Wydanie elektroniczne

Tytuł oryginału:

THE BOURNE IDENTITY

Copyright © Robert Ludlum 1980

Copyright renewed © The Estate of Robert Ludlum 2001

All rights reserved

Polish edition copyright © Wydawnictwo Albatros Andrzej Kuryłowicz 2014 s.c.

Polish translation copyright © Paweł Wieczorek 2014

Redakcja: Beata Kaczmarczyk

Ilustracja na okładce: ARENA Creative/Shutterstock

Projekt graficzny okładki: Andrzej Kuryłowicz

ISBN 978-83-7985-004-4

WYDAWCA

Wydawnictwo Albatros Andrzej Kuryłowicz s.c.

Hlonda 2a/25, 02-972 Warszawa

www.wydawnictwoalbatros.com

Niniejszy produkt jest objęty ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że publiczne udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

O książce

Podczas burzy na Morzu Śródziemnym rybacy wyławiają człowieka z ranami postrzałowymi i oddają go pod opiekę lekarza – Anglika osiadłego na małej wysepce w pobliżu francuskiego wybrzeża. Anglikowi, choć żyje w oparach alkoholu, udaje się utrzymać pacjenta przy życiu, a po kilku tygodniach ranny zaczyna wracać do zdrowia. Fizycznie, bo jeden z pocisków, który utknął w czaszce, spowodował amnezję – mężczyzna nie wie, kim jest, skąd pochodzi i czym się zajmuje. Pewne jego cechy wzbudzają podejrzenia lekarza: farbowane włosy, pozostałości zabiegów chirurgicznych na twarzy, ślady używania soczewek kontaktowych, mimo że pacjent ma doskonały wzrok. A co najważniejsze, nieznajomy ma pod skórą wszyty mikroskopijny negatyw z adresem banku w Zurychu i numerem konta. Żeby poznać swoją tożsamość, mężczyzna wyrusza do Szwajcarii. Po drodze odkrywa w sobie zaskakujące umiejętności – znakomicie posługuje się bronią, wie, jak zdobyć fałszywe dokumenty, jak kraść i tropić. Jednym słowem, jak przetrwać w dżungli, zarówno tej stworzonej przez naturę, jak i tej, która jest dziełem człowieka. W zuryskim banku dowiaduje się, że nazywa się Jason Bourne i ma na koncie – bagatela! – prawie dwanaście milionów franków. Ale pytania co do jego przeszłości się mnożą. Kto i z jakiego powodu próbuje go zabić, czym zajmuje się firma Treadstone 71, czy jego działalność w dawnym życiu miała związek ze słynnym terrorystą Carlosem, a jeśli tak, to jaki? Przede wszystkim jednak musi się dowiedzieć, czy swoje szczególne umiejętności wykorzystywał, stojąc po właściwej stronie.

ROBERT LUDLUM
(1927-2001)

Amerykański aktor, producent teatralny i pisarz. W latach 50-tych zagrał w ponad 200 filmach telewizyjnych; był producentem około 300 przedstawień teatralnych. Jako pisarz zadebiutował późno – mając 41 lat – powieścią Dziedzictwo Scarlattich. Od tej książki zaczęła się oszałamiająca kariera literacka twórcy gatunku nazwanego „thrillerem spiskowym”. Za jego życia ukazały się 24 powieści, sprzedane w ponad 300 milionach egzemplarzy, wśród nich tak znane jak Testament Matarese’a, Tożsamość Bourne’a, Krucjata Bourne’a, Mozaika Parsifala i Protokół Sigmy. Pośmiertnie – kilkanaście następnych, z których większość powstała na podstawie pozostawionych przez niego notatek i szkiców. Proza Ludluma była wielokrotnie ekranizowana. Szczególnym powodzeniem cieszył się cykl filmów z Mattem Damonem w roli cierpiącego na amnezję agenta Jasona Bourne’a. Adaptację kolejnej książki, Mozaiki Parsifala, ma reżyserować Zhang Yimou.

Tego autora

RĘKOPIS CHANCELLORA

PROTOKÓŁ SIGMY

KLĄTWA PROMETEUSZA

PIEKŁO ARKTYKI

CZWARTA RZESZA

KRYPTONIM IKAR

STRAŻNICY APOKALIPSY

MOZAIKA PARSIFALA

IMPERIUM AKWITANII

STRATEGIA BANCROFTA

ILUZJA SCORPIO

TOŻSAMOŚĆ AMBLERA

Jason Bourne

TOŻSAMOŚĆ BOURNE’A

DZIEDZICTWO BOURNE’A

SANKCJA BOURNE’A

MISTYFIKACJA BOURNE’A

CEL BOURNE’A ŚWIAT BOURNE’A

KRUCJATA BOURNE’A

ULTIMATUM BOURNE’A

IMPERATYW BOURNE’A

RETRYBUCJA BOURNE’A

Dynastia Matarese

TESTAMENT MATARESE’A

SPADKOBIERCY MATARESE’A

Paul Janson

DYREKTYWA JANSONA

ODYSEJA JANSONA

OPCJA JANSONA

Glynis,

szczególnemu światłu, które wszyscy uwielbiamy,

z miłością i głębokim szacunkiem

„NEW YORK TIMES”

PIĄTEK, 11 LIPCA 1975

STRONA TYTUŁOWA

DYPLOMACI OSKARŻENI O POWIĄZANIA

ZE ZBIEGŁYM TERRORYSTĄ CARLOSEM

Paryż, 10 lipca. Francja wydaliła dziś trzech wysokiej rangi dyplomatów kubańskich w związku z prowadzonymi na całym świecie poszukiwaniami mężczyzny znanego jako Carlos. Wiele wskazuje na to, że jest on ważnym ogniwem międzynarodowej siatki terrorystycznej.

Podejrzany, którego prawdziwe nazwisko brzmi – jak się przypuszcza – Iljicz Ramirez Sanchez, jest poszukiwany w związku z dokonanym 27 czerwca zabójstwem dwóch agentów francuskiego kontrwywiadu oraz libańskiego informatora w mieszkaniu w Dzielnicy Łacińskiej.

Śledztwo we Francji oraz Wielkiej Brytanii naprowadziło policję na trop międzynarodowej siatki terrorystycznej. W trakcie pościgu francuscy i brytyjscy funkcjonariusze znaleźli duże składy broni, które wskazują na powiązania Carlosa z terrorystami w Niemczech Zachodnich. Niewykluczone, że jego osoba łączy także szereg aktów terrorystycznych, do jakich doszło ostatnio w całej Europie.

LONDYŃSKI ŚLAD

Po zabójstwach Carlos był podobno widziany w Londynie oraz Bejrucie.

ASSOCIATED PRESS

PONIEDZIAŁEK, 7 LIPCA 1975

DEPESZA AGENCYJNA

POLICYJNA OBŁAWA NA ZABÓJCĘ

Londyn (AP). Broń i piękne dziewczyny, granaty i szyte na miarę garnitury, wypchany portfel, bilety lotnicze do romantycznych miejsc i eleganckie apartamenty w kilku stolicach świata: taki zarysowuje się portret zabójcy epoki odrzutowców, poszukiwanego w ramach międzynarodowej akcji.

Polowanie rozpoczęło się, gdy w Paryżu mężczyzna otworzył drzwi dzwoniącym do jego mieszkania dwóm agentom francuskiego kontrwywiadu DST oraz libańskiemu informatorowi i zabił ich na miejscu. Jak dotąd w dwóch stolicach aresztowano cztery kobiety, oskarżone o wykroczenia związane z działaniami zabójcy. Sam sprawca zniknął – francuska policja podejrzewa, że prawdopodobnie w Libanie.

Osoby, które w ostatnich dniach kontaktowały się z nim w Londynie, opisały go dziennikarzom jako przystojnego, uprzejmego, dobrze wykształconego, zamożnego i modnie ubranego.

Jego wspólnikami są jednak ludzie uznawani za najbardziej niebezpiecznych na świecie. Twierdzi się, że podejrzany ma powiązania z Japońską Armią Czerwoną, Organizacją na rzecz Arabskiej Walki Zbrojnej, zachodnioniemiecką Grupą Baader-Meinhof, Frontem Wyzwolenia Quebecu, Ludowym Frontem Wyzwolenia Turcji, separatystami we Francji i Hiszpanii oraz radykalnym skrzydłem Irlandzkiej Armii Republikańskiej.

Kiedy zabójca podróżował – do Paryża, Hagi, Berlina Zachodniego – wszędzie wybuchały bomby, strzelały karabiny i dochodziło do porwań.

Istotny przełom w śledztwie dokonał się w Paryżu, kiedy w trakcie przesłuchania złamano libańskiego terrorystę i 27 czerwca zgodził się zaprowadzić dwóch agentów do zabójcy. Niestety, poszukiwany zastrzelił wszystkich trzech i uciekł. W jego mieszkaniu policja znalazła broń i notesy z „listami śmierci” zawierającymi nazwiska znanych osobistości.

Londyński „Observer” poinformował wczoraj, że w związku z prowadzonym dochodzeniem policja poszukuje syna wenezuelskiego adwokata i komunisty. Rzecznik Scotland Yardu stwierdził: „Nie zaprzeczamy tym doniesieniom”, dodał jednak, że nie wysunięto przeciwko niemu oskarżenia i jest poszukiwany jedynie w celu przesłuchania.

„Observer” zidentyfikował ściganego jako pochodzącego z Caracas Iljicza Ramireza Sancheza. Podobno nazwisko to figuruje w jednym z czterech paszportów znalezionych przez francuską policję w mieszkaniu, w którym doszło do zabójstw.

Zdaniem gazety Iljicz, który został nazwany tym imieniem na cześć Włodzimierza Iljicza Lenina, twórcy państwa sowieckiego, kształcił się w Moskwie i mówi płynnie po rosyjsku.

Rzecznik Wenezuelskiej Partii Komunistycznej powiedział w Caracas, że Iljicz jest synem siedemdziesięcioletniego marksistowskiego prawnika, mieszkającego około siedmiuset kilometrów na zachód od Caracas. Poinformował też dziennikarzy, że „ani ojciec, ani syn nie należą do naszej partii” i że nie zna miejsca pobytu Iljicza.

Księga pierwsza

Rozdział 1

Trawler przebijał się przez wściekle rozszalałe granatowe morze niczym niezgrabne zwierzę próbujące wyrwać się z niemożliwego do przejścia bagna. Fale wznosiły się na niebotyczną wysokość, po czym spadały na kadłub potęgą setek ton, a pchana nocnym wichrem biała piana, świecąca upiornie na tle czarnego nieba, smagała kaskadami. Zewsząd dolatywały odgłosy nieożywionego bólu – drewno tarło o drewno, liny skręcały się i naciągały do granicy pęknięcia. Zwierz zdychał.

Przez łoskot morza, wycie wiatru i bolesne jęki statku przebił się podwójny huk. Rozległ się w słabo oświetlonej nadbudówce, szarpanej w górę i w dół nierównym ruchem morza. Przez drzwi wytoczył się mężczyzna – jedną ręką złapał reling, drugą przycisnął do brzucha.

Zaraz za nim pojawił się drugi mężczyzna. Zachowywał ostrożność, ale jego złe zamiary były oczywiste. Stanął, zapierając się w prowadzących do nadbudówki drzwiach, uniósł pistolet i strzelił. Po chwili strzelił ponownie.

Człowiek przy relingu gwałtownym ruchem objął dłońmi głowę, trafioną czwartym pociskiem, jego ciało wygięło się do tyłu. Nagle dziób trawlera zanurkował w dolinę między dwiema potężnymi falami, co sprawiło, że stopy rannego oderwały się na moment od pokładu, a silne szarpnięcie obróciło go w lewo. Zaraz potem statek został wypchnięty w górę: dziób i śródokręcie znalazły się nad wodą, postać w drzwiach nadbudówki wpadła z powrotem do wnętrza kabiny. Rozległ się piąty, skierowany na oślep strzał. Ranny mężczyzna zawył i zaczął wymachiwać rękami, szukając czegoś, czego mógłby się złapać, ale oślepiały go krew i bryzgi morskiej piany. Nogi ugięły się pod nim, poleciał do przodu. W tym samym momencie statek gwałtownie położył się na zawietrzną i mężczyzna z rozbitą czaszką wypadł za burtę w szalejącą ciemność.

• • •

Czuł, jak obejmuje go zimna kipiel, połyka jego ciało, wsysa coraz głębiej i obraca nim jak bąkiem, po czym wystrzeliwuje nad powierzchnię – ale tylko na tyle, by mógł złapać oddech. Jeden haust powietrza i ponownie był pod wodą.

Poczuł gorąco, dziwne, wilgotne gorąco na skroni, parzące pomimo lodowatej wody, która go połykała, ogień, gdzie nie powinno nic płonąć. Był też lód, mroźne drżenie w brzuchu, nogach i piersiach, osobliwie rozgrzewanych przez zimne morze. Czuł wszystko, przyjmując równocześnie do wiadomości, że popada w panikę. Widział własne ciało, skręcające się i wirujące, widział ręce i nogi, które z dziką zawziętością stawiały opór wodnemu kłębowisku. Czuł, myślał, widział i walczył, ulegając panice – a jednak jakimś dziwnym sposobem zachowywał spokój. Była to obojętność obserwatora, stojącego poza wszystkim widza, oddzielonego od wydarzeń, wiedzącego o nich, ale niebiorącego w nich udziału.

Ogarnął go inny rodzaj paniki, przebił się przez żar, lód i bezstronną obserwację: nie wolno mu poddać się spokojowi. Jeszcze nie teraz! Zaraz coś się wydarzy! Nie był pewien, o co chodzi, ale to na pewno miało nastąpić. A on będzie musiał tam wtedy być!

Zagiętymi jak szpony palcami wspinał się po ścianach wody, kopał w nie wściekle i walczył ze chcącymi pęknąć płucami. Przebił powierzchnię, wymachując rękami i nogami, by pozostać nad czarną otchłanią. Wspinaj się! Wspinaj!

Fala pod nim narastała, siedział na szczycie toczącego się wzgórza, unurzany w pianie i mroku. Nicość. Odwróć się. Odwróć!

W końcu nastąpiło to, co musiało nastąpić. Wybuch był potężny, usłyszał go przez przewalającą się wodę i wicher, widok i dźwięk stały się czymś na kształt bramy prowadzącej do spokoju. Niebo rozświetliło się jak ognisty diadem i z korony płomieni ku ciemności zaczęły wystrzeliwać przedmioty wszelkich kształtów i rozmiarów.

Wygrał. Cokolwiek to miało być, zwyciężył.

Nagle znowu spadał w dół, zapadał się w otchłań. Czuł, jak kipiąca woda zwala mu się na ramiona, chłodzi rozżarzone do białości miejsce na skroni, ogrzewa lodowate rany na brzuchu, nogach i…

Na piersi. Pierś przyprawiała go o katusze! Został trafiony – cios był miażdżący i niemożliwy do wytrzymania. I znowu! Zostaw mnie w spokoju! Daj mi odpocząć…

Znowu!

Ponownie zaczął uderzać rękami i kopać… aż poczuł. Coś grubego, pokrytego tłustą mazią, poruszającego się w rytmie morza. Nie wiedział, co to, ale było i trzymał się tego mocno.

Tylko nie puść! Nie puść, a dopłyniesz w spokojne miejsce. W ciszę ciemności… i spokoju.

• • •

Promienie porannego słońca przedarły się przez zaciągającą wschodnie niebo mgłę, rozświetlając migotaniem spokojne wody Morza Śródziemnego. Kapitan niewielkiego kutra rybackiego, człowiek o oczach podbiegłych krwią i dłoniach poznaczonych bliznami i świeżymi ranami, siedział na nadburciu i palił gauloise’a, zadowolony, że morze jest gładkie jak lustro. Popatrzył w kierunku otwartej nadbudówki, gdzie jego młodszy brat przesuwał do przodu dźwignię przepustnicy, żeby nadrobili nieco stracony czas. Jedyny członek ich załogi stał kilka kroków od niego i sprawdzał sieć. Śmiali się z czegoś, co wydawało się miłą odmianą, ponieważ w nocy nie było im do śmiechu. Skąd wziął się ten sztorm? Prognozy pogody z Marsylii niczego takiego nie zapowiadały – inaczej pozostaliby przy brzegu. Chciał dotrzeć o świcie na łowiska znajdujące się osiemdziesiąt kilometrów na południe od La Seyne-sur-Mer, ale nie za cenę kosztownych napraw, a które były w dzisiejszych czasach tanie?

Albo za cenę życia, a w nocy były momenty, że skóra mu cierpła.

– Wyglądasz na zmęczonego, braciszku! – zawołał jego brat, szczerząc zęby w uśmiechu. – Zdrzemnij się chwilę, dam sobie ze wszystkim radę!

– Tak, to prawda, jesteś bardzo zdolny, a ja bardzo zmęczony – odparł, po czym wyrzucił niedopałek za burtę i zsunął się po sieci na pokład. – Nieco snu by nie zaszkodziło.

Dobrze było mieć brata przy sterze. Na rodzinnej łodzi pilotem zawsze powinien być członek rodziny – mają lepsze oczy. Nawet jeśli jest to brat mówiący gładkim językiem literata, a nie szorstkimi słowami jak on sam. Niesamowite! Rok na uniwersytecie i już zachciało mu się założyć compagnie! Posiadając tylko jeden kuter, który najlepsze dni miał już dawno za sobą. Szalone. Do czego przydały się tej nocy jego książki, kiedy compagnie niemal wywróciła się do góry dnem?

Zamknął oczy, pozwalając skórze dłoni namakać w przelewającej się po pokładzie wodzie. Sól dobrze zrobi na rany, powstałe, gdy przywiązywali sprzęty, które nie raczyły w trakcie sztormu stać gdzie powinny.

– Patrz! Tam!

Bratu nagle zachciało się pokrzyczeć – bystry wzrok może czasem być przekleństwem, bo jak tu teraz zasnąć?

– Co jest?!

– Dziób od bakburty! Człowiek w wodzie! Czegoś się trzyma! Jakiegoś śmiecia, prawdopodobnie belki.

• • •

Kapitan chwycił ster i skręcił tak, by znaleźć się po prawej stronie rozbitka, po czym zgasił silnik dla zmniejszenia fali. Mężczyzna sprawiał wrażenie, jakby najmniejszy ruch mógł zepchnąć go z kawałka drewna, którego się trzymał. Miał białe dłonie: zaciśnięte na krawędzi deski palce wyglądały jak szpony, ale reszta ciała była wiotka jak u topielca, który opuścił ten świat.

– Zróbcie pętlę z liny! – zawołał kapitan do brata i marynarza. – Zanurzcie ją i otoczcie nogi. Spokojnie… Przesuńcie ją w stronę brzucha, a potem zacznijcie delikatnie ciągnąć…

– Nie odrywa dłoni od drewna!

– Złap go za palce! Odegnij je. To może być pośmiertny skurcz.

– Nie… Żyje. Choć ledwo, ledwo. Porusza wargami, ale nic się z nich nie wydobywa, żaden dźwięk. Rusza też oczami, choć nie sądzę, by nas widział.

– Ręce wolne!

– Podnieście go. Złapcie za ramiona i wciągnijcie na łódź. Raz… dwa!

– Matko Boska, popatrz na jego głowę! – krzyknął marynarz. – Ma pękniętą na pół czaszkę!

– Musiał w czasie sztormu uderzyć w jakiś ostry kant – rzucił brat kapitana.

– Nie – zaoponował właściciel kutra. – To czyste cięcie, jak brzytwą. Od kuli. Ktoś go postrzelił.

– Nie możesz tego wiedzieć na pewno.

– Do tego kilka razy – kontynuował kapitan, przyglądając się ciału rozbitka. – Płyniemy do Île de Port Noir, to najbliższa wyspa. Mają tam lekarza.

– Tego Anglika?

– Nadal praktykuje.

– Kiedy może. Jeśli wino mu pozwala. Lepiej radzi sobie ze zwierzętami swoich pacjentów niż z nimi samymi.

– Nieważne. Przypuszczam, że zanim tam dopłyniemy, facet przeniesie się na łono Abrahama. Jeśli przypadkiem przeżyje, każę mu zapłacić za dodatkowe paliwo i stracony połów. Weź apteczkę. Opatrzymy mu głowę, na ile się da.

– Patrzcie! – zawołał marynarz. – Popatrzcie na jego oczy.

– Co z nimi? – spytał brat kapitana.

– Przed chwilą były szare jak stalowe liny, a teraz są błękitne!

– Słońce pojaśniało – odparł ze wzruszeniem ramion kapitan. – Albo twoje oczy płatają ci figle. To bez znaczenia, w grobie i tak nie ma kolorów.

• • •

Gwizdki kutrów mieszały się z bezustannym skrzekiem mew, tworząc obecne w każdym porcie tło dźwiękowe. Było późne popołudnie, słońce zamieniło się na zachodzie w kulę ognia, powietrze stało się nazbyt wilgotne i za gorące. Nad pirsami wzdłuż brzegu biegła brukowana uliczka. Wznosiło się przy niej kilka pokrytych plamami, niegdyś białych domów, poprzedzielanych trawą, która wyrosła dziko na wyschniętej ziemi i piachu. Z wystroju werand pozostały jedynie zasłonki, pozszywane ze strzępów koronek, i kruszące się stiuki, popodpierane powstawianymi ad hoc belkami. Domy pamiętały lepsze czasy – kilka dziesięcioleci temu, kiedy mieszkańcom omyłkowo się wydawało, że Île de Port Noir może stać się kolejnym śródziemnomorskim miejscem pysznej zabawy. Nigdy do tego nie doszło.

Od każdego budynku prowadziła do ulicy ścieżka, najbardziej wydeptana przy ostatnim w szeregu. Dom ten należał do Anglika przybyłego do Port Noir przed ośmioma laty w okolicznościach, których nikt nie rozumiał i które nikogo nie obchodziły. Był lekarzem, a nabrzeże potrzebowało lekarza. Klamry, igły i skalpele albo pomagały szybko wrócić do pracy, albo wręcz przeciwnie. Jeśli ktoś miał spotkanie z le médecin w jego dobry dzień, szwy wychodziły nieźle. Jeśli odór wina albo whisky był zbyt wyraźny, człowiek ryzykował.

I tak lepsze to niż nic.

Nie dziś jednak; dziś nikt nie wszedł na ścieżkę. To była niedziela, a dla nikogo nie stanowiło tajemnicy, że w sobotę doktor upija się w cztery dupy w miasteczku i kończy wieczór z pierwszą lepszą dziwką. Jeszcze nie przyjęto do wiadomości, że w ostatnich tygodniach doktor zmienił sobotnie zwyczaje. Nie widywano go w miasteczku, ale co z tego – regularnie posyłano mu do domu kolejne butelki szkockiej. Co oznaczało, że po prostu pije w domu, z jakiegoś powodu postanowiwszy nie wychodzić od dnia, kiedy kuter z La Ciotat dopłynął do brzegu z obcym, który bardziej wyglądał na trupa niż żywego człowieka.

• • •

Doktor Geoffrey Washburn obudził się ze wzdrygnięciem. Podbródek miał wciśnięty w obojczyk, przez co zapach z ust wpadał mu do nozdrzy, a nie był zbyt przyjemny. Washburn zamrugał, by wrócić do przytomności, i spojrzał w kierunku otwartych drzwi sypialni. Czyżby drzemkę przerwał mu kolejny nieskładny monolog pacjenta? Nie, nie było żadnego dźwięku. Nawet mewy za oknem zachowywały się nadzwyczaj cicho, trwał święty dla wyspy dzień i do portu nie wpływały żadne kutry, by szydzić z ptaków złowionymi rybami.

Washburn popatrzył na pustą szklankę i opróżnioną do połowy butelkę whisky, stojące na stoliku obok krzesła. Poprawa. W zwykłą niedzielę obie byłyby o tej porze puste, a szkocka usunęłaby z ciała ból minionej nocy. Uśmiechnął się do siebie, kolejny raz błogosławiąc mieszkającą w Coventry starszą siostrę, która co miesiąc przysyłała mu pieniądze, dzięki czemu stać go było na whisky. Bess była dobrą dziewczyną i choć wiedział, że bez uszczerbku dla siebie mogłaby przysyłać mu więcej, i tak odczuwał wdzięczność. Któregoś dnia siostra straci cierpliwość, pieniądze znikną i zapomnienia trzeba będzie szukać w najtańszym winie. Aż ból skończy się na zawsze.

Zaczął się godzić z tą możliwością… aż trzy tygodnie i pięć dni temu wyciągnięto z morza i dostarczono mu pod drzwi półżywego obcego. Rybacy nie uważali za stosowne nawet się przedstawić. Ich posługa miała być jedynie aktem miłosierdzia, nie chcieli się w tę sprawę wikłać. Bóg na pewno by ich zrozumiał – mężczyzna został postrzelony.

Rybacy nie wiedzieli, że w ciele obcego kryło się coś więcej niż pociski. Także w jego umyśle.

Chudy lekarz podniósł się z krzesła i niepewnym krokiem podszedł do wychodzącego na port okna. Zamknął oczy, by nie oślepiało go słońce, opuścił żaluzję, po czym wyjrzał między listewkami, chcąc sprawdzić, co się dzieje na ulicy, a zwłaszcza zlokalizować źródło terkotu. Okazał się nim powóz konny – rybacka rodzina wybierała się na niedzielną przejażdżkę. Gdzie indziej człowiek mógłby ujrzeć podobny widok? W tym momencie przypomniały mu się powozy i pięknie wyczesane wałachy, które przez letnie miesiące woziły turystów po londyńskim Regent’s Parku. Roześmiał się głośno na to porównanie, jego śmiech był jednak krótki, przerwany wspomnieniem niewyobrażalnego wydarzenia sprzed trzech tygodni. Porzucił nadzieję na ponowne ujrzenie Anglii, ale być może sprawy przybiorą inny obrót. Obcy mógł wszystko zmienić.

Jeśli jego przewidywania nie były błędne, mogło to nastąpić każdego dnia, każdej godziny, może nawet minuty. Rany nóg, brzucha i klatki piersiowej były głębokie i poważne i prawdopodobnie okazałyby się śmiertelne, gdyby po postrzałach kule nie utkwiły w ciele, gdzie były nieustannie kauteryzowane i omywane przez morską wodę. Wyjęcie pocisków nie było aż tak bardzo niebezpieczne, tkanka została bowiem nasączona, zmiękczona, wysterylizowana, a przez to wręcz gotowa do cięcia. Prawdziwy problem stanowiła rana czaszki – co prawda kula wniknęła podskórnie, lecz wyglądało na to, że spowodowała naruszenie włóknistych stref wzgórza i struktury hipokampa. Gdyby pocisk wbił się bardziej w bok, kilka milimetrów w prawo lub w lewo, witalne funkcje mózgu zostałyby wyłączone, a tak nic nie zostało zablokowane i Washburn podjął decyzję. Na półtorej doby całkowicie odstawił alkohol, jedząc tyle skrobi i wlewając w siebie tyle wody, ile mógł wchłonąć jego organizm, po czym wykonał najdelikatniejszy zabieg, jakiego się podjął, odkąd zwolniono go ze szpitala Macleans w Londynie. Milimetr po milimetrze oczyszczał włókniste obszary za pomocą szczotkowania, po czym naciągnął skórę na ranę i zaszył ją, doskonale zdając sobie sprawę, że najmniejszy błąd ruchu szczoteczki, igły albo zacisku spowoduje śmierć pacjenta.

Nie chciał śmierci nieznanego mężczyzny z wielu powodów. Ale jeden z tych powodów miał dla niego szczególne znaczenie.

Kiedy było po wszystkim, a czynności życiowe pacjenta pozostawały stabilne, doktor Geoffrey Washburn wrócił do swojego chemiczno-fizjologicznego atrybutu. Butelki. Upił się i nie trzeźwiał, ale nie przekroczył pewnej granicy. Cały czas wiedział, gdzie jest i co robi. Zdecydowanie była to poprawa.

Lada dzień, a może nawet lada godzina obcy skupi wzrok i z jego ust popłyną zrozumiałe słowa.

Może właśnie w tej chwili.

• • •

Słowa pojawiły się pierwsze. Popłynęły z ust nieznajomego, kiedy poranek przywiódł chłodną bryzę znad morza.

– Kto tu jest? Kto jest w pokoju?

Doktor usiadł na łóżku polowym, cicho spuścił nogi i powoli wstał. Ważne, by nie wystraszyć pacjenta irytującym dźwiękiem czy gwałtownym ruchem, co mogłoby spowodować regresję psychologiczną. Należało się z nim obchodzić równie delikatnie jak z jego mózgiem podczas przeprowadzonego zabiegu. Następne minuty będą kluczowe, ale Washburn lekarz był przygotowany.

– Przyjaciel – odparł cicho.

– Przyjaciel?

– Mówi pan po angielsku. Tak sądziłem. Podejrzewałem, że jest pan Amerykaninem albo Kanadyjczykiem. Pańskie zęby z pewnością nie były leczone w Anglii ani Paryżu. Jak się pan czuje?

– Nie wiem.

– To zajmie trochę czasu. Chce pan opróżnić jelita?

– Słucham?

– Walnąć kupę. Do tego służy stojący przy łóżku pojemnik. Ten biały po lewej stronie. Oczywiście, jeśli w porę się po niego sięgnie.

– Przepraszam.

– Nie ma potrzeby. To tylko fizjologia. Jestem lekarzem, pańskim lekarzem. Nazywam się Geoffrey Washburn. A pan?

– Słucham?

– Spytałem, jak się pan nazywa.

Obcy poruszył głową i wbił wzrok w białą ścianę, poznaczoną paskami porannego światła. Po chwili odwrócił się i skierował spojrzenie błękitnych oczu prosto na doktora.

– Nie wiem.

– O mój Boże…

• • •

– Mówiłem panu już kilka razy: to wymaga czasu. Im usilniej będzie pan z tym walczył, im bardziej będzie się pan dręczył, tym będzie gorzej.

– Jest pan pijany.

– Najogólniej tak. Ale to bez związku z tematem. Mogę podsunąć to i owo, jeśli zechce mnie pan wysłuchać.

– Ależ słucham pana, nic innego nie robię.

– Nieprawda. Chowa się pan w kokonie i zasłania umysł pokrowcem. Proszę ponownie mnie wysłuchać.

– Słucham.

– Kiedy był pan w śpiączce, przedłużonej śpiączce, mówił pan w trzech językach: po angielsku, po francusku i w jakimś cholernym nosowym dialekcie, który jak podejrzewam, pochodzi z Azji. Oznacza to, że jest pan poliglotą, że mieszkał pan w różnych częściach świata. Proszę pomyśleć geograficznie. Który język jest dla pana najłatwiejszy?

– Najwyraźniej angielski.

– Już się co do tego zgodziliśmy. A który sprawia panu najwięcej trudności?

– Nie wiem.

– Pana oczy są okrągłe, nie skośne. Powiedziałbym, że z pewnością nie ma pan azjatyckich rysów twarzy.

– Z pewnością.

– Dlaczego więc mówi pan jakimś azjatyckim językiem? Proszę teraz pomyśleć w kategorii skojarzeń. Zapisałem kilka słów, niech ich pan posłucha. Wypowiem je fonetycznie. Ma-kwa. Tam-kwan. Kee-sah. Co jako pierwsze przychodzi panu do głowy?

– Nic.

– Niezłe przedstawienie.

– Czego pan, do diabła, chce?

– Czegoś. Czegokolwiek.

– Jest pan pijany.

– Już to ustaliliśmy i wcale się z panem nie sprzeczam. Proszę tylko pamiętać, że uratowałem panu cholerne życie. Pijany czy nie, jestem lekarzem. Kiedyś byłem bardzo dobry.

– Co się stało?

– Pacjent zadaje pytania lekarzowi?

– Czemu nie?

Washburn zamiast odpowiedzieć, wyjrzał przez okno.

– Byłem pijany – odezwał się po chwili. – Podobno z tego powodu zabiłem na stole operacyjnym dwóch pacjentów. Przy jednym bym się wykręcił. Przy dwóch było to niemożliwe. Szybko dostrzegają schemat, niech ich Bóg błogosławi. Nigdy nie dawaj komuś takiemu jak ja skalpela, zachowując pozory szacowności.

– To było konieczne?

– Co było konieczne?

– Butelka.

– Tak, do jasnej cholery – odparł Washburn cicho i odwrócił się od okna. – Było i jest. A tam, gdzie dotyczy to lekarza, pacjent nie ma prawa oceniać.

– Przepraszam.

– Ma pan denerwujący nawyk przepraszania. To nadużywana forma protestu i w żadnym stopniu nie wydaje się naturalna. Nawet przez sekundę nie uwierzyłem, że jest pan z tych, co przepraszają.

– W takim razie wie pan coś, o czym nie mam pojęcia.

– O panu? Wiem mnóstwo. Niewiele jednak z tego ma sens.

Chory, siedzący na krześle, pochylił się do przodu. Rozpięta koszula rozsunęła się, ukazując bandaże na piersi i brzuchu. Skrzyżował szczupłe, umięśnione ramiona, aż wystąpiły mu żyły.

– Coś poza tym, o czym mówiliśmy?

– Oczywiście.

– Coś, co mówiłem w śpiączce?

– Nie do końca. Dyskutowaliśmy nad większością tego bełkotu: językach, pańskiej wiedzy geograficznej, znajomości miast, o których nigdy lub tylko zdawkowo słyszałem, pańskiej obsesji unikania nazwisk, nazwisk, które chciałby pan wymienić, ale tego nie robi, pańskiej skłonności do konfrontacji – ataku, wycofania się, ukrycia, ucieczki – dość agresywnej, jeśli mogę dodać. Nieraz musiałem dla ochrony ran wiązać panu ręce. Rozmawialiśmy o tym wszystkim, jest jednak coś jeszcze.

– Co ma pan na myśli? Dlaczego nic pan nie powiedział?

– Ponieważ chodzi o sprawy fizyczne. Zewnętrzną skorupę, że tak powiem. Nie byłem pewien, czy jest pan gotów to usłyszeć. Wciąż nie jestem pewien.

Mężczyzna opadł na oparcie krzesła, ciemne brwi zsunęły się w irytacji pod czupryną ciemnobrązowych włosów.

– To diagnoza, o którą pana nie poproszono. Jestem gotów.

O co chodzi?

– Możemy zacząć od pańskiej głowy? Od przystojnej twarzy?

– Czy coś z nią jest nie tak?

– To nie jest twarz, z jaką się pan urodził.

– Co pan ma na myśli?

– Kiedy patrzy się pod dobrą lupą, zawsze da się dostrzec ślady zabiegów chirurgicznych. Pańska twarz została zmodyfikowana.

– Zmodyfikowana?

– Ma pan wydatny podbródek, śmiem twierdzić, że kiedyś był w nim dołek. Usunięto go. Pańska lewa kość policzkowa, przy czym obie są wydatne, co jest zapewne zasługą słowiańskich przodków kilka pokoleń wstecz, nosi drobne ślady interwencji chirurgicznej. Zaryzykowałbym twierdzenie, że usunięto znamię. Pański nos jest angielski, choć kiedyś prawdopodobnie był bardziej wydatny. Subtelnie go zwężono. Zmiękczono pańskie ostre rysy twarzy, ukrywając jej charakter. Wie pan, o czym mówię?

– Nie.

– Jest pan przystojnym mężczyzną, ale pańska twarz najbardziej wyróżnia się tym, pod jaką kategorię podpada.

– Kategorię?

– Zgadza się. Jest pan prototypem białego Anglosasa, jakich widuje się codziennie na lepszych boiskach do krykieta i kortach tenisowych. Albo w barze Mirabel. Te twarze są niemal nie do odróżnienia jedna od drugiej. Regularne rysy, proste zęby, przylegające do głowy uszy. Nic nie zaburza tej harmonii, wszystko wydaje się na swoim miejscu, tyle że całość jest zbyt miękka.

– Miękka?

– No cóż, może lepszym określeniem takiej osoby byłoby: „rozpieszczona”. Zdecydowanie pewna siebie, wręcz arogancka, nawykła do stawiania na swoim.

– W dalszym ciągu nie łapię, co pan mówi.

– Proszę spróbować tak: zmiana koloru włosów zmienia twarz. Pańskie zostały ufarbowane, na co wskazują odrosty i łamliwość spowodowana użyciem farby. Zakłada pan okulary, zapuszcza wąsy i staje się innym człowiekiem. Daję panu trzydzieści kilka lat, ale może pan mieć dziesięć więcej albo pięć mniej. – Washburn przerwał, obserwując reakcję rozmówcy, jakby się zastanawiał, czy kontynuować. – A skoro mówimy o okularach, czy pamięta pan badania, które przeprowadzaliśmy tydzień temu?

– Oczywiście.

– Ma pan idealny wzrok, nie potrzebuje pan okularów.

– Też tak uważam.

– W takim razie skąd na rogówce i powiekach ślady długotrwałego używania soczewek kontaktowych?

– Nie mam pojęcia. To nielogiczne.

– Mogę coś zasugerować?

– Chętnie usłyszę.

– Niekoniecznie. – Doktor odwrócił się do okna i zamyślony, wyjrzał na zewnątrz. – Niektóre rodzaje szkieł kontaktowych służą do zmiany koloru oczu, a efekt ten najłatwiej osiągnąć w przypadku osób o szarej lub niebieskiej tęczówce. Pańskie są mieszanką. Niekiedy wydają się orzechowoszare, w innym zaś świetle – błękitne. Natura hojnie obdarzyła pana w tym zakresie, modyfikacja nie zawsze była potrzebna.

– Potrzebna do czego?

– Do zmiany wyglądu. Powiedziałbym, że to bardzo profesjonalne. Wizy, paszporty, prawa jazdy – możliwość zmiany wedle woli. Włosy: brązowe, blond, kasztanowe. Oczy – wszyscy wiedzą, że nie można zmienić koloru oczu – zielone, szare, błękitne? Możliwości są niemal nieograniczone, nieprawdaż? A wszystko w ramach rozpoznawalnej kategorii, w której twarze z powodu powtarzalności nie zwracają na siebie uwagi.

Chory z trudem wstał z krzesła. Musiał się podeprzeć rękami, z wysiłku wstrzymał oddech.

– Możliwe też, że strzela pan kulą w płot. Może się pan bardzo mylić.

– Ślady, o których mówiłem, istnieją, są widoczne. To dowód.

– Zinterpretowany przez pana z dużą dawką cynizmu. A jeśli miałem wypadek i zostałem poskładany do kupy? To by wyjaśniało zabiegi chirurgiczne.

– Nie tego typu, jakie pan przeszedł. Farbowanie włosów oraz usuwanie dołków w podbródku i znamion nie wchodzi w zakres chirurgii odtwarzającej.

– Nie wie pan tego! – powiedział ze złością nieznajomy. – Są różne wypadki, różne rodzaje zabiegów. Nie było pana na miejscu, gdy mnie operowano, nie może pan mieć pewności!

– Świetnie! Proszę się złościć. Za rzadko pan to robi. A kiedy krew się w panu zagotuje, proszę myśleć. Kim pan był? Kim pan jest?

– Handlowcem… dyrektorem w międzynarodowej firmie specjalizującej się w handlu z Dalekim Wschodem. To możliwy wariant. Albo nauczycielem… języków. Gdzieś na jakimś uniwersytecie. To też możliwe.

– Jasne. Proszę jakiś wymienić. Teraz!

– Nie… nie mogę. – Chory spojrzał na niego bezradnie.

– Ponieważ sam pan w to nie wierzy.

Mężczyzna pokręcił głową.

– Nie. A pan?

– Ja też nie – odparł Washburn. – Z bardzo określonego powodu. Zawody, które pan wymienił, wiążą się raczej z siedzącym trybem życia, a pan ma ciało człowieka poddawanego obciążeniom fizycznym. Nie mam na myśli wytrenowanego sportowca ani kogoś w tym stylu. Nie jest pan, jak to się mówi, pakerem. Pańskie mięśnie mają jednak prawidłowy tonus, ramiona i dłonie są nawykłe do wysiłku i dość mocne. W innych okolicznościach uznałbym, że jest pan robotnikiem, przyzwyczajonym do noszenia ciężkich przedmiotów, albo rybakiem, zaprawionym do wyciągania sieci przez cały dzień. Pańska wiedza, nie mówiąc o intelekcie, wyklucza to jednak.

– Dlaczego mam wrażenie, że dąży pan do czegoś określonego?

– Ponieważ współpracujemy ze sobą już od kilku tygodni, w dodatku pod presją, i dostrzega pan schemat.

– Mam więc rację?

– Ma pan. Musiałem sprawdzić, jak przyjmie pan to, co właśnie powiedziałem. Chirurgię plastyczną, włosy, szkła kontaktowe.

– Zdałem?

– Z doprowadzającym do furii opanowaniem. Czas nadszedł: nie ma sensu dalej tego odwlekać. Szczerze mówiąc, brakuje mi już cierpliwości. Proszę za mną. – Washburn ruszył do drzwi w tylnej ścianie, prowadzących do ambulatorium. Kiedy znaleźli się w środku, podszedł do staromodnego projektora z zardzewiałą i spękaną obudową grubej soczewki obiektywu. Postawił urządzenie na stoliku i włożył wtyczkę w gniazdko. – Kazałem go sobie przywieźć z Marsylii. Nie jest to może najlepszy sprzęt, ale dla naszych celów wystarczy. Może pan zaciągnąć zasłony?

Mężczyzna bez nazwiska i pamięci podszedł do okna i spełnił jego prośbę. Pokój pogrążył się w ciemnościach. Washburn zapalił światło w projektorze i na ścianie pojawił się jasny prostokąt. Wsunął za obiektyw mały kawałek celuloidu.

Na ścianie pojawiły się powiększone litery:

Die Bank Gemeinschaft

11 Bahnhofstrasse. Zurych

Zero-siedem–siedemnaście-dwanaście–zero

–

czternaście–dwadzieścia-sześć-zero

– Co to jest? – spytał mężczyzna bez nazwiska.

– Proszę się przyjrzeć. Przeanalizować. Zastanowić się.

– Jakieś konto bankowe.

– Właśnie. Nazwa na górze i adres to bank, odręcznie napisane liczby zastępują nazwisko, a ze sposobu, w jaki zostały pogrupowane, wynika, że stanowią podpis właściciela konta. Standardowa procedura.

– Skąd pan to ma?

– Wyjąłem z pańskiego ciała. To maleńki negatyw, podejrzewam, że ma rozmiar połowy klatki z trzydziestopięciomilimetrowej taśmy filmowej. Był wszczepiony, chirurgicznie, pod skórę, nad pana prawym biodrem. Numery są napisane pańskim pismem, to pana podpis. Z jego pomocą może pan otworzyć sejf w Zurychu.

Rozdział 2

Wybrali imię Jean-Pierre. Nie zaskakiwało nikogo ani nikogo nie obrażało – imię tak powszechne w Port Noir jak każde inne.

Z Marsylii przywieziono sześć książek, różnej wielkości i grubości, cztery po angielsku i dwie po francusku. Były to książki medyczne, dotyczące urazów głowy i uszkodzeń pamięci. Zawierały ilustracje ukazujące przekroje mózgu i setki nieznanych słów, z którymi trzeba się było zapoznać i które trzeba było spróbować zrozumieć. Lobes occipital i temporal, cortex i włókna łączące corpus callosum, układ limbiczny – zwłaszcza hippocampus i ciała suteczkowate, niezbędne wraz z fornix mózgu do działania pamięci i funkcji przypominania. Przy ich uszkodzeniu dochodziło do amnezji.

W jednej z książek opisano badania psychologiczne o wpływie stresu emocjonalnego na powstawanie stagnate hysteria i mental aphasia – stanów powodujących częściowy lub całkowity zanik pamięci. Zanik pamięci.

Amnezja.

– Nie ma reguł – stwierdził ciemnowłosy mężczyzna, trąc oczy z powodu niewystarczającego światła lampy stołowej. – To jak puzzle geometryczne, amnezja może być wypadkową dowolnej kombinacji zjawisk. Na płaszczyźnie organicznej lub funkcjonalnej, albo na obu po trochu. Może być trwała lub przejściowa. Żadnych reguł!

– Zgadzam się – przyznał siedzący pod przeciwległą ścianą Washburn, pociągając kolejny łyk whisky. – Sądzę jednak, że zbliżamy się do tego, co się wydarzyło. Co, jak sądzę, naprawdę się wydarzyło.

– Czyli?

– Właśnie pan powiedział: „obu po trochu”. Choć określenie „po trochu” należałoby chyba zamienić na: „mnóstwo”. Potężne urazy.

– Potężne urazy czego?

– Sfery organicznej i psychicznej. Łączą się ze sobą, splatają, są dwoma pasmami doświadczeń i bodźców, które nierozerwalnie przechodzą jeden w drugi.

– Ile pan wypił?

– Mniej, niż pan sądzi, ale to nieistotne. – Doktor wziął do ręki podkładkę, do której przypiętych było sporo kartek z notatkami. – Oto pańska historia: nowa, od dnia, kiedy się pan tu zjawił. Pozwolę sobie streścić. Rany cielesne wskazują, że sytuacja, w której się pan znalazł, była przepełniona stresem psychologicznym, stan przerażenia, spowodowany przebywaniem przez przynajmniej dziewięć godzin w wodzie, nasilił uszkodzenia psychiczne. Ciemność, gwałtowny ruch, płuca stale na granicy zagrożenia brakiem powietrza: to wszystko czynniki, które mocno ingerują w psychikę. Aby móc sobie poradzić z sytuacją, czyli przeżyć, konieczne było skasowanie w pamięci tego, co nastąpiło przedtem. Nadąża pan?

– Tak sądzę. Głowa próbowała się bronić.

– Nie głowa, umysł. Proszę to rozróżniać, to ważne. Wrócimy do głowy, ale nazwiemy ją inaczej: mózg.

– W porządku. Umysł, nie głowa… czyli mózg.

– Doskonale. – Washburn przekartkował notatki. – Jest tu kilkaset obserwacji. Zwykłe zapiski lekarskie: dawki leków, reakcja na nie i tak dalej, większość jednak dotyczy pana, pańskiej osoby. Słów, jakich pan używa i na jakie pan reaguje, zwrotów, jakie pan stosuje – o ile byłem w stanie zapisać – zarówno świadomych, jak i nieświadomych, wypowiadanych przez sen, także wówczas, gdy był pan pogrążony w śpiączce. Nawet sposobu pańskiego chodzenia, mówienia albo naprężania ciała, kiedy zostanie pan zaskoczony lub ujrzy coś interesującego. Wygląda na to, że jest pan zbiorowiskiem przeciwieństw, tkwi w panu podprogowa agresja, zwykle dobrze kontrolowana, ale bardzo żywa. Jest też melancholia, która najwyraźniej sprawia panu ból, rzadko jednak daje pan upust złości, którą ten ból musi wywoływać.

– Wywołuje pan ją teraz – przerwał mężczyzna bez pamięci. – Omawialiśmy wiele razy moje słownictwo i sposób wyrażania się…

– I będziemy to kontynuować. Tak długo, dopóki robimy postępy.

– Nie miałem świadomości czynienia jakichkolwiek postępów.

– Nie, jeśli chodzi o tożsamość czy pana zawód, dowiadujemy się jednak, co pan lubi i z czym najlepiej sobie radzi. Nieco to przerażające.

– W jakim sensie?

– Dam przykład. – Doktor odłożył podkładkę i wstał. Podszedł do prymitywnej szafki stojącej pod ścianą, wysunął szufladę i wyjął z niej duży pistolet samopowtarzalny. Mężczyzna bez pamięci zesztywniał, Washburn był świadom jego reakcji. – Nigdy go nie używałem i nie wiem, czybym umiał, ale mieszkam na wybrzeżu. – Uśmiechnął się i nagle, bez ostrzeżenia, rzucił broń mężczyźnie. Ten złapał pistolet w powietrzu szybkim, płynnym i pewnym ruchem. – Proszę go rozłożyć, tak to się chyba mówi.

– Słucham?

– Proszę go rozłożyć. Już!

Mężczyzna spojrzał na pistolet, po czym jego palce zaczęły fachowo manipulować bronią. W niecałe pół minuty była całkowicie rozłożona. Popatrzył na doktora.

– Rozumie pan, co mam na myśli? – spytał Washburn. – Jedną z pańskich umiejętności jest niezwykła znajomość broni.

– Dowódca wojskowy… – powiedział mężczyzna napiętym głosem, w którym ponownie pojawiła się obawa.

– Mało prawdopodobne – zaoponował doktor. – Kiedy po raz pierwszy obudził się pan ze śpiączki, opowiedziałem panu o stanie pańskich zębów. To, co z nimi robiono, zdecydowanie nie jest robotą lekarzy wojskowych. No i wszystkie te zabiegi chirurgii plastycznej moim zdaniem całkowicie wykluczają wojsko.

– Więc co?

– Nie zastanawiajmy się teraz nad tym, wróćmy do tego, co się wydarzyło. Mamy do czynienia z pamięcią, tak? Ze stresem psychologicznym, stanem przerażenia. Nie mówimy o mózgu w znaczeniu organicznym, lecz o presji psychicznej. Wyrażam się jasno?

– Proszę kontynuować.

– Kiedy znikają okoliczności, które wywołały wstrząs, słabnie także presja. Psychika nie musi już być chroniona. Z czasem pańskie umiejętności i zdolności powrócą. Przypomni pan sobie określone schematy zachowań, najprawdopodobniej będzie je pan realizował w dość naturalny sposób, niektóre wręcz odruchowo. Istnieje jednak pewna luka i wszystko, co zawierają te kartki, mówi mi, że nie uda się jej wypełnić. – Washburn zatrzymał się i wrócił do krzesła oraz szklanki. Usiadł i napił się, przymykając powieki.

– Proszę mówić dalej – szepnął mężczyzna bez pamięci.

Lekarz otworzył oczy i skierował spojrzenie na pacjenta.

– Wróćmy teraz do głowy, którą określiliśmy mianem mózgu. Organicznego tworu z miliardami komórek i współdziałających elementów. Czytał pan w książkach o sklepieniu i układzie limbicznym, włóknach hipokampa i wzgórzu, ciele modzelowatym, a zwłaszcza o chirurgicznych technikach lobotomii. Najdrobniejsza ingerencja może spowodować drastyczne zmiany. To właśnie przydarzyło się panu. Doszło do organicznego uszkodzenia. Można to porównać do muru, w którym poprzestawiano cegły: struktura organiczna straciła dotychczasowy układ.

– I?

– Zmniejszająca się presja psychologiczna pozwoli, już pozwala, na powrót umiejętności i uzdolnień, nie sądzę jednak, że kiedykolwiek będzie pan w stanie odnieść je do czegokolwiek ze swojej przeszłości.

– Dlaczego nie?

– Ponieważ zmieniły się kanały dopuszczające wspomnienia do świadomości i je przenoszące. To zmiana fizyczna do stanu, w którym nie działają jak dawniej. Praktycznie rzecz biorąc, zostały zniszczone.

Mężczyzna siedział bez ruchu.

– Odpowiedź kryje się w Zurychu – powiedział w końcu.

– Jeszcze nie. Nie jest pan jeszcze gotów, nie jest pan wystarczająco silny.

– Ale będę.

– Będzie pan.

• • •

Mijały tygodnie, kontynuowali ćwiczenia słowne i równocześnie rosła liczba kartek z notatkami doktora, a choremu wracały siły. Było przedpołudnie dziewiętnastego tygodnia – jasny dzień, morze spokojne i błyszczące. Zgodnie ze swoim zwyczajem mężczyzna przez godzinę biegał wzdłuż brzegu i po wzgórzach. Pokonywał już dwadzieścia kilometrów, z codziennym zwiększaniem tempa i zmniejszaniem liczby odpoczynków. Siedział teraz na krześle obok okna w sypialni, ciężko oddychał i czuł, jak pot przesącza mu się przez podkoszulek. Wrócił tylnymi drzwiami i wszedł do sypialni przez ciemny korytarz, biegnący obok salonu. Było to prostsze, ponieważ salon służył Washburnowi za poczekalnię i ulokowało się w nim kilku pacjentów z ranami ciętymi, które należało opatrzyć. Siedzieli na krzesłach z przestraszonymi minami, zastanawiając się, w jakim stanie jest dziś rano le médecin. Tak naprawdę był w nie najgorszym. Geoffrey Washburn w dalszym ciągu pił jak szalony kozak, ale nie spadał z konia. Jakby w zakamarkach jego destrukcyjnego fatalizmu zakiełkowała odrobina nadziei. Mężczyzna bez pamięci wiedział, skąd się wzięła: wiązała się z bankiem przy Bahnhofstrasse w Zurychu. Dlaczego tak łatwo przypominał sobie nazwę tej ulicy?

Otworzyły się drzwi i do sypialni wpadł doktor w zaplamionym krwią pacjenta kitlu. Szczerzył się od ucha do ucha.

– Udało się! – powiedział triumfalnie, niczego nie wyjaśniając. – Powinienem otworzyć agencję i żyć z prowizji. Lepiej bym na tym wyszedł.

– O czym pan mówi?

– Jak ustaliliśmy, tego właśnie pan potrzebuje: zacząć coś robić poza domem. Od dwóch minut Jean-Pierre Bezimienny jest zatrudniony! Przynajmniej na tydzień.

– Jak pan tego dokonał? Sądziłem, że nie ma wolnych miejsc pracy.

– Wystarczyło uwolnić Claude’a Lamouche’a od bólu spowodowanego zakażeniem w nodze. Powiedziałem mu, że mam bardzo, ale to bardzo ograniczone zapasy środków przeciwbólowych. Zaczęliśmy negocjować, kartą przetargową był pan.

– Tydzień?

– Jeśli okaże się pan coś wart, być może zatrzyma pana na dłużej. Choć to nie tak ważne, prawda?

– Nie wiem. Może miesiąc temu byłoby, ale teraz? Mówiłem, że jestem gotów do wyjazdu. Chyba już by pan tego chciał. Mam spotkanie w Zurychu.

– I powinien się pan stawić na nie w optymalnej formie. Przyświeca mi bardzo egoistyczny cel, który nie dopuszcza nawrotów.

– Jestem gotów.

– Zewnętrznie patrząc, tak, ale proszę uwierzyć mi na słowo: to bardzo ważne, aby spędził pan trochę czasu na wodzie, także w nocy. Nie w warunkach cieplarnianych, jako pasażer, tylko poddany surowym wpływom natury. Prawdę mówiąc, im będą surowsze, tym lepiej.

– Kolejny sprawdzian?

– Każdy, jaki jestem w stanie wymyślić w tej prymitywnej dziurze. Gdybym mógł dla pana wywołać sztorm i drobną katastrofę statku, tobym to zrobił. Z drugiej strony Lamouche sam w sobie jest sztormem. To trudny człowiek. Opuchlizna w jego nodze zejdzie i zacznie mieć do pana urazę. Inni też, bo kogoś pan pozbawił roboty.

– Piękne dzięki.

– Nie ma sprawy. Łączymy dwa stresy. Przynajmniej jedna lub dwie noce na wodzie, oczywiście pod warunkiem, że Lamouche nie zrezygnuje ze swoich planów, to będzie nieprzyjazne środowisko, które spowodowało wyparcie wspomnień. Do tego wrogość i podejrzliwość ze strony otaczających pana ludzi, czyli namiastka obciążeń psychicznych, jakim był pan poddany.

– Dziękuję ponownie. A jeśli zdecydują się wyrzucić mnie za burtę? Podejrzewam, że to byłby sprawdzian ostateczny, zwłaszcza gdybym utonął. Choć nie wiem, czy komuś by coś z tego przyszło.

– Nic takiego się nie wydarzy.

– Cieszę się z pańskiej pewności. Chciałbym czuć podobnie.

– Proszę się pozbyć obaw. Chroni pana moja skromna osoba. Może nie jestem tak sławnym chirurgiem jak Christiaan Barnard czy Michael DeBakey, ale tylko na mnie mogą liczyć, więc nie zrobią nic, co mogłoby mi dać pretekst, by ich porzucić.

– Przecież chciałby pan stąd wyjechać. Jestem pańskim paszportem.

– Niezbadane są wyroki boskie, mój drogi pacjencie. Chodźmy. Lamouche chce widzieć pana w porcie, żeby zdążył się pan zapoznać z jego sprzętem. Wyruszacie jutro o czwartej rano. Niech pan pomyśli, jak korzystny może się okazać ten tydzień na morzu. Proszę go potraktować jak wycieczkę.

• • •

Takiej wycieczki jeszcze nie było. Ordynarny szyper brudnego, zaoliwionego kutra okazał się godnym następcą niesławnego kapitana Bligha z HMS Bounty, a jego załogę stanowiła czwórka popaprańców, ponieważ bez wątpienia w Port Noir nie znaleźliby się inni chętni do pracy z Claude’em Lamouche’em. Piątym stałym członkiem załogi był dotychczas brat głównego sieciarza, co wyraźnie powiedziano człowiekowi zwanemu Jean-Pierre w kilka minut po wypłynięciu o czwartej rano z portu.

– Zabierasz jedzenie ze stołu mojego brata – szepnął wściekle sieciarz, zaciągając się niemal przyklejonym do ust papierosem. – Z brzuchów jego dzieci.

– Będę tylko tydzień – zaprotestował Jean-Pierre. Łatwiej, znacznie łatwiej, byłoby zaproponować bezrobotnemu bratu zwrot zarobku, który Washburn pokryłby z pieniędzy od siostry, lekarz i pacjent uzgodnili jednak, że nie pójdą na taki kompromis.

– Mam nadzieję, że znasz się na ciągnięciu sieci!

Jean-Pierre się nie znał.

W ciągu następnych siedemdziesięciu dwóch godzin mężczyzna zwany Jean-Pierre’em wielokrotnie wracał do myśli o rekompensacie finansowej. Nękanie nie kończyło się ani na chwilę, nawet w nocy – zwłaszcza w nocy. Kiedy kładł się na zapchlonym materacu pod gołym niebem, miał wrażenie, że wszystkie oczy kierują się na niego w oczekiwaniu, aż dotrze na skraj snu.

– Hej, ty! Bierz wachtę! Mat zachorował. Wchodzisz za niego.

– Wstawaj! Philippe spisuje wspomnienia! Nie wolno mu przeszkadzać!

– Na nogi! Po południu porwałeś sieć. Nie będziemy ci płacić za głupotę. Ustaliliśmy, że masz ją natychmiast naprawić!

Sieci…

Jeśli dwóch ludzi było potrzebnych przy jednej burcie, jego dwa ramiona przyjmowały na siebie pracę przeznaczoną dla czterech. Jeśli pracował z kimś, następowały gwałtowne szarpnięcia i poluzowania, które zmuszały go do samodzielnego zmagania się z całym ciężarem. A jeśli i to im nie wystarczało, nagłe pchnięcie ramieniem rzucało go z impetem na nadburcie czy niemal za burtę.

Do tego Lamouche. Kulejący szaleniec, który odmierzał każdą milę morza straconymi rybami. Głos miał zgrzytliwy jak podatny na zakłócenia ryk syreny alarmowej. Nie zdarzało mu się zwracać do nikogo, nie poprzedzając imienia przekleństwem, co z każdą godziną doprowadzało Jean-Pierre’a do narastającego szaleństwa. Lamouche nie atakował jednak pacjenta Washburna, chodziło o samego doktora, a przesłanie brzmiało: Nigdy więcej. Nie na moim kutrze i nie z moimi rybami.

Plan Lamouche’a przewidywał powrót do Port Noir trzeciego dnia o zachodzie słońca i wyładowanie ryb. Potem do czwartej rano mieliby czas, żeby się upić, znaleźć jakąś dziwkę, a wreszcie złapać trochę snu – najlepiej gdyby udało się wszystko. Kiedy na horyzoncie ujrzeli ląd, stało się jednak to, co musiało.

Sieci leżały na śródokręciu, wypłukane i odpowiednio poskładane przez sieciarza i jego pierwszego pomocnika. Niemile widziany załogant, którego nazywali Jean-Pierre Sangsue, czyli Pijawka, szorował pokład szczotką na kiju. Pozostali dwaj marynarze raz za razem wylewali mu przed szczotką wiadra morskiej wody, celując nie w pokład, tylko w niego.

Za którymś razem zawartość wiadra poleciała zbyt wysoko, co oślepiło mężczyznę bez pamięci i spowodowało, że stracił równowagę. Ciężka szczotka o włosiu jak metalowe druty wyleciała mu z dłoni i ostre końcówki uderzyły klęczącego sieciarza w udo.

– Sacre diable!

– Je regrette – mruknął sprawca, przecierając oczy.

– Gówno prawda!

– Przeprosiłem – odparł Jean-Pierre. – Powiedz kumplom, żeby moczyli pokład, nie mnie.

– Nie wycieraj se gęby moimi kumplami!

– Wystarczająco długo robili to ze mną.

Sieciarz złapał trzonek szczotki, wstał i wysunął ją przed siebie jak karabin z bagnetem.

– Chcesz się pobawić, Pijawko?

– Uspokój się, daj mi szczotkę.

– Z przyjemnością, Pijawko. Masz! – Sieciarz pchnął trzonek do przodu i w dół, drapiąc pierś i brzuch Jean-Pierre’a, przebijając włosiem materiał jego koszuli.

Nie wiadomo, czy powodem było podrażnienie ran, czy złość nagromadzona w ciągu trzech dni nieustannych napaści, Jean-Pierre wiedział jedynie, że musi zareagować. A reakcja okazała się dla niego bardziej niepokojąca, niż sobie wyobrażał.

Prawą ręką złapał trzonek szczotki, jednym ruchem wbił ją sieciarzowi w brzuch i pociągnął do siebie. Lewa stopa oderwała się od pokładu i uderzyła przeciwnika w gardło.

– Tao… – Mimowolny szept wydobył się z ust Jean-Pierre’a, nie wiedział jednak, co oznacza.

Zanim zdążył się połapać, obrócił się i tym razem prawa stopa wystrzeliła do przodu jak taran, trafiając w lewą nerkę sieciarza.

– Che-sah…

Sieciarz błyskawicznie się otrząsnął, po czym skoczył na przeciwnika, zbolały i rozwścieczony, z wyciągniętymi do przodu rękami.

– Ty świnio!

Jean-Pierre przykucnął, wyrzucił w górę prawą rękę, by złapać lewe przedramię rybaka, szarpnął nim w dół, po czym wstał, ciągnąc je w górę. W najwyższym punkcie przekręcił dłoń, ponownie szarpnął i w końcu puścił przeciwnika, wbijając stopę w dolną część jego pleców. Francuz rozpłaszczył się na sieciach, jego głowa huknęła w nadburcie.

– Mee-sah! – Jean-Pierre ponownie nie zrozumiał znaczenia własnego okrzyku.

Jeden z marynarzy chwycił go od tyłu za szyję. Pacjent Washburna, nie odwracając się, wbił lewą pięść w ciało przeciwnika na wysokości miednicy, po czym pochylił się i złapał go za łokieć znajdujący się po prawej stronie jego szyi. Teraz wystarczyło przesunąć się szybkim ruchem w lewo, by posłać mężczyznę w powietrze. Poleciał przez pokład, wymachując nogami, i wylądował twarzą między kołami zębatymi wciągarki.

Do walki rzucili się pozostali dwaj marynarze. Zaczęli walić pięściami i kopać Pijawkę, a kapitan wrzeszczał:

– Le médecin! Rappelons le médecin! Doucement! Doktor! Pamiętajcie o doktorze! Ostrożnie!

Te słowa były nie na miejscu, bo kapitan błędnie ocenił sytuację. Jean-Pierre złapał nadgarstek pierwszego atakującego, zgiął go i jednym gwałtownym ruchem szarpnął w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Mężczyzna wrzasnął z bólu – nadgarstek był złamany. Ale to nie był koniec: pacjent Washburna złożył palce dłoni, zamachnął się ramionami i trafił marynarza prosto w gardło. Mężczyzna wywinął w powietrzu salto i zwalił się na pokład.

– Kwa-sah… – wyszeptał Jean-Pierre.

Czwarty z załogantów zaczął się cofać, wbijając wzrok w szaleńca, który odwzajemniał jego spojrzenie.

Było po wszystkim. Trzech ludzi Lamouche’a straciło przytomność, zostało ciężko ukaranych za zuchwałość. Wątpliwe, by któryś pojawił się o czwartej rano w porcie.

– Nie wiem, skąd pochodzisz, ale wynoś się z tego kutra…

– Słowa Lamouche’a zawierały w równych częściach pogardę i zdumienie.

Mężczyzna bez pamięci niemal uśmiechnął się z niezamierzonej ironii kapitana, bo przecież sam nie wiedział, skąd pochodzi.

• • •

– Nie możesz tu zostać – oświadczył Geoffrey Washburn, wchodząc do zaciemnionego pokoju. – Wierzyłem, że uda mi się zapobiec poważnej napaści na ciebie, jednak teraz już cię nie ochronię.

– Zostałem sprowokowany.

– Czy zasłużyli na tak surową karę? Złamany nadgarstek, wymagające szycia rany na szyi i twarzy jednego i czaszce drugiego? Poważny wstrząs mózgu i bliżej nieokreślony uraz nerki? Nie wspominając o kopniaku w krocze, który spowodował opuchliznę jąder? Moim zdaniem to się nazywa nadmiar środków bojowych.

– Gdybym zachował się inaczej, byłbym martwy. – Jean-Pierre przerwał na chwilę, odezwał się jednak ponownie, zanim doktor zdążył coś odpowiedzieć: – Chyba musimy pogadać. Wydarzyło się kilka rzeczy, przypomniałem sobie kolejne słowa. Powinniśmy porozmawiać.

– Powinniśmy, ale nie możemy. Nie ma czasu. Musisz wyjechać. Zorganizowałem to i owo.

– Teraz?

– Teraz. Powiedziałem im, że poszedłeś do miasteczka, prawdopodobnie się upić. Zaczną cię szukać całe rodziny. Każdy krzepki brat, kuzyn i pociotek. Będą mieli noże, haki, może jeden albo dwa pistolety. Jeśli cię nie znajdą, wrócą tutaj. Nie przestaną szukać, aż cię dopadną.

– Z powodu bójki, którą nie ja zacząłem?

– Ponieważ zraniłeś trzech ludzi, którzy stracą przynajmniej miesięczne zarobki. A poza tym jest jeszcze coś znacznie ważniejszego.

– To znaczy?

– Upokorzenie. Ktoś nie stąd okazał się równy nie tylko jednemu, ale trzem szanowanym rybakom z Port Noir.

– Szanowanym?

– W sensie fizycznym. Załoga Lamouche’a jest uważana za najtwardszą na całym wybrzeżu.

– To absurdalne.

– Nie dla nich. To ich honor. A teraz się pospiesz i zbieraj rzeczy. Czeka na ciebie kuter z Marsylii, kapitan zgodził się schować cię i wyrzucić pół mili od brzegu na północ od La Ciotat.

Mężczyzna bez pamięci wstrzymał oddech.

– A więc czas – powiedział cicho.

– Czas. Chyba wiem, co ci chodzi po głowie. Czujesz się bezradny, jakbyś dryfował bez wiosła, którym można nadać łódce kierunek. Byłem twoim wiosłem, a teraz mnie nie będzie. Nie da się temu zaradzić, uwierz mi jednak, że nie jesteś bezradny. Odnajdziesz swoją drogę.

– Do Zurychu.

– Do Zurychu. Zawinąłem ci coś w ceratę. Przymocuj ją sobie do pasa.

– Co to?

– Wszystkie pieniądze, jakie mam. Mniej więcej dwa tysiące franków. Niewiele, ale pomoże ci zacząć. I mój paszport, jeśli ci się do czegokolwiek przyda. Jesteśmy w podobnym wieku, a ma osiem lat. Ludzie się zmieniają. Nie pozwól tylko nikomu zbyt dokładnie przyglądać się zdjęciu.

– A co będzie z tobą?

– Jeśli więcej o tobie nie usłyszę, nie będzie mi potrzebny.

– Jesteś dobrym człowiekiem.

– Sądzę, że ty też. Z tego co wiem. Nie znałem cię jednak wcześniej, więc nie mogę ręczyć za twoje poprzednie wcielenie. Chciałbym, ale to chyba niemożliwe.

• • •

Mężczyzna bez pamięci oparł się o reling i patrzył, jak światła Île de Port Noir znikają w oddali. Kuter płynął w ciemność tak samo jak inny, pięć miesięcy temu.

I tak jak on sam zapadał się w kolejną ciemność.

Rozdział 3

Na wybrzeżu Francji nie było świateł, jedynie blask gasnącego księżyca wydobywał z mroku przybrzeżne skały. Stali dwieście metrów od brzegu, kuter łagodnie bujał się na przeciwprądzie zatoczki. Kapitan wskazał za burtę.

– Między tymi dwoma pasmami skał jest piaszczysta plaża. Niewielka, ale dotrzesz do niej, kierując się w prawo. Możemy wpłynąć jeszcze dziesięć, góra piętnaście metrów. To potrwa minutę, najwyżej dwie.

– Robi pan więcej, niż się spodziewałem. Dziękuję.

– Nie ma potrzeby. Spłacam długi.

– Jestem jednym z nich?

– Jak najbardziej. Doktor w Port Noir pozszywał trzech moich ludzi po szaleństwie sprzed pięciu miesięcy. Musi pan wiedzieć, że nie był jedynym, którego wtedy przywieźliśmy.

– Mówi pan o sztormie? Zna mnie pan?

– Leżał pan na stole biały jak kreda, nie znam pana jednak i nie chcę znać. Nie miałem wtedy pieniędzy, bo nic nie złowiliśmy. Doktor powiedział, że mogę zapłacić, kiedy moja sytuacja się poprawi. Pan jest moją zapłatą.

– Potrzebuję dokumentów. Zmiany w paszporcie.

– Dlaczego mi pan to mówi? Obiecałem jedynie dostarczyć przesyłkę na północne wybrzeże La Ciotat. Nic więcej.

– Nie obiecywałby pan, nie mogąc zrobić więcej.

– Nie zawiozę pana do Marsylii. Nie zaryzykuję kontaktu z łodziami patrolowymi. Sûreté ma w całym porcie oddziały, ludzie od narkotyków to szaleńcy. Albo im się płaci, albo trafia na dwadzieścia lat za kratki!

– Co oznacza, że mogę zdobyć w Marsylii dokumenty, a pan może mi pomóc.

– Nic takiego nie powiedziałem.

– Powiedział pan. Potrzebuję usługi, a można ją uzyskać tam, dokąd nie chce mnie pan zawieźć, mimo to usługa jest tam dostępna. Tak pan powiedział.

– Co powiedziałem?

– Że porozmawia pan ze mną w Marsylii, jeśli dotrę tam bez pańskiej pomocy. Proszę tylko powiedzieć gdzie.

Kapitan przyjrzał się uważnie pasażerowi i choć nie była to łatwa decyzja, postanowił zaryzykować.

– Na rue Sarasin, na południe od starego portu, jest kawiarnia. Le Bouc de Mer. Zjawię się tam dziś wieczór między dziewiątą a jedenastą. Proszę przynieść pieniądze, zaliczka płatna z góry.

– Ile?

– To ustali pan z tym, z kim będzie rozmawiał.

– Musi pan mieć jakąś orientację co do sumy.

– Będzie taniej, jeśli ma pan dokument do przerobienia, w innym wypadku należy go ukraść.

– Powiedziałem już: mam.

Kapitan wzruszył ramionami.

– Tysiąc pięćset, dwa tysiące franków. Marnujemy czas?

Pasażer pomyślał o paczce, którą miał przymocowaną w pasie.

W Marsylii czekało na niego bankructwo, ale także przerobiony paszport, przepustka do Zurychu.

– Poradzę sobie – stwierdził, nie wiedząc, dlaczego powiedział to z takim przekonaniem. – Do wieczora.

Kapitan popatrzył na słabo oświetlony brzeg.

– Dalej nie mogę płynąć. Teraz jest pan zdany wyłącznie na siebie. I proszę pamiętać: jeśli nie spotkamy się w Marsylii, nigdy mnie pan nie widział ani ja pana. Dotyczy to także mojej załogi.

– Spotkamy się. Le Bouc de Mer, rue Sarasin, na południe od starego portu.

– Wszystko w rękach Boga – mruknął kapitan i dał znak sternikowi. Silniki w kadłubie zawarczały. – A tak na marginesie, to goście Le Bouc nie nawykli do paryskiego dialektu. Na pańskim miejscu dodałbym głosowi nieco surowości.

– Dzięki za radę – odparł pasażer, przerzucił nogi przez nadburcie i wskoczył do wody. Uniósł plecak w górę i mocno pracował nogami, by utrzymać się na powierzchni. – Do wieczora!

Przy relingu nie było nikogo – kapitan odszedł. Słychać było jedynie uderzenia fal o drewno burt i stłumiony pomruk zwiększającego obroty silnika.

„Teraz jest pan zdany wyłącznie na siebie”.

Jean-Pierre wzdrygnął się i odwrócił w zimnej wodzie w kierunku brzegu. Pamiętał, by płynąć w prawo, ku grupie skał. Jeśli kapitan wiedział, co mówi, prąd zaniesie go dokładnie na niewidoczną plażę.

• • •

Tak się też stało. Wkrótce poczuł, jak podwodny prąd wpycha mu stopy w piasek, sprawiając, że najtrudniej było pokonać ostatnie trzydzieści metrów. Najważniejsze, że trzymany nad łamiącymi się falami płócienny plecak wyszedł z tego w całkiem dobrym stanie.

Kilka minut później Jean-Pierre siedział na wydmie, porośniętej gnącą się na wietrze trawą. Przez nocne niebo przebijały się pierwsze promienie poranka. Za godzinę wzejdzie słońce i będzie musiał iść wedle jego wskazań.

Otworzył plecak, wyjął buty i skarpetki, spodnie i drelichową koszulę. Kiedyś w przeszłości nauczył się pakować wszystko tak, aby maksymalnie wykorzystać przestrzeń, dzięki temu plecak zawierał znacznie więcej, niż mógłby przypuszczać przypadkowy obserwator. Gdzie się tego nauczył? Po co? Mógłby tak pytać bez końca.

Wstał i zdjął szorty, które podarował mu Washburn. Rozciągnął je do wyschnięcia na trawie – nie wolno mu było niczego się pozbywać. Zdjął podkoszulek i zrobił z nim to samo.

Stojąc nago na wydmie, czuł dziwne podniecenie, połączone z poczuciem pustki pośrodku brzucha. Dobrze wiedział, co to jest: strach. Doskonale rozumiał też euforię.

Zdał pierwszy egzamin. Zaufał instynktowi – może wręcz przymusowi – i wiedział, o co pytać i jak odpowiadać. Godzinę temu nie miał bezpośredniego celu – co prawda dalekim celem był Zurych, ale zdawał sobie sprawę z tego, że trzeba będzie przekraczać granice pod czujnym okiem funkcjonariuszy. Ośmioletni paszport nie należał do niego i nawet najbardziej tępy urzędas by to zauważył. Nawet gdyby udało mu się wjechać do Szwajcarii, musiał jeszcze z niej wyjechać, a z każdym krokiem ryzyko zdemaskowania rosło. Nie mógł do tego dopuścić. Nie teraz – zanim nie dowie się więcej. Odpowiedzi znajdowały się w Zurychu, musiał mieć możliwość swobodnego podróżowania i dlatego zagadał do kapitana rybackiego kutra.

„Nie jesteś bezradny. Odnajdziesz swoją drogę”.

Nim dzień się skończy, nawiąże kontakt z kimś, kto fachowo przerobi paszport Washburna i zamieni go w upoważnienie do podróży. Był to pierwszy konkretny krok, trzeba jednak rozważyć sprawę pieniędzy. Dwa tysiące franków od doktora to za mało – mogły nie wystarczyć nawet na sam paszport. Do czego nadawało się upoważnienie do podróży, jeśli nie miało się środków? Pieniądze. Powinien zdobyć pieniądze. Musi się nad tym zastanowić.

Chwycił ubrania, które wyjął z plecaka, włożył je i wsunął stopy w buty. Potem położył się na piasku i zapatrzył w jaśniejące niebo. Dzień się rodził – on też.

• • •

Szedł wąskimi uliczkami La Ciotat, od czasu do czasu wchodził do sklepików – głównie, by porozmawiać z właścicielami. Poczucie bycia częścią tłumu, a nie wyciągniętym z wody, nieznanym włóczęgą, było przedziwne. Pamiętając radę kapitana, przydawał mowie gardłowości, dzięki czemu pozostawał krążącym po mieście, niezauważanym obcym.

Pieniądze.

Jedna z handlowych dzielnic La Ciotat najwyraźniej powstała z myślą o bogatszej klienteli. Sklepy były tu czystsze, towary droższe, ryby świeższe, a mięso znacznie lepsze niż na głównym targu. Nawet warzywa się błyszczały, a wiele z nich pochodziło z Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu. Okolica tchnęła nieco atmosferą Paryża albo Nicei, dostosowaną do potrzeb nadmorskiej społeczności klasy średniej. Na końcu ścieżki z wapiennych płyt stała niewielka kawiarnia, oddzielona od sklepów przystrzyżonymi trawnikami.

Pieniądze.

Wszedł do rzeźnika, świadom, że właściciel ani nie ocenia go dobrze, ani przyjaźnie mu się nie przygląda. Zajmował się właśnie parą w średnim wieku, która sądząc po mowie i wyglądzie, należała do służby położonej na odludziu posiadłości. Oboje dokładnie wiedzieli, czego chcą, byli oschli i wymagający.

– Cielęcina z zeszłego tygodnia była ledwie do przyjęcia – oświadczyła kobieta. – Tym razem bardziej się postaraj albo będę zmuszona zamawiać mięso w Marsylii.

– A przedwczoraj markiz wspomniał, że kotlety jagnięce są zbyt cienkie – dodał mężczyzna. – Powtarzam: trzy centymetry.

Właściciel westchnął i wzruszył ramionami, mamrocząc przy tym jakieś służalcze przeprosiny. Kobieta odwróciła się do eskortującego ją mężczyzny.

– Zaczekaj na paczki i zanieś je do samochodu – powiedziała nie mniej władczym tonem niż do rzeźnika. – Będę w warzywniaku, tam się spotkamy.

– Oczywiście, moja droga.

Kobieta wyszła – gołębica w poszukiwaniu kolejnych ziaren konfliktu. W chwili gdy przeszła przez drzwi, jej mąż zwrócił się do właściciela sklepu, całkowicie zmieniając swoje nastawienie. Zniknęła arogancja, pojawił się uśmiech.

– Normalny dzień, co, Marcel? – mruknął i wyjął z kieszeni paczkę papierosów.

– Zdarzały się lepsze, zdarzały się gorsze. Kotlety naprawdę były za cienkie?

– Boże, skąd?! Kiedy ostatni raz był w stanie to ocenić? Ale wiesz, że ona czuje się lepiej, jeśli narzekam.

– Gdzie jest teraz markiz de Kupa Gówna?

– Obok. Pijany w trupa, czeka na kurwę z Tulonu. Wrócę wieczorem, zgarnę go i przemycę za plecami markizy do stajni, bo przecież nie da rady prowadzić samochodu. Wiesz, że korzysta z pokoju Jean-Pierre’a nad kuchnią.

– Słyszałem.

Na dźwięk imienia „Jean-Pierre” pacjent Washburna odwrócił się od wystawki z drobiem. Był to odruch, sprawił jednak, że właściciel sklepu przypomniał sobie o czekającym cierpliwie mężczyźnie.

– O co chodzi? Czego pan chce?

Nadszedł czas na przemowę w mniej gardłowym francuskim.

– Polecili mi pana przyjaciele z Nicei – powiedział człowiek bez pamięci z akcentem pasującym bardziej do Quai d’Orsay niż Le Bouc de Mer.

– O! – Właściciel sklepu natychmiast zmienił opinię o kliencie. Miał takich – zwłaszcza młodych – którzy choć bogaci, nie przywiązywali zupełnie wagi do stroju. W ostatnich latach modna zrobiła się nawet zwykła baskijska koszulka w paski. – Pan tu nowy?

– Mój jacht jest w naprawie, nie uda nam się dziś dotrzeć do Marsylii.

– Może pomogę?

Jean-Pierre się roześmiał.

– Chyba kucharzowi. Nie do wiary… Zjawi się tu niedługo i nie pomyślałbym, że mogę go ubiec.

Rzeźnik i jego kumpel również się roześmiali.

– Bez dwóch zdań.

– Wezmę tuzin małych kaczek i osiemnaście chateaubriandów.

– Oczywiście.

– Świetnie. Przyślę szefa kambuza prosto do pana. – Jean-Pierre odwrócił się do drugiego mężczyzny. – Przepraszam, ale nie dało się nie usłyszeć… Nie, proszę się nie niepokoić, czy markiz, o którym pan opowiadał, to ten świr d’Ambois? Chyba ktoś mi wspomniał, że mieszka w tych stronach.

– Och nie, proszę pana – odparł służący. – Nie znam markiza d’Ambois. Mówiłem o markizie de Chambord. Wspaniały dżentelmen, ale ma problemy. Trudne małżeństwo, proszę pana. Bardzo trudne, to żadna tajemnica.

– Chambord? Tak, chyba się poznaliśmy. Taki dość niski?

– Nie, proszę pana. Właściwie dość wysoki. Mniej więcej pańskiego wzrostu.

– Naprawdę?

• • •

Człowiek bez pamięci szybko zapoznał się z licznymi wejściami i klatkami schodowymi piętrowej kawiarni, udając dostawcę z Roquevaire, niezaznajomionego z nowym miejscem. Na piętro prowadziły schody z kuchni oraz z holu, tuż za frontowymi drzwiami. Tymi drugimi klienci wchodzili do toalet na piętrze. Okno w ścianie było umieszczone tak, że można było z zewnątrz widzieć każdego, kto wspina się po tych właśnie schodach, i pacjent doktora Washburna byłby się gotów założyć, że jeśli odczeka wystarczająco długo, ujrzy dwoje ludzi. Bez wątpienia będą wchodzić osobno i żadne nie skieruje się do łazienki, tylko do sypialni nad kuchnią. Człowiek bez pamięci zastanawiał się, który z drogich samochodów, zaparkowanych na cichych uliczkach, należy do markiza de Chambord. Nieważne – służący ze sklepu nie musiał się przejmować; jego chlebodawca na pewno nim nie pojedzie.

Pieniądze.

Kobieta pojawiła się tuż przed pierwszą. Była potarganą blondynką, duże piersi napinały błękitny jedwab bluzki, a mocno opalone nogi poruszały się na wysokich szpilkach z gracją, wyraźnie podkreślającą opięte białą spódnicą uda i zamaszystą linię bioder. Chambord może i miał problemy, ale miał też dobry gust.

Po mniej więcej dwudziestu minutach Jean-Pierre zauważył białą spódnicę na schodach. Kilka chwil później okno wypełniła kolejna postać – mężczyzna o bladej twarzy, ubrany w ciemne spodnie i blezer. Pacjent Washburna odliczał minuty w pamięci. Miał jednak nadzieję, że markiz de Chambord nie rusza się z domu bez zegarka.

Podszedł ścieżką do wejścia, niosąc plecak w ręku. W holu skręcił w lewo, przecisnął się z przepraszającym uśmiechem obok starszego pana, drepczącego w górę schodów, szybko doszedł na piętro i ponownie skręcił w lewo, w długi korytarz biegnący nad kuchnią i prowadzący na tył budynku. Minął toalety i dotarł do zamkniętych drzwi, gdzie stanął, przyciskając plecy do ściany. Odwrócił głowę, czekając, aż starszy pan wejdzie do ubikacji.

Gdy tylko staruszek zniknął w toalecie, Jean-Pierre – instynktownie, bez namysłu – uniósł plecak i przyłożył go do środkowej części drzwi. Przytrzymał go wyprostowanymi rękami, cofnął się o krok i płynnym ruchem całego ciała uderzył lewym barkiem. Kiedy drzwi odskoczyły, opuścił prawą rękę i złapał krawędź, by nie uderzyły w ścianę. Nikt w kawiarni na dole na pewno nie usłyszał wtargnięcia.

– Nom de Dieu!

– Mére de Christ!

– Qui est là?…

– Silence!

Markiz de Chambord stoczył się z nagiej blondynki i spadł na podłogę. Wyglądał jak postać z opery komicznej – w wykrochmalonej koszuli, zawiązanym krawacie, czarnych jedwabnych skarpetkach. Więcej na sobie nie miał. Kobieta złapała za kołdrę, próbując jakoś wybrnąć z tej niezręcznej sytuacji.

Jean-Pierre zaczął szybko wydawać polecenia:

– Nie podnoście głosu. Jeśli zrobicie dokładnie, co każę, nikomu nic się nie stanie.

– Żona cię wynajęła! – zawołał bełkotliwym głosem Chambord, usiłując skupić rozbiegany wzrok na niespodziewanym gościu. – Zapłacę więcej!

– To dobry początek. Zdejmuj koszulę i krawat. I skarpetki. – Dostrzegł na nadgarstku markiza błyszczącą złotą bransoletę. – I zegarek.

Kilka minut później przemiana została zakończona. Ubranie markiza nie całkiem pasowało, nie dało się jednak zaprzeczyć, że materiał i robota są znakomitej jakości. Zegarek pochodził z manufaktury Girard-Perregaux, a portfel Chamborda zawierał trzynaście tysięcy franków. Imponujące okazały się także kluczyki do samochodu – osadzono je w zaopatrzonych w monogramy główkach z czystego srebra ze znanym logo wielkiego kota.

– Na miłość boską, zostaw mi chociaż swoje ubranie! – powiedział markiz. Absurd sytuacji zaczynał rozpraszać jego alkoholową mgłę.

– Przykro mi, ale nie mogę – odparł intruz, zbierając zarówno swoje rzeczy, jak i ciuszki blondynki.

– Nie może pan zabrać mojego ubrania! – zawyła kobieta.

– Prosiłem, żeby nie podnosić głosu.

– W porządku… dobrze… ale nie może pan…

– Mogę. – Jean-Pierre rozejrzał się po pokoju. Na biurku pod oknem stał telefon. Podszedł do niego i wyszarpnął ze ściany kabel. – Nikt wam teraz nie przeszkodzi.

– Nie ujdzie ci to na sucho! – warknął Chambord. – Zapłacisz za to! Policja cię znajdzie!

– Policja? Zamierza pan wezwać policję? Będą musieli sporządzić oficjalny raport, opisać okoliczności. Nie wiem, czy to dobry pomysł. Proponowałbym raczej zaczekać, aż wieczorem przyjedzie pański służący. Słyszałem, że zamierza przemycić pana za plecami markizy do stajni. Biorąc wszystko pod uwagę, sądzę, że właśnie tak powinien pan zrobić. Chyba zdoła pan wymyślić jakąś barwną historyjkę, by ukryć, co się tu naprawdę wydarzyło. Niczemu nie zaprzeczę.

Nieznajomy wyszedł z pokoju, zamykając za sobą zniszczone drzwi.

• • •

„Nie jesteś bezradny. Odnajdziesz swoją drogę”.

Jak na razie szło mu nieźle i było to nieco niepokojące. Co powiedział Washburn? Że powrócą mu umiejętności i uzdolnienia… „Nie sądzę jednak, że kiedykolwiek będzie pan w stanie odnieść je do czegokolwiek ze swojej przeszłości”. Przeszłość. Cóż to za przeszłość sprawiła, że zyskał umiejętności, jakie zademonstrował w ciągu minionej doby? Gdzie nauczył się ranić i uszkadzać ludzi kopniakami i palcami ściśniętymi jak kleszcze? Skąd wiedział, w które miejsca uderzać? Kto nauczył go dogadywać się z osobami związanymi ze światem przestępczym, prowokując i wywołując niechętną, ale jednak zgodę na współpracę? W jaki sposób tak szybko wypracowywał rozwiązania – przekonany poza wszelką wątpliwość, że ma rację? Gdzie nauczył się na podstawie zwykłej rozmowy, podsłuchanej w sklepie mięsnym, natychmiast dostrzegać okazję do wyłudzenia? Jeszcze dziwniejsza była natychmiastowa decyzja, by dopuścić się przestępstwa. Boże, jak mógł?

„Im usilniej będzie pan z tym walczył, im bardziej będzie się pan dręczył, tym będzie gorzej”.

Skupił się na drodze i mahoniowej desce rozdzielczej jaguara markiza de Chambord. Układ kontrolek i wskaźników nie był mu znany, a więc w przeszłości nie miał dużo doświadczeń z tego typu samochodami. Prawdopodobnie o czymś to świadczyło.

Po niecałej godzinie przejechał przez most nad szerokim kanałem i wiedział, że dotarł do Marsylii. Małe kanciaste domy przy wąskich uliczkach wyglądały jak wystające krzywo z wody kamienie. Znalazł się na obrzeżach starego portu. Poznawał okolicę, a równocześnie mówił sobie, że to niemożliwe. Wysoko w oddali na jednym ze wzgórz stała potężna katedra z wyraźnie widoczną na iglicy wieży Madonną. Notre-Dame de la Garde. Nazwa sama mu przyszła do głowy, widział już przedtem to miejsce, choć wydawało mu się, że nigdy tu nie był.

Boże drogi! Przestań!

Po kilku minutach znalazł się w pulsującym życiem centrum miasta, jechał zatłoczoną rue Cannebiere, pełną drogich sklepów, patrząc na słońce odbijające się po jednej stronie od wielkich płaszczyzn przyciemnianego szkła i wielkie kawiarnie na chodnikach po drugiej. Skręcił w lewo, w kierunku portu, mijał magazyny, warsztaty i ogrodzone place, pełne samochodów przygotowanych do transportu do salonów na północy – w Saint-Etienne, Lyonie i Paryżu. I do miejsc znajdujących się na południe od Morza Śródziemnego.

Instynkt. Kieruj się instynktem.

Niczego nie wolno lekceważyć. Każde dobro nadawało się do natychmiastowego wykorzystania. Jeśli trzeba było rzucać, wartość miał kamień, jeśli ktoś go potrzebował, wartościowy był samochód. Zaparkował w miejscu, gdzie stały wozy zarówno nowe, jak i stare, ale tylko drogie, i wysiadł. Za płotem widać było mały warsztat samochodowy, mechanicy w kombinezonach kręcili się leniwie, każdy z jakimś narzędziem w dłoni. Wszedł obojętnym krokiem do środka i rozglądał się, aż dostrzegł mężczyznę w garniturze z cienkiego materiału, do którego kazał mu podejść instynkt.

Nie trwało to dłużej niż dziesięć minut i bez zbędnych wyjaśnień jaguar miał zapewnioną drogę do Afryki Północnej – ze spiłowanymi numerami silnika.

Srebrne kluczyki z monogramem zmieniły właściciela za sześć tysięcy franków, co stanowiło mniej więcej jedną piątą wartości samochodu. Potem pacjent doktora Washburna znalazł taksówkę i kazał się zawieźć do lombardu – takiego, gdzie nie zadaje się zbyt wielu pytań. Komunikat był jednoznaczny, znajdowali się w Marsylii. Pół godziny później złoty girard-perregaux zniknął z jego nadgarstka zastąpiony przez niezłe, ale tylko seiko, i osiemset franków w portfelu. Wartość powinno się jednak mierzyć użytecznością – nowy zegarek był odporny na wstrząsy.

Następnym przystankiem był średniej wielkości dom towarowy na południowo-wschodnim końcu rue Cannebiere. Zdjął tam z wieszaków i regałów ubrania, zapłacił i przebrał się, zostawiając w przebieralni źle dopasowany ciemny blezer i spodnie.

Z wystawki na kolejnym piętrze sklepu wybrał walizkę z miękkiej skóry, do której włożył zapasowe ubranie i plecak. Popatrzył na nowy zegarek – zbliżała się piąta, najwyższy czas na znalezienie wygodnego hotelu. Od kilku dni właściwie nie spał i potrzebował wypoczynku przed spotkaniem na rue Sarasin, w kawiarni o nazwie Le Bouc de Mer, gdzie może uda się załatwić sprawy tak, by miał szansę dotrzeć na o wiele poważniejsze spotkanie w Zurychu.

• • •

Położył się na plecach na łóżku i wbił wzrok w sufit. Poświata ulicznych lamp sprawiała, że po gładkiej białej powierzchni tańczyły nieregularne wzory. Noc szybko zapadła nad Marsylią, a wraz z jej przybyciem człowiek bez pamięci poczuł się wolny. Jakby ciemność była gigantycznym całunem, zatrzymującym jaskrawość dnia, która ujawniała zbyt wiele i czyniła to o wiele za szybko. Dowiedział się następnej rzeczy o sobie: w nocy czuł się lepiej. Jak wygłodzony kot, któremu w ciemnościach łatwiej znaleźć łup. Była w tym jednak także pewna sprzeczność. Podczas miesięcy spędzonych w Île de Port Noir tęsknił za słońcem i czekał na nie każdego poranka, marząc, by ciemność odeszła.

Działy się z nim różne rzeczy, zmieniał się.

Kilka wydarzeń nie pasowało do koncepcji polowania w ciemnościach. Dwanaście godzin wcześniej siedział na płynącym po Morzu Śródziemnym kutrze rybackim, rozmyślając o pewnym celu i mając do dyspozycji przypięte do pasa dwa tysiące franków. Dwa tysiące franków, czyli według wywieszonej w holu hotelowym tabeli dziennych kursów niecałe pięćset dolarów amerykańskich. Teraz był właścicielem kilku kompletów porządnej odzieży i leżał na łóżku w przyzwoitym hotelu, mając w portfelu od Louisa Vuittona, należącym jeszcze niedawno do markiza de Chambord, ponad dwadzieścia trzy tysiące franków. Dwadzieścia trzy tysiące franków. niemal sześć tysięcy dolarów.

Skąd pochodził, że umiał takie rzeczy?

Przestań!

• • •

Rue Sarasin była tak starożytna, że w innym mieście mogłaby być traktowana jako punkt orientacyjny – szeroka, wykładana cegłą klinkierową aleja, łącząca ulice, które powstały wieki później. Jednak w Marsylii starożytność współistniała z mniej odległą przeszłością, a jedna i druga źle się czuły w towarzystwie nowoczesności. Rue Sarasin liczyła góra dwieście metrów i zamarła w czasie między kamiennymi ścianami nabrzeżnych domów, służąc głównie jako pozbawiona ulicznych świateł przestrzeń, gdzie mogły się zbierać nadciągające od strony morza mgły. Zaułek był idealny do krótkich spotkań ludzi, którzy woleli, by nie obserwowano ich narad.

Jedyne światło i dźwięki płynęły z Le Bouc de Mer. Kawiarnia znajdowała się mniej więcej w połowie uliczki, w budynku, który w dziewiętnastym wieku był siedzibą jakiegoś urzędu. Aby mogły powstać duży bar i sala ze stolikami, wyburzono kilka ścianek działowych, parę boksów jednak pozostawiono – na mniej publiczne spotkania. Boksy stanowiły nabrzeżny ekwiwalent prywatnych pomieszczeń w restauracjach przy La Cannebière i zgodnie ze swoim statusem nie miały drzwi, lecz zasłony.

Człowiek bez pamięci przepychał się między stolikami, przy których nie było jednego wolnego miejsca, zanurzał się w kłęby papierosowego dymu, przepraszając zataczających się rybaków, pijanych żołnierzy i rumiane dziwki szukające kilku franków i łóżka, w którym dałoby się przespać kilka godzin. Zajrzał do paru boksów jak szukający kumpli marynarz, aż dostrzegł kapitana kutra, który go wiózł. Siedział z nim ktoś jeszcze. Mężczyzna był chudy i blady, jego blisko osadzone oczy patrzyły jak ślepka zaciekawionej fretki.

– Siadaj – rzucił posępnie kapitan. – Sądziłem, że będziesz wcześniej.

– Powiedziałeś między dziewiątą a jedenastą. Jest za piętnaście jedenasta.

– Skoro nie liczysz się z czasem, to zapewne także i z pieniędzmi. Stawiasz kolejkę.

– Z przyjemnością. Zamówcie jakąś przyzwoitą whisky, jeśli mają tu coś takiego.

Chudy mężczyzna się uśmiechnął. Wyglądało na to, że wszystko idzie jak po maśle.

Może nie do końca. Paszport, którego dotyczyła sprawa, należał do najtrudniejszych do zmanipulowania, jakie istniały na świecie, ale przy pewnej dozie ostrożności, używając odpowiednich narzędzi i wykazując się odpowiednim kunsztem, zlecenie da się wykonać.

– Ile?

– Te umiejętności i narzędzia nie są tanie. Dwa tysiące pięćset franków.

– Kiedy mogę go mieć?

– Ostrożność… kunszt… na to trzeba czasu. Trzy albo cztery dni. A to i tak przy wielkim pośpiechu artysty. Usłyszy termin i zacznie się na mnie wydzierać.

– Dostanie pan tysiąc więcej, jeśli będę miał go jutro.

– O dziesiątej rano – szybko powiedział blady mężczyzna. – Jakoś zniosę te jego krzyki.

– Za dodatkowy tysiak – wtrącił kapitan. – Co wywiozłeś z Port Noir? Diamenty?

– Talent – odparł człowiek bez pamięci, choć sam nie bardzo wiedział, co to oznacza.

– Będę potrzebował zdjęcia – odezwał się znowu pośrednik.

– Zrobiłem je w automacie. – Pacjent Washburna wyjął z kieszonki koszuli małą fotografię. – Jestem pewien, że skoro macie tak wspaniały sprzęt, uda się je wam wyostrzyć.

– Ładne ubranie – mruknął kapitan, podając zdjęcie bladolicemu.

– Dobrze uszyte – dodał człowiek bez pamięci.

Ustalono miejsce spotkania następnego dnia, zapłacono za drinki, a pięćset franków przeszło pod stołem z rąk do rąk. Narada była zakończona, kupiec wyszedł z boksu i ruszył przez zatłoczoną, hałaśliwą, zadymioną salę w kierunku wyjścia.

Wydarzyło się to tak szybko, tak nagle i całkowicie nieoczekiwanie, że nie miał czasu na myślenie. Jedynie na reakcję.

Zderzenie było przypadkowe, lecz wpatrujące się w niego oczy nie wyglądały na obojętne. Niemal wychodziły z orbit, rozszerzone niewiarą, i świadczyły o tym, że mężczyzna jest na skraju histerii.

– Nie! Boże, nie! To niemoż… – wykrztusił, po czym błyskawicznie się odwrócił, próbując zniknąć w tłumie, ale Jean-Pierre zdążył złapać go za ramię.

– Zaczekaj!

Mężczyzna ponownie się odwrócił i uderzył wyprostowanymi palcami w nadgarstek intruza, uwalniając rękę.

– Nie żyjesz! Nie mogłeś przeżyć!

– Przeżyłem. Co o mnie wiesz?

Twarz nieznajomego wykrzywiła się, zamieniła w maskę wściekłości. Usta miał otwarte, łapczywie chwytał powietrze i szczerzył pożółkłe zęby, które nabrały wyglądu zwierzęcych kłów. Nagle wyciągnął nóż sprężynowy, trzask wyskakującego ostrza przebił się przez hałas. Ramię natychmiast wystrzeliło do przodu, a będące przedłużeniem dłoni ostrze pomknęło w stronę brzucha człowieka bez pamięci.

– Wiedziałem, że to dokończę – szepnął.

Jean-Pierre machnął przedramieniem niczym wahadłem, które odsuwa na bok wszystko, co napotka na drodze. Równocześnie zawirował na pięcie, unosząc lewą stopę i umieszczając ją na wysokości miednicy napastnika.

– Che-sah… – zadudniło echo w jego uszach.

Napastnik poleciał do tyłu, wpadając na trzech podpitych gości, a nóż wypadł mu z ręki na podłogę. Kiedy ludzie zobaczyli broń, przysunęli się bliżej, by rozdzielić walczących. Rozległy się okrzyki:

– Wynocha!

– Bijcie się gdzie indziej!

– Nie potrzebujemy tu policji, pijani szmaciarze!

Wściekły chrapliwy marsylski dialekt zagłuszył panujący w Le Bouc de Mer hałas. Człowiek bez pamięci został otoczony i patrzył, jak napastnik, trzymając się za krocze, przebija się przez tłum ku wyjściu. Ciężkie drzwi się otworzyły i mężczyzna wybiegł w ciemność rue Sarasin.

Ktoś, kto sądził o nim, że nie żyje – kto chciał, aby nie żył – wiedział, że żyje.

Rozdział 4

W klasie ekonomicznej samolotu Air France do Zurychu zajęte były wszystkie miejsca. Niewygodę wąskich foteli nasilały rzucające maszyną turbulencje. Gdzieś na rękach matki płakało niemowlę, gdzieś postękiwały dzieci, przełykające okrzyki strachu, powstrzymywane przez nieśmiałe uśmiechy próbujących je uspokoić dorosłych, którzy sami wcale nie byli spokojni. Większość pozostałych pasażerów zachowywała milczenie, kilku piło whisky nieco szybciej niż zazwyczaj. Jeszcze inni zmuszali się do śmiechu, lecz fałszywa zuchwałość zamiast ukrywać niepewność, tylko ją podkreślała. Nieprzyjemny lot oznaczał dla różnych ludzi co innego, nikomu jednak nie udawało się uciec od przerażających myśli: człowiek zamknięty w metalowej rurze dziesięć tysięcy metrów nad ziemią jest bardzo kruchy. Jedno długie, połączone z wyciem silników nurkowanie może go posłać na ziemię. Przerażeniu towarzyszyły zasadnicze pytania. O czym będę wtedy myślał? Jak zareaguję?

Człowiek bez pamięci też próbował na nie odpowiedzieć, były dla niego ważne. Siedział przy oknie i wpatrywał się w skrzydło, obserwując, jak szeroki pas metalu wygina się i wibruje pod brutalnymi atakami wiatru. Zderzały się ze sobą przeciwstawne prądy, jakby chciały zmusić wykonaną ludzką ręką rurę do poddania się, ostrzec mikroskopijnych samozwańców, że są niczym w porównaniu z gigantycznymi mocami przyrody. Kilogram nacisku ponad wytrzymałość materiału i skrzydło pęknie, utrzymująca nośność kończyna zostanie oderwana od rurowatego tułowia i rozszarpana na wietrze, jedna salwa nitów i nastąpi wybuch, po którym zacznie się wyjące pikowanie w dół.

Co by wtedy zrobił? O czym by myślał? Czy byłoby coś poza nieopanowanym strachem przed śmiercią i nicością? Na tym właśnie powinien się skupić, na tym polegała „projekcja”, której wagę Washburn nieustannie podkreślał. Przypomniał sobie słowa doktora.

„Zawsze, gdy znajdziesz się w sytuacji stresowej – i będziesz miał na to czas – staraj się jak cholera z nią zidentyfikować. Zacznij kojarzyć jak najswobodniej, pozwalaj, aby umysł wypełniły ci słowa i obrazy. Może natkniesz się w nich na jakieś tropy”.

Człowiek bez pamięci nie przestawał wyglądać przez okno. Świadomie próbował pobudzić nieświadomość, wbijając spojrzenie w szaleństwo natury i milcząco „starając się jak cholera”, aby jego reakcje wywołały słowa i obrazy.

Zaczęły nadchodzić – powoli. Zapadła ciemność, a wiatr szumiał tak głośno, że niemal pękały bębenki w uszach. Wichura smagała lewą stronę jego głowy, paliła skórę twarzy, zmuszała do osłonięcia się ramieniem… Lewy bark. Lewe ramię. Unosił ramię, palce lewej dłoni w rękawiczce zahaczały o metalowy brzeg, a prawa trzymała… pas. Trzymał się pasa i na coś czekał. Sygnał… migoczące światło albo klepnięcie w ramię, może na jedno i drugie. Sygnał… nastąpił. A wtedy zanurkował. W ciemność, w otchłań, jego ciało koziołkowało, skręcało się, odlatywało w nocne niebo. Wyskoczył… na spadochronie!

– Dobrze się pan czuje?

Chory trans został przerwany. Zdenerwowany pasażer po lewej stronie dotknął jego dłoni – uniesionej, z rozczapierzonymi palcami, zesztywniałej w napięciu. Prawe przedramię Jean-Pierre przyciskał do piersi, dłoń ściskała klapę marynarki, marszcząc materiał. Po czole spływały mu strużki potu. Udało się. Przed oczami mignął mu dziwaczny obraz.

– Pardon – powiedział i opuścił ręce. – Coś mi się przyśniło.

Najwyraźniej było już po burzy, bo odrzutowiec ustabilizował swój lot. Uśmiechy na twarzach udręczonych stewardes znowu zrobiły się prawdziwe i żeby zażenowani pasażerowie przestali po sobie spoglądać, szybko przywrócono pełną obsługę.

Człowiek bez pamięci obserwował otoczenie, ale nie wyciągał wniosków. Cały czas przepełniały go obrazy i dźwięki, tak wyraźne w jego wyobraźni. Wyskoczył z samolotu… w nocy… Zasadniczą rolę odgrywały w tym sygnały, metal i skórzane pasy. Skoczył na spadochronie. Gdzie? Dlaczego?

Przestań się zadręczać!

Aby odwrócić uwagę od szaleństwa wokół, sięgnął do wewnętrznej kieszeni, wyciągnął przerobiony paszport i otworzył go na stronie ze zdjęciem. Tak jak należało się spodziewać, zachowane zostało nazwisko Washburn – było dość często spotykane, a właściciel zapewnił, że nie ma na niego żadnych haków. Imię Geoffrey R. zostało jednak zmienione na George P… – naprawdę fachowo. Fachowo zamieniono też zdjęcia – fotografia nie przypominała taniej fotki z automatu w salonie gier.

Numery były oczywiście całkiem inne – gwarantujące, że dokument nie wywoła alarmu w żadnym komputerze służb granicznych. Przynajmniej do momentu, aż okaziciel wręczy go po raz pierwszy do kontroli. Od tego momentu za wszystko odpowiedzialny stawał się nabywca paszportu. Płaciło się za artystyczne zdolności fałszerza i sprzęt, jaki posiadał, oraz gwarancję „czystości” numeru seryjnego, która wymagała kontaktów z Interpolem i biurami imigracyjnymi. Za tego typu informacje płaciło się funkcjonariuszom straży granicznych, komputerowcom i urzędnikom w całej Europie, a rzadko się mylili, bo w przeciwnym wypadku mogli stracić oko albo rękę. Takie zasady mieli handlarze fałszywymi dokumentami.

George P. Washburn. Coś mu w tym nazwisku nie pasowało – właściciel oryginału nazbyt dokładnie wprowadził go w teorię projekcji i skojarzeń. George P. był uchyleniem się od Geoffreya R… – lekarza, którego zżerało natręctwo, mające korzenie w ucieczce – ucieczce przed tożsamością. Była to ostatnia rzecz, jakiej mógłby sobie życzyć człowiek bez pamięci – ponad życie chciał poznać swą tożsamość.

Czy aby na pewno?

Nieważne. Odpowiedź znajdowała się w Zurychu. W Zurychu…

– Mesdames et messieurs. Nous commenęons notre descente vers l’aéroport de Zürich.

• • •

Znał nazwę hotelu. Carillon du Lac. Podał ją taksówkarzowi bez namysłu. Gdzieś przeczytał? Nazwa była wymieniona w broszurce dla turystów, jakie wkłada się w samolotach w kieszonki z tyłu foteli?

Nie. Znał foyer, ciężkie, ciemne, polerowane drewno było znajome… jakoś tak. Także wielkie okna z widokiem na Jezioro Zuryskie. Był tu już kiedyś, stał w tym samym miejscu, w którym przystanął teraz – przed ladą recepcji z marmurowym blatem. Dawno temu.

Potwierdziły to słowa wypowiedziane przez recepcjonistę. Zadziałały jak wystrzał z armaty.

– Miło znowu pana widzieć. Dawno pana u nas nie było.

Naprawdę? Jak dawno? Dlaczego nie zwracasz się do mnie po nazwisku? Na Boga! Nie znam cię! Nie znam sam siebie! Pomóż mi! Proszę… pomóż mi…

– Chyba tak – odparł. – Mógłby pan coś dla mnie zrobić? Skręciłem nadgarstek i trudno mi się pisze. Czy wypełni pan za mnie kartę meldunkową? Obiecuję zrobić co w mojej mocy, by ją podpisać. – Człowiek bez pamięci wstrzymał oddech. A jeśli grzeczny mężczyzna za ladą poprosi go, by przypomniał swoje nazwisko albo je przeliterował?

– Oczywiście. – Recepcjonista odwrócił formularz i zaczął pisać. – Umówić panu wizytę z hotelowym lekarzem?

– Może później.

Recepcjonista dokończył wypełniać kartę meldunkową, po czym odwrócił ją, by gość mógł złożyć podpis.

PAN J. BOURNE. NOWY JORK, USA.

Człowiek bez pamięci wpatrywał się w formularz, porażony, zahipnotyzowany literami. Wiedział, jak się nazywa – po części. Znał także kraj i miasto zamieszkania.

J. Bourne. John? James? Joseph? Co oznaczało „J”?

– Coś nie tak, Herr Bourne?

– Nie, skądże. – Wziął długopis, pamiętając o symulowaniu dyskomfortu. Miał napisać pełne imię? Nie – jego podpis powinien być odzwierciedleniem tego, co umieścił w formularzu recepcjonista.

J. Bourne.

Podpisał się najnaturalniej jak umiał, starając się uwolnić umysł, by na powierzchnię przebiły się wywołane tą czynnością myśli i obrazy. Nic takiego jednak nie nastąpiło. Podpisał się obcym dla siebie nazwiskiem. I tyle.

– Zaniepokoił mnie pan, mein Herr – powiedział recepcjonista. – Obawiałem się, że mogłem popełnić błąd. Mieliśmy pracowity tydzień, dzień też nie był dziś łatwy. Ale byłem prawie pewien.

A jeśli popełnił błąd? Pan J. Bourne z Nowego Jorku nie dbał o to.

– Nigdy nie wątpiłem w pańską pamięć… Herr Stossel – odparł człowiek bez pamięci, patrząc na wiszącą na lewej ścianie recepcji tabliczkę z nazwiskiem recepcjonisty. Mężczyzna za ladą był zastępcą Leiter Carillon du Lac.

– Bardzo pan uprzejmy. – Zastępca dyrektora pochylił się konfidencjonalnie w stronę gościa. – Zakładam, że nic się nie zmieniło, jeśli chodzi o pańskie życzenia?

– Niektóre mogły się zmienić. Jakie były przedtem?

– Każdemu, kto będzie dzwonił albo pytał o pana w recepcji, należy mówić, że nie ma pana w hotelu, i natychmiast informować pana o tym fakcie. Jedynym wyjątkiem jest pańska nowojorska firma. Jeśli dobrze pamiętam, Treadstone Siedemdziesiąt Jeden.

Jeszcze jedna nazwa! Nazwa, którą będzie mógł sprawdzić przez telefon! Kolejne fragmenty układanki wracały na swoje miejsce. Ogarniała go euforia.

– To wystarczy. Nie zapomnę o państwa skuteczności.

– Jesteśmy w Zurychu – odparł grzecznie mężczyzna i wzruszył ramionami. – Zawsze był pan niezmiernie szczodry, panie Bourne. Vorwärts! Schnell!

Kiedy człowiek bez pamięci szedł za boyem, kilka spraw było już jaśniejszych. Miał nazwisko i wiedział, dlaczego zastępca dyrektora tak szybko je sobie przypomniał. Znał kraj i miasto zamieszkania oraz zatrudniającą go firmę – przynajmniej w przeszłości. I wiedział, że za każdym razem, kiedy przybywał do Zurychu, stosował określone środki ostrożności, mające chronić go przed niespodziewanymi i niepożądanymi gośćmi. Tego akurat nie rozumiał. Człowiek albo chroni się całkowicie, albo nie dba o ochronę. Jaka była korzyść ze środka ostrożności, który można łatwo obejść? Wydało mu się to nieważne, bezwartościowe, jak dziecięca zabawa w chowanego. Gdzie jestem? Szukaj mnie! Powiem coś głośno, żeby dać ci wskazówkę!

Nie było to profesjonalne – a o ile w ciągu minionych czterdziestu ośmiu godzin dowiedział się o sobie czegoś pewnego, to tego, że jest zawodowcem. Nie miał pojęcia, w jakiej dziedzinie, lecz profesjonalistą był na pewno.

• • •

Połączenie z Nowym Jorkiem rwało się chwilami, ale słowa telefonistki brzmiały irytująco jednoznacznie. I ostatecznie.

– W żadnym spisie nie ma takiej firmy, proszę pana. Sprawdziłam najnowsze książki branżowe i spisy telefonów prywatnych i nie ma żadnej Treadstone Corporation, a nawet niczego, co brzmiałoby podobnie i miało ten sam numer w nazwie.

– Może go usunięto, żeby było krócej…

– Nie ma firmy o tej nazwie, proszę pana. Powtarzam: gdyby mógł mi pan podać jakieś nazwisko lub branżę, w której firma działa, być może byłabym w stanie panu pomóc.

– Niestety, znam tylko nazwę: Treadstone Siedemdziesiąt Jeden, Nowy Jork.

– To dziwna nazwa, proszę pana. Jestem pewna, że gdyby była w książce, dałoby się ją znaleźć bez trudu. Przykro mi.

– Dziękuję pani bardzo za poświęcony mi czas – powiedział Bourne i odłożył słuchawkę. Nie miało sensu dalej tego ciągnąć, nazwa musiała być szyfrem, hasłem dającym dzwoniącemu natychmiastowy dostęp do gościa, z którym nie tak łatwo było nawiązać kontakt. Hasła można było użyć z każdego miejsca, z którego się dzwoniło, więc rzekoma lokalizacja w Nowym Jorku mogła nie mieć znaczenia. Ze słów telefonistki znajdującej się w odległości ośmiu tysięcy kilometrów od Zurychu wynikało, że nie ma.

Człowiek bez pamięci podszedł do sekretarzyka, w którym schował portfel od Louisa Vuittona i zegarek Seiko. Schował portfel do kieszeni, zegarek nałożył na rękę, popatrzył w lustro i zaczął cicho mówić:

– Jesteś J. Bourne’em, obywatelem Stanów Zjednoczonych, mieszkasz w Nowym Jorku i bardzo prawdopodobne, że ciąg liczb: „zero-siedem–siedemnaście-dwanaście–zero-czternaście–dwadzieścia-sześć-zero” to najważniejsza rzecz w twoim życiu.

• • •