustrem w łazience uginała się pod ciężarem przyborów toaletowych. Elektryczna szczoteczka do zębów i maszynka do golenia znajdowały się w otoczeniu fantazyjnych buteleczek wody po goleniu i dezodorantów: Dolce & Gabbana, Armani, Hugo Boss, Tommy Hilfiger. Na półce łazienkowej Sveinunga Adelera stało więcej kosmetyków niż u Leny w domu.

Odwróciła się i zajrzała do kosza na brudną bieliznę. Był wypchany po brzegi: dżinsami, strojami do ćwiczeń i bielizną.

Mieszkanie niewiele jej powiedziało. Nie znalazła żadnego kalendarza, żadnego komputera. Czyżby nie miał w domu laptopa? A może tamtej nocy miał go przy sobie? Jeśli tak, to będzie leżał zakopany w mule do czasu, aż basen portowy w Oslo nie stanie się obiektem zainteresowania archeologów.

Lena, która miała się skontaktować z krewnymi zmarłego, potrzebowała bardziej osobistych informacji. Jeszcze raz rzuciła okiem na sypialnię. Żadnego biurka ani domowego archiwum, nic.

Zamknęła za sobą drzwi i zaplombowała je policyjną pieczęcią. Zeszła po schodach na parter i wyszła na ulicę. Mróz szczypał ją w nos.

Próżność i zimowa aura nie idą w parze, pomyślała, zawiązując futrzaną czapkę pod brodą. Gruba puchowa kurtka krępowała ruchy. Lena czuła się jak pingwin i miała wrażenie, że trochę go przypomina, ale nie miało to żadnego znaczenia. Przy takim mrozie priorytetem było zdrowie, nie uroda. Ludzie sunący po odśnieżonym chodniku stanowili studium przypadku: w czapkach z pomponami, długich kurtkach i niezgrabnych kozakach – tak jak mężczyzna stojący kilka metrów przed nią. Dwurzędowa marynarska kurtka i wełniana czapka. Plus jednopalczaste puchowe rękawice.

Nieznajomy przykładał rękawiczki do obu stron głowy i zaglądał przez szybę do wnętrza jej samochodu.

Chrząknęła głośno.

Mężczyzna się wyprostował. Rozpoznała go, choć z trudem – z powodu czapki. Był to dziennikarz, Steffen Gjerstad.

Uśmiechnął się na jej widok.

– Znowu się spotykamy.

– Jak widać – odpowiedziała. Zdjęła rękawiczkę i wyjęła z kieszeni kluczyki do samochodu.

– Rozpoznałem Sveinunga, gdy wisiał na dźwigu – powiedział Gjerstad. – Kilka razy przeprowadzałem z nim wywiad. Przeszukała pani jego mieszkanie?

– Musimy jak najszybciej zawiadomić jego krewnych.

Na końcach włosów wystających spod czapki Gjerstada pojawił się szron.

– Pochodził z zachodniej części kraju. Zdaje się, że z Jølster. Mówił zachodnim dialektem i wspominał tamto miasto, więc raczej na pewno tam mieszkają jego rodzice. W Jølster.

Lena machinalnie przejechała dłonią po włosach i wepchnęła wystające końcówki pod szalik.

– Przeprowadzał pan z nim wywiad? W związku z czym?

Steffen Gjerstad wyszczerzył zęby w uśmiechu.

– Możemy wymienić się informacjami – zaproponował i mrugnął do niej konspiracyjnie. – Czy to był wypadek?

– Na to wygląda.

– Ale nie jest pani pewna?

Spodobał jej się Steffen Gjerstad. Uśmiechnęła się zza szalika.

– Błędem byłoby się wypowiadać kategorycznie na temat sprawy, zanim poznamy dokładnie okoliczności zdarzenia. Wie pan, gdzie pracował Adeler?

Gjerstad wcisnął rękawiczki pod pachę i wziął szczyptę snusu z pudełka, które wyłowił z kieszeni kurtki.

– W Ministerstwie Finansów.

Strzepnął snus z rąk i mówił dalej z nabrzmiałą wargą. Lenie przyszło do głowy, że zażywanie snusu to nie najlepszy sposób na podryw. Szybko jednak poprawiła się w myślach: Podryw? Chyba ponosi mnie fantazja.

– Te wywiady nie ukazały się w druku. Dwa z nich służyły zebraniu informacji do spraw, którymi się zajmujemy. My, to znaczy gazeta.

– Ale znał pan Adelera?

– Nie. Wiedziałem, kim jest, że się tak wyrażę. Adeler obracał się wśród maklerów i finansistów. Gazeta, w której pracuję, skupia się głównie na zagadnieniach rynkowych i ekonomicznych, a w tym środowisku wszyscy się znają. – Namyślał się przez kilka sekund. – Adeler miał zadatki na karierowicza. – Zaśmiał się. – Chciał, żeby wywiady odbywały się w Beach Club i tym podobnych miejscach, typowy name dropper², wczoraj spotkałem się z takim a takim celebrytą, zawsze ubrany zgodnie z najnowszymi trendami, zadzierający nosa, ale poza tym był w porządku, typowy macho, dużo trenował i podchodził do tego bardzo poważnie, głośno i wyraźnie opowiadał, że brał udział w Birkenie³ i Biegu Wazów, i w tym biegu we Włoszech… – Gjerstad pstrykał palcami, próbując przypomnieć sobie nazwę. – Marcialonga. – Zamyślił się. – To raczej nie w moim stylu.

Lena otworzyła drzwi samochodu. Sama brała udział w Birkenie. Trzy razy z rzędu.

– Miło było pana spotkać.

– Mam na imię Steffen.

Mrugnął.

Rozbawiło ją to. Powtórzyła za nim:

– Steffen.

– A ty? – spytał.

– Co ja?

– Jak masz na imię?

– Lena.

Wciąż czekał, ale w jego kącikach ust już czaił się uśmiech.

– Stigersand – dodała.

– A masz może jakiś numer telefonu?

Szybki jesteś, pomyślała, ale podobało jej się to. Podobał jej się podtekst pytania. Podkręciła nieco nastrój, odpowiadając pytaniem na pytanie:

– Po co ci mój numer telefonu?

Przez chwilę patrzyli sobie w oczy, oboje wyraźnie rozbawieni sytuacją.

– Na wypadek, gdyby coś mi się przypomniało, tak jak mówią w serialach kryminalnych w telewizji.

Skinęła głową, nie wiedząc, co odpowiedzieć.

Wyjął długopis z wewnętrznej kieszeni kurtki. Z rękawicami pod pachą zanotował numer telefonu na wierzchu dłoni. Jego obie ręce były pokryte zapiskami. Było w tym coś uroczego i chłopięcego. Lena poczuła, że ogarnia ją wzruszenie. Na dziś wystarczy, pomyślała i wsiadła do samochodu.

Odjechała, nie oglądając się za siebie. Zatrzymała się na czerwonym świetle przed hotelem Soria Moria. Nagle usłyszała sygnał esemesa.

Zapomniałem życzyć Ci dobrego dnia, Steffen.

Od razu poprawił jej się humor. Trzeba mu to było przyznać.

5 Ledwie Gunnarstranda zdążył usiąść za biurkiem, gdy otworzyły się drzwi do jego pokoju. W progu stał Rindal i przyglądał mu się bez słowa.

– Moja żona zwykła tak na mnie patrzeć – odezwał się Gunnarstranda i zatrzasnął szufladę biurka – kiedy przypaliła świąteczne żeberka albo zapomniała zagrać w sobotę w totolotka.

Rindal się nie uśmiechnął. Wszedł do środka i zamknął za sobą drzwi.

– Mógłbyś zadać sobie trud i porozmawiać z Wydziałem Kontroli Ruchu Kolei Podziemnej?

– O czym?

– Właśnie odebrałem od nich telefon – odpowiedział Rindal. – Dzwonili ze Służby Ochrony Kolei.

Gunnarstranda przechylił pytająco głowę.

– Chodzi o potrącenie, do którego doszło dziś rano. Sprawa jest chyba bardziej skomplikowana, niż początkowo sądziliśmy.

My? pomyślał inspektor, ale nic nie powiedział. Czekał na dalszy ciąg.

– Wydział Kontroli Ruchu dostał zgłoszenie, że w tunelu ktoś jest. Wstrzymali ruch. Wyłączyli zasilanie i wysłali ludzi, żeby, jak to się u nich mówi, zwizytowali tunel. Uznano to za fałszywy alarm. Nikogo nie znaleziono. Pociągi dostały zielone światło. Ruch został przywrócony i chwilę później doszło do potrącenia. To się już wcześniej zdarzało. Samobójcy są sprytni, ukrywają się. Sam wielokrotnie pokonywałem trasę z Grønland do Tøyen, ty na pewno też. Tam na dole są schrony przeciwatomowe i korytarze. Samobójczyni udało się ukryć. Wyszła dopiero wtedy, gdy nadjeżdżał pociąg. Ale teraz dzwonią do mnie z Wydziału Kontroli Ruchu i mówią, że w jednym w wyjść awaryjnych włączył się alarm. Do zdarzenia doszło już po potrąceniu. Z tego wynika, że ktoś opuścił tunel po samobójstwie, ale żaden z pracowników metra nie wychodził z podziemi wyjściem awaryjnym.

– Co z Farteinem?

– A co ma być?

– Myślałem, że to on prowadzi sprawę.

Rindal wziął głęboki oddech.

– Jeśli chodzi o Farteina Risego, chciałbym, żebyś o czymś wiedział – powiedział, ściszając głos.

Gunnarstranda wstał od biurka i nałożył zimową kurtkę, która wisiała na krześle.

– Dwa lata temu partnerka Risego urodziła syna. Chłopiec cierpi na jakiś syndrom, porażenie mózgowe i coś ze śluzem. Wymaga całodobowej opieki pielęgniarskiej, jest na wspomaganiu oddechu i bez przerwy trzeba mu dotleniać krew. Chłopak mieszka w domu, ale te nocne dyżury i alarmy… Jak tylko zaczyna się rzucać na łóżku, trzeba pędzić do szpitala, a zdaje się, że często mu się to zdarza.

Gunnarstranda osunął się na krzesło.

– Biedny facet – wymamrotał.

– To nie wszystko – powiedział Rindal. – Chore dziecko to jedno, ale brak życia prywatnego i ciągła obecność różnych pielęgniarek, dzień po dniu, miesiąc po miesiącu, odbijają się negatywnie na jego związku z partnerką. Jeszcze trudniej prowadzić życie zawodowe, zwłaszcza jeśli się jest policjantem. Facet szukał pracy tutaj, żeby złapać oddech i nabrać dystansu, ale jeździ do Bergen na każdy weekend i na dzień, czasem dwa dni w tygodniu. W czasie, w którym nie pracuje i nie ma dyżuru, męczą go wyrzuty sumienia. I właśnie dlatego nie jestem pewny, czy Rise jest właściwą osobą do prowadzenia takiej sprawy jak ta.

– Rozumiem. Ale to chyba nie jest najlepszy pomysł, żeby pracować w Oslo, kiedy twoja żona i dziecko, które potrzebują twojej pomocy przez całą dobę, mieszkają w Bergen?

– To nie nasza sprawa. Jednak rozumiesz, że bycie rodzicem dziecka, które wymaga opieki przez dwadzieścia cztery godziny na dobę, źle wpływa na psychikę? Facet potrzebuje naszego wsparcia.

Gunnarstranda w milczeniu przyglądał się Rindalowi.

– Cieszę się, że rozumiesz, o co chodzi – ciągnął Rindal. – Proszę, żebyście byli wobec niego wyrozumiali, i dlatego chciałbym, żebyś to ty się zajął tym wypadkiem w metrze. Sprawdź, dlaczego włączył się alarm, i uspokój ludzi z Wydziału Kontroli. Są strasznie poruszeni tym zdarzeniem i chcą, żebyśmy zbadali jego okoliczności.

*

Gunnarstranda nie miał jeszcze okazji odwiedzić nowej centrali ruchu. Za to dobrze pamiętał starą. Znajdowały się tam instalacja mrugająca analogowymi żarówkami, tablica świetlna zamontowana na tekturowej ścianie, wszystko razem podłączone od nieforemnych bezpieczników, i szare telefony, które przywodziły na myśl lata sześćdziesiąte.

Nową centralę oddzielały od świata szklane przesuwane drzwi ogromnych rozmiarów. Pomieszczenie wyglądało imponująco. Na jednej ze ścian zamontowano gigantyczny monitor, na którym cyfrowa sieć połączeń kolejowych świeciła w kilku kolorach, w jakich ją zakodowano: pętle, oznaczenia pociągów, zwrotnice i dokładne położenie poszczególnych składów – od stacji do stacji. Zupełnie jak zdjęcia z Pentagonu, pomyślał inspektor, odwracając się od szerokiego ekranu i podchodząc do mężczyzn obsługujących kamery monitoringu. Na ścianie połyskiwały obrazy z piętnastu spośród kilkuset operacyjnych kamer kolei podziemnej. Widać było na nich trasy pociągów, wjazdy i wyjazdy z tuneli, automaty biletowe, perony i pociąg, który właśnie wtoczył się na stację. Gunnarstranda odgadł od razu, że chodzi o Majorstua.

Policjant znał z widzenia większość pracowników centrali. Byli to ludzie, którzy pracowali na kolei od lat, zaczynali jako konduktorzy, dróżnicy albo maszyniści w czasach, gdy spółka nosiła nazwę Oslo Sporveier. Ci, którzy pracowali w centrali ruchu, znali metro jak własną kieszeń.

Skinięciem głowy pozdrowił operatora. Znał go, ale nie pamiętał jego imienia.

Dwie minuty później operator cofnął nagranie do godziny szóstej trzydzieści na stacji Grønland. Obraz był kolorowy i w wysokiej rozdzielczości.

– Kogo szukamy? – spytał.

– Kobiety ubranej w czerwony zimowy kombinezon z nylonu.

Na monitorze widać było ludzi, którzy stali spokojnie, i tych, którzy chodzili tam i z powrotem.

– Była narkomanką i należała do środowiska skupionego wokół Platy – dodał Gunnarstranda – ale możliwe, że nie będzie można tego stwierdzić na podstawie nagrania.

Żadnego rezultatu. Sprawdzili zejście na stację Grønland, sprawdzili tak zwane narkoschody, korytarze, hole, perony, ale nie znaleźli nikogo w czerwonym zimowym kombinezonie. Na nagraniu z monitoringu mijały kolejne minuty.

– Mój błąd – powiedział w końcu operator. – Maszynistka, która wszczęła alarm, twierdziła, że kobieta szła od strony Tøyen.

Na monitorze pojawiły się nowe obrazy.

– Stacja Tøyen ma kilka peronów.

Na nagraniach ludzie szli w stronę wejścia i wyjścia, wysiadali z pociągów i do nich wsiadali.

Nigdzie jednak nie widać było kobiety w czerwonym zimowym kombinezonie.

– Może przyjechała kolejką – rzucił Gunnarstranda.

– Możemy zobaczyć to samo, co maszyniści widzą na swoich monitorach tuż przed zamknięciem drzwi – powiedział operator.

– Jeśli osobę idącą po torach zauważono o godzinie szóstej trzydzieści, musimy się przyjrzeć kolejce, z której ludzie wysiedli chwilę wcześniej.

Odtworzyli nagranie. Na monitorach pojawiły się całe składy pociągów. Pasażerowie wysiedli, drzwi się zamknęły. Pociąg ruszył. Nowy skład wjechał na stację. Drzwi się otworzyły, pasażerowie wysiedli.

W ostatniej chwili z wagonu wyskoczyła osoba ubrana w czerwony zimowy kombinezon.

– To ona.

Kobieta zniknęła z monitora.

– Otwór tunelu – zakomenderował Gunnarstranda.

Zobaczyli, jak ubrana na czerwono postać cofa się w stronę wejścia do tunelu, odwraca i zeskakuje na tory, a chwilę później znika w ciemności.

Inspektor i operator nie odrywali wzroku od monitora.

– Proszę, proszę – powiedział z uśmiechem Gunnarstranda. – Było ich dwoje.

Zdjęcia nie kłamią. Na ekranie widać to było wyraźnie. Ktoś ubrany w krótką kurtkę z kapturem zasuniętym na głowę pospieszył za Niną Stenshagen, sforsował plastikowe ogrodzenie na końcu peronu, pobiegł schodami w dół i zniknął w tunelu.

– Ten człowiek wie, co się stało – powiedział inspektor. – Założę się, że to on wydostał się z tunelu wyjściem awaryjnym.

– Marna pociecha – odezwał się ponuro operator. – Bo to oznacza, że nasi ludzie, przeczesując tunel, nie zauważyli dwóch osób. To nie powinno było mieć miejsca.

– Czy podczas przeszukiwania tunelu światło było włączone?

Operator skinął głową.

– Ale w tunelu nie ma żadnych kamer.

Gunnarstranda się zamyślił. Sprawa wypadku w metrze zaczynała go intrygować. Mężczyzna na nagraniu wszedł za Niną Stenshagen do tunelu. Po co? Co robił, gdy kobieta rzuciła się pod pociąg? Dlaczego się ukrywał? I gdzie? Czemu opuścił tunel dopiero po wypadku?

– Możesz sprawdzić, czy nie widać twarzy faceta w kapturze?

Operator przewinął nagranie.

Pokręcił przecząco głową.

– Wygląda na to, że mamy tylko jego plecy.

– Gdzieś musiał przecież wsiadać do pociągu.

– Takich miejsc jest mnóstwo – odpowiedział operator.

Gunnarstranda wstał.

– Możesz trochę nad tym popracować? Daj znać, jeśli coś znajdziesz, okej?

6 Lena znalazła w świetlicy stół z tabloidami z tego dnia. Puste i do połowy pełne filiżanki stały odstawione niedbale na blacie. Na gazetach leżało plastikowe pudełko z pierniczkami. Tuż obok stała doniczka z gwiazdą betlejemską. Lena dotknęła ziemi opuszką palca. Sucha. Zabrała ze stołu do połowy pełną filiżankę herbaty i wlała zawartość do doniczki, po czym odstawiła pudełko z ciastkami i wzięła do ręki gazetę leżącą na samym wierzchu. Ani słowa o wypadku na Rådhusbrygga. A co z wydaniami internetowymi?

Wstała i wróciła do swojego gabinetu. Z torby wiszącej na krześle wyjęła laptopa.

Na stronach „VG” i „Dagbladet” zamieszczono zdjęcia karetki i zespołu ratowniczego w kamizelkach odblaskowych. „Aftenposten” wygrzebało z archiwum zdjęcie Leny. Nigdy nie lubiła oglądać się na zdjęciach. W dodatku na tym miała okropną fryzurę. W artykułach nie było nic poza tym, że z basenu portowego wyłowiono ciało mężczyzny.

Nie mogła się powstrzymać. Weszła na stronę Wyścigu Birkebeiner i wpisała do przeglądarki nazwisko Sveinunga Adelera. Natychmiast pojawiły się wyniki wyszukiwania. Adeler był wysportowanym mężczyzną. Dwie godziny, pięćdziesiąt siedem minut, sześć sekund. Nieprzyzwoicie dobry rezultat! Pokonać na nartach pięćdziesięcioczterokilometrowy dystans z Reny do Lillehammer w czasie poniżej trzech godzin to było coś. Jej osobisty rekord na tym dystansie wynosił trzy godziny, czterdzieści osiem minut, dwadzieścia cztery sekundy. Na ostatnim kilometrze była tak wykończona, że biegła wyłącznie dzięki żelaznej sile woli. Gdyby zeszła z trasy, skazałaby się na mobbing ze strony kolegów z pracy do końca swoich dni, zwłaszcza ze strony Emila Yttergjerdego.

Postanowiła wygooglować dziennikarza Steffena Gjerstada. Pojawiło się dość dużo wyników wyszukiwania. Przede wszystkim okazało się, że Gjerstad udziela się na kilku portalach społecznościowych. Lena została zaproszona do zalogowania się na Twitterze, Facebooku i LinkedIn. Zamiast tego przejrzała zdjęcia dostępne w grafice Google’a. Całkiem przystojny facet. Naturalny. Jakby nie starał się niczego udawać. Na dwóch zdjęciach znajdował się w towarzystwie grupy kobiet w zbliżonym wieku. Śmiali się. Widać było wyraźnie, że Steffen Gjerstad lubi przebywać w otoczeniu płci pięknej. Na jednym ze zdjęć spoglądał na fotografa z lekko niepewnym wyrazem twarzy. Podobało jej się to. Niepewność i uśmiech.

Weszła na stronę gazety „Dagens Næringsliv” i wpisała jego nazwisko. Wyskoczyły tytuły serii artykułów jego autorstwa. Teksty ekonomiczne i obyczajowe. Artykuł o łodziach żaglowych, o przepisowym stroju dla mężczyzn na daną okazję, jeden o trendach i mechanicznych szwajcarskich zegarkach. Artykuły zdecydowanie wykraczające poza obszar jej zainteresowań.

Jakim prywatnie był facetem? Czy uwielbiał na przykład Toma Waitsa? Czy na ścianie jego sypialni wisiały plakaty piosenkarek erotomanek?

Zaznaczyła wszystkie wyniki wyszukiwania dotyczące artykułów Steffena Gjerstada, dodała je do ulubionych i zamknęła laptopa.

Zadzwonił telefon. To była Ragnhild, która pracowała w komendzie policji w Sogn i Fjordane. Lena i Ragnhild chodziły razem do szkoły policyjnej. Przez chwilę luźno rozmawiały, zanim Ragnhild przeszła do rzeczy. Krewni Sveinunga Adelera mieszkający w Jølster zostali powiadomieni o wypadku przez miejscowego proboszcza. Ragnhild zaofiarowała się złożyć wizytę rodzicom Adelera.

Lena przystała na jej propozycję.

– Zapytaj, czy mają numer telefonu do jego pomocy domowej. Poza tym chciałabym wiedzieć, z kim się widywał – powiedziała. – Byłoby świetnie, gdyby rodzice mogli rzucić światło na jego życie prywatne. Spytaj ich, czy miał dziewczynę albo czy wiedzą coś o jego eks. Spytaj, kiedy ostatni raz z nim rozmawiali i czy wiedzą, jakie miał plany na środowy wieczór. I wiesz co?

– Tak?

– Możesz poprosić ich o jego zdjęcie? Najlepiej jak najaktualniejsze.

Siedziała zamyślona, ze wzrokiem utkwionym przed siebie. Jej myśli znowu krążyły wokół Steffena Gjerstada. Nagle zaczął dzwonić telefon.

Dwie myśli, jedno działanie, pomyślała Lena. Dzwonił Steffen Gjerstad. Podniosła telefon komórkowy ze stołu. Drżał w jej dłoni jak małe serce. Czy powinna odebrać? Steffen bardzo się jej podobał, ale w tych sprawach pośpiech nie był wskazany.

Do pokoju wszedł Emil Yttergjerde. Szybkim krokiem zbliżył się do pudełka z ciastkami.

– Lena, dzwoni twoja komórka.

Skinęła głową i włożyła telefon do torby.

– Niech sobie dzwoni.

7 – Byłem przekonany, że będę pracował w sekcji osób zaginionych – powiedział Fartein Rise.

Naczelnik wydziału Rindal nie odezwał się ani słowem. Oparł się plecami o fotel i przyglądał podwładnemu spod przymkniętych powiek.

– Ubiegałem się o posadę Frølicha – wyjaśnił Rise. – A Frølich zajmował się poszukiwaniem zaginionych.

– Frank Frølich jest zawieszony w obowiązkach – odezwał się w końcu Rindal. – Jego sprawa nie została rozstrzygnięta. I do tego czasu sekcja osób zaginionych zostaje przeorganizowana.

– Ale w opisie stanowiska…

– To bez znaczenia – przerwał mu Rindal. – Ja odpowiadam za organizację pracy. Zgłoszenia osób zaginionych będę przydzielał osobiście.

Rise wyglądał na obrażonego.

Rindal westchnął ciężko.

– Dziś rano zająłeś się wypadkiem w metrze, ale zdaje się, że było tam jakieś zamieszanie z wyjściami awaryjnymi.

– Okej, zajmę się tą sprawą.

– Gunnarstranda już tam jest.

Twarz Risego stężała.

– Nie znalazłem cię – wyjaśnił Rindal i wyjął gumę Extra z paczki leżącej na biurku. – Masz skomplikowaną sytuację rodzinną i wiele dni spędzasz w podróży. A niektóre sprawy wymagają pełnej dyspozycyjności. Dwadzieścia cztery godziny na dobę.

Rindal chciał kontynuować, ale Rise odgarnął włosy za uszy i wszedł mu w słowo:

– Złożyłem podanie o pracę u was, ponieważ chciałem robić coś bardziej odpowiedzialnego. Potrzebuję czegoś, co pozwoliłby mi nabrać doświadczenia, czegoś, na czym mógłbym wypłynąć. Wiesz o tym. To nie fair, że muszę kursować co tydzień między Bergen i Oslo, żeby zajmować się jakimiś pierdołami.

Rindal odchylił się w fotelu. Myślał przez chwilę, aż w końcu wziął do ręki kartkę papieru leżącą na biurku.

– Mam tu coś dla ciebie. Przysłali nam to z PST⁴. Dziwaczny list skierowany do jednej z posłanek, prawdopodobnie fałszywy alarm – dodał. – Ale sprawdź to. List napisała jakaś kobieta. Administracja Stortingu uznała, że list zagraża bezpieczeństwu pani poseł.

Przesunął kartkę w stronę Risego, który siedział nieruchomo, wpatrując się z niechęcią w dokument.

Rindal spojrzał na podwładnego.

Fartein Rise chwycił pismo ze stołu i ruszył do wyjścia.

– Rise – odezwał się Rindal.

Policjant się odwrócił.

– Chciałbym, żebyś się poznał z Gunnarstrandą.

– Po co?

Rindal spuścił wzrok.

– Później do tego wrócimy – powiedział. Obrócił się w fotelu i utkwił oczy w monitorze komputera.

Rise przyglądał mu się przez kilka sekund, po czym opuścił gabinet.

8 W drodze do gabinetu Rindala inspektor spotkał Lenę Stigersand.

– Wyświadczysz mi przysługę? – spytał.

Lena przekrzywiła pytająco głowę.

– Zadzwoń do mnie za osiem minut.

Lena zerknęła na zegarek.

– Licząc od teraz?

Gunnarstranda skinął głową i poszedł dalej. Nie zamierzał tak łatwo odpuścić sobie tej sprawy. Zbyt wiele pytań dotyczących samobójstwa w metrze pozostawało bez odpowiedzi.

Rindal słuchał Gunnarstrandy w milczeniu, kiedy ten zdawał mu relację z wizyty w centrali operacyjnej kolei podziemnej.

– Możliwości są dwie – odezwał się Rindal, gdy Gunnarstranda w końcu zamilkł. – Albo ten tajemniczy gość z tunelu wie, co się wydarzyło, albo nie wie.

Inspektor oparł się pokusie i nie skomentował słów przełożonego.

– Mamy zatem dwie osoby, które ukrywają się przed ekipą przeszukującą tunel – kontynuował Rindal. – Ponieważ ekipa nikogo nie znajduje, włączone zostaje zasilanie, wyłączone światło w tunelu, ruch pociągów zostaje przywrócony i pani rzuca się pod koła pierwszego nadjeżdżającego pociągu. Znowu wstrzymują ruch i wszczynają alarm. Ewakuują pasażerów?

Gunnarstranda skinął głową.

– Musieli zejść na tory i zostali odprowadzeni z powrotem na stację Grønland.

– O której? – spytał Rindal.

– Do wypadku doszło o godzinie siódmej dziewiętnaście. – Gunnarstranda wyjął swoje notatki. – Czasowo wyglądało to tak: maszynistka zauważa osobę biegnącą po torze od stacji Tøyen w kierunku stacji Grønland i przekazuje informację centrali. Niemal natychmiast wyłączone zostaje zasilanie. Jest godzina szósta trzydzieści siedem. Ekipa poszukiwawcza rusza z Tøyen w stronę Grønland o godzinie szóstej czterdzieści trzy. Przeszukiwanie trwa ponad dwadzieścia minut. Zajmuje to tyle czasu, ponieważ trzeba sprawdzić schrony przeciwatomowe, korytarze i tak dalej. Poszukujący świecą latarkami przez kraty i patrzą, czy nikt się nie ukrywa w środku. Nikogo nie zauważają. Odległość między stacjami wynosi prawie osiemset metrów. Gdy o godzinie siódmej zero trzy docierają na miejsce, konkluzja jest następująca: albo maszynistka miała przywidzenia, albo widziana przez nią osoba zdążyła opuścić tunel. Dla pewności wysyłają dwóch pracowników z powrotem po jednym na tor, żeby sprawdzili trasę jeszcze raz. Tym razem jednak mężczyźni poruszają się zdecydowanie szybciej: pokonują odległość z Grønland do Tøyen w niecałe dziesięć minut. O godzinie siódmej siedemnaście meldują, że trasa jest czysta. Zasilanie zostaje włączone. Kolejka Vestli-Østerås stojąca na stacji Grønland rusza i o godzinie siódmej dziewiętnaście dochodzi do wypadku.

– A o której włącza się alarm sygnalizujący, że ktoś otworzył wyjście awaryjne?

– O godzinie siódmej trzydzieści dwie. W tym czasie wszystkie drzwi pociągu są zamknięte, a maszynistka prowadzi rozmowę z centralą. Zdaje relację z tego, co się stało. Ewakuacja pasażerów rozpoczyna się dopiero pół godziny później.

Rindal i Gunnarstranda spojrzeli na siebie.

– To znaczy, że w tunelu znajdował się ktoś, kto przyglądał się, jak kobieta popełnia samobójstwo? – powiedział Rindal, marszcząc z powątpiewaniem czoło.

Gunnarstranda poprawił tok rozumowania Rindala:

– W tunelu był ktoś, kto wie, co się wydarzyło.

Rindal uniósł obie dłonie w geście dezaprobaty.

– Masz bujną wyobraźnię. To było samobójstwo. Sprawa zamknięta.

– To była wyniszczona wieloletnim ćpaniem narkomanka. Jeśli chciała umrzeć, mogła po prostu dać sobie w żyłę większą dawkę. Dlaczego miałaby się rzucać pod pociąg?

Rindal zamknął oczy.

– Nie słyszę, co do mnie mówisz.

W tej samej chwili telefon Gunnarstrandy zaczął dzwonić. Inspektor zerknął na wyświetlacz i podniósł się.

– Przepraszam, ale muszę odebrać ten telefon – wyjaśnił i ruszył do wyjścia z komórką przy uchu. – Chwileczkę – powiedział i odwrócił się do Rindala. Opuścił telefon. – Dwie osoby, Rindal. Obie się ukrywają. Jak to możliwe, że ekipa przeszukująca tunel ich nie zauważa? To niebezpieczny precedens nie tylko dla metra, ale również dla policji. I dlatego zamierzam pójść tym tropem.

Gdy zamknął za sobą drzwi, podziękował Lenie i się rozłączył.

9 Kiedy Lena dzwoniła do Gunnarstrandy, stała w kolejce w barze z kebabem w Grønlandsleiret. Poprosiła o zapakowanie jedzenia. W nisko wiszącym słońcu budynki rzucały długie cienie, a ostre mroźne powietrze wydawało się jeszcze zimniejsze. Powłócząc nogami, Lena szła alejką w stronę budynku komendy. Wchodząc do środka, wpadła na Farteina Risego, który właśnie wychodził z pracy. Przywitała się z nim skinieniem głowy.

– Stigersand?

Zatrzymała się.

– To ty prowadzisz sprawę tego faceta, Sveinunga Adelera, którego wyłowiono z basenu portowego?

Fartein Rise zawijał długi szal wokół szyi. Gdy się z tym uporał, spojrzał pytająco na Lenę, jakby czekał na raport.

– Wygląda na to, że to był wypadek. Prawdopodobnie upił się gdzieś na mieście, wracając z przyjęcia przedświątecznego, pośliznął się i wpadł do wody – powiedziała, żeby przerwać ciszę. – Możliwe, że po rozmowie z patologami będę wiedzieć trochę więcej.

Rise przyglądał się jej w milczeniu z tym samym ponurym wyrazem twarzy.

Lodowate powietrze szczypało ją w uszy, była głodna, chciała wejść do środka i zjeść w spokoju. Wykonała ruch, jakby chciała iść dalej.

– Dostałem cynk – rzucił szybko. – O tym wczorajszym spotkaniu przedświątecznym. Sveinung Adeler jadł kolację z parlamentarzystką.

– Z kim?

– Aud Helen Vestgård.

Lena czekała na dalszy ciąg, na jakieś uzupełnienie. Nie doczekała się. Rozmowa z tym facetem przypomina wydłubywanie zaschniętego wosku z ciasnego świecznika za pomocą zbyt szerokiego noża, pomyślała, po prostu masakra.

– Skąd to wiesz?

Rise mrugnął do niej, robiąc przebiegłą minę, odwrócił się i zaczął się oddalać.

Zaskoczona Lena przez kilka długich sekund wpatrywała się w jego malejącą sylwetkę, po czym pobiegła za nim.

– Chyba masz coś więcej niż samo nazwisko?

Rise przystanął.

– Czego jeszcze potrzebujesz?

Lena szukała w myślach rozsądnej odpowiedzi.

– Czegokolwiek. Trzeba wykluczyć jej związek ze sprawą.

– Oczywiście, że trzeba – odpowiedział. – Zapytaj ją o to. – Zaśmiał się. – Nie będzie bolało. – Uśmiechnął się szeroko, odsłaniając rząd równych zębów. – Boisz się rozmawiać z Vestgård? Jeśli będziesz potrzebować pomocy, jestem do twojej dyspozycji.

Lena czuła rosnącą irytację.

– Ty i ja jesteśmy kolegami, powinniśmy wymieniać się informacjami, a nie bawić w tajemnice albo handel wymienny.

Fartein Rise przekrzywił głowę, jakby nie rozumiał, co do niego mówi.

– O co ci chodzi? Pracujemy w zespole, zgadza się, właśnie przekazałem ci informację na temat sprawy, którą prowadzisz, i zaproponowałem pomoc. Coś nie tak?

– Chcesz mi pomóc? Możesz zacząć od podania nazwiska swojego informatora.

Rise uparcie milczał. Cisza dzwoniła w uszach.

Widać było wyraźnie, że nie chce powiedzieć nic więcej. Lena odwróciła się na pięcie i ruszyła przed siebie. Szarpnęła drzwi wejściowe i weszła do budynku, nie oglądając się do tyłu. Zaczęła robić sobie w myślach wyrzuty. Niepotrzebnie zdenerwowała się na Risego. Informacja, którą jej przekazał, była wiele warta. Sveinung Adeler pracował w Ministerstwie Finansów. To, że zjadł kolację w towarzystwie polityka, nie było niczym nienaturalnym. Rise jednak zasugerował, że Adeler i Vestgård zjedli kolację   w e   d w o j e.   Aud Helen Vestgård była posłanką i atrakcyjną kobietą. Mężatką. Od czasu do czasu pojawiała się w telewizji. Angażowała się w dyskusje społeczne i była mistrzynią ciętej riposty, co udowadniała, kiedy zapraszano ją do udziału w programach satyrycznych nadawanych w najlepszym czasie antenowym. Czy to, że zjadła kolację z młodszym od siebie urzędnikiem ministerstwa, czyniło sprawę bardziej skomplikowaną?

Lena odrzuciła od siebie tę myśl. Tak czy inaczej musiała porozmawiać z Aud Helen Vestgård.

10 Lustro miało tę samą wielkość i kształt co kartka formatu A4. Rama była wąska, ale starannie wykonana. Sama powierzchnia lustra zdążyła zmatowieć na brzegach. Stare, pomyślał Gunnarstranda, nadgryzione zębem czasu, wzór przypomina kostkę brukową. Gdy spojrzał na swoje odbicie, ledwie się poznał. Jego policzki wyglądały jak balony, a nos przybrał kształt ziemniaka. Jednym słowem lustro było bezużyteczne. A jednak wciąż zastanawiał się nad jego kupnem. Wiedział, że Tove z miejsca by je pokochała. Byłby to idealny prezent dla osoby interesującej się antykami. Ale decyzja o zakupie jeszcze w nim dojrzewała. Chociaż lustro stanowiło prawdziwą gratkę dla kolekcjonera, nie zdecydował się na nie. Odstawił je na miejsce, unikając kontaktu wzrokowego ze sprzedawcą, i wyszedł ze sklepu.

Na dworze zrobiło się ciemno. Powodem, dla którego w ogóle zahaczył o sklep z antykami, było to, że szukał autobusu, który Armia Zbawienia wykorzystywała w pracy z narkomanami. Chciał się dowiedzieć czegoś więcej o zmarłej kobiecie, Ninie Stenshagen. Problem polegał na tym, że musiał znaleźć kogoś, kto coś o niej wiedział i przy okazji był wiarygodny. W środowisku Niny Stenshagen to wcale nie było takie proste.

Ruszył w stronę Jernbanetorget. Zauważył autobus, gdy ten skręcał w Dronningens gate. Autobus był stary, pochodził z lat osiemdziesiątych, a spaliny, które z siebie wypluwał, były gęste i czarne jak dym palonych opon. Inspektor dał znak kierowcy, żeby zatrzymał pojazd. Autobus zjechał na bok i przystanął. Przednie drzwi się otworzyły i Gunnarstranda wskoczył do środka.

Pojazd był prawie pusty. Tylko trzech, czterech zmęczonych narkomanów siedziało na samym końcu i jadło kanapki.

Autobus ruszył w chwili, w której inspektor oparł się o poręcz i pokazał swoją legitymację służbową facetowi za kierownicą: mężczyźnie po czterdziestce, o długich siwych włosach związanych w koński ogon, ubranemu w mundur Armii Zbawienia.

– Nina Stenshagen – rzucił Gunnarstranda.

– Co z nią?

– Nie żyje.

– Przedawkowała?

Inspektor potrząsnął przecząco głową.

– Dzisiaj rano wpadła pod pociąg metra w tunelu między Tøyen i Grønland. Próbuję ustalić okoliczności.

– Tu pan tych okoliczności nie pewno nie ustali.

– Znał ją pan?

– Z ludźmi pokroju Niny nie zawiera się znajomości, ale wiem, o kogo chodzi. Miałem z nią kilka razy do czynienia.

Gunnarstranda chwycił się mocniej, gdy światło zmieniło się na zielone. Kierowca dodał gazu.

– Miała jakichś wrogów?

– Nina? Wątpię. Wystarczyło, że musiała walczyć o przeżycie, biedaczka. Nie, nie miała żadnych wrogów, chyba że ukradła komuś działkę na kolejny dzień.

Gunnarstranda zerknął na tył autobusu. Jeden z pasażerów puścił w obieg karton mleka czekoladowego.

– Czy to prawdopodobne?

– Co takiego?

– Czy Nina była osobą, która kradła innym dragi?

Mężczyzna za kierownicą uśmiechnął się do inspektora, jakby odpowiedź była oczywista.

– Znasz nazwiska osób, które z nią przebywały?

– Miała faceta. Od dawna byli parą. Ma na imię Stig. Kolejna tragiczna historia. Kiedyś Nina brała metadon. Pięć, sześć lat temu. Próbowała rzucić prochy. Stig nigdy nie był na odwyku, więc skończyło się tak, jak się musiało skończyć. Niech pan poczeka, zaraz się dowiem. – Odwrócił się i zawołał w głąb autobusu: – Czy ktoś z was wie, gdzie przesiaduje Stig?! Stig Eriksen, ten, co trzymał się z Niną?

Nikt nie odpowiedział, ale jeden z mężczyzn wstał i chwiejąc się, ruszył w stronę kierowcy.

– Wiesz coś jeszcze? – spytał kierowcę Gunnarstranda. – Miała faceta, próbowała rzucić prochy, a coś poza tym? Jak wylądowała na ulicy? Skąd pochodziła? Może mówiła dialektem?

– Nina była z Oslo.

– Przeszłość? Praca?

Kierowca wzruszył ramionami. Zatrzymał autobus na czerwonym świetle.

– Nie mam pojęcia.

– Ja wiem – odezwał się mężczyzna, który odłączył się od kolegów siedzących z tyłu autobusu. Był to wychudły facet o pooranej zmarszczkami twarzy. Oparł się o siedzenie fotela i drżącymi rękami zaczął skręcać papierosa.

Gunnarstranda patrzył, jak mężczyzna wsuwa skręta między wargi, a paczkę tytoniu chowa do kieszeni spodni. Czerwony Mix. Sam kiedyś palił tę markę.

– Nina pracowała w metrze – powiedział facet z papierosem podskakującym w kąciku ust. – Przez wiele lat jeździła kolejką Østsensjøen, zanim zaczęły się jej trząść ręce. Praca zmianowa, no nie? Po jakimś czasie mają problemy ze snem, sięgają po tabletki, potem je łączą, a potem nie dostają więcej recept i muszą kupować tabletki na ulicy. Aż kończą tam, gdzie my. – Zaśmiał się, odsłaniając rząd ciemnych kikutów zębów dolnej szczęki. – Takie to wszystko porąbane.

Kierowca otworzył drzwi. Mężczyzna wyskoczył z autobusu.

– Uważajcie na wasze dzieciaki! – zawołał do Gunnarstrandy i do kierowcy i już go nie było.

11 Było zbyt zimno, żeby służby drogowe mogły posypać jezdnie solą. Świeży śnieg w połączeniu z zalegającą jakiś czas zmarzniętą solanką sprawiał, że nawierzchnia za Drammensveien była śliska i gładka. Lena jechała ostrożnie i przez całą drogę z Oslo trzymała się prawego pasa. Śnieg na poboczu przypominał szaroburą maź. Skręciła w stronę Lysaker. Im dalej wjeżdżała do Bærum, tym czystszy i bielszy stawał się śnieg.

Latarnie wzdłuż drogi otaczającej dzielnicę willową rzucały głębokie żółte światło. Lena zaparkowała tuż przy krawężniku.

Dom, w którym mieszkała Aud Helen Vestgård z rodziną, wznosił się niczym zamek w zimowych ciemnościach kilka metrów za ogrodzeniem. We wszystkich oknach paliło się światło, ale nie było widać żadnego z domowników.

Pora, którą Lena wybrała, nie była przypadkowa. Było już po głównych wydaniach wiadomości, a do programów publicystycznych została dobra godzina. Zakładała, że zjawiając się w tym czasie, nie będzie w niczym przeszkadzać.

Od strony szczytu wzgórza zbliżały się dwie postaci. Wkrótce się okazało, że są to dwie młode kobiety. Jedna miała długie jasne loki, które rytmicznie opadały jej na ramiona, gdy szła. Głowa i ramiona drugiej kobiety były owinięte dużym szalem. Córki gospodarzy domu, pomyślała Lena, albo córka z przyjaciółką. Lena odprowadziła je wzrokiem aż do samych drzwi. Gdy weszły do środka, wysiadła z samochodu.

Nacisnęła przycisk dzwonka, ale nie rozległ się żaden dźwięk. Minęło kilka długich sekund, aż w końcu szerokie drzwi wejściowe się otworzyły i stanął w nich czterdziestokilkuletni mężczyzna. Lena znała tę twarz. To był Frikk Råholt, mąż Aud Helen Vestgård, sekretarz stanu w jakimś ministerstwie. Wiele razy widziała go w telewizji. Teraz z zaskoczeniem odkryła, że mężczyzna jest bardzo niskiego wzrostu. Miał prostokątną, przyjemną twarz i zaczesane do tyłu włosy, które zaczynały siwieć przy skroniach. Przekrzywił głowę i spojrzał na nią z życzliwym zainteresowaniem.

Lena pokazała legitymację służbową.

– Lena Stigersand, komenda stołeczna policji. Chciałabym zamienić kilka słów z Aud Helen Vestgård.

Frikk Råholt był wyraźnie zaskoczony, ale dobre maniery wygrały z ciekawością. Otworzył drzwi na oścież i odsunął się na bok.

– Proszę wejść.

Zamknął za nią drzwi.

– Proszę zaczekać, zaraz ją poproszę.

Odszedł.

Hol był duży i przytulny. Jedną ze ścian zasłaniała szeroka szafa z przesuwanymi drzwiami. Duże czarne kafelki na podłodze.

Z głębi domu docierały dźwięki piosenki: Dean Martin, Let it snow, let it snow, let it snow.

Dean Martin ucichł, a z radia popłynął głos prezentera.

Lena czuła, że ogarnia ją nieprzyjemne uczucie. Intuicja mówiła jej, że popełnia błąd. Zerknęła na zegarek. Od chwili, gdy Råholt zostawił ją w przedpokoju, minęło kilka długich minut. Co oni knują?

Kolejna świąteczna piosenka wypełniła dom. Widziałem, jak mama całuje Mikołaja.

Lena osunęła się na stołek stojący obok drzwi wejściowych. Gdyby Vestgård spotkała się wczoraj wieczorem ze Sveinungiem Adelerem, na pewno poinformowałaby o tym oficera dyżurnego. Matko Boska, przecież nazwisko topielca podano do publicznej wiadomości wiele godzin temu! Jeśli jest coś, czym zajmują się parlamentarzyści, to jest to śledzenie wiadomości w prasie, radiu, telewizji i internecie.

Lena odwróciła głowę i wzdrygnęła się.

Aud Helen Vestgård stała na progu i przyglądała się jej.

Lena podskoczyła jak uczennica przyłapana na tym, że śpi na lekcji.

– Stigersand, zgadza się?

Vestgård wyciągnęła dłoń na powitanie. Była dobrze po czterdziestce. Na pewno poświęcała dużo czasu na trening. I prezentowała zupełnie inny styl niż jej mąż. Miała na sobie dżinsy i ogniście czerwony top, strój, który podkreślał jej figurę, a równocześnie sprawiał, że wyglądała na młodszą, niż była w rzeczywistości.

– Jestem trochę zdenerwowana, na pewno to pani rozumie – powiedziała przyjemnym głosem. – Wiecie już, o co chodzi z tym listem?

Lena nie miała pojęcia, o czym mówi Vestgård. Uśmiechnęła się niewyraźnie, przyznając się do swojej niewiedzy.

Kobieta spojrzała na Lenę ze zdziwieniem, ale wyjaśniła:

– Administracja parlamentu poinformowała policję o liście, który otrzymałam. To był dziwny list, ale jego treść wydawała się jednoznaczna. Grożono mi w nim śmiercią. Mam rozumieć, że to nie temu listowi zawdzięczam pani wizytę?

Lena zastanawiała się przez chwilę nad doborem słów.

– Nie znam niestety tej sprawy. Prowadzę dochodzenie w związku ze śmiercią Sveinunga Adelera.

Aud Helen Vestgård przekrzywiła pytająco głowę, z tym samym życzliwym wyrazem twarzy.

– Tak?

Lena się zawahała.

– Wydawało mi się, że pani go znała – powiedziała, ostrożnie dobierając słowa.

– Nie znałam.

Vestgård wsunęła dłonie do kieszeni. Spodnie były tak opięte, że tylko koniuszki palców zmieściły się w kieszeniach.

– Przepraszam, że o to pytam, ale skąd myśl, że znałam tego mężczyznę?

Spotkanie z Vestgård przybrało zupełnie inny kierunek, niż oczekiwała Lena. W grubym zimowym ubraniu było jej gorąco. Rozpięła zamek w kurtce i powiedziała:

– Ktoś wymienił pani nazwisko, a prowadząc śledztwo, jesteśmy zobowiązani weryfikować wszystkie napływające informacje. Staramy się ustalić okoliczności, w jakich zginął Adeler, oraz co robił…

Nie zdążyła dokończyć zdania.

– Może mi pani powiedzieć, kim był Adeler i co się właściwie stało? Obawiam się, że nie jestem na bieżąco.

Lena przez chwilę milczała, jakby chciała się upewnić, że się nie przesłyszała. Pytanie, jakie jej zadała Vestgård, było szyte zbyt grubymi nićmi. Urzędnik Ministerstwa Finansów zostaje wyłowiony z basenu portowego. Od rana o niczym innym się nie mówi, a kobieta zasiadająca w parlamencie udaje, że o tym nie słyszała?

– Nieszczęśliwy wypadek, utonięcie – powiedziała Lena z kamiennym wyrazem twarzy. – Wczoraj w nocy albo dziś nad ranem. Tragiczna historia: Sveinung Adeler wpadł do wody na wysokości Rådhusbrygga i utonął. Nie zgłosili się żadni świadkowie, więc zanim zamkniemy sprawę, musimy spróbować ustalić, co się tak naprawdę wydarzyło. Był ubrany tak, jakby wracał z wieczornego przyjęcia, a z informacji, którą otrzymaliśmy, wynika, że wczoraj wieczorem był na przedświątecznej kolacji, w której pani również uczestniczyła. Rozumiem, że nie potwierdza pani tej informacji?

– Nie, nie potwierdzam.

Lena czekała, ale dalszy ciąg nie nastąpił.

– Gdzie pani była wczoraj wieczorem?

Vestgård uśmiechnęła się słabo, jakby przyznawała się do winy.

– W domu – odparła i szybko dodała: – Tutaj, razem z mężem i dziećmi.

Policjantka wykonała gest, jakby zbierała się do wyjścia.

– Rozumie pani zapewne, że to trochę dziwne – powiedziała Vestgård, wciąż trzymając opuszki palców w kieszeniach spodni. – Służby bezpieczeństwa przekazały policji list z pogróżkami. O ile wcześniej nie miałam powodów do obaw, o tyle ten list sprawił, że poczułam przerażenie. Trochę za dużo wrażeń jak na jeden raz, rozumie pani. Ktoś życzy mi śmierci i okazuje się, że nie żartuje, bo służby bezpieczeństwa traktują sprawę poważnie.

Lena skinęła głową. Rozumiała jej niepokój.

– A potem zjawia się policja i zamiast o list wypytuje mnie o jakiś wypadek.

Kobieta wytrzymała spojrzenie Leny.

– Mogę tylko wyrazić ubolewanie – powiedziała współczująco Lena. – Z drugiej strony cieszę się, że chociaż trochę posunęła pani moje śledztwo do przodu. – Nałożyła rękawiczki i położyła rękę na klamce. – Tak czy inaczej dziękuję, że znalazła pani czas na rozmowę.

WYDAWNICTWO CZARNE SP. Z O.O.
www.czarne.com.pl

Sekretariat: ul. Kołłątaja 14, III p., 38-300 Gorlice
tel. +48 18 353 58 93, fax +48 18 352 04 75
e-mail: mateusz@czarne.com.pl,
tomasz@czarne.com.pl, dominik@czarne.com.pl,
honorata@czarne.com.pl, ewa@czarne.com.pl

Redakcja: Wołowiec 11, 38-307 Sękowa
tel. +48 18 351 00 70
e-mail: redakcja@czarne.com.pl

Sekretarz redakcji: malgorzata.kur@czarne.com.pl

Dział promocji: ul. Andersa 21/56, 00-159 Warszawa
tel./fax +48 22 621 10 48
e-mail: agnieszka@czarne.com.pl, anna@czarne.com.pl,
dorota@czarne.com.pl, zofia@czarne.com.pl

Dział marketingu: katarzyna@czarne.com.pl

Dział sprzedaży: irek.gradkowski@czarne.com.pl
tel. 504 564 092, 605 955 550
agnieszka.wilczak@czarne.com.pl

Skład: D2D.PL
ul. Morsztynowska 4/7, 31-029 Kraków, tel. +48 12 432 08 52
e-mail: info@d2d.pl

Wołowiec 2014
Wydanie I