Table of Contents

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

Epigraf

Przedmowa

Część 1 (lipiec–sierpień 1995)

1.

2.

3.

Redakcja

Dorota Strojnowska

Projekt okładki

Marek J. Piwko {mjp}

Ilustracja na okładce

Dariusz Kocurek

Redakcja techniczna

Damian Walasek

Korekta

Zespół

Skład, łamanie i opracowanie wersji elektronicznej

Grzegorz Bociek

Wydanie I w tej edycji

Wydawca: Wydawnictwa Videograf SA

41-500 Chorzów, Aleja Harcerska 3c

tel. 32-348-31-33, 32-348-31-35

fax 32-348-31-25

office@videograf.pl

www.videograf.pl

Dystrybucja wersji drukowanej: DICTUM Sp. z o.o.

01-942 Warszawa, ul. Kabaretowa 21

tel. 22-663-98-13, fax 22-663-98-12

dystrybucja@dictum.pl

www.dictum.pl

© Copyright by Wydawnicta Videograf SA, Chorzów 2008

© Copyright text by Stefan Darda

ISBN 978-83-7835-030-9

Dla moich Rodziców

Dobrze jest umieć odróżniać życie

od procesu powolnego umierania.

Marek Leśniewski

Przedmowa

Życie składa się z chwil. Ulotnych, niezapomnianych, takich, których nie chce się pamiętać i takich, które wgryzają się w świadomość, nie mając za żadną cenę ochoty jej opuścić.

Pamiętam chwilę, kiedy późną nocą, gdzieś w starym, drewnianym domu na Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim, przy kieliszku wódki, usłyszałem od starszego człowieka opowieść o młodej, zmarłej przedwcześnie dziewczynie. Została pochowana w białej sukni, a potem, po długim czasie, otworzono trumnę i dziewczyna leżała zupełnie niezmieniona przez kilka chwil, dopóki podmuch wiatru nie zamienił jej w proch. Nie mam najmniejszych podstaw, aby twierdzić, że to nieprawda. Mało tego, uważam, że takich niezwykłych, a jednocześnie prawdziwych opowieści są tysiące i mogę tylko żałować, że nie uda mi się ich wszystkich poznać.

Wielu ludzi pomogło mi czytając, wyrażając swoją opinię o tekście, zachęcając do kontynuowania opowieści. Wszystkim bardzo dziękuję. Bez Was ta książka by nie powstała.

Dziękuję też Portalowi Sukcesu (www.portalsukcesu.pl). To miejsce w sieci, gdzie każdy może spróbować swoich sił na polu artystycznym. Dzięki temu portalowi nabrałem wiary, że mogę napisać coś, co się spodoba. Zaczęło się od poezji, a następnym krokiem jest Dom na wyrębach.

Przede wszystkim jednak chcę podziękować Panu Marianowi Łubkowskiemu, który opowiedział mi historię będącą punktem wyjścia do powieści oraz mojej kochanej Siostrze, Urszuli, której uwagi były mi bardzo pomocne.

Akcja książki rozgrywa się w głównej mierze w przysiółku Wyręby na Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim. Tak naprawdę nie ma takiego miejsca. Nie ma też pobliskiego Kostrzewa, a wszystkie osoby pojawiające się w powieści są fikcyjne. Czy jednak opisywane zdarzenia nie mogły się zdarzyć naprawdę? Tego już nie jestem do końca pewien. Brnąc przez nasze chwile, stykamy się czasem z czymś, czego nie da się wyjaśnić. Tak więc, Drogi Czytelniku, zapraszam Cię do domu na Wyrębach. Usiądź wygodnie w fotelu, włącz dobrą muzykę i… na wszelki wypadek zapal obok świecę. Nigdy nie wiadomo, czy właśnie ona nie jest najlepszą ochroną przed tym, czego nie doświadczyłeś nawet w najgorszych koszmarach.

S.D.

Część 1 (lipiec–sierpień 1995)

1.

Spojrzenie zza płotu niemal paliło plecy. Nie lubię, gdy ktoś obserwuje z ukrycia, co robię; do tamtego dnia nie wiedziałem, że kiedy mam dość upału i całonocnej podróży rozklekotaną furgonetką, to takie podglądactwo irytuje mnie jeszcze bardziej. Odwróciłem się i wyzywająco patrzyłem na migocącą zieleń okalającą sąsiednie, oddalone o kilkadziesiąt metrów gospodarstwo. Kiedy, po upływie kilkunastu sekund, już zaczynałem mieć wątpliwości co do swojej intuicji, dostrzegłem ledwo zauważalny ruch. Jakaś postać przemknęła w kierunku wejścia do domu. Skrzypnęły drzwi.

— Nie ma co — powiedziałem do siebie. — Pięknie się tu wita nowych sąsiadów.

Gadanie na głos pogłębiło tylko stan rozdrażnienia. Przyszło mi do głowy, że jeśli tak dalej pójdzie, to wkrótce wyląduję w jakimś bezpiecznym przytułku dla nieszkodliwych wariatów. W końcu minęło już kilka miesięcy od rozwodu, więc powinienem się wreszcie zacząć przyzwyczajać do samotności.

Taszcząc pudła z samochodu do domu, po raz kolejny rozmyślałem o swojej sytuacji. Jeszcze rok temu świetnie rokujący doktor praw, zięć rektora jednego z najlepszych polskich uniwersytetów, mógł mieć wszystko, czego tylko zapragnął. Wygodne życie, bezproblemowa habilitacja, ciepła posadka… Pech chciał, że świetnie rokujący doktor zapragnął wdać się w bliższą interakcję z jedną ze swoich studentek. Interakcja była szalenie podniecająca do momentu, kiedy późnym wieczorem do gabinetu na wydziale prawa niespodziewanie weszła jedna z bliskich koleżanek żony. Puf! Podniecenie i kilkunastoletnie małżeństwo w jednej chwili stały się przeszłością. Może gdyby zdrada nie miała miejsca właśnie tam, może gdyby nie wiązała się z tak wielkim upokorzeniem Moniki, może gdybyśmy dochrapali się choć jednego potomka, może, może…

— Było, minęło — rzekłem.

Tym razem wydałem z siebie nerwowy chichot. Musi jeszcze chyba upłynąć trochę czasu. Zresztą — nie oszukujmy się — to małżeństwo i tak od kilku lat było tak naprawdę fikcją. Dwoje obcych już sobie ludzi pałętało się po sporym apartamencie, raz po raz wymieniając zdawkowe uwagi na mało znaczące tematy. Fakt, było się do kogo odezwać, ale może czasem lepiej gadać do samego siebie niż rozprawiać o dupie Maryni?

Zmęczone ramiona domagały się kilku chwil odpoczynku. Upał był nie do zniesienia. Powietrze drgało konwulsyjnie, zawieszone pomiędzy rozpaloną ziemią a słońcem, które akurat w tym dniu postanowiło pokazać, na co je stać. Dusznej ciszy nie rozpraszał żaden dźwięk, nie licząc leniwie odzywającego się tu i ówdzie szeleszczenia świerszczy. Cóż, lipiec roku 1995 był mało łaskawy dla eks-mężów dokonujących przeprowadzki do nowego miejsca zamieszkania.

Zamarzyłem o chłodnym piwie. Miałem w samochodzie kilka butelek, jednak dotknięcie jednej z nich rozwiało wszelkie wątpliwości. O chłodnym piwie mogłem zapomnieć, podobnie jak o zeszłorocznym śniegu. Otworzyłem butelkę, pociągnąłem kilka łyków ciepłej zupy i popatrzyłem na moją posiadłość, w której zamierzałem spędzić co najmniej kilka najbliższych lat, a — kto wie? — może nawet resztę życia.

Parterowy, drewniany dom, zbudowany jakieś dwadzieścia lat wcześniej, oszalowany był deskami, od których paskudnie odłaziła jasnobrązowa farba. Eternit na dachu również pozostawiał wiele do życzenia, nie mówiąc już o kominie, który wręcz błagał o natychmiastową reanimację. Okna za to prezentowały się całkiem przyzwoicie; zdaje się, że poprzedni lokator tuż przed opuszczeniem tego świata zatroszczył się o to, aby przez następnych kilkanaście lat chłód mu zbytnio nie dokuczał. Dodatkowo zabezpieczały je solidne okiennice mocowane śrubami od wewnątrz. Dębowe drzwi wejściowe ozdobione zostały ręcznie wykonanymi, pomalowanymi na czarno okuciami.

„Durkacz najwidoczniej hołdował zasadzie: «Bezpieczeństwo przede wszystkim»” — pomyślałem.

Z zadowoleniem popatrzyłem na porządny, antywłamaniowy zamek, który zamontowałem podczas poprzedniego pobytu. Jak widać, nowy mieszkaniec nie pozostaje w tyle. Uśmiechnąłem się do siebie i rozejrzałem dookoła.

Przestrzeń wokół domu zdradzała ślady kilkuletniego zaniedbania. Bujne trawy dawno porosły niewielki ogródek i coś, co niegdyś zapewne było trawnikiem. W sadzie roiło się od połamanych gałęzi, porozrzucanych przez wiatr gdzie popadło. Z budynkiem mieszkalnym sąsiadował murowany domek gospodarczy, mający służyć mi w przyszłości za garaż. Całość ogrodzona była starannie ustawionym płotem.

Nad zakupem nie zastanawiałem się długo. Syn poprzedniego właściciela nie żądał kokosów; sto pięćdziesiąt milionów starych złotych (przeliczanie kwot na nowe złote wciąż sprawiało mi spory problem) nie stanowiło wygórowanej kwoty, tym bardziej, że pod odrapanym szalunkiem domu znajdowały się dębowe bale w doskonałym stanie. Prędko dobiliśmy targu, ciesząc się, jaki to świetny interes udało nam się zrobić. Ja byłem zadowolony, bo wiedziałem, że trochę pracy i nieco pieniędzy mogą zamienić nędznie wyglądające obejście w moją wymarzoną oazę spokoju, spadkobierca natomiast radował się zapewne, że po trzech latach udało mu się wreszcie pozbyć domu w tak mało atrakcyjnej okolicy. Do najbliższej asfaltowej drogi były prawie trzy kilometry przez las, do sklepu i kościoła — ponad pięć. O telefonie nie było nawet co marzyć. Jedyną oznaką cywilizacji były stare słupy, dzięki którym energia elektryczna docierała do dwóch gospodarstw położonych wśród lasów i nielicznych pól. Dam głowę, że po wyjściu od notariusza Józef Durkacz Junior upił się na umór.

Wróciłem do pracy. Przenoszenie mojego życiowego dorobku zajęło mi ponad połowę dnia. Większość rzeczy umieściłem na środku największego pokoju. Rozparcelowaniem majątku zamierzałem zająć się następnym razem.

Spojrzałem na zegarek. Obie wskazówki przytuliły się do czwórki, więc do wieczora pozostało sporo czasu. Obiecałem, że następnego dnia oddam pożyczone cudo, które stało przed domem. Przeszło mi przez myśl, że mógłbym wyruszyć od razu, jednak mój organizm zaprotestował gwałtownie, przypominając, że nie jestem już młodzieniaszkiem. Niechętnie przyznałem mu rację. Dwie noce za kółkiem, bez chwili snu, mogły spowodować problem z dojechaniem do Wrocławia w jednym kawałku.

Rozłożyłem na podłodze materac i przykryłem się śpiworem. Zdążyłem jeszcze pomyśleć, że nie zazdroszczę facetom siedzącym w tej chwili w dusznych samochodach. Nie udało mi się doprowadzić tej złośliwej myśli do jakiegoś sensownego końca. Przyjemny chłód i łagodny półcień sprawiły, że szybko zapadłem w głęboki sen.

* * *

Było już ciemno, kiedy zamknąłem okiennice, przymocowałem je od wewnątrz stalowymi śrubami i zamknąłem drzwi mojego nowego domu. Słodki zapach wieczoru, połączony z odgłosami gorącej nocy, chciało się chłonąć bez końca. Bóg jeden wie, jak bardzo nie miałem ochoty wsiadać do rozklekotanego transita po to, by tak niezwykłą noc spędzić w jego wnętrzu, telepiąc się na drugi koniec Polski. Z żalem wrzuciłem pierwszy bieg.

— Jeszcze ci się znudzą te samotne wieczory — pocieszałem się smętnie, włączając radio, w którym akurat Rod Stewart chrypiał, że dokądś tam żegluje. Pożyczyłem mu pomyślnych wiatrów w nadziei, że odwzajemni życzenia.

Powoli wytoczyłem się na piaszczystą drogę. Księżyc świecił tak jasno, że włączenie reflektorów zdawało się być niepotrzebną ekstrawagancją. Po chwili w tylnym lusterku zobaczyłem oddalający się blask sączący się z okna domu mojego nowego sąsiada. Zastanawiałem się, dlaczego nie używa elektryczności, tylko jednej, co najwyżej dwóch dopalających się świec.

Miałem nadzieję, że ten facet nie napyta mi biedy.

2.

Niecałe dwa tygodnie zajęło mi definitywne zamknięcie moich wrocławskich spraw. Nigdy nie byłem zagorzałym fanem spędzania czasu w urzędowych ogonkach i tłoczenia się przed okienkami bankowymi. Zniosłem jednak to wszystko mężnie, jak na dużego, czterdziestoletniego chłopca przystało. Wciąż miałem przed oczami mój nowy dom na wschodnich rubieżach i ta wizja sprawiała, że zabiegi związane ze zmianą miejsca zamieszkania nie były aż tak bardzo bolesne. Szczerze mówiąc, nie mogłem się doczekać chwili, w której minę tablicę z napisem „Wrocław” i rozpocznę — jak to mówią — nowy rozdział życia.

A przyszłość rysowała się w całkiem przyjemnych barwach. Zdążyłem już przekonać samego siebie, że moje małżeństwo i tak nie miało perspektyw. Podział majątku przebiegł bez problemów. Oboje byliśmy dorosłymi ludźmi, którym nie zależało na rozdmuchiwaniu przeszłości. Z chęcią zrezygnowałem z atrakcyjnego mieszkania w centrum, w zamian za kilkaset tysięcy nowych złotych — większą część oszczędności, które przez czternaście lat udało się nam zgromadzić. Pensje akademickie nie były zbyt wysokie, ale z początkiem lat dziewięćdziesiątych z powodzeniem wykorzystałem szansę, jaką dawał wolny rynek i możliwość inwestowania na giełdzie. Byłem wdzięczny Monice za to, że pamiętała, kto pomnożył nasze pieniądze na parkiecie. Porządna z niej kobieta; miałem nadzieję, że uda się jej ułożyć jakoś życie. Pomimo swoich trzydziestu ośmiu lat wciąż była bardzo atrakcyjna. Tym bardziej atrakcyjna, że była córką nie byle kogo. Cóż, świat nie jest idealny.

Ostatnie dwa dni spędziłem na odwiedzaniu komisów samochodowych w poszukiwaniu auta odpowiedniego na lubelskie bezdroża. W końcu udało mi się znaleźć pojazd idealnie odpowiadający moim potrzebom — pięcioletniego, czarnego opla fronterę w całkiem przyzwoitym stanie. Oddałem w rozliczeniu mojego dwa lata młodszego golfa.

Wreszcie nadszedł czas odjazdu. Trochę wczorajszy po suto zakrapianym wieczorze, spędzonym w towarzystwie najbliższych wrocławskich znajomych, podczas którego obiecaliśmy sobie obłudnie, że będziemy w kontakcie, zapakowałem resztę rzeczy do mojego nowego nabytku.

Przed wyjazdem postanowiłem złożyć jeszcze jedną wizytę.

— Dzień dobry — rzekłem.

— Witaj, Marku — jej głos brzmiał całkiem naturalnie. Jeśli mam być szczery, nie tego się spodziewałem.

— Wstąpiłem, żeby się pożegnać — wyrecytowałem wcześniej przygotowaną kwestię.

— Przecież już dawno się pożegnaliśmy — uśmiechnęła się.

Czułem się jak idiota.

— Pewnie widzimy się ostatni raz. Chciałem tylko powiedzieć, że życzę ci jak najlepiej.

— Dzięki — odparła.

Pojawienie się w tym miejscu nie było chyba dobrym pomysłem. Miałem ochotę rozpłynąć się w powietrzu. Ponieważ to mi się nie udało, zacząłem rozważać, przez które ramię wykonać w tył zwrot.

— No, nie stój tak, wejdź. Kubek gorącej kawy przed podróżą pewnie dobrze ci zrobi. Wyglądasz, jakbyś wczoraj obrabował hurtownię z piwem.

Jak zwykle Monika niewiele się pomyliła. Z ulgą wszedłem do naszego… do jej mieszkania. Kawa była świetna i dobrze się nam rozmawiało. Prawie tak dobrze, jak kiedyś.

W ten właśnie sposób zakończyłem swoją przygodę z Wrocławiem.

* * *

Dwulitrowy silnik mruczał łagodnie pod maską. Zastanawiałem się, który to raz w tym roku przemierzam Polskę w poprzek. Pomyliłem rachubę po przekroczeniu dziesiątki, nie kłopotałem się jednak ponawianiem liczenia. Najważniejsze było to, że kolejnej takiej podróży miało nie być, przynajmniej przez jakiś czas. Nie kłopotałem się także dlatego, że ogromną frajdę sprawiało mi prowadzenie mojego nowego auta, za plecami miałem zachodzące słońce, a przed sobą… No właśnie. Nie miałem pojęcia, co było przede mną.

Uśmiechałem się do siebie jak urwis, który zamierza spłatać nowego psikusa. Gdyby nie Iwona, która jakiś czas temu zapomniała kluczy i wracając zastała mnie w niedwuznacznej sytuacji z piersiastą studentką, pewnie oglądałbym teraz grzecznie telewizję lub popijałbym nudną herbatkę z żoną. Jutro poszedłbym do pracy drżąc, żeby nie strzelić jakiejś gafki (zięciowi rektora nie wypada strzelać nawet gafek), nie mówiąc już o poważniejszych wpadkach. Potem wróciłbym, zjadłbym niesmaczny obiad i schował się za monitorem komputera udając, że mam masę roboty. Z mojej „pracowni” wywabiłaby mnie dopiero czołówka „Wiadomości”. W czasie wakacji zaszalelibyśmy i kopnęli się na Majorkę albo na Kanary, gdzie większość czasu spędziłbym w klimatyzowanym hotelu, nudząc się jak mops i marząc o powrocie do Polski. Jednym słowem, czekałoby mnie życie jak w Madrycie. I tak aż do usranej śmierci.

Moja męska intuicja mówiła mi, że teraz to wszystko się odmieni, że właśnie zaczynam żyć naprawdę — dorosły facet bez zobowiązań, ze sporą ilością gotówki na koncie, w małym drewnianym domu na końcu świata.

Wyczyny poprzedniego dnia dały znać o sobie i pilnie musiałem poskromić senność. Zatrzymałem się w przydrożnym barze, marząc o dużej czarnej. Nie wiem, jakich sztuczek używają właściciele takich całodobowych spelun, ale zawsze dam się nabrać. Po skosztowaniu burego płynu, za który zapłaciłem jak za kawę w dobrej restauracji, solennie sobie obiecałem, że tym razem to już naprawdę ostatni raz. Kupiłem dwie puszki zimnego Red Bulla — nowości na rynku, która miała przepędzić zmęczenie, odpaliłem silnik i ponownie wbiłem się w mrok.

Było już dobrze po północy, kiedy nad wschodnim horyzontem, dokładnie na wprost mnie, obudził się krwistoczerwony rogal księżyca. Uznałem to za dobry znak, podgłośniłem radio i dodałem gazu.

3.

Podróżując z zachodu na wschód, urwałem nocy jakieś dwadzieścia minut ciemności. Niebo bladło, odkrywając przede mną niezwykły kontur lubelskiej starówki. Po dłuższym zastanowieniu wspaniałomyślnie odpuściłem Hubertowi pobudkę przed trzecią. Nie było większych szans na znalezienie o tej porze czynnego sklepu z materiałami budowlanymi, postanowiłem więc rozprostować nieco kości.

Lublin powitał mnie niespodziewanym chłodem. Zaparkowałem na placu Litewskim i spacerkiem ruszyłem w kierunku Starego Miasta. Miło było po raz kolejny oddać się wspomnieniom. Minąłem fontannę, w której, pijany prawie do nieprzytomności, nieomal utonąłem przed piętnastu laty, czcząc w ten sposób obronę pracy magisterskiej. Z centralnego punktu placu zniknął radziecki żołnierz, popularnie zwany Saszą. Miejsce, które zwolnił, pozostawało puste.

Na Krakowskim Przedmieściu czuć było delikatny powiew wielkiego świata. Przyśpieszyłem kroku; nie mogłem się doczekać chwili, kiedy znów zobaczę starówkę. W Lublinie bywałem dość często, jednak przed każdym wejściem na Stare Miasto czułem lekki dreszczyk ekscytacji.

Po przekroczeniu wilgotnej gardzieli Bramy Krakowskiej ujrzałem dobrze znany widok. Obdrapane, zagrzybione ściany, szare witryny sklepów, kocie łby, o które można sobie powybijać zęby. Odruchowo przysunąłem się do środka ulicy. Zawsze tak robiłem chodząc tędy, podświadomie obawiając się, że jakaś siedemnastowieczna gosposia wyleje mi na głowę wiadro pomyj.

Ukryty za gotyckimi murami obronnymi, ruszyłem obrzeżami starówki. Wąskimi, zaniedbanymi uliczkami wykonałem obowiązkową rundę śladem moich studenckich czasów. Tu, jak chyba na żadnej innej polskiej starówce, wciąż odczuwało się atmosferę średniowiecznego miasta. Przyszedł mi na myśl Wrocław, który wyglądał zupełnie inaczej, bardziej po europejsku. A tu wciąż w jednym z podwórek można było znaleźć tak zwaną Furtę Gnojną, przez którą wieki temu wylewano nieczystości poza mury miasta. Może to dziwne, ale ten klimat bardzo mi odpowiadał. Lubelskie Stare Miasto w dalszym ciągu nie zostało odkryte przez rzesze japońsko‍-niemieckich emerytów, uzbrojonych w cyfrowe kamery i miniaturowe aparaty fotograficzne. Prawdę mówiąc, niezwykle mnie to cieszyło.

Jedną z uliczek dotarłem wreszcie do Rynku. W jego centralnym punkcie niewzruszenie stał przysadzisty budynek dawnego trybunału, w którym nie zawahano się nawet osądzić samego czarta, a niejaki Jan Kochanowski wyzionął ducha przed obliczem Batorego. Przypomniałem sobie też, że — już w czasach współczesnych — w tym budynku kilku z moich serdecznych kumpli zostało skazanych na piekło doczesne. Cóż, urząd stanu cywilnego, podobnie jak sąd, wpływa na ludzkie życie i również miewa swoje mroczne tajemnice.

Obchód zakończyłem na placu Po Farze. Słońce stało już wysoko, ciepłym spojrzeniem ogarniając budzące się ze snu miasto. W dali pojękiwały trolejbusy, z bram zaczęli wytaczać się wymięci pijaczkowie, na znak, że za chwilę sklepy z piwem otworzą swoje gościnne podwoje. Spojrzałem na zegarek i uznałem, że czas wypoczynku przeznaczony dla mojego przyjaciela powoli dobiega końca.