TYTUŁ ORYGINAŁU
The Cat Whisperer: Why Cats Do What They Do – and How to Get Them to Do What You Want

Tłumaczenie: Marta Dąbrowska

Redaktor prowadzący: Beata Szukajt

Redakcja: Maria Białek

Korekta: Paulina Potrykus-Woźniak

Projekt okładki: Łukasz Werpachowski

Copyright © for Polish edition by ILLUMINATIO Łukasz Kierus 2015

ISBN 978-83-65170-08-8

www.illuminatio.pl

Wydawnictwo ILLUMINATIO Łukasz Kierus

E-mail: wydawnictwo@illuminatio.pl

Dział handlowy: zamowienia@illuminatio.pl

Plik opracował i przygotował Woblink

woblink.com

Mojemu zmarłemu ojcu Blaine’owi,
który przekazał mi dar ofiarowywania
i doświadczania bezwarunkowej
miłości do zwierząt

„Bóg stworzył kota,
żeby człowiek mógł pogłaskać tygrysa”

– FERNAND MERY

Przedmowa

dr James R. Shultz Jr., lekarz weterynarii

Wtorek, kwadrans po szóstej. Obudził mnie głos radiowego pogodynka, który oznajmiał właśnie, że Portland w stanie Oregon czeka kolejny deszczowy, szary i wietrzny dzień. Leżąc w łóżku, słyszałem krople deszczu, które stukają o dach i Ferrari, trikolorową kotkę przebiegającą za stojącym na podłodze sypialni pudłem z ubraniami. Nie mam czasu, żeby się zadomowić, choć weterynarzem jestem od zaledwie czterech miesięcy. Kierując się do kuchni na moje tradycyjne śniadanie – mufinkę i kawę – dostrzegłem Ferrari ciągnącą puste opakowanie po babeczkach.

– Ej, wracaj tu z tym natychmiast! – zawołałem za nią ze śmiechem.

Po śniadaniu, kiedy właśnie wrzucałem swoje rzeczy do samochodu, żeby udać się do szpitala, włączył się pager. Chwyciłem za telefon i oddzwoniłem. Jako rozentuzjazmowany nowicjusz oczami wyobraźni widziałem kolejne ciekawe przypadki – zatrucie pokarmowe, traumatyczny uraz… Może będzie potrzebna operacja?

– Hej – usłyszałem w słuchawce głos Melanie, kierowniczki biura – pan Walker jest tutaj z Gum Drop i chciałby z tobą jak najszybciej porozmawiać.

– Wszystko w porządku? – zapytałem.

– Wygląda na to, że tak – odpowiedziała – ale pan Walker jest znowu w złym nastroju – westchnęła.

To jednak nie jeden z tych ekscytujących przypadków medycznych, na który miałem nadzieję – pomyślałem, kierując się w stronę lecznicy. Pan Walker odwiedził nas kilka razy, ponieważ miał problemy z kotem, który oddawał mocz poza kuwetą. Dwadzieścia minut później dotarłem na miejsce. Przebiegłem przez ulewny deszcz i tylnymi drzwiami wpadłem do szpitala. Zakładając fartuch, zerknąłem do poczekalni. Pan Walker krążył tam i z powrotem niespokojnie. W końcu recepcjonistka poprosiła go do jednego z gabinetów.

– Witam, panie Walker – powiedziałem z entuzjazmem i optymizmem, na jaki stać tylko początkującego lekarza. – Jak się miewa Gum Drop?

Właściciel ośmiokilogramowego kota, który zaczął się o mnie ocierać i z zadowoleniem mruczeć, gdy tylko stanąłem przy stole do badania, odparł, wbijając wzrok w podłogę:

– Chciałbym go uśpić.

– Uś… Ale dlaczego? – zapytałem zaskoczony. – Czyżby zachorował? Coś z nim nie w porządku?

Okazało się, że Gum Drop był jednym z tych pacjentów, o których w szkole weterynaryjnej zapomniano nam powiedzieć – czteroletnim pięknym i zdrowym kocurem rasy ragdoll obdarzonym niezłym charakterkiem.

– Tak! – pan Walker odparł z gniewem w oczach. – Zdecydowanie coś jest z nim nie tak. Wczoraj nasikał na mojego nowiutkiego laptopa. Trzy tysiące dolarów zostało wyrzucone w błoto.

Powiedziałem mu, że bardzo mi przykro z tego powodu, ale uśpienie zupełnie zdrowego kota nie będzie dobrym rozwiązaniem. Dodałem także, że bardzo prawdopodobne jest to, iż kot nasikał na komputer, bo widział, ile czasu jego pan poświęcał na siedzenie przy nim. Po prostu chciał otrzymać choć trochę tej uwagi.

– Doktorze Shultz, przeprowadził pan wszystkie potrzebne testy, zaaplikował pan leki, a mimo to nie znalazł niczego, prawda?

– Owszem – odparłem i zaraz dodałem: – Ale to behawior, zachowanie… – Brzmiałem bardziej jak obrońca niż weterynarz.

– Cóż, czy może pan to naprawić? – zapytał pan Walker.

Zacząłem wyjaśniać, na czym polegają zaburzenia zachowania u kotów, na tyle, na ile pozwalała mi stosunkowo skromna wiedza na ten temat wyniesiona ze szkoły, że są bardziej skomplikowane i zabierają więcej czasu. Może spróbujemy z innymi lekami. Niewykluczone, że xanax lub prozac pomogą.

– Niech pan posłucha, panie doktorze – przerwał mi pan Walker. – Zrobił pan, co do pana należało. Ten kot jest po prostu szalony. Jeżeli go pan nie uśpi, to będę go po prostu musiał zostawić gdzieś w lesie. Wtedy będzie mógł sikać, na co tylko będzie mu się podobało.

To był ostatni raz, kiedy widziałem pana Walkera i Gum Dropa.

***

Niestety, historia Gum Dropa nie jest odosobniona. Zależnie od źródeł każdego roku w USA usypia się od czterech do dziewięciu milionów kotów. Z mojego doświadczenia wynika, że znaczna ich część nie traci życia na skutek problemów medycznych, ale behawioralnych. Właściciel kota, który niszczy nowe meble, oddaje mocz poza kuwetą albo atakuje inne koty, często czuje się sfrustrowany, nie mogąc znaleźć przyczyny tego typu zachowań. Jeżeli jego reakcja dodatkowo zestresuje zwierzaka i sprowokuje kolejne problemy, może stracić nadzieję na jakąkolwiek poprawę i dojść do wniosku, że już dłużej tego nie wytrzyma. W akcie desperacji albo wypuści kota na wolność, albo odda go do schroniska, albo zdecyduje się na uśpienie. Okazuje się, że tylko rozumiejąc kocie zachowanie, możemy dokonać jego modyfikacji. I właśnie tu z pomocą przychodzi Mieshelle Nagelschneider.

Kłopotów z Gum Dropem doświadczyłem w 1998 roku. Mieshelle miałem przyjemność spotkać dopiero pięć i pół roku później. W tym czasie prowadzono dużo badań i projektów behawioralnych dotyczących psów; programów poświęconych kotom było znacznie mniej. I nadal niewiele się pod tym względem zmieniło.

Psy od niepamiętnych czasów trenowano i wykorzystywano do wykonywania pewnych zadań, na przykład ciągnięcia sań czy znajdowania zasypanych w wyniku katastrofy ludzi. Koty natomiast często są postrzegane jako trudne do wyszkolenia i prawie niekorygowalne.

Krótko mówiąc, zasada wydaje się następująca: psy pragną zadowalać, koty pragną być zadowolone.

Mieshelle nauczyła mnie, że wiele wyobrażeń o kotach jest błędnych. Poznaliśmy się podczas wizyt, na które przyprowadzała swoje zwierzęta. Nasze rozmowy nieuchronnie kończyły się dyskusją na temat zachowania kotów i dzielenia terytorium oraz złożonej struktury społecznej w każdym domu. Jeśli mam być szczery, początkowo traktowałem ją nieco sceptycznie i chociaż uważałem jej pomysły za interesujące, każdą propozycję konsultacji w kwestiach behawioralnych, kwitowałem grzeczną odmową. Ale w końcu natrafiłem na trudny przypadek i postanowiłem zwrócić się do Mieshelle z prośbą o pomoc – jej wskazówki okazały się bardzo pomocne. Z czasem cały nasz zespół konsultował się z Mieshelle i podsyłał jej klientów, których koty miały problemy natury behawioralnej.

Autorka tej książki ma niesamowitą umiejętność komunikowania się z kotami, potrafi wniknąć w ich umysły, patrzeć na świat ich oczami i myśleć tak jak one. Wielokrotnie byłem świadkiem pozytywnych przemian, jakie zaszły w życiu kotów oraz ich właścicieli (czasami bardzo sfrustrowanych) po zastosowaniu polecanych w poradniku metod. Efekty są jeszcze lepsze, gdy terapia behawioralna stanowi część programu opracowanego w porozumieniu z weterynarzem. Mieshelle podkreśla znaczenie regularnych wizyt u lekarza oraz potrzebę wykluczenia wszelkich medycznych przyczyn występowania niepożądanych zachowań u kotów, takich jak zepsute zęby, ból w jamie ustnej czy infekcja dróg moczowych. Zaleca, by korzystać z zaprezentowanych strategii, dopiero gdy lekarz stwierdzi, że kot cieszy się dobrym zdrowiem, a problem ma podłoże behawioralne.

Począwszy od zagadnień podstawowych, takich jak oddawanie moczu i/lub kału poza kuwetą, do problemów bardziej skomplikowanych, takich jak łysienie psychogenne oraz agresywne i destrukcyjne zachowania – Mieshelle może pomóc tobie i twojemu kotu pokonać przeciwności losu i zbudować szczęśliwszą, bardziej satysfakcjonującą relację.

Jestem bardzo szczęśliwy, że Mieshelle zdecydowała się przelać na papier swoje doświadczenia i że poprosiła mnie o napisanie przedmowy. Wierzę, że poradnik ten przyczyni się do zrozumienia zachowania kotów i ułatwi życie im oraz ich właścicielom. Możliwe, że gdyby był dostępny już w 1998 roku, pan Walker zdecydowałby się wykorzystać niektóre z przywołanych w nim metod i przekonał się, że mogą z Gum Dropem harmonijnie koegzystować.

Mieshelle, dziękuję!

Wstęp

Gwen Cooper, autorka książki

„Odyseja kota imieniem Homer”. Prawdziwa historia

ślepego kota i kobiety, którą nauczył miłości…

Zawsze powtarzam, że gdyby dżin z czarodziejskiej lampy zapytał mnie o coś, co chciałabym tylko dla siebie, to poprosiłabym go, żeby każdy z moich trzech kotów na dobę został obdarzony ludzkim głosem. Przez prawie piętnaście lat życia z kotami przekonałam się, jak potrafią być urocze, kochające, szalenie zabawne, zaskakująco słodkie i wrażliwe – wtedy, kiedy chcą takie być. I jak trudno je zrozumieć. „Dlaczego tak bardzo lubisz lizać plastikowe torebki?” – mogłabym zapytać Scarlett, moją najstarszą kotkę, a średnią Vashti zagadnąć o to, dlaczego chce pić tylko z mojej szklanki, choć woda w jej misce pochodzi z tego samego źródła. Od Homera, który kilka lat temu nauczył się korzystać z sedesu, ale nierzadko wybiera kuwetę, być może dowiedziałabym się wreszcie, co sprawia, że decyduje się na łazienkę akurat wtedy, gdy ja robię sobie makijaż. Dlaczego dzisiaj? Dlaczego w tym momencie?

Jako pisarka mam powody sądzić, że tajemniczość i uroda są bliskimi kuzynami. Idziemy przez życie, lubiąc, a nawet kochając wiele rzeczy, które możemy konkretnie wyjaśnić (uwielbiam te spodnie dresowe, ponieważ są takie wygodne!). Ale nasze pasje, zmieniające życie zamiłowania – poczynając od jedzenia, poprzez obrazy, na ludziach kończąc – zawsze są owiane tajemnicą. Podobnie jest z relacjami łączącymi koty z ludźmi.

Zauważyłam, że kotom często przypisuje się żeński pierwiastek***, ale już psów nie łączy się automatycznie z rodzajem męskim. Nierzadko zastanawiałam się nad tym i wydaje mi się, że dzieje się tak, ponieważ psy stosunkowo łatwo rozszyfrować. Psy, podobnie jak ludzie, są zwierzętami stadnymi, i kiedy psy i ludzie są pozostawieni samym sobie, tworzą niezwykle podobne do siebie grupy społeczne. Koty nie są zwierzętami stadnymi, a więc i relacji między kotami a ich właścicielami nie można opisać w kilku tylko słowach. Nasze zadowolenie nie znajduje się wysoko na liście ich priorytetów. Gdy wyciągają się na poduszce obok nas i tulą się do nas, mrucząc z zadowolenia, jest to coś pięknego, co warto zapamiętać, ale służy tylko ich przyjemności. Mogą robić wiele miłych i zachwycających dla nas rzeczy, ale trzeba zrozumieć, że nie robią ich z myślą o nas. Nie wiedząc dokładnie, co siedzi w ich głowach, jesteśmy zdani na przypuszczenia lub po prostu zaakceptowanie ich miłości i towarzystwa.

Owa niewiadoma stanowi właśnie o zagadkowości relacji łączącej człowieka i kota. Jest w niej piękno czegoś nieprawdopodobnego i niewytłumaczalnego.

Ale choć jako pisarka mogę popaść w liryzm i rozpływać się o tajemniczości, pięknie i miłości, to muszę stwierdzić, że na co dzień ta cała enigmatyczność przeszkadza. Czasami koty zaskakują zachowaniami, które, najprościej mówiąc, nie są uroczo nieodgadnione, ale irytujące, destrukcyjne, wręcz groźne dla nas, naszego mienia oraz innych ludzi i zwierząt. Niezrozumienie, dlaczego zwierzak postępuje tak, a nie inaczej, może uniemożliwić nam znalezienie konstruktywnego rozwiązania problemu, sprawić, że stracimy panowanie nad sobą i przy okazji niechcący wyrządzimy kotu krzywdę.

Poczułam to na własnej skórze, kiedy tajemniczość kotów i moja nowa miłość zaczęły ze sobą kolidować. W skrócie: zakochałam się, zaręczyłam i przeprowadziłam się do domu narzeczonego. Laurence nigdy nie mieszkał z kotami, ale zapewniłam go – z całkowitą szczerością doświadczenia dziesięciu szczęśliwych lat wychowywania mojej trójki – że wszystko będzie OK. Możliwe, że dodałam: „Nawet się nie zorientujesz, że tutaj będą”.

Czy istnieje patron nieumyślnych kłamstw, które kochankowie mówią sobie nawzajem? Jeżeli nie, to powinien być nim kot.

W przypadku Vashti wszystko poszło jak po maśle. Biało umaszczona, zielonooka, długowłosa piękność, która zawsze wygląda, jakby właśnie zeszła z reklamy luksusowej karmy, zakochała się w Laurensie od pierwszego wejrzenia. Sympatia egzotycznej istotki schlebiła Laurence’owi tak bardzo, że był nią równie mocno oczarowany.

Ale dla pozostałych dwóch kotów adaptacja okazała się dużo bardziej skomplikowana.

Szara pręgowana Scarlett jest typową kotką – pod względem wyglądu i temperamentu. Jest królewska, kapryśna, niezależna, zdystansowana. Tak właśnie wyobrażają sobie koty ludzie ich nielubiący. W relacji ze mną jest bardzo kochająca i delikatna, ale niejeden gość, który próbował ją pogłaskać, skończył z podrapaną ręką. Jeżeli Scarlett była czegoś pewna, to tego, że obcy, z którym została zmuszona żyć, nie miał prawa jej dotykać, zbliżać się do niej czy nawet dzielić z nią przestrzeni. Mała despotka zazwyczaj chodziła własnymi drogami i egzekwowała te same zasady w stosunku do Lawrence’a oraz pozostałych kotów. Ilekroć Laurence podchodził do niej czy zbyt blisko niej przechodził, syczała i atakowała pazurami. Czasami robiła to nawet w środku nocy, kiedy Laurence szedł do łazienki, co było dla niego podwójnie stresujące.

I jeszcze Homer, moje dziecko. Homer nie widzi od urodzenia i znacznie lepiej niż pozostałe koty wychwytuje emocjonalne sygnały, które wpływają na jego własny nastrój, i stanowią wyznacznik konfliktów między Laurence’em i Scarlett oraz Laurence’em i mną („Dlaczego nie robię nic, aby zdyscyplinować Scarlett?!”). Im bardziej sytuacja w domu stawała się napięta, tym bardziej Homer był podminowany i skłonny do ścigania Scarlett. Ta agresja stresowała Scarlett, która częściej próbowała poczuć się bezpiecznie przez atakowanie Laurence’a.

Jedna reakcja wywołuje drugą, która wywołuje kolejną i tak dalej, w koło, aż wrócimy do reakcji początkowej. Naukowcy nazywają taki cykl pozytywną pętlą sprzężenia zwrotnego. Laurence i ja nazwaliśmy go „złem”.

Żyliśmy w takim zaklętym kręgu od kilku miesięcy, kiedy w serwisie www.salon.com wpadł mi w oko artykuł o Mieshelle Nagelschneider – doświadczonej specjalistce od zaburzeń zachowania kotów. Tekst przedstawiał ją jako „zaklinaczkę kotów” i opowiadał niesamowite historie o pozornie beznadziejnych przypadkach – poczynając od oddawania moczu przez kota w niestosownych miejscach (w jednym przypadku na twarzy śpiącego właściciela, jeśli mnie pamięć nie myli), a na agresji wobec innych kotów lub nawet przeciwko ich własnym właścicielom kończąc. Zdesperowana umówiłam się na konsultację.

Najpierw Mieshelle kazała mi rozpylić wokół domu syntetyczny koci feromon, który działa na koty uspokajająco. Sprawia, że są one bardziej zrelaksowane i mniej agresywne. Stwierdziłam, że jeśli to nie rozwiąże wszystkich problemów Laurence’a ze Scarlett, to może przynajmniej zakończy waśnie Scarlett i Homera.

Następnie wdrożyłam „metodę Nagelschneider” – ponownie przedstawiłam sobie koty, wykorzystując zapach grupy. Nigdzie indziej wcześniej (i później zresztą) się z tą techniką nie zetknęłam. Według słów Mieshelle stałam się moderatorem społecznym pomagającym stworzyć kotom wspólny dla nich zapach, który sprawia, że czują się one bardziej odprężone w swoim towarzystwie i nie okazują sobie wrogości.

Kolejna wskazówka dotyczyła Laurence’a. Miał on mianowicie zacząć uczestniczyć w karmieniu kotów – nawet dwa razy dziennie. Chodziło o to, by Scarlett przeniosła go z listy osób stanowiących zagrożenie (w jej opinii to wszyscy ludzie oprócz mnie) do rejestru osób będących źródłem pożywienia. Nie łudziliśmy się, że Laurence i Scarlett mogliby zostać przyjaciółmi; wystarczyło nam, by Scarlett okazywała mu tyle szacunku i zaufania, by nie ciąć go pazurami przy każdym spotkaniu.

Niektóre z wielu dalszych zaleceń Mieshelle (bo nie skończyło się na trzech) wydawały się tak oczywiste, że nie mogłam uwierzyć, iż sama na nie nie wpadłam. Tyle że ja patrzyłam na sytuację z perspektywy sfrustrowanego człowieka, podczas gdy Mieshelle zagłębiła się w problem z punktu widzenia kota.

Pierwsze efekty zauważyliśmy zaledwie po kilku tygodniach! Dziś Scarlett może nie do końca lubi Laurence’a, ale toleruje go i, choć powściągliwie, to jednak szanuje (a jak na nią, to duże ustępstwo). Siedzi i śpi spokojnie, kiedy Laurence przechodzi obok niej, czasem nawet czule ociera się o jego kostki. Odkąd napięcie w domu opadło, Homer uspokoił się i znowu radośnie figluje ze Scarlett. My z mężem też odczuwamy tę harmonię. Pobraliśmy się w 2008 roku. Podczas ślubu Laurence zaprezentował gościom zdjęcia każdego z naszych kotów powiększone do rozmiarów plakatu. Powiedział, że przedstawiają trzy nowe miłości jego życia.

***

Miłość rodzi się z tajemnicy, a nasze koty są tajemnicze i kochane równą miarą. Chociaż dla większości z nas stanowią ekscytującą zagadkę, uparcie nieodgadnioną, niektórzy ludzie zostali pobłogosławieni niemal nadprzyrodzonym darem wnikania w ich umysły. Należy do nich Mieshelle Nagelschneider. Gdybym mogła skorzystać z jej książki, kiedy zamieszkałam z Laurence’em, mogłabym oszczędzić nam i kotom wielu miesięcy frustracji oraz napięć. Ten poradnik to odrobina światła rozpraszająca mrok. Pozwól mu się prowadzić.

*** Rzeczowniki w języku angielskim pozbawione są rodzaju gramatycznego, jednak w mowie potocznej Amerykanie niektórym rzeczownikom przypisują rodzaj żeński, na przykład łodziom, okrętom, samochodom i broni [przyp. red.].

Wprowadzenie,
czyli o kotach i o tym,
jak nauczyłam się patrzeć na świat ich oczami

[Mowgli] wzrastał w gronie wilcząt […]. Ojciec Wilk wdrażał go do swego zawodu i pouczał o różnych sprawach dżungli – aż w końcu każdy szelest w trawie, każde tchnienie ciepłego nocnego powiewu, każde westchnienie sowy, przelatującej nad jego głową, każdy zgrzyt pazurków nietoperza przysiadającego na chwilę na drzewie i każde pluśnięcie rybki w stawie nabrały dlań tego znaczenia, jakie ma personel kancelaryjny w życiu człowieka, prowadzącego rozległe interesy.

– RUDYARD KIPLING, Księga dżungli

Może sięgnąłeś po tę książkę, bo kochasz koty i interesujesz się nimi. Może nie jesteś w stanie poradzić sobie ze swoim pupilem, który właśnie spryskał twoje buty, po raz kolejny oddał mocz poza kuwetą albo zaczął ostrzyć pazurki na nowiutkiej kanapie. Może próbowałeś już wszystkiego i czujesz się winny, bo w nerwach źle go traktowałeś – krzyczałeś na niego, dawałeś mu klapsy, a nawet czymś w niego rzucałeś. Może boisz się, że przez to on nigdy nie zdoła nauczyć się, jak należy się zachowywać, i że będziesz musiał zrezygnować z miłości swojego życia (to znaczy z kota).

Mam zamiar pomóc ci zrozumieć twojego zwierzaka, wytłumaczyć, dlaczego robi to, co robi, i jak powinieneś postępować, by nie wywoływać lub nie nasilać problemu. O ile będziesz postępować według moich zaleceń, stanie się on pewniejszy siebie, spokojniejszy, bardziej towarzyski i zrelaksowany, po prostu bardziej… koci. Jeżeli masz kilka kotów, zdradzę ci, w jaki sposób sprawić, by się do siebie zbliżyły i zgodnie koegzystowały. Mizantrop, który nigdy nie pielęgnował innego kota, będzie lizać swojego „współlokatora”. Dzikusy, śpiące do tej pory oddzielnie, zaczną zwijać się w kłębek obok siebie, a syczący na siebie kłótnicy – wylegiwać się w ulubionych miejscach w różnym czasie lub razem.

Przedstawię ci te same łatwe do wdrożenia wskazówki, które od dwudziestu lat oferuję podczas konsultacji. Za ich sprawą ty i twoi bliscy, zwierzęcy czy ludzcy, będziecie mogli razem szczęśliwie żyć. Klienci zgłaszają, że dzięki moim poradom ich koty zmieniają się nie do poznania. I faktycznie: wystarczy trzymać się strategii, a pole bitwy przekształci się w koci raj.

Pokażę ci, że istnieje remedium na prawie każde niepożądane zachowanie – skuteczne, naturalne i ludzkie; że farmaceutyki są rzadko potrzebne, a usypianie, do którego tak często się uciekamy, powinno być zarezerwowane dla najcięższych chorób. W dodatku metamorfoza zajmuje średnio trzydzieści dni, nierzadko znacznie krócej niż miesiąc.

Gotowy?

Zacznijmy od przypadku Susan i Nady.

Nada była małą, srebrną, pręgowaną kotką, która wylizała głęboką ranę na jednej z łap. Mieszkała w zamożnej dzielnicy Seattle, w modernistycznej rezydencji w kolorze świetlistej złamanej bieli usytuowanej na najwyższym wzniesieniu w okolicy. Minimalistyczna, niemal buddyjska w swym wyrazie estetyka panowała też w środku: sklepione sufity, przestronne i prawie puste pokoje, białe ściany, trawiastozielony dywan. W gigantycznym salonie stała samotna kanapa.

Wnętrza wyraźnie zaprojektowano bez zwracania uwagi na potrzeby kota. A mimo swej nazwy koty domowe, co wytłumaczę w dalszej części książki, wciąż są dzikie. Nie można ich traktować jako swego rodzaju rekwizytu, dopełniającego wizji wystroju domu. Dlatego zanim jeszcze poznałam Nadę, wiedziałam, że musi być jedną z najbardziej niestymulowanych kotek, jakie znam. W pełni mógłby ją zrozumieć tylko więzień skazany na pobyt w izolatce. Przypomniał mi się zaraz mechaniczny kot z jednego z odcinków przygód Toma i Jerry’ego, reklamowany w następujący sposób: „Bez karmienia, bez problemów, bez sierści”. Oznaczałoby to, że kota właściwie nie ma.

Kiedy Nada weszła do salonu, zdawała się ginąć w olbrzymiej przestrzeni. Na początku była trochę nieśmiała, ale w końcu podeszła do mnie i otarła się o moją łydkę. Wiedziałam, co chce mi powiedzieć: „Zostawię na tobie mój zapach (i zatrzymam trochę twojego), żeby czuć się bardziej komfortowo. Gdybym ci tak nie ufała, jak ci ufam, ocierałabym się raczej o kanapę, żeby się uspokoić”.

– Dzięki, Nado – powiedziałam i pogłaskałam jej policzki.

Kotka odeszła, a ja wróciłam do pogawędki z Susan. Kiedy ponownie spojrzałam na Nadę, leżała na podłodze i lizała pozbawioną sierści łapę. Susan tylko wzruszyła ramionami. W rozmowie telefonicznej opisała uszkodzoną łapę Nady jako surowe mięso i muszę stwierdzić, że wcale nie przesadziła. Ostrym niczym papier ścierny języczkiem kotka zdołała wylizać na udzie dziesięciocentymetrową otwartą ranę, w którą wdał się stan zapalny. Susan zabrała Nadę do weterynarza, który wykluczył alergię na jedzenie oraz kontaktowe zapalenie skóry. Problem był behawioralny.

Bidulka wykazywała klasyczne objawy łysienia psychogennego, czyli nadmiernej pielęgnacji lub nawet obgryzania albo wyciągania sierści w celu poprawy samopoczucia w sytuacji stresowej. To jeden z kilku rodzajów kompulsywnego zachowania, które obserwuje się u kotów narażonych na powtarzające się lub ciągłe napięcie z powodu frustracji (chcę, ale nie mogę) lub wewnętrznego konfliktu (pragnę dwóch wykluczających się rzeczy). Podobnie jak ludzie, którzy przejadają się lub oddają innym formom uzależnienia, zwierzęta próbują złagodzić niepokój, skupiając się na kojącej ich nerwy czynności. Zaburzenie to prowadzi do powstania obszaru niemal całkowicie pozbawionego sierści lub pokrytego brzoskwiniowym meszkiem (czasem jest to niewielki placek, innym razem cała spodnia część tułowia), większe uszkodzenia skóry lub rany to rzadkość.

Ten przypadek stanowił prawdziwy ewenement. Musiałam dowiedzieć się, dlaczego kotka była tak bardzo zestresowana i zaradzić temu, zanim nastąpi trwałe uszkodzenie łapy. Korzystając z całej mojej wiedzy na temat kotów – której cząstkę i ty wkrótce posiądziesz – zaczęłam szukać czynników środowiskowych mogących prowokować niepożądane zachowanie i planować strategię mającą na celu przekierowanie uwagi Nady.

Zaczęłam zbierać wskazówki. Zauważyłam, że w zasięgu wzroku nie było ani jednej kociej zabawki (nie mówiąc już o tym, że w zasięgu wzroku nie było praktycznie niczego). Ponadto kiedy Nada zabierała się do lizania łapy, Susan mówiła do niej pieszczotliwie i podchodziła do niej, aby ją uspokajająco pogłaskać. Chcąc ocenić ich wzajemną interakcję, poprosiłam Susan, aby pobawiła się z Nadą. Okazało się wówczas, że Susan nie wie, na czym polega poprawna zabawa z kotem (machała różdżką z piórkiem w zawrotnym tempie, zawsze poza zasięgiem Nady). W końcu dowiedziałam się najważniejszego – nadmierna pielęgnacja sierści pojawiła się niedługo po zaadoptowaniu drugiego kota. Zwierzaki się nie dogadywały, dlatego były trzymane na osobnych piętrach. Każda kolejna informacja pokazywała mi, co Susan powinna zmienić. Tak, właśnie Susan.

Gdy właścicielka Nady spojrzała na świat oczami swojej pupilki i przekonała się, w jaki sposób nieumyślnie przyczyniła się do jej problemów, skrupulatnie wdrożyła moją strategię behawioralną. Aby złagodzić stres kotki oraz przywrócić pewność siebie, Susan musiała stworzyć bardziej stymulujące i rozrywkowe otoczenie dla obu kotów i doprowadzić do tego, by zaczęły się ze sobą dogadywać. Zastosowała w tym celu technikę reintrodukcji, której kluczowy element stanowi zapach grupy (wspólny zapach godzi zwaśnione koty, stwarzając im możliwość nowego startu). Pokazałam Susan, jak odpowiednio bawić się z kotami i zaleciłam, by przestała okazywać Nadzie swoją uwagę, ilekroć ta lizała łapę. W ciągu kilku tygodni moja pacjentka „poweselała”, rana zaczęła się powoli goić, aż całkowicie zniknęła.

Udało mi się tego wszystkiego dokonać – postawić diagnozę i zalecić skuteczną terapię – ponieważ nauczyłam się patrzeć na kocie życie kocimi oczami. Ty też możesz się tego nauczyć. Moja edukacja w tym zakresie rozpoczęła się bardzo wcześnie, mniej więcej wtedy, gdy zaczęłam mówić.

Moja zwierzęca rodzina

Pochodzę z rodziny o bogatej historii współpracy ze zwierzętami. Moi wujkowie i dziadek ze strony matki byli hodowcami bydła i utytułowanymi jeźdźcami rodeo w dolinie Jordan we wschodnim Oregonie. Moi cioteczni dziadkowie ze strony ojca byli jeźdźcami kaskaderami, zupełnie jak ich rodzice przed nimi. Kochali swoje konie. Ich wnuk i mój kuzyn, Tad Griffith, pracuje obecnie ze zwierzętami jako właściciel firmy kaskaderskiej i produkcyjnej w Kalifornii. Ciotka Vicki bardzo długo hodowała w moim rodzinnym Redmond kozy toggenburg (to najstarsza znana rasa mlecznych kóz, która pochodzi ze szwajcarskiej doliny o tej samej nazwie).

Vicki miała również prawdziwe koty domowe, to znaczy takie, które mieszkały w domu. Choć lubiłam kozy, koty – w domu, o Bastet! – sprawiały, że zieleniałam z zazdrości. W każdą niedzielę odwiedzaliśmy ciotkę, a ja spędzałam całą wizytę na zabawie z kotami. Jedna z samiczek, Elsie, nie lubiła, gdy ją głaskano lub trzymano na rękach. „Uważaj, ona gryzie” – przypominała mi często moja starsza kuzynka Samantha. Ale ja odkryłam, że Elsie pozwala się tulić, tyle że nie za długo. Trzeba było ją obserwować i przestawać, kiedy komunikowała, że ma już dość, zanim położyła uszy i zaczynała machać ogonem. Samantha chwaliła się przed wszystkimi, że potrafię zaczarować Elsie, ale ja wiedziałam, że pieściłam ją w odpowiedni sposób i przestawałam, zanim zdążyło ją to zdenerwować. To właśnie wtedy – w wieku pięciu lat – dowiedziałam się, że nie można zmusić kota do robienia czegoś, czego on nie chce, ale można zmienić nieco własne zachowanie, by uzyskać wynik, który zadowoli obie strony.

Na farmie

Dalsza część książki dostępna w wersji pełnej

1

Tropienie spekulacyjne
– wnikanie w kocie myśli

– Ach, jak zdumiewająco! Coraz zdumiewającej! – krzyknęła Alicja.

– LEWIS CARROLL, Alicja w Krainie Czarów

Dostępne w wersji pełnej.

2

Na kocim terytorium
– zmiana zachowania kota

Spośród wszystkich bożych stworzeń tylko z jednego nigdy nie da się uczynić niewolnika trzymanego na smyczy. Jest nim kot. Gdyby tak człowieka skrzyżować z kotem, człowiekowi wyszłoby to na dobre, ale kotu by z pewnością zaszkodziło.

– MARK TWAIN, Notebook

Dostępne w wersji pełnej.

3

Dzikość w sercu
– kot nigdy nie jest do końca
oswojony

– A więc [– ciągnął Kot –] taki normalny pies warczy, kiedy jest zły, a macha ogonem, kiedy ma powód do radości. Ja zaś warczę, kiedy jestem zadowolony, a macham ogonem, kiedy ogarnia mnie wściekłość. Dlatego jestem zbzikowany.

– Ja nazywam to mruczeniem, a nie warczeniem – wtrąciła Alicja.

– Możesz nazywać to, jak ci się żywnie podoba […] .

– LEWIS CARROLL, Alicja w Krainie Czarów

Dostępne w wersji pełnej.

4

Kocia etykieta
– sztuka wprowadzania
i reintrodukcji

– Z kim ty właściwie rozmawiasz? – zapytał Król […].

– To mój przyjaciel, Kot-Dziwak – odpowiedziała Alicja. – Pozwoli Wasza Królewska Mość, że go przestawię.

– On mi się zupełnie nie podoba – odrzekł Król. – Ale może pocałować mnie w rękę, jeśli chce.

– Wcale nie chcę – powiedział Kot.

– LEWIS CARROLL, Alicja w Krainie Czarów

Dostępne w wersji pełnej.

5

Mrrtopia
– przekształcanie terytorium

Ale najdzikszy ze wszystkich dzikich zwierząt był Kot. Sam zawsze chadzał własnymi drogami i było mu wszystko jedno kędy.

– RUDYARD KIPLING, Kot, który zawsze chadzał własnymi drogami

Dostępne w wersji pełnej.

6

Psychologia i fizjologia
– czy twój kot
ma problemy zdrowotne?

Mów pan po ludzku! […] Nie rozumiem nawet połowy z tych słów i obawiam się, że pan sam ich nie rozumie.

– LEWIS CARROLL, Alicja w Krainie Czarów

Dostępne w wersji pełnej.

7

Agresja – akceptacja
i postępowanie
z wrodzoną dzikością kota

Na widok Alicji Kot uśmiechnął się swym zwyczajem od ucha do ucha.

„Wygląda raczej dobrodusznie – pomyślała Alicja – ale ma jednak bardzo długie pazury i całe mnóstwo zębów, trzeba więc traktować go uprzejmie”.

– LEWIS, CARROLL, Alicja w Krainie Czarów

Dostępne w wersji pełnej.

8

Eliminacja
czynników negatywnych
– dobre maniery w toalecie

Wszyscy mamy tutaj bzika.

– LEWIS CARROLL, Alicja w Krainie Czarów

Dostępne w wersji pełnej.

9

„X” oznacza miejsce
(albo miejsca)!
– znakowanie terytorium

To musi być przepiękny taniec – odezwała się nieśmiało Alicja.

– LEWIS CARROLL, Alicja w Krainie Czarów

Dostępne w wersji pełnej.

10

Miauuu!
– uciążliwe miauczenie

Czyż one nigdy nie sypiają?

– RUDYARD KIPLING, Księga dżungli

Dostępne w wersji pełnej.

11

Zachowania destrukcyjne
i niepożądane

Hasło dał Chil ścierwnik – i już z mrocznych wądołów
Mang nietoperz wyfrunął bez tremy.
Pospędzano już trzody do zamkniętej zagrody –
teraz do dnia my hasać będziemy!
Hejże, nadszedł czas luby naszej siły i chluby!
Górą kły i pazury, i szpony!
Hej, słuchajcie wezwania! – Dobrych łowów każdemu,
Kto przestrzega Praw Dżungli zielonej!

– RUDYARD KIPLING, Księga dżungli

Dostępne w wersji pełnej.

12

Zaburzenia
obsesyjno-kompulsywne

Żadne z Plemion Dżungli nie lubi, by mu zakłócać spokój […].

– RUDYARD KIPLING, Księga dżungli

Dostępne w wersji pełnej.

Posłowie

Nie mam ci ja daru wymowy, ale mówię świętą prawdę.

– RUDYARD KIPLING, Księga dżungli

Dostępne w wersji pełnej.

DODATEK A

Szkolenie klikerowe

Dostępne w wersji pełnej.

DODATEK B

Lista kontrolna
– oddawanie moczu i/lub kału poza kuwetą

Dostępne w wersji pełnej.

DODATEK C

Narzędzia behawioralne

Dostępne w wersji pełnej.

Podziękowania

Dostępne w wersji pełnej.

O autorce

Dostępne w wersji pełnej.

Bibliografia

Dostępne w wersji pełnej.

Spis treści

Karta tytułowa

Karta redakcyjna

Dedykacja

Motto

Przedmowa

Wstęp

Wprowadzenie, czyli o kotach i o tym, jak nauczyłam się patrzeć na świat ich oczami

Moja zwierzęca rodzina

Na farmie

1 Tropienie spekulacyjne – wnikanie w kocie myśli

2 Na kocim terytorium – zmiana zachowania kota

3 Dzikość w sercu – kot nigdy nie jest do końca oswojony

4 Kocia etykieta – sztuka wprowadzania i reintrodukcji

5 Mrrtopia – przekształcanie terytorium

6 Psychologia i fizjologia – czy twój kot ma problemy zdrowotne?

7 Agresja – akceptacja i postępowanie z wrodzoną dzikością kota

8 Eliminacja czynników negatywnych – dobre maniery w toalecie

9 „X” oznacza miejsce (albo miejsca)! – znakowanie terytorium

10 Miauuu! – uciążliwe miauczenie

11 Zachowania destrukcyjne i niepożądane

12 Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne

Posłowie

Szkolenie klikerowe

Lista kontrolna – oddawanie moczu i/lub kału poza kuwetą

Narzędzia behawioralne

Podziękowania

O autorce

Bibliografia