Tytuł oryginału
RAKELS BOK

Copyright © Gyldendal Norsk Forlag AS 2014 [All rights reserved.]
Copyright © 2016 for the Polish translation by Media Rodzina Sp. z o.o.

This translation has been published with the financial support of NORLA.

Projekt logotypu Gorzka Czekolada
Dorota Wątkowska

Projekt okładki
Agata Wodzińska-Zając

Zdęcia na okładce
Karina Simonsen, Andy Wilson / Trevillion Images

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przedruk lub kopiowanie całości albo fragmentów książki — z wyjątkiem cytatów w artykułach i przeglądach krytycznych

ISBN 978-83-8008-201-4

Media Rodzina Sp. z o.o.
ul. Pasieka 24, 61-657 Poznań
tel. 61 827 08 60
mediarodzina@mediarodzina.pl
www.mediarodzina.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer firmy Elibri.

Dla Vilde, Tuvy i Vårin — nigdy nie spuszczajcie marzeń z oczu

Walking, I am listening to a deeper way. Suddenly all my ancestors are behind me.
Be still, they say. Watch and listen. You are the result of the love of thousands¹.

LINDA HOGAN (ur. 1947), pisarka amerykańska

Idąc, wsłuchuję się w głębiej położoną drogę. Nagle zjawiają się za mną wszyscy moi przodkowie. Nie ruszaj się, mówią. Oglądaj i słuchaj. Jesteś wynikiem miłości tysięcy. (Wszystkie przypisy pochodzą od tłumaczki). [wróć]

Prolog

Nowy Jork, luty 2009 r.

Powoli gładziła książkę, zwlekała z jej otwarciem. Skóra była cienka, wyślizgana i pomarszczona, zużyta ze starości, podobnie jak skóra głaszczącej ją dłoni. Zapachy tytoniu, kurzu, skóry i ciepłej herbaty wypełniły jej świadomość, wywołane przez wspomnienia, a może przez samą książkę. Może przez jedno i drugie.

Wolno ją otworzyła. Jej palce drżały i nagle wydały się nieskończenie stare. W przeciwieństwie do chętnych dziecięcych rączek, tyle razy otwierających książkę w innym czasie, w innym życiu.

W środku było coś napisane. Nazwisko, które widniało tam również wtedy, nie jego własne, ale może ojca albo któregoś z przodków, nadal było wypisane wyblakłym tuszem w górnym prawym rogu pierwszej, pustej strony:

Eli Rosenbuam

Przerzuciła stronę i z książki wypadła złożona kartka. Ostrożnie ją rozłożyła, jakby była czymś delikatnym, gotowym skruszeć i rozpaść się jej w palcach, chociaż tak długo leżała wciśnięta między te strony, w książce nieotwieranej przez nikogo przez blisko siedemdziesiąt lat.

Rachela Teller

Kochana, mała Rachelo,

mam nadzieję, że ta książka oraz inne książki z niniejszej paczki dotrą do Ciebie we właściwym czasie, obojętnie gdzie i kiedy by to było. Strzeż tej historii — historii o Tobie, o nas — na dobre i złe. Opowiadaj ją. Niech ci, którzy przyjdą po nas, wezmą w niej udział. Nie zapomnij o niej, nie kryj jej.

Jestem pewien, że uczynisz ze swoim życiem coś dobrego. Jesteś moją nadzieją. Dbaj o siebie i o ludzi wokół.

Twój przyjaciel,
Yusef Rosenbaum

Yusef Rosenbaum. Tak się nazywał. Nie wiedziała nawet, czy kiedykolwiek znała jego prawdziwe nazwisko. Wyobraziła go sobie, w okularach na nosie, może poważnego, gdy pisał te słowa, a może z błyskiem w dobrotliwych oczach. Jednak jej ręce drżały, a oczy były tak samo pełne łez, jak tego dnia, gdy po raz pierwszy siedziała w jego salonie.

Jestem pewien, że uczynisz ze swoim życiem coś dobrego. Jesteś moją nadzieją. Dbaj o siebie i o ludzi wokół.

Co takiego uczyniła ze swoim życiem? W jaki sposób dbała o ludzi wokół? Czyż nie straciła ich wszystkich po kolei?

Rozdział 1

Bergen, jesień 2009 r.

Głos dochodził z daleka. Najpierw po norwesku, a następnie po angielsku oznajmił, że zaczęliśmy zniżanie do lądowania w Bergen. Słowa powoli docierały do mnie i obudziły mnie z niespokojnej drzemki. Myśli i obrazy przelały się falą przez moją świadomość, wycofały się i wróciły z nową siłą, podobnie jak nieprzyjemne sny, które gnębią przez całą noc, sprawiając, że człowiek budzi się jeszcze bardziej zmęczony niż przed zaśnięciem. Wierciłam się na siedzeniu, co przez ostatnie godziny robiłam już niezliczoną ilość razy na pokładach dwóch samolotów, w nadziei, że znajdę lepszą pozycję; ziewnęłam i zerknęłam na zegarek zmrużonymi, spuchniętymi oczami. Nie przestawiłam jeszcze zegarka. Nadal trwała dla mnie noc, chociaż w Norwegii było przedpołudnie.

Kabinę wypełniło światło dnia. Rozbrzmiewało miarowe, wręcz uspokajające, buczenie silników, zmieszane z dźwiękami składanych stolików i siedzeń przesuwanych do pozycji pionowej. Czasami przebudzenie z męczącego, złego snu może stanowić ulgę — kiedy zrozumie się, że był to tylko sen. Nie zdarza się tak jednak, gdy to rzeczywistość prześladowała cię przez dzień i noc, ponieważ jest zbyt bolesna i trudna, by cię opuścić wraz z nastaniem nowego dnia. Kiedy pojmujesz, że życie, które dawno zostawiłaś za sobą, odsunęłaś od siebie i trzymałaś z daleka w swej od nowa zbudowanej egzystencji — w moim wypadku na innym kontynencie — może w każdej chwili cię dopaść, pochwycić i wywrócić wszystko do góry nogami.

W hali przylotów słychać było jednostajny szum, stale przerywany monotonnymi komunikatami z głośników. Niekiedy rozlegał się jakiś radosny okrzyk. Ludzie spotykający się po krótkiej lub długiej rozłące, ta uniwersalna atmosfera panująca na wszystkich lotniskach świata — długie, rzewne pożegnania w hali odlotów, radosne przytulenia w hali przylotów. A także ostrożne, formalne uściski dłoni, jak ten, który wymieniłam z adwokatem moich rodziców, Janem Hermansenem.

Nie miałam siły powiadomić zbyt wielu osób o swoim przyjeździe do rodzinnego miasta. I tak wszyscy wiedzieli, że zjawię się po tym, do czego doszło. Rozmawiałam przez telefon z ciotką, siostrą ojca, której właściwie nigdy zbyt dobrze nie znałam, oraz z Hermansenem, którego pamiętałam z dzieciństwa jako bliskiego znajomego ojca. Nie jako dobrego przyjaciela rodziny — czy takich mieliśmy? — lecz jego adwokata, zaufaną osobę ze świata interesów, spotykaną także w sytuacjach towarzyskich.

A jednak nadal sprawa jawiła mi się jak coś, o czym czyta się w gazetach. Coś, co właściwie mnie nie dotyczy, lecz co zmusiło mnie do załatwienia pewnych praktycznych kwestii. Choć dokuczliwe mdłości, poczucie winy i groźne koszmary przypominały mi, że dotyczy mnie to bardziej, niżbym chciała. To były moje korzenie, które brutalnie odcięto. Korzenie, do których nie chciałam się przyznać, bo uważałam, że nie są wystarczająco silne. Bo nie odżywiły mnie dość, abym mogła rozkwitnąć. Mogłam je odrzucać i próbować o nich zapomnieć, jednak po tym, co się stało, same mnie dopadły, nawet jeśli były nadgniłe. Właśnie dlatego robiło mi się niedobrze.

Odrobinę uniosłam podbródek i skierowałam wzrok na Hermansena. Postarzał się, odkąd ostatnio go widziałam, ale było to wiele lat temu. Ciemne włosy posiwiały i przerzedziły się. Był tęższy, a nawet niższy, niż zapamiętałam. Twarz miał zaciętą i zatroskaną, jakby sprawa dotyczyła go osobiście równie mocno, jak powinna dotyczyć mnie.

— Panno Sand, jestem zrozpaczony. Niesamowicie mnie to zabolało. Musiała mieć pani wyjątkowo nieprzyjemną podróż.

Pani?

— Jestem Ella. Ależ proszę. Ella.

— Ella. Kiedy ostatnio cię widziałem, byłaś dziewczynką. Musisz być wycieńczona. Ktoś na ciebie czeka? Czy wolisz pojechać prosto do… domu? — Chrząknął.

— Zarezerwowałam pokój w hotelu w centrum — odpowiedziałam krócej, niż chciałam.

— Pokój w hotelu? Tak, rozumiem, że nie chcesz mieszkać w… domu, z powodu tego, co się stało. Wspomnienia i tak dalej… — Pokręcił zasmucony głową. — Nie chcesz nocować u krewnych? Siostra twojego ojca…

— Tak, rozmawiałam z ciotką. Oczywiście zaoferowała mi gościnę, chciała też odebrać mnie z lotniska. Również dawna przyjaciółka proponowała, abym u niej nocowała. Ale na początek wolałabym pobyć sama, dlatego zgodziłam się, kiedy to pan zaproponował, że może mnie odebrać. Myślę, że zrozumieją. Mam dużo do załatwienia i potrzebuję miejsca, gdzie mogłabym się wyciszyć. Rozumie pan? — Wciągnęłam powietrze.

— Oczywiście. Czeka cię dużo załatwiania. Twoja ciotka zaczęła już planować, co należy zrobić, ale wspólnie musicie dogadać się, jak chcecie wszystko… zorganizować. — Na chwilę zamilkł. — No, nie jest to łatwe. Do tego trzeba jeszcze będzie znieść szum w mediach. Mając w tym mieście znane nazwisko… Są jeszcze wszelkie kwestie praktyczne, ale nimi zajmiemy się później. Pomyślałem, że jeśli nie jesteś za bardzo zmęczona, to możemy podjechać do mojego biura, wypić kawę i coś zjeść. Później odwiozę cię, gdzie tylko zechcesz.

Jak miałam się do tego wszystkiego ustosunkować? Może powinnam była jednak wziąć z sobą Petera. Od razu odrzuciłam tę myśl, skinęłam bezwolnie głową i dałam się poprowadzić na parking, do dużego samochodu. Chyba mercedesa. Wolałam, żeby ktoś inny wszystkim się zajął, chciałam już mieć to za sobą i móc opuścić to miasto i kraj najszybciej, jak to możliwe. Wrócić do własnego życia. Do Petera? Nie wiedziałam, niczego już nie wiedziałam. Oparłam się na fotelu pasażera, byłam do cna wyczerpana. Mogłam poprosić, by odwiózł mnie prosto do hotelu. Chyba rozumiał, że nie mam na to teraz sił?

Mimo że głos dalej szumiał w oddali, przestałam słuchać. Patrzyłam tylko na przesuwający się za oknem krajobraz. Droga z lotniska w stronę Nesttun, nieco szersza niż kiedyś, lecz wciąż z ciągnącymi się po prawej polami. Po lewej parę nowoczesnych biurowców. Była mokra, przetykana słońcem jesień. Zdawało mi się, że czuję jej zapach, chociaż siedziałam zamknięta w samochodzie. Z westchnięciem zamknęłam oczy, na krótką chwilę odcięłam się od świata.

— Zaparkuję i pójdziemy do mojego biura.

Nesttun, ze swoim niedużym centrum, położone dziesięć kilometrów na południe od miasta, też nie było takie samo. Deptak i nowe sklepy. Roboty drogowe ciągnące się w kierunku Hop.

— Kolej miejska. — Westchnął, jakby przypomniano mu o czymś kłopotliwym, ale nie wyjaśnił więcej, gdy nie odpowiedziałam. Poprowadził mnie tylko do swego stylowego, przestronnego biura na drugim piętrze, strzeżonego przez uprzejmie uśmiechniętą kobietę w recepcji.

Opadłam na czerwoną kanapę w jego gabinecie. Przyglądałam się sztuce na ścianach; przypominała mi gabinet mojego ojca.

Jakim autem jechali? Czarnym mercedesem? Małym srebrnym audi matki? A może już nie mieli tych samochodów? Nawet tego nie wiedziałam. Niby błahostka, lecz nagle jednak istotna.

Czy przysnęła, wpatrując się w milczeniu przed siebie? Za mocno wcisnęła pedał gazu w stłumionej frustracji? Patrzyła niezainteresowana na krajobraz, odwrócona od niego? Siedzieli obok siebie, milczący, nie mając o czym rozmawiać. Pokłócili się? W złości wykonał niezamierzony manewr? Zdałam sobie sprawę, że pewnie nigdy się nie dowiem. Nawet Hermansen nie mógł tego wiedzieć.

Kobieta w recepcji, ubrana w ładny, niebieski kostium i nadal tak samo uśmiechnięta, nalała kawy do wystawionych już filiżanek i zaserwowała kanapki. Moje przybycie było najwyraźniej zaplanowane. Hermansen wziął papiery z biurka. Założył okulary i usiadł, odchrząknął i znowu westchnął, skupiony na dokumentach. Zaczął bardziej bezpośrednio, niż się spodziewałam. Znalazłszy się na własnym terenie, bez trudu wszedł w zawodową rolę.

— Musiał to być dla ciebie okropny szok. Kiedy ostatnio ich widziałaś? Pewnie nie byłaś w domu od lat?

Patrzyłam na niego zdumiona.

— Cóż, jeżeli chodzi o was prywatnie, jako rodzinę, to nie znałem was blisko, ale wiedziałem, że między tobą a rodzicami doszło do pewnego… rozłamu.

Nagle znów stał się nieswój. — Nie zrozum mnie źle, nic mi do tego. Myślałem jedynie o kwestiach praktycznych… czy wiesz, jak prosperowała firma — tego typu rzeczach. Nagle weszłaś w posiadanie dużego kapitału, którym trzeba dalej zarządzać, a nie wiem, czy kontaktowaliście się mejlowo lub telefonicznie, czy kiedykolwiek dyskutowaliście o sprawach firmy. Twój ojciec nie chciał nic mówić o… — Zdjął okulary. — Rozumiem, że jest za wcześnie, by o tym rozmawiać. Częstuj się, Ella. Chciałem jedynie wiedzieć, czy kiedykolwiek podejmowaliście temat ewentualnego przejęcia przez ciebie firmy w przyszłości?

Uniosłam filiżankę i ostrożnymi łykami piłam ciepłą kawę. Chciałam nawilżyć gardło; mogłam poprosić o wodę.

— Chciałabym wiedzieć — odezwałam się nagle — co wie pan na temat wypadku.

Spojrzał na mnie pytająco. — Chyba dowiedziałaś się…?

— Tak, wiem to, co powiedział mi pan i moja ciotka. I co przeczytałam. Ale chyba jest więcej informacji?

Skinął głową, znów przewertował papiery. — Tak, oczywiście, jest dokumentacja policji i szpitala. Otrzymasz wszelkie informacje, co tylko zechcesz. Myślałem, że może nie masz siły tego teraz zgłębiać. Ale skoro już o tym mowa, to nie ma żadnych nowych informacji ponad to, co już wiesz. Chodzi bardziej o fakty i szczegóły. I jak już mówiłem, nic nie wskazuje, że zawiniła choroba. Twój ojciec cieszył się dobrym zdrowiem. We krwi nie znaleziono śladów alkoholu ani innych substancji. Do wypadku doszło na łagodnym zakręcie w lewo tuż przed Evanger. Prędkość wynosiła około osiemdziesięciu kilometrów na godzinę. Pewnie w chwili nieuwagi samochód zjechał na przeciwny pas. Twoja matka — odchrząknął, co widać robił w niewygodnych dla siebie momentach — trzymała rękę na jego ramieniu. To może sugerować, że chwyciła go, gdy zorientowała się, co się dzieje. Może próbowała ratować sytuację.

A więc nie spała. Nie wpatrywała się w przepływający za oknem krajobraz. Widziała, co ich czeka. Może krzyczała. Dźwięki nie zostawiają śladów, nie można ich udokumentować, udowodnić później, jeśli nie zostały uwiecznione — gdy osoby, które je wydawały i ich słuchały nie żyją. Może faktycznie się kłócili.

— Kierowca ciężarówki doznał jedynie lekkich obrażeń, ale nie potrafi powiedzieć więcej niż to, że samochód na zakręcie zjechał na jego pas. Wszystko działo się tak szybko, że nie zdążył zauważyć nic więcej. Ostro zahamował, ale było już za późno.

— A oni…?

— Jak mówiłem… Twoja matka była cały czas nieprzytomna, zmarła tuż po przetransportowaniu do szpitala. Helikopterem, ale to pewnie wiesz. Doznała zbyt rozległych obrażeń. A ojciec zmarł na miejscu.

Przesunął do mnie kartkę, którą omiotłam wzrokiem.

Pojazd A, audi A6, zostawił ślady hamowania długości 3,5 metra stroną lewą i 4,5 metra stroną prawą w kierunku miejsca zdarzenia. Pojazd stał przodem do lewej strony przodu pojazdu B, scanii R500. Cały przód oraz część kabiny pasażerskiej pojazdu A zostały zgniecione.

Szybko czytałam dalej, z nieprzyjemnym uczuciem przyjmując wyliczane niżej, suche fakty. Skończyłam. Nieznany mi samochód, o którym nigdy nie słyszałam. Dwoje znanych mi ludzi. Ale czy rzeczywiście ich znałam? Dwoje ludzi, których nie widziałam od lat, jak powiedział Hermansen.

— No i Geilo? To była impreza firmowa? Więcej osób wracało stamtąd w tym samym czasie?

Obiady w Paradis, te domowe spotkania, by pielęgnować bliskie kontakty biznesowe. Czy wreszcie z nimi skończyli? Pamiętam, że ojciec miewał zjazdy firmowe w Solstrand w Os. Ale nie w Geilo. Nie mieliśmy tam domku letniskowego, jak wielu znajomych ojca. Nie przepadał za górami.

Hermansen pokręcił głową. — Jechali tylko twoi rodzice. Spędzili weekend w hotelu Dr. Holma.

— Co?

Dostrzegł moje zdziwienie, więc zamilkłam. Nie chciałam, aby zrozumiał, jak nieprawdopodobnie to brzmi. Ale musiał chyba trochę o nich wiedzieć? A może osiągnęli taką perfekcję w tym, co praktykowali przez dziesiątki lat — stwarzaniu pozorów niezmąconego szczęścia — że nawet ci, którzy znali ich najlepiej, nie potrafili tego przejrzeć?

— Nigdy nie jeździli w góry — dodałam. — O ile mi wiadomo.

— Ja też nie odniosłem nigdy wrażenia, że lubią góry — zgodził się i nagle lekko się uśmiechnął. — W każdym razie nie zimą. Ale ludzie się zmieniają, nabierają nowych zwyczajów. Byli przecież dojrzali, z czasem mogli pozwolić sobie na więcej wolnego. A był weekend i piękna jesienna pogoda.

Nie powiedziałam więcej, tylko skryłam swoje zdziwienie w napadzie kaszlu i skupiłam się na kawie, kanapce oraz — pozornie — kartce przede mną. Jesienny weekend w górach. Dlaczego? Może ciotka wiedziała, po co tam pojechali, chociaż nie wydawało mi się, aby była wtajemniczana w ich weekendowe plany.

— Może twoja ciotka wie więcej — powiedział, jakby czytając mi w myślach.

— Ciotka niezbyt często kontaktowała się z rodzicami — odparłam zamyślona. — W każdym razie kiedyś — dodałam prędko.

Ślady hamowania. Zahamował.

— Chyba powinnam do niej zadzwonić — odezwałam się nagle. — Minęły prawie trzy dni, a ja nie wiem nawet, kiedy mamy… — Znów poczułam przytłaczające zmęczenie, spowodowane szokiem, zamieszaniem, ostatnimi nieprzespanymi nocami i zmianą strefy czasowej.

Hermansen spojrzał na mnie.

— Proponuję, żebyśmy kwestiami praktycznymi i finansowymi zajęli się później. Mogą trochę poczekać. Teraz zawiozę cię do hotelu, żebyś mogła parę godzin pospać. Zadzwonię do twojej ciotki, a ty możesz skontaktować się ze mną później. Jest wczesna pora, dla ciebie nie nastał jeszcze pewnie ranek.

Skinęłam głową. Ulżyło mi, że mogę odłożyć w czasie nieuchronną, kłopotliwą część tej podróży.

Rozdział 2

Powoli budziłam się ze snu. Kilka sekund zajęło mi przypomnienie sobie, gdzie się znajduję: w pokoju hotelowym w centrum. Pokoju, który zarezerwowałam przez Internet przed wyjazdem z domu w Nowym Jorku. Dopadła mnie chwilowa panika, nagle podniosłam się na łóżku i po omacku szukałam komórki. Za pięć druga. A więc nie spałam więcej niż dwie, trzy godziny. Wydobyłam z siebie długie, drżące westchnienie i z powrotem opadłam na poduszkę. Białe przezroczyste firanki naprzeciwko poruszały się bezgłośnie na wietrze w otwartym oknie. Takie firanki mieliśmy w salonie. Firanki, za którymi siedziałam na pół schowana, w otwartych drzwiach wychodzących na ogród, firanki, przez które wszystko widziałam i słyszałam muzykę.

To moja matka tworzyła muzykę, pochylona nad klawiszami, po których biegały jej palce. Zawsze uśmiechała się, gdy tak siedziała, mrużąc oczy, kołysała się w rytm wydobywanych przez siebie dźwięków. Zza białego materiału wyłaniała się jej piękna, niewyraźna sylwetka. Blond włosy opadały na czoło. Bluzka z białej koronki na tle jasnej, wrażliwej skóry. Długie, wąskie palce, a na nich połyskujące diamenty. Z wyglądu była tak niepodobna do mnie — wysoka, jasnowłosa postać, a jednak gibka i niemal przezroczysta. Byłam szczupła i brązowooka jak ona, ale włosy miałam kasztanowe i gęste, skórę ciemniejszą i nigdy nie dorównałam jej wzrostem. Jednak łączyła nas skłonność, by być nieobecną, zamkniętą w sobie, oraz cień smutku, łatwo dający się ukryć za chłodną fasadą. W krótkich chwilach, gdy czułyśmy się wystarczająco pewne, potrafiłyśmy emanować radością życia i humorem, które jednak prędko znikały, gdy narzucała to sytuacja lub kiedy grunt nie wydawał się nam dość bezpieczny. Owszem, umiałam rozpoznać w niej siebie, mądra po szkodzie, gdy nasze wspólne życie przeszło do historii. Wtedy jednak tak nie myślałam, kiedy klęcząc, przyglądałam się jej z ukrycia, zawijałam lok na palec i pragnęłam, by otoczyła mnie swoim ciepłem, pozornie samotną radością, której z nikim nie dzieliła, nawet ze mną.

W myślach pojawiło się nowe wspomnienie — gorączkowe przygotowania do uroczystego obiadu. Te ważne kontakty biznesowe, które trzeba było pielęgnować także w życiu prywatnym. Matka zestresowana, prawie płakała nad parującymi garnkami w kuchni — nie była szczególnie praktyczną osobą, lecz mimo to ojciec spodziewał się, że weźmie na siebie odpowiedzialność za tę część jego interesów. Czerwone, płonące policzki, błyszczące oczy, spocone włosy spadające na czoło. On sam tak samo zestresowany, choć może z innych powodów.

— Dlaczego nie możesz zaprosić ich do restauracji? — zapytała, tłumiąc płacz. — Wiesz, jaka jestem w tym kiepska!

— Dlaczego? Może dlatego, że w domu lepiej panuję nad sytuacją! Bo nikt nie wpadnie na pomysł, żeby później iść tańczyć i żebyś mogła zachowywać się jak ladacznica! Przymilać się do… Widziałem przecież, co działo się ostatnio, prawda? — Wypluł słowa.

— Ladacznica? — Jej głos drżał, przechodził w falset. Trzęsącą się dłonią starła coś z policzka. — Jak możesz coś takiego mówić, Henriku! Ty, który nigdy…

Świszczący cios, który trafił mnie w serce równie mocno jak ją w policzek. Nogi, które najszybciej, jak mogły, poniosły mnie stamtąd, po schodach, do pokoju. Zamknąć drzwi, schować się, zasłonić uszy…

A później, kiedy ostrożnie próbowałam się do niej zbliżyć, zapytać, przymilić się, chłodno odtrąciła mnie, zarówno czynem, jak i słowem:

— To nic, Ella. Tylko krótka dyskusja. Może ci się to tylko przyśniło. Nic się nie stało. — Była zamknięta, nieobecna, nie dało się do niej dotrzeć. A napięta struna w mej piersi drżała ze strachu przed tym, czego nie rozumiałam i do czego mnie nie dopuszczano.

Odsunęłam od siebie wspomnienia, z trudem wstałam i prawie zatoczyłam się, idąc do łazienki. Zrzuciłam ubrania i otworzyłam kran w prysznicu. Skierowałam na siebie strumień gorącej wody, namydliłam się, wyćwiczonymi ruchami umyłam włosy. Później wycierając piekącą skórę ręcznikiem, napotkałam w lustrze parę przekrwionych oczu pod mokrą, ciemną grzywą. Umalowałam się i znalazłam w walizce czystą bieliznę. Lepszego efektu nie dało się osiągnąć. Nikt chyba się nie spodziewał, że będę znakomicie wyglądać.

Komórka zadzwoniła, gdy stałam ze szczotką do włosów w dłoni.

— Ella? — Głos był słaby, brzmiał jak cień głosu ciotki. Chociaż nie słyszałam go zbyt często. Siostra ojca i jej mąż nie mieli dzieci i choć mieszkaliśmy w tym samym mieście, na ogół spotykaliśmy się tylko na święta i urodziny albo podczas niedzielnych obiadów i większych przyjęć urządzanych przez moich dziadków. Wyraźnie pamiętałam nasze wizyty u nich, chociaż oboje zmarli, zanim zaczęłam chodzić do szkoły. Później ich willa stała się moim domem rodzinnym. Piękną kulisą tragedii — pomyślałam z ironią. Czyż moja rodzina nie była zawsze tragiczna?

Moi dziadkowie byli eleganckimi, zamożnymi ludźmi. Babcia nie brała mnie na kolana, żeby mi poczytać, nie piekła ze mną bułeczek ani świątecznych pierniczków. Pamiętam ją jako szczupłą, elegancko ubraną kobietę, przyjazną, ale z dystansem. Podczas naszych odwiedzin chyba cieszyła się, że znikałam po obiedzie w zakamarkach domu i zostawiałam dorosłych w spokoju. Lubiłam odkrywać dom sama o wiele bardziej, niż najpierw długo i grzecznie siedzieć przy stole, uważając, żeby niczego nie poplamić ani nie stłuc kosztownych, kryształowych kieliszków, a później wraz z wszystkimi przejść do salonu na kawę. Nikt nie protestował, gdy po deserze wstawałam i bezgłośnie wymykałam się z pokoju. Pamiętam to łaskotanie w brzuchu z podniecenia. Wyobrażenia, które stawały się rzeczywistością, kiedy ukradkiem wędrowałam między pokojami starego, wielkiego domu. Potrafiłam zniknąć w głębokim fotelu w bibliotece, snując w głowie historie o samotnej dziewczynce, która w piwnicy znalazła rodzeństwo uciekające z domu dziecka, albo o prawdziwej księżniczce, która zgubiła się w drodze z pałacu na Gamlehaugen (oddalonego o krótki spacer od willi dziadków), i która wcale nie chciała tam wracać, ponieważ miała niemiłą nianię, a króla i królowej nigdy nie było w domu. Wynajdywałam ciekawe, zakurzone książki, których jeszcze nie potrafiłam czytać, ale sama wymyślałam im fabułę, zwłaszcza gdy zawierały ilustracje, które pomagały w tworzeniu historii. Były tam stare porcelanowe lalki w pięknych, delikatnych sukienkach z jedwabiu. Pożółkłe rysunki, stare obrazki i magazyny. Ubrania pachnące kamforą i lawendą, schowane w głębi wielkich szaf. W ogromnym domu było dość rzeczy, które stymulowały moją i tak bujną wyobraźnię.

Dziadek był surowym, małomównym mężczyzną. W każdym razie tak go pamiętam. Kiedy on i babcia w niedługim odstępie czasu umarli z powodu choroby, zareagowałam bardziej zdziwieniem aniżeli smutkiem i tęsknotą. Cieszyłam się też, gdy dom stał się nasz.

— Ella, jesteś tam?

Znów odpłynęłam, zniknęłam w świecie wspomnień, wywołanych przez jakiś głos albo obraz. Minęła ledwie doba, odkąd ostatnio z nią rozmawiałam. To ona zadzwoniła pierwsza, a ja nie rozpoznałam jej cienkiego, łamiącego się, zawodzącego głosu, którym ciotka — próbując ochłonąć — poprosiła mnie, bym przyleciała do domu.

— Tak, tak, jestem.

— Och, Ella, jak się czujesz, jak minęła podróż? Nie wiem, co powiedzieć… Tak się cieszę, że tu jesteś, ale nie ma sensu, żebyś nocowała w hotelu. Dlaczego nie przyjedziesz do nas? Mamy z Arthurem dość miejsca, jest nas tylko dwoje, przecież wiesz… — Słowa urywały się, między zdaniami wciągała płytko powietrze. Chłodna ciotka Agnete, taka podobna do swojej matki. Jej głos brzmiał, jakby nie mogła się pozbierać, dokładnie jak podczas dwóch poprzednich rozmów telefonicznych.

— Na razie chciałabym zostać tutaj. To nic takiego, ciociu Agnete. Pomyślałam, że przyda mi się trochę samotności. Wiesz, że mam dużo do ogarnięcia.

Słyszałam swój spokojny i racjonalnie brzmiący głos, jakbym próbowała pocieszyć niespokojne dziecko albo przemówić mu do rozsądku. Jakbym była osobą, która przyleciała, by załagodzić niepokój i uporządkować chaos.

Wzięła drżący oddech. — Tak, tak, jasne, za dużo jest rzeczy i tak mało czasu, żeby wszystko załatwić. Później o tym porozmawiamy. Arthur zawiezie mnie teraz do domu pogrzebowego, jesteśmy tam umówieni o wpół do czwartej. Poprosiłam o możliwość spotkania jak najpóźniej, bo miałaś dzisiaj przylecieć. Odbierzemy cię spod hotelu za dwadzieścia minut. W porządku, Ella?

— Tak. Będę czekać na zewnątrz.

Po zakończeniu rozmowy zrobiło mi się słabo, musiałam chwycić się krawędzi biurka. Od przyjazdu zjadłam jedynie parę kęsów kanapki u Hermansena. Nie miałam ostatnio apetytu, lecz rozumiałam, że powinnam coś przegryźć, by stawić czoło kolejnym dniom. Wzięłam kurtkę i torebkę i zjechałam windą do recepcji.

Gdy Arthur Winge dokładnie dwadzieścia minut później zajechał przed wejście do hotelu, ani on ani ciotka nie zauważyli skulonej, drobnej, opatulonej kurtką postaci stojącej tuż obok na ostrym, jesiennym wietrze, z niedojedzonym hot dogiem w ręku. Zagubionej i schowanej, z brązową grzywką niemal tak samo długą jak reszta włosów, którą wiatr rozwiewał jej przed twarzą. Tak czułam się, stojąc w głębi witryny, z widokiem na targ, Nadbrzeże Zachariasa, Bryggen i zatokę Vågen, podczas gdy ludzie spiesznie mijali mnie w drodze do swoich spraw. To było moje rodzinne miasto i czułam się w nim zarówno swojsko, jak i obco. Po skończeniu liceum mieszkałam w centrum, przez sześć lat studiów na uniwersytecie. Rodzice oczywiście protestowali. Ojciec był oburzony. Po co miałabym wynajmować mieszkanie dwadzieścia minut od domu? Czyż nie odnowili dla mnie w tym celu piwnicy? Pamiętam swoje wyjaśnienia, że chodzi o to, żeby być blisko uczelni, przyjaciół, wszystkiego, co dzieje się w mieście. Że jestem dorosła i muszę wyprowadzić się z domu. Że koleżanki mają wolny pokój w mieszkaniu studenckim. Mieszkaniu studenckim? A to co za wymysł? Bałagan, imprezy, Bóg wie, w jakim środowisku mogę się znaleźć. Może powinni znać mnie na tyle, by wiedzieć, że byłam raczej skrytą istotą bez dużej grupy bliskich przyjaciół. Nie wspomniałam jednak, że koleżanki ze studiów bardziej potrzebowały pieniędzy niż mnie. Ja z kolei potrzebowałam tego pokoju bardziej niż ich, w każdym razie tak to czułam, i miałam nadzieję, że będzie to dla mnie miejsce wytchnienia, choć pewnie wolałabym mieszkać sama. Myślałam jednak, że wynajmując pokój z innymi, będę mogła odpocząć od nich. Jednocześnie czułam się bezpiecznie, mając koło siebie ludzi, z którymi nie musiałam przebywać więcej niż to konieczne, a którzy jednak byli za ścianą.

Mieszkała tam też Lilli, oprócz dwóch moich dalszych koleżanek ze studiów, a raczej — jej koleżanek. Lilli (ochrzczona jako Lillian, lecz od dzieciństwa nazywana Lilli) była moją jedyną bliską, wierną przyjaciółką, chociaż czasami ją także od siebie odtrącałam. Była dokładnie taka, jaka powinna być dobra przyjaciółka. Ciepła, niezawodna i solidna. Otwarta. Radosna i spokojna, wręcz irytująco bezkonfliktowa. Zawsze tam, gdzie ktoś jej potrzebował. (Jak niektórzy ludzie mogą tacy być?). A czy ja dostrzegałam to, co powinnam dostrzegać? Czy tylko w oczywisty sposób korzystałam z jej obecności, kiedy sama jej potrzebowałam, a trzymałam ją na dystans, nie mogąc znieść, gdy mieszała się w moje sprawy jak starsza siostra? Czy kiedykolwiek to ona mnie potrzebowała? Myśl uderzyła mnie niespodziewanie, napełniając swego rodzaju poczuciem winy, jakbym odkryła coś, co powinnam była zrozumieć wiele lat temu. Czy kiedykolwiek widziałam jej potrzeby?

Wzdrygnęłam się na wietrze. Wolną ręką mocniej otuliłam się kurtką, chociaż wyszło słońce. Ciocia Agnete wysiadła z auta i przeszła po chodniku w płaszczu powiewającym za nią jak żagiel — blade i nieco mniej wytworne wydanie babci. Ubrana była dość elegancko i drogo, ale prosto i trochę banalnie. Bez pudru na policzkach i dyskretnie czerwonych ust. Nie nosiła też pereł ani eleganckich, cienkich rękawiczek, jakie włożyłaby babcia. Buty miała rozsądne, na płaskim obcasie.

Zanim zdążyłam zareagować, weszła do recepcji. Pobiegłam za nią.

— Ciociu Agnete!

Odwróciła się nagle, zanim dotarła do stanowiska recepcjonisty. Jej oczy przygasły, gdy napotkała mój wzrok, a cała postać się skurczyła. Płaszcz nie przypominał już żagla, lecz ciężki kawał materiału, który ciągnął ją w dół. Chwiejnym krokiem ruszyła spiesznie w moją stronę, rozwarła ramiona i objęła mnie w niezdarny, powściągliwy sposób. Wyczuwałam woń jej perfum, oddech przy uchu, włosy łaskoczące w policzek, miękki materiał płaszcza pod moją dłonią. Odsunęła się, odszukała wzrokiem moich oczu, sekundę się w nie wpatrywała, po czym jej spojrzenie znów zaczęło błądzić, a ja ujrzałam w niej tę chłodną życzliwość, tak charakterystyczną dla babci, lecz również coś szczerego, głęboko skrytego, co na moment pojawiło się i zniknęło. Instynktownie poczułam, że ta tragedia mocno ją dotknęła, zbliżyła do mnie bardziej niż kiedykolwiek, lecz ona walczyła, by nad nią panować. Nagle poczułam dziwny związek z ciotką, chociaż w zasadzie nie byłam jej bliska. Znana, lecz traktowama z dystansem.

— Jak dobrze… cię widzieć. Chociaż okoliczności są… okropne. — Uniosła dłoń, aby odgarnąć lok, który spadł jej na czoło. Westchnęła, drżąc. — Teraz musimy być praktyczne, moja droga. Załatwić pogrzeb i inne sprawy. Finanse, dom… Ale Hermansen ci w tym pomoże. My też we wszystkim ci pomożemy. Wsiądź do auta, głupio zaparkowaliśmy. Czekają na nas w domu pogrzebowym. Możemy rozmawiać w drodze.

Chwyciła lekko rękaw mojej kurtki i poprowadziła mnie do samochodu. Usiadłam z tyłu. Arthur Winge, mój wuj, chociaż nie biologiczny, odwrócił się do mnie z poważną miną. Wyciągnął rękę, po czym mocno i nieco dłużej niż to konieczne, uścisnął moją dłoń. Złożył kondolencje, wypowiedział obowiązkowe frazesy. Kolejny małomówny mężczyzna w rodzinie. Rzetelni mężczyźni, zdolni i towarzyscy w interesach, lecz milczący i nieprzystępni w życiu prywatnym. Tak jawili mi się wszyscy trzej: dziadek, ojciec i wuj, choć nie był spokrewniony z dwoma pierwszymi.

Ciocia Agnete znowu westchnęła. Mówiła szybko, wykrzywiając z wysiłkiem głowę do tyłu.

— Wiesz, rozmawiałam już z domem pogrzebowym, ale musimy wspólnie zadecydować, jak wszystko zorganizujemy. Dzień jest wybrany, to będzie piątek.

Już dość sił zabrało mi pogodzenie się z samym wypadkiem, wyprawa w przeszłość. Jak organizuje się pogrzeb? W ciągu zaledwie kilku dni?

Ciągnęła: — Tak, wiem, że nie miałaś z nimi dużo kontaktu. Ale byli mimo wszystko… A on był moim bratem… — Głos jej się załamał.

Arthur podjął wątek.

— Zawsze trudno jest tak od razu myśleć o kwestiach praktycznych — powiedział spokojnie. — Zwłaszcza kiedy coś wydarza się w taki tragiczny sposób. Ale może zrobi to nam też dobrze w tych trudnych chwilach.

— Co robili w Geilo? — Moje pytanie padło bez związku z poprzednimi wypowiedziami.

— Tego nie wiem. — Ciotka Agnete patrzyła w zamyśleniu przed siebie, w lusterku widziałam jej oczy. — Nie wiedziałam nawet, że tam byli. Ale od piątku nocowali w hotelu Dr. Holma i wyruszyli do domu po lunchu w niedzielę. Byli tam sami, to nie był zjazd firmowy. O ile wiem, Henrik nigdy nie organizował zjazdów firmowych w Geilo. Nie wiem też, czy byli tam kiedyś wcześniej. To znaczy sami. Zdziwiło mnie to…

Zerknęła na mnie z lusterka. — Powiem wprost, Ella — to nie było szczęśliwe małżeństwo. My wszyscy, którzy byliśmy z nimi blisko, to rozumieliśmy. Ty na pewno lepiej niż inni. Strasznie smutne, że coś takiego odbija się na dzieciach. Na pewno niełatwo dorastało się w tym domu. Każde z nich było na swój sposób wyjątkowe. Henrik pod wieloma względami przypominał twojego dziadka, zarówno z wyglądu, jak i sposobu bycia. Zajęty firmą, ale milczący i nieco surowy w domu. Ja i Henrik nie znaliśmy właściwie zbyt dobrze naszego ojca, trochę się go baliśmy. Miał niezły temperament, jak już się nami zajął. A robił to głównie, gdy nie był z czegoś zadowolony. Z naszej dwójki to Henrik darzył go pewnie większym szacunkiem. Ja byłam dziewczynką, ojciec miał do mnie słabość. Ale Henrik miał być twardy, od dzieciństwa zachowywać się jak mężczyzna. Na tyle, na ile potrafił, próbował mu się przypochlebić, ale nie szło mu to łatwo. Od czasów jego dzieciństwa zostało też postanowione, że przejmie firmę. Nigdy nie pytano go w tej kwestii o zdanie. To była oczywistość. Rozumiesz, on całe życie był pod presją. Musiał spełnić oczekiwania, co może niezbyt mu odpowiadało. Nie sądziłam, że stanie się podobny do taty, bo rozumiałam, że w głębi ducha gardzi oczekiwaniami rodziców. Ale nie wiedział, jak inaczej ma się zachować. Nie mam pojęcia, jakim był dla ciebie ojcem, Ella. Nie spędzałyśmy przecież dużo czasu razem, z wyjątkiem tradycyjnych zjazdów rodzinnych. Sądziłam jednak, że był w twoim życiu raczej nieobecny, podobnie zresztą jak w życiu twojej matki.

Głęboko wciągnęła powietrze, spojrzała przed siebie, do tyłu na mnie i znów przed siebie. Ciotka Agnete nigdy tak do mnie nie mówiła. Przez kilka minut powiedziała mi więcej niż kiedykolwiek wcześniej. Miałam wrażenie, jakby wydobyto nowe, ukryte wspomnienia z mojego dzieciństwa, których nie chciałam wcale ujawniać.

— A twoja matka… Sofie była nierozwikłaną zagadką. Jej rodzice zmarli wcześnie w Oslo, poza tym nie miała krewnych. Była wyrafinowana, przez co pasowała do naszej rodziny, do tego grała na fortepianie jak bogini. Boże, jak ja jej tego zazdrościłam! Lekcje gry na fortepianie, które pobierałam jako dziecko, można uznać za zmarnowane…

Z głębi jej gardła dobył się suchy śmiech.

— Rodziców nie cieszył mój brak muzykalności. Twojej matki nigdy dobrze nie poznaliśmy, żyła zawsze we własnym świecie. Może w ogólnym rozrachunku nie była aż tak różna od nas, nigdy wszak nie byliśmy szczególnie otwartą na innych rodziną…

Mówiła teraz wyższym głosem. Arthur, który w milczeniu prowadził samochód w kierunku Landås, odwrócił się do niej z niemal zmartwionym wyrazem twarzy. Chyba nawet w jego oczach przeszła samą siebie, jeżeli chodzi o wylewność.

— Próbuję jedynie powiedzieć, że tych dwoje nie stanowiło dobranej pary. Może twoja matka miała bardziej pozytywne usposobienie, niż to okazywała… niż dawała po sobie poznać…

Słowa więzły jej w gardle. Znów podniosła rękę, aby poprawić niesforny lok, w nerwowym geście zdradzającym, że się stresuje.

— Czasami to widziałam, gdy grała na fortepianie, gdy była z tobą i myślała, że nikt nie patrzy. Uważam jednak, że może nie było w waszym domu aż tyle radości, ile potrzebuje dziecko… a nie miałaś przecież rodzeństwa. Twoje dzieciństwo było na pewno przesiąknięte atmosferą dorosłości i powagi. Nigdy nie obwiniałam cię, że wyjechałaś, Ella. Ludzie rozjeżdżają się w dzisiejszych czasach po całym świecie. Chodzi o to, że nie utrzymywałaś kontaktu. W pewien sposób to rozumiem. Teraz jest już jednak…

Wyjęła chusteczkę, która stłumiła resztę zdania.

Arthur skręcił na parking pod dużym budynkiem. Jego wzrok przelotnie napotkał moje spojrzenie, kiedy odwrócił się, by wjechać tyłem na wolne miejsce. Siedziałam milcząca i niemal zakłopotana po potoku słów ciotki Agnete. Otworzyłam usta, aby się odezwać, ale zaraz je zamknęłam i chwyciłam torebkę. To ona odezwała się znowu pierwsza.

— Musimy już wchodzić. Porozmawiamy jeszcze później, Ella. Teraz sprawa pogrzebu…

Jej głos był niższy i bardziej rzeczowy. Myślałam, że Arthur odjedzie i odbierze nas później, ale wysiadł razem z nami z auta. W milczeniu weszliśmy do recepcji, gdzie życzliwie nas przyjęto i wskazano nam drogę do biura z niewielką częścią reprezentacyjną. Po chwili wszedł mężczyzna po trzydziestce w dyskretnie szarym garniturze i się przedstawił. Mówił cicho, życzliwym tonem o tym, jak trudna i wyjątkowa musi to być dla nas sytuacja. Pytał, czy zdążyliśmy przedyskutować szczegóły. Wiele spraw trzeba uzgodnić — nekrologi, pieśni, przemówienie, muzykę… Ale najpierw musimy ustalić sposób pożegnania po tym tragicznym wypadku.

Przypomniałam sobie absurdalne sceny z Sześciu stóp pod ziemią i ogarnęła mnie nagła, wielce niestosowna potrzeba, aby głośno się zaśmiać. Zamiast tego popatrzyłam na moich rozmówców i nagle wpadłam na pomysł:

— Zróbmy to najprywatniej, jak się da. Nie musimy przejmować się kolegami z pracy, partnerami w interesach i dalszymi znajomymi. Po co w pogrzebie ma brać udział masa ludzi, którzy właściwie niezbyt dobrze go znali? W pracy i tak pewnie zorganizują jakąś uroczystość upamiętniającą, a myślę, że większość osób zrozumie w takiej sytuacji potrzebę prywatności. Niech będzie na spokojnie, tylko dla rodziny. — Zerknęłam na Arthura i ciotkę Agnete. — Nie jest nas przecież wielu. Hermansen na pewno będzie chciał przyjść. Może ktoś z firmy. Skromna uroczystość, parę słów pastora, pieśni i organy, bez przemówień. Jeżeli w ogóle mamy dawać nekrolog, możemy to zrobić później. Napisać, że odbył się cichy pogrzeb.

Przez chwilę panowało milczenie. Agent pogrzebowy popatrzył na mnie w zdumieniu. Pewnie spodziewał się płaczącej, niepocieszonej córki, a spotkał młodą kobietę, która w chłodny i pozornie niewzruszony sposób nakreśliła mu obraz prostej uroczystości pogrzebowej swoich rodziców, noszących znane wśród bergeńskich przedsiębiorców nazwisko. Spodziewałam się protestów. Mężczyzna ostrożnie zasugerował, że piękny i godny pogrzeb, a do tego może też stypa, dla wielu ma duże znaczenie, szczególnie kiedy ktoś zginął w tak tragiczny sposób. Ludzie cenią możliwość zebrania się, doznania wsparcia, poczucia, że inni się przejmują. W końcu wiele osób znało moich rodziców i może potrzebowało takiego pożegnania.

Reakcja ciotki Agnete właściwie mnie nie zdziwiła. Siostra ojca miała ten sam charakter, co reszta rodziny. Na ogół niezbyt otwarta, a w interesach rzeczowa.

— Oczywiście, Ella. — Sprawiała wrażenie, jakby nie usłyszała w ogóle słów agenta pogrzebowego. Wyciągnęła rękę i z wyraźną ulgą dotknęła mojego ramienia. Jej oczy zaszły łzami. — Oczywiście. Widać, że najtrzeźwiej z nas myślisz. Tak będzie nam łatwiej. Dość mamy bólu, nie musimy jeszcze spotykać się z masą ludzi.

Arthur odchrząknął. — Myślę, że Ella wybrała najlepsze rozwiązanie. — Skinął z uznaniem głową. — To sprawa prywatna, tylko dla najbliższych.

Opuściłam ramiona. Nie z powodu uznania ciotki Agnete czy Arthura — ogromną ulgę sprawiło mi to, że nie będę musiała oglądać całego tłumu poważnych, współczujących lub obwiniających mnie twarzy, ściskać niczyich dłoni. Stłumiłam drżące westchnięcie. Teraz mogłam przejść do dalszych praktycznych szczegółów, które mimo wszystko należało ustalić, nawet jeżeli uroczystość miała być prosta. Pierwsza z wielu formalności za mną.

Rozdział 3

Policja. Hermansen. Dom. Firma.

Myślałam o domu. Co z nim zrobić? Oczywiście sprzedać, przecież sama nie chciałam z niego korzystać.

Mieszkała tam jakaś osoba. Hermansen mi powiedział. Zadzwonił po naszej wizycie w biurze pogrzebowym. Uroczystość pogrzebowa miała się odbyć za trzy dni w najmniejszej kaplicy przy cmentarzu Møllendal. Złożenie prochów planowano na później. Prawdopodobnie po moim wyjeździe.

Ciotka nalegała, abym zjadła z nimi w domu. Odmówiłam. Pomimo jej nieoczekiwanej otwartości wobec mnie i faktu, że była teraz moją jedyną krewną, wolałam spędzić wieczór sama. Usprawiedliwiłam się zmęczeniem po podróży i obiecałam przyjść na obiad następnego dnia, po kolejnym spotkaniu z Hermansenem. Prawie od razu pożałowałam. Gdzie miałam się podziać?

Gdy wysadzili mnie pod hotelem, weszłam do recepcji i zawróciłam do miasta. Może zadzwonić do Lilli? Ona też zaoferowała mi nocleg. Wyjęłam komórkę, żeby włączyć dźwięk. Pięć nieodebranych połączeń. Trzy od Petera, dwa od Lilli. Wybrałam numer Petera, ale rozmyśliłam się i odłożyłam telefon z powrotem do torebki.

Zaczęło się ściemniać. Na ogół lubiłam takie wieczory — suchą październikową pogodę i liście szeleszczące na wietrze smagającym bruk. Ludzie przecinali deptak Torgallmenningen, niektórzy spiesznie z torbami na zakupy w rękach, inni dreptali w gromadkach, śmiejąc się i rozmawiając. Gdzie by tu zjeść? W hotelu nie było restauracji, a nie kusiło mnie, by usiąść gdzieś samotnie. Znaleźć coś na wynos i wrócić do pokoju? To też mnie nie kusiło. W kiosku kupiłam parę gazet i w ciemno udałam się na plac Olego Bulla, w okolicę niebieskiego kamienia, gdzie kilkoro siedzących pojedynczo młodych ludzi wyraźnie na kogoś czekało. Ukośnie położony, prostokątny kamień umieszczono w tym miejscu zaledwie rok przed moim wyjazdem, ale już wtedy stał się popularnym miejscem spotkań młodzieży w mieście. Podeszłam do niego i przesunęłam dłonią po gładkiej powierzchni, przez chwilę udawałam, że jestem jedną z osób, które na kogoś czekają, jak przed kilkoma laty. Teraz jednak byłam kimś obcym, uciekinierką zmuszoną wrócić, by stawić czoło własnej przeszłości.

Odeszłam stamtąd szybkim krokiem, minęłam hotel Norge i skierowałam się do Peppes Pizza po drugiej stronie. Restauracja zyskała szklaną fasadę wychodzącą na ulicę. Z wahaniem pchnęłam drzwi i podeszłam do niedużej recepcji. Zajrzałam do lokalu, by stwierdzić, że nadal mogę tu schować się za przepierzeniem i w spokoju zjeść pizzę. Nie sądziłam, że ktoś mógłby mi przeszkadzać. Wydawało mi się po prostu, że jedząc w pojedynkę, będę czuła się obnażona i samotna.

Młoda dziewczyna uśmiechnęła się uprzejmie i nawet nie mrugnęła okiem, gdy poprosiłam o odosobniony kąt. Wskazała mi osłonięty zakątek w głębi lokalu. Było tam niewielu ludzi, więc zamówiłam niemal od razu. Wyjęłam kupione po drodze gazety i zaczęłam czytać. O cieszącej się znakomitą opinią firmie mojego ojca, zdolnym przedsiębiorcy i jego żonie, którzy zginęli w tak bezsensowny sposób. Ogarnął mnie niepokój, przerzucałam kartki, nie mogąc skupić się na tekście. Znów przywołałam dziewczynę i poprosiłam, by wymieniła zamówioną przeze mnie colę na kieliszek wina. Wróciła po kilku minutach. Uspokoiłam się, mogąc trzymać oburącz kieliszek i popijać wino.

Wtedy zadzwonił Hermansen, aby przedstawić plan na następny dzień. Miał spotkanie w mieście o dziewiątej i chciał odebrać mnie w drodze powrotnej. Umówił mnie już na spotkanie z prezesem zarządu, zastępcą kierownika i rewidentem firmy ojca, którzy mieli poinformować mnie o sytuacji w spółce. Nie wiedzieli, jak długo zostanę w kraju, a musiałam ustosunkować się do pewnych kwestii. Hermansen twierdził, że się nie spieszy. Ale byłam teraz głównym akcjonariuszem i należało powiadomić mnie o wszystkim, zanim później podejmę własne decyzje. Jeżeli chciałabym porozmawiać z policją, to mógł zorganizować dla mnie spotkanie jutro po południu. Jeżeli nie, skontaktuje się z nimi sam. W każdym razie mógł ze mną pójść, bo w zasadzie zarezerwował sobie dzień dla mnie. To oczywiście tylko rutyna, lecz gdybym miała dodatkowe pytania, może uda im się na nie odpowiedzieć.

Zostawał jeszcze dom. W tej kwestii decyzja też nie była pilna. Ale najemczynię należało poinformować, co stanie się z jej umową. O ile kobieta będzie chciała zostać w domu. Trudno było to przecież stwierdzić.

Najemczynię? Mieszkała tam jakaś osoba. Starsza kobieta — powiedział Hermansen, który miał kopię umowy najmu, podpisanej do końca roku, i sam zadzwonił do niej, by powiadomić ją o wypadku. Była bardzo poruszona, ale Hermansen nie wiedział, czy ich znała. W każdym razie oddzwoniła do niego z wieloma pytaniami. Adwokat opowiedział jej tylko pokrótce, co się stało. Może chcę sama z nią porozmawiać?

Ścisnęło mnie w żołądku, kiedy się rozłączyłam. Czułam się pewniej po znalezieniu znośnego rozwiązania problemu pogrzebu, lecz teraz zemdliło mnie i zakręciło mi się w głowie od informacji, którymi mnie zarzucono. Nigdy nie chciałam przejmować biznesu ojca. Teraz jednak dzieło życia kilku pokoleń zostało mi wciśnięte na siłę, choćby tylko na jakiś czas — a do tego jeszcze najemczyni mieszkania w piwnicy, które kiedyś było przeznaczone dla mnie. Wyobraziłam sobie ojca, jak tryumfuje gdzieś tam po drugiej stronie, i ogarnęła mnie nagła złość.

Następny telefon był od Lilli.

— Gdzie jesteś? Och, Ella, próbowałam się do ciebie dodzwonić! Tak mi przykro! — Brakowało jej tchu, a głos miała wzburzony. To niepodobne do niej, w końcu w trudnych sytuacjach zawsze była spokojna i zdecydowana.

— Jestem w Peppes. Jem pizzę i piję wino.

— W Peppes? Z kim?

— Sama! — Jeden kieliszek wina zdążył mnie rozgrzać i przyćmić bolesne myśli. — Byłam z ciotką i wujem, ale odmówiłam, gdy zaprosili mnie do siebie na obiad. Więc siedzę tutaj.

— To nie w twoim stylu. — Dobrotliwie sarkastyczny głos znów brzmiał znajomo. — Ale tego zaproszenia nie wolno ci odrzucić. Przyjedziesz tutaj taksówką. Wszystko załatwiłam. Espen położy dzieci, a potem schowa się w piwnicy. Ma tam telewizor i komputer, więc z nudów nie zginie. A my będziemy gadać. I pić wino. Możesz też tu przenocować.

Próbowałam protestować, wyjaśnić, jakie mam plany na jutro.

— A jeżeli absolutnie będziesz nalegać, by wrócić do hotelu, to Espen cię odwiezie. Już to z nim uzgodniłam. Nie będziesz dzisiaj sama. Mam ser i krakersy, ale możesz dokończyć swoją pizzę. Jesteś taka sama jak kiedyś, co? Żeby się tak kryć. Jak się czujesz, Ella?

Ona też była taka jak kiedyś, nadal zdecydowana wyciągać mnie z sytuacji, w których jej zdaniem nie powinnam się znajdować. Niedługo później siedziałam w taksówce w drodze z miasta. Zerknęłam w lewo, gdy jadąc wzdłuż fiordu, mijaliśmy dzielnicę Paradis. Gdzieś tam stał nasz dom. Mój dom rodzinny. Wkrótce będę musiała zebrać się na odwagę i go odwiedzić. Przebywała w nim najemczyni, jeśli już się nie wyniosła. Ale to nie teraz, nie tego wieczoru. Teraz przejechaliśmy jedynie obok i skręciliśmy w prawo w stronę Nordås, gdzie mieszkała Lilli.

Poznałyśmy się w liceum. Co prawda dopiero w trzeciej klasie. W pierwszej znałam ją tylko z widzenia i z nazwiska, a w drugiej pojechała na wymianę do Francji. W trzeciej znalazłyśmy się w tej samej klasie i moja samotna szkolna egzystencja zmieniła się, gdy Lilli w swój bezpośredni, serdeczny sposób wciągnęła mnie do grupy starych i nowych przyjaciółek. Chyba nigdy nie zauważyła, że różnię się od pozostałych dziewczyn z Fana — nie jestem taka otwarta, pewna siebie i popularna, jak wydawały się wszystkie inne. Nagle nie stałam się towarzyska, ale ten rok był na pewno najbardziej towarzyskim spośród trzech lat spędzonych w Liceum Fana. Później dołączyłam też do Lilli, gdy przeprowadziła się z domu rodzinnego w Nesttun do mieszkania studenckiego w mieście.

Wyciągnęłam rękę do dzwonka koło radosnych, żółtych jak słońce drzwi, gdy wtem je otwarto. Za nimi zjawiła się twarz Lilli, również okrągła jak słońce, choć figurę nadal miała całkiem szczupłą. Jedynie kilka dodatkowych kilogramów zdradzało, że w ciągu trzech ostatnich lat urodziła dwójkę dzieci. Pasowało jej to. Okrągła, słodka twarz, otoczona burzą brązowych włosów zachodzących za uszy. Ciepłe piwne oczy, nieco piegów rozsypanych na nosie, bose stopy, legginsy i luźna sukienka sięgająca nieco przed kolano.

Przytuliła mnie, nie sztywno i niezdarnie jak ciocia Agnete, ale ciepło i spontanicznie. Stałyśmy tak przez chwilę bez słowa. Odsunęła mnie od siebie. Nadal miała na ustach ten sam uśmiech, którym mnie powitała, ale bardziej ostrożny, a wzrok zdradzał zmartwienie.

— Ella. Tak mi przykro… — Jej głos załamał się i znów mnie przytuliła. — W każdym razie dobrze cię widzieć. Nie będziesz już sama — powiedziała niewyraźnie prosto do mojego ucha.

Chwilę stałam bez ruchu. Dlaczego nie płaczę? — pomyślałam zdziwiona. Dlaczego nie uroniłam nawet jednej łzy, odkąd odebrałam pierwszy telefon?

Wspaniale było opaść na miękką kanapę. Na stole stał ser i krakersy (jak podczas dziewczęcych wieczorków w mieszkaniu studenckim), do tego wręczono mi duży kieliszek wina. Przywitałam się też z jej rodziną. Espena znałam wcześniej, byli parą jeszcze przed moim wyjazdem. Nieco zbyt skromny, lecz sympatyczny i godny zaufania facet, który wtedy studiował inżynierię. Zszedł na dół z dwójką świeżo wykąpanych dzieci w pieluszkach i piżamkach, o mokrych, miękkich lokach, okrągłych policzkach, ze smoczkami w buziach i maskotkami w rączkach. Uśmiechnęłam się lekko i popatrzyłam na nie jak na dziwne istotki z planety, na której nie mieszkałam. Nie znałam takiego życia. Nie miałam rodzeństwa, siostrzeńców ani bratanków, własnych dzieci — należały do innego świata. Do świata Lilli — tuliła je, pieściła i wygłupiała się z nimi, po czym wysłała je z tatą na górę, wielokrotnie zapewniając, że je kocha. Jak by kiedykolwiek mogły w to wątpić.

— O czym myślisz? — zapytała, kiedy usiadła na kanapie i napełniła swój kieliszek.

Unikałam mówienia o tym, co mnie tu sprowadziło. — Że twoje życie różni się od mojego — powiedziałam. — I pasuje do ciebie. Stworzyłaś rodzinę, nowych, małych ludzi, podczas gdy ja tworzę jedynie historie. Rzeczywisty świat kontra świat, o którym tylko się czyta.

Posłała mi ostrożny uśmiech. — Historie żyją wiecznie. A ty też stworzysz kiedyś nowych, małych ludzi. — Upiła łyk wina i kontynuowała, nie czekając na mój komentarz. — Jak tam u ciebie z miłością? Nie najlepiej szło ci zdawanie relacji, Ella… — Przyglądała mi się wzrokiem, w którym znów zjawił się cień zmartwienia. — Miałaś kogoś, prawda? Jesteście nadal razem? Jesteś chyba jedyną osobą z naszego pokolenia, której nie ma na Facebooku, więc niełatwo być na bieżąco…

— Tak, nadal razem mieszkamy. — Spojrzałam na kieliszek, pokręciłam nim. W ciemnym płynie ujrzałam jego twarz. Też się martwił. Bo nie odbierałam telefonu, nie dopuszczałam go do tego, co mi się przydarzyło, coraz bardziej go od siebie odsuwałam, bo nie wiedział, co z nami będzie. Podniosłam wzrok.

— Nie wiem, co z nami będzie, Lilli. Wiesz, że nie jestem dobra w byciu razem, blisko, nie jestem towarzyska jak ty. Gdy czuję, że za bardzo się do kogoś zbliżyłam, wycofuję się. Nie wiem, ile czasu mężczyzna da radę tak wytrzymać. Jedynie przyjaciółki takie jak ty nie spisują na straty takich osób jak ja.

— E tam, nie jesteś taka zła, gdy się już ciebie rozgryzie. Tylko trochę dziwna. — Uśmiechnęła się, ale znów spoważniała i dotknęła mojego ramienia.

— Musisz opowiedzieć mi o swoim życiu — stwierdziła. — O Nowym Jorku. O tym, jak minęły ci ostatnie dni.

— Najpierw to ty musisz mi powiedzieć — odparłam. — Czy ich widziałaś albo czy się do ciebie odzywali. Przez ostatnie lata to ja widziałam ich chyba najrzadziej. W końcu nie było mnie tutaj.

Popatrzyła na mnie, jak by chciała przejrzeć mnie na wylot, wyczytać, jak bardzo mnie to gnębi — teraz, gdy było za późno, aby cokolwiek z tym zrobić.

— No wiesz, tylko ty mnie z nimi łączyłaś — powiedziała. — Długo ich nie widziałam. Raz widziałam twoją matkę w Nesttun, jakoś wczesnym latem. A może wiosną. Ale nie rozmawiałam z nią, chyba mnie nie zauważyła. — Na chwilę zamilkła. — O wypadku przeczytałam w Internecie wieczorem tego dnia, gdy do niego doszło. Wtedy nie miałam oczywiście pojęcia, o kogo chodzi. Dopiero nazajutrz rano ujawniono nazwiska, ale większość osób w Fana już wtedy wiedziało. Plotki szybko się rozchodzą. Zadzwoniła do mnie Kristine z klasy, czasami się widujemy. Jej rodzice mieszkają niedaleko ciebie… niedaleko nich… i do niej zadzwonili. Pytała, czy z tobą rozmawiałam. Ale dopiero wtedy dowiedziałam się, że to byli oni.

Ostrożnie pogłaskała mnie znów po ramieniu. — Wiem, że źle się między wami układało. W ogóle nie miałaś z nimi kontaktu?

Zawahałam się. — Nie jest do końca tak, że całkowicie zerwaliśmy kontakt. Ale prawie… To nie ja dzwoniłam, kiedy już rozmawiałyśmy. Matka odzywała się pierwsza. Z ojcem długo nie rozmawiałam. Pozdrawiała mnie od niego, ale może tylko tak mówiła. No i dwa lata temu przyleciała do mnie, ale nie była to udana wizyta. — Westchnęłam i zagryzłam wargi. — Ciężko mi o tym teraz myśleć. Ale od lat nie miałyśmy z sobą bliskich relacji. Nie wyszło mi to.

— Zrobiłaś, co mogłaś.

— Albo nie zrobiłam tego, czego nie mogłam.

— Wszyscy się staramy, prawda?

— Brzmi to, jakbyś chciała mnie usprawiedliwić. Wybaczyć mi. Ale to nie wystarczy. Nie teraz, gdy jest już za późno.

Wpatrywałyśmy się w płomienie w kominku. Lilli nałożyła sobie na talerz krakersów, sera i owoców, i napełniła nam kieliszki.

— Strasznie to przykre, Ella. Chciałabym, żebyś powiedziała mi więcej o swoim dzieciństwie.

— Może kiedyś. Nie teraz.

— Wobec tego musisz powiedzieć mi o Nowym Jorku. O swoim życiu i pracy, i o Peterze.

— Peter to… dobry facet. Jest szefem redakcji magazynu, dla którego piszę. Pracuję tam już trzy lata, razem jesteśmy od dwóch, a mieszkamy wspólnie od półtora roku. Ale sama już nie wiem, czego chcę. On chciałby z czasem pójść o krok dalej. Mieć dzieci, wziąć ślub, zrobić to wszystko, co ty. Ale wiesz, jak to jest ze mną… na samą myśl panikuję. Dzieci to taka odpowiedzialność… nie chodzi tylko o samą opiekę, ubieranie ich, pilnowanie, posyłanie do szkół i tak dalej. To mają też być szczęśliwi, dostosowani społecznie ludzie. Nie wyobrażam sobie, by ktoś mógł być w tym lepszy niż ty, Lilli. Za to ja…

Urwałam, jakbym nagle pomyślała coś zupełnie innego.

— Ach, powinnaś mnie była odwiedzić w Nowym Jorku. Tyle lat minęło… Ale na szczęście nie jest na to za późno. Mogłabym pokazać ci miasto, ulice, po których spaceruję, kawiarnie, parki…

Zapaliłam się do mówienia o moim ukochanym mieście. Metropolii przypominającej zbiór mniejszych miast, a czasami wręcz wiosek, jak moja East Village. Mieście, po którym stale włóczyłam się wzdłuż i wszerz, ciągle odkrywając coś nowego. A jednocześnie mogłam zajść do jednej z ulubionych kafejek i uciąć sobie radosną pogawędkę z właścicielem. (Tak, potrafię być też radosna. W każdym razie podczas niezobowiązujących rozmów ze znajomymi). O mieście, w którym można zniknąć, czując się zarazem jego częścią.

Lilli słuchała z uśmiechem. Rozluźniła mnie rozmowa, wino i ciepło kominka. Chichocząc, zaczęłyśmy wspominać studia, aż poczerwieniały nam policzki, a oczy zaszły łzami. Bez oporów śmiałyśmy się z banalnych historii, które przychodziły nam do głowy. Z tego, jak naciągałyśmy chłopaków (głośny śmiech) na wyjścia do knajp. Z tego, jak trudno jest powiedzieć „Ella i Lilli” (rechot) po paru kieliszkach wina. Wspaniale było się w ten sposób bawić, na krótką chwilę zapomnieć o wszystkim innym. Tak dobrze było mieć przyjaciółkę, która znała mnie i moją przeszłość i która mi towarzyszyła — jeżeli nie przez całe życie, to przynajmniej przez jego część.

Odpłynęłam tego wieczoru w upragniony zakątek pełen bliskości, śmiechu i ciepła w moim świecie chaosu. Parę godzin później spałam na kanapie w salonie w piwnicy.

Lilli pozwoliła mi spać, a sama odwiozła swoje maluchy do rodziców w Nesttun. Umówiła się z nimi, żeby mieć dla mnie czas. Jadłam ciepłe bułeczki i piłam zimny sok, a jesienne słońce odbijało się w wodach Nordåsvannet. Dolała mi mocnej kawy i rozmawiałyśmy o starych szkolnych czasach oraz dniach, które miały nadejść. Tylko o tych najbliższych, wolałam nie wybiegać dalej. Jeden dzień na raz, do końca tygodnia.

Zadzwoniłam do Hermansena, aby powiedzieć, że zostanę odwieziona do Nesttun; wysłałam też wiadomość do Petera. Była u niego noc, więc nie chciałam dzwonić, chociaż komórkę trzymał pewnie na stoliku nocnym i rzucił się na nią na dźwięk przychodzącego SMS-a. Gnębiły mnie wyrzuty sumienia, ale na razie wolałam odczekać. Napisałam, że zadzwonię później i że mam cały dzień pełen spotkań.

W samochodzie się nie odzywałam. Lilli szczebiotała, mówiła o nowym domu kultury, który wskazała, skręcając na parking w Nesttun. Tyle zmieniło się przez pięć lat. Nieco później siedziałam z czterema poważnymi mężczyznami w gabinecie Hermansena. Po obowiązkowych kondolencjach i słowach wsparcia rzeczowo i powoli, jakbym była ciężko myśląca, poinformowali mnie o sytuacji firmy. Mówili, że kryzys finansowy nie dotknął ich zbyt mocno, że kierownictwo ojca przy wsparciu kompetentnych sił (ich samych) bezpiecznie poprowadziło firmę przez trudne czasy. Co prawda odnotowali niewielki spadek przychodów, ale wróciła tendencja wzrostowa, a rezerwy kapitałowe były solidne. Pozostawało tylko pytanie, co chcę zrobić jako główna akcjonariuszka. Sprzedać akcje czy zaangażować się w działalność? Gdzie chcę w przyszłości mieszkać?

Chyba jednak ciężko myślałam. Ruszające się usta, skierowane na mnie poważne spojrzenia, krawaty w paski i kropki, które nieregularnie podskakiwały. Czy chodziło jedynie o tendencje wzrostowe lub spadkowe? Poczułam silną niechęć wobec tych mężczyzn w garniturach. Za krawatami czaiła się chciwość, żądza największego udziału w spółce, który trzymałam w swoich drżących dłoniach. Stłumiłam rodzącą się złość, zacisnęłam wargi i odwróciłam się do Hermansena.

— Potrzebuję na to czasu. Nie jestem w stanie podjąć teraz decyzji.

Skinął głową i powiedział, że mam tyle czasu, ile tylko zapragnę; teraz mogę tylko wysłuchać informacji, by później je przetrawić. Poważni panowie zgodzili się i znów uścisnęli mi dłoń. Oczywiście mam prawo długo zastanawiać się nad decyzją, poza tym mogę zawsze zjawić się w biurze albo do nich zadzwonić.

Następna próba: policja. Siedziałam w aucie obok Hermansena. Zaczęłam być wdzięczna, że prowadzi mnie przez tak zwane rutynowe sprawy, bo zdawał się rozumieć, gdy miałam dość, że nie mogę podejmować decyzji w tak krótkim czasie i bez zastanowienia. Powiedział, że zostaną mi przekazane rzeczy osobiste rodziców z samochodu, a także klucze do domu, i że zawsze może mi towarzyszyć, gdy będę chciała tam pojechać. Później poinformuje mnie o rozliczeniu ubezpieczenia po wypadku.

O nic nie pytałam, tylko kiwałam głową. Oczywiście mogę porozmawiać z najemczynią, jeżeli chcę, ale również w tym mógł mi pomóc. Zaczęłam się zastanawiać, czy nie ma niczego innego do roboty, prócz zajmowania się mną. Pewnie dostanę fakturę na pokaźną kwotę, kiedy już będzie po wszystkim. I całkiem słusznie. Tego dnia dowiedziałam się w końcu, że jestem całkiem zamożną kobietą. Posiadałam zbywalny majątek. Akcje i wielką willę, w której nie chciałam mieszkać.

Odchrząknęłam. — Najemczyni — odezwałam się. — Wie pan, kim ona jest?

— To starsza pani, jak już mówiłem. Chyba Amerykanka, ale wychowywała się tu w mieście. Twój ojciec coś o tym wspominał. Kiedy z nią porozmawiasz — albo porozmawiamy — dowiemy się, jakie ma plany. Nie wiem, czy mieszka tylko tymczasowo, czy chce się tutaj osiedlić. Ale jak wspominałem, zdawała się mocno poruszona tym, co się stało.

— Zobaczę — wymamrotałam. — Może pojadę do domu z przyjaciółką. Skontaktuję się z panem, jeżeli będzie taka potrzeba. — W duchu miotałam się między niechęcią przed odwiedzaniem domu a potrzebą, by tam pojechać. Wiedziałam jednak, że udam się tam sama.

Rozdział 4

Powoli ubierałam się w pokoju hotelowym z widokiem na zatokę Vågen. Czarny kostium, krótkie włosy prosto zaczesane na bok. Większą część poprzedniego dnia spędziłam z ciotką. Załatwiałyśmy ostatnie praktyczne sprawy przed skromną uroczystością pogrzebową. Później zamówiła jedzenie („Nie dam rady sama się tym dzisiaj zająć”) i z drżącym westchnieniem nalała wina do sporych kieliszków. Ze zdziwieniem przyglądałam się odrobinę nieobecnej, chłodnej ciotce, jaką pamiętałam z dzieciństwa. Niesamowita mieszanka kruchości, wigoru, ciepła i opiekuńczości ujawniła się w tej kobiecie, której nigdy dobrze nie znałam. Jakby tętniły w niej uczucia, które pragnęła okazać, choć nie do końca wiedziała jak, ponieważ nie była do tego przyzwyczajona. Dlaczego nie widziałam w niej tego jako dziecko? Z ojcem łączyła ją lojalność, jaka powinna być między rodzeństwem, ale nigdy nie okazywała mi szczególnego zainteresowania. Może przypominałam jej, że sama nie ma dzieci? Czy teraz coś uległo zmianie? Skoro stała się moją najbliższą krewną i vice versa?

Ja sama chciałam się jakoś wycofać, ale nie przeszkadzała mi jej obecność. Przypominała mi o czymś, co mam w sobie. O więzach krwi. Może naprawdę jest w tym coś, że co w rodzinie, to nie zginie.

Zadzwoniłam do Petera. Ucieszył się na dźwięk mojego głosu, lecz był zmartwiony i nadal obrażony, ponieważ nie chciałam podzielić się tym poważnym zdarzeniem w moim życiu z osobą, która miała mi być najbliższa. Raz jeszcze zapewniłam go, że musiałam zająć się tym sama, bo nie chciałam mieszać mojego starego życia z nowym. (Dlaczego stale potrzebował zapewnień? Czy nie mógł po prostu przyjąć tego, co mu mówiłam, zaakceptować, że tak po prostu musi już być?). Peter, o pięknych oczach i beztroskim usposobieniu, który zawsze jednak martwił się, kiedy się wycofywałam. Wyznający nieskomplikowaną filozofię życiową, zadowolony prawie ze wszystkiego, przekonany, że nawet zmartwień można łatwo się pozbyć. Wiedziałam, że postrzegając go w ten sposób, upraszczam jego obraz, ale tak bardzo się ode mnie różnił.

Powiedziałam, że wezmę taksówkę. Ciocia Agnete i Arthur już byli na miejscu, chociaż wyjechałam wcześnie. Kaplicę prosto i pięknie przystrojono na biało, tak jak uzgodniłyśmy. Pastor i agent pogrzebowy z zawodową dyskrecją okazywali swoje współczucie.

Gdy uroczystość się rozpoczęła, w kaplicy znajdowało się więcej ludzi, niż się spodziewałam i sobie życzyłam. Wielu z firmy. Parę kobiet i mężczyzna, chyba ze szkoły, w której matka uczyła muzyki. Niektóre osoby mogły znać ojca z interesów. Skąd znali termin wydarzenia? Niczego nie ogłaszaliśmy. Oczywiście był też Hermansen. Lilli zapytała, czy może przyjść, ale się nie zgodziłam. Powiedziałam, że miejsce znajdzie się tylko dla najbliższych. Spokojna, zamknięta uroczystość. Dziwne przedstawienie ku czci dwojga ludzi, których już wśród nas nie było, którzy może nigdy do siebie nie pasowali, lecz których życie należało wspólnie upamiętnić.

Siedziałam z pochyloną głową w pierwszej ławce obok ciotki. Nie chciałam kontaktu z osobami z tyłu. Ciotka szlochała bezgłośnie w chusteczkę higieniczną, jej ramię regularnie drżało, dotykając mego boku. Ja sama nie płakałam. Umknęły mi słowa pastora o bólu, który czasami bywa zbyt nieznośny. Odśpiewałam obowiązkowe pieśni, skupiona na guzikach płaszcza położonego na kolanach. Trumny opuszczono (tę z tyłu trzeba było przestawić, bo nie było miejsca na więcej niż jedną). Ucichło postludium, zebrałyśmy torebki i inne rzeczy osobiste i nieco zmieszane wyszłyśmy z kaplicy. Jakbyśmy wydostały się na światło po długim czasie spędzonym w ciemności.

Ciocia Agnete chwyciła mnie za rękę, gdy tylko znalazłyśmy się na zewnątrz.

— Kim była ta kobieta, która siedziała całkiem sama z tyłu? — na pół wyszeptała.

— Lilli? — odpowiedziałam szeptem, z ukłuciem wyrzutów sumienia, i rozejrzałam się wokół.

Popatrzyła na mnie pytająco.

— Lilli, moja przyjaciółka, którą odwiedziłam parę dni temu.

— Nie, starsza pani. Przyszła późno i zniknęła, gdy tylko się skończyło. Nigdy jej nie widziałam.

Wzruszyłam ramionami. Było tam więcej nieznanych mi osób. Ponieważ nie dałyśmy ogłoszenia, nie przekazałam też, że nie życzę sobie kondolencji. Niewiele mówiąc i krótko kiwając głową, ściskałam zatem wyciągnięte dłonie, by szybko uciec na parking, gdy tylko nadarzyła się taka możliwość. Postawiłam kołnierz płaszcza i stałam przy samochodzie z plecami zwróconymi do kaplicy, aż dołączyła do mnie ciotka Agnete z Arthurem.

Zrobione. Moje korzenie zostały pogrzebane. Byłam ostatnim żyjącym członkiem rodziny Sand.

Rozdział 5

Siedziałam w samochodzie, ściskając brelok leżący w kieszeni płaszcza. Zjadłam z Hermansenem prosty obiad u ciotki Agnete i wuja Arthura. Miał mnie wysadzić na Paradiskrysset. Chciałam pójść tam sama. Od razu. Podjęłam decyzję, nie było powodów, by to odkładać. Miałam wrócić do rodzinnego domu — domu pełnego tajemnic, przygód, samotności, wyobrażeń, krzyków i rozzłoszczonych głosów, lodowatego milczenia w każdym zakamarku, gry na fortepianie, której wibracje przywoływały tęsknotę, piękno i utracone marzenia.

Zapewniłam go, że wszystko będzie dobrze, że chcę to zrobić właśnie w taki sposób. Jesienne liście szeleściły mi pod stopami, gdy stąpałam po chodniku. Przeszłam na drugą stronę i skręciłam w ulicę Jacoba Kjødego. Szłam powoli, spacerem, jakbym wybrała się na popołudniową przechadzkę. Wchłaniałam zapachy jesieni i mrugałam, patrząc na krople wody na liściach, migoczące na słońcu przefiltrowanym przez złote korony drzew. Jesień była piękna, niekiedy spłukiwana przez krótkie opady deszczu, po których ukazywały się intensywne promienie nisko zawieszonego słońca; słońce i deszcz jakby współpracowały z sobą, by nadać kolorom miasta odcień mocniejszy od tego, jaki pamiętałam.

Paradis. Tu dorastałam, wśród dawnego bergeńskiego dobrobytu, dyskretnie schowanego w zacnych willach za bramami, żywopłotami i ogrodzeniami. Byłam tu raz od przeprowadzki do Nowego Jorku, na Boże Narodzenie prawie cztery lata temu. Zanim spotkałam Petera, gdy jeszcze byłam nowa i niezakorzeniona w mieście i nie znałam nikogo, z kim mogłam spędzić święta. Dlatego pojechałam do domu, chociaż właściwie nie chciałam.

Z początku wszystko szło całkiem dobrze, choć niezadowolenie ojca z powodu mojego braku zainteresowania nimi wyraźnie prześwitywało przez maskę chłodnej uprzejmości. Niezadowolenie dość dziwne, zważywszy na fakt, że to matka podejmowała rzadkie próby kontaktu. Nie minęło jednak dużo czasu, gdy uznał za konieczne, aby przypomnieć mi, że marnuję sobie życie i możliwości. (Czyż nie miałam okazji, by przejąć renomowaną firmę z tradycjami? Czyż nie studiowałam języków i nauk społecznych — to drugie na ogół wypowiadał ze wstrętem, bo chciał, żebym poszła do Wyższej Szkoły Handlowej — przez sześć lat, mieszkając w opłacanym przez niego mieszkaniu studenckim, kiedy mogłam żyć dużo wygodniej w świeżo wyremontowanym lokum w domu rodzinnym, a na domiar wszystkiego nie potrafiłam znaleźć sobie lepszego zajęcia niż pisanie „historii” dla magazynu w mieście z dala od domu?).

Byłam niewdzięczna, powinnam zrobić jak on, przyjąć na siebie obowiązek, spłacić dług za przywileje dane mi w prezencie jeszcze w dniu narodzin. Jakby uczyniło go to szczęśliwym człowiekiem, dobrym mężem i ojcem. Chociaż sam nie był szczęśliwy, jego potomstwo mimo wszystko powinno podążyć tą samą drogą.

W ciągu przerwy świątecznej sytuacja stawała się coraz bardziej napięta. W sylwestra organizowali przyjęcie dla partnerów handlowych ojca. Właśnie tak odbierałam tych ludzi, raczej nie jako przyjaciół. Sama zostałam zaproszona do Lilli i jej znajomych. Oczywiście nie podobało mu się, że nie chcę zostać w domu. W końcu chodziło tu o pielęgnację mojego dziedzictwa. Gdy miałam już iść, a nastrój był fatalny, matka, która jak zwykle w takich sytuacjach toczyła zaciętą walkę w kuchni (nie stać nas przecież, na Boga, na kucharza!), odwróciła się do mnie z prośbą w oczach i powiedziała z wyrzutem:

— Czy chociaż raz nie mogłabyś z nami zostać, Ella? Dla świętego spokoju?

— Świętego spokoju? — Eksplodowałam. — Kiedy przestaniesz być taką cholerną męczennicą? Jak myślisz, jakim jesteś dla mnie wzorem? Czy on nie mógłby wynająć kucharza, żebyś mogła robić to, co potrafisz najlepiej — grać dla gości na fortepianie? Nie jestem wam nic winna, nic! Nie prosiłam, by przyjść na świat w tej rodzinie, gdzie wszystko jest fasadą! Tragedią!

Wykrzyczałam te słowa ze złością. Już odwróciłam się, żeby zatrzasnąć za sobą kuchenne drzwi, gdy na podłogę runęła trzymana przez matkę waza, razem z zawartością. Rozbiła się w drobny mak, wywołując wybuch tłumionej wściekłości ojca.

Powinnam była zostać. Zasłonić ją, ochronić, jakby to ona była dzieckiem, a ja jej opiekunem. Lecz nie zrobiłam tego. To ja byłam dzieckiem, które nie mogło odpowiadać za czyny swoich rodziców. Dlatego odwróciłam się do nich plecami i wybiegłam.

Następnego dnia miałam samolot do Nowego Jorku. Wtedy po raz ostatni widziałam ojca. Z matką zobaczyłam się dwa lata później, gdy niespodziewanie i w niezbyt udany sposób próbowała się do mnie zbliżyć.

Minęłam następny zakręt i ujrzałam go — stał na niedużym pagórku w otoczeniu wielkiego ogrodu, skąpany w popołudniowym słońcu. Furtka skrzypnęła, kiedy ją otwierałam. Farba zaczynała się łuszczyć. Żwir chrzęścił mi pod stopami, gdy szłam w stronę domu. Na kilka sekund zatrzymałam się przed dwoma stopniami obłożonymi płytami z łupka, prowadzącymi do głównego wejścia, po czym powoli skręciłam w prawo i obeszłam dom, by dotrzeć na taras.

Stałam przed podwójnymi, przedzielonymi szprosami drzwiami werandowymi. Firanki w środku były na pół zasłonięte. Podeszłam do drzwi i przytknęłam czoło i nos do chłodnej szyby. Tyle razy klęczałam w tych drzwiach, latem, kiedy były otwarte. Chowałam się za firankami łopoczącymi na wietrze, jakby tańczyły do dźwięków dobiegających z wewnątrz. Gwałtownie, rytmicznie, spokojnie, w skali molowej, miękko lub płomiennie. Po lewej stał fortepian, który matka dostała w prezencie ślubnym od swoich rodziców. Moich dziadków, których nie pamiętałam, ponieważ zmarli, gdy byłam jeszcze mała. Starszej pary z najlepszej części Oslo, których jedyna córka urodziła się, kiedy ona była nieco po czterdziestce, a on dobiegał pięćdziesiątki, po wielu latach bezdzietności. Znałam jedynie ich twarze zerkające z fotografii na ścianie — dystyngowane, nieco powściągliwe, niemal arystokratyczne. Mimo to dało się dostrzec błysk radości w jego oczach, cień sztywnego uśmiechu w kąciku jej ust. Ellinor, po której odziedziczyłam imię. Parę ich zdjęć stało też na sekretarzyku — babcia z matką w wózku oraz portret obojga rodziców z matką między nimi. Uśmiechali się, trochę wymuszenie i uroczyście, a matka spoglądała zdziwiona w obiektyw z przekrzywioną głową, brązowooka jak jej siwy ojciec, lecz jasnowłosa jak matka. Cóż za przodkowie. Zamożni, eleganccy i poprawni ludzie z dobrych mieszczańskich domów, gdzie etykieta znaczyła więcej niż zabawa i śmiech.

Odwróciłam się i zeszłam po niewielkiej stromiźnie za dom, aby wrócić do wejścia na tyłach. Mijając mieszkanie w piwnicy, nagle się odwróciłam. Ruch w oknie zdradzał, że ktoś przyglądał mi się zza firanek. Ręka w niebieskim rękawie, rozmyta twarz otoczona siwymi włosami. Nie wycofała się, nie próbowała ukryć, że tam stoi, na pół skryta za firanką, i na mnie patrzy. Odwróciłam się równie szybko, jak skierowałam się w jej stronę, po czym spiesznym krokiem przeszłam po żwirowej ścieżce z boku domu. Dlaczego nie podobało mi się, że ktoś tam jest? Dlaczego serce waliło mi jak młotem?

Klucz ogrzał się w kieszeni od długiego ściskania w dłoni. Ostrożnie wetknęłam go w zamek, przekręciłam i otworzyłam drzwi tak powoli, że zawiasy wydały jęk.

Podwójne drzwi do salonu były otwarte. Cicho obeszłam pokój, pogłaskałam sekretarzyk, oparcia krzeseł, fortepian. Zerknęłam na twarze, które odwzajemniły spojrzenie z fotografii na ścianie. Wczuwałam się w ciszę; wszystko wyglądało porządnie, jak nietknięte — sprzątaczka była tu pewnie w zeszły piątek. W dzień, kiedy wyruszyli w tę dziwną, niezrozumiałą podróż.

Z wahaniem wspięłam się po szerokich schodach na piętro. Przesunęłam palcami po wyślizganej poręczy. Była zużyta od dłoni, nie przez dzieci, które zjeżdżały po niej ze śmiechem. Co prawda parę razy zdarzyło mi się to zrobić, gdy byłam sama i nikt mnie nie widział. Najczęściej jednak skradałam się cicho po domu, kiedy matka udzielała lekcji gry na fortepianie, a ojciec chował się po obiedzie w swoim gabinecie.

Automatycznie skierowałam swoje kroki ku bibliotece. Dużą część domu wyremontowano przez pierwsze lata, gdy w nim mieszkaliśmy, wymieniono sporo mebli, ale w bibliotece nadal stały zużyte, głębokie, ciemnobrązowe skórzane kanapy. Kurz unosił się w powietrzu, tworząc białe chmury w świetle padającym po skosie z wysokich okien. Celowo nie włączyłam wielkiego żyrandola wiszącego pośrodku pokoju. Z namaszczeniem dotykałam grzbietów książek, prawie uśmiechałam się i czułam wypełniający mnie spokój. To była moja jaskinia, moja kryjówka. Usiadłam w skórzanym fotelu zwróconym do okna, plecami do drzwi. Pochyliłam się i wydobyłam szmacianą lalkę z kosza stojącego pod ścianą. Wszystko było jak kiedyś. Długo siedziałam tam w ciszy.

W tym domu były też dobre pokoje.

Zaczęło zmierzchać, kiedy zeszłam po schodach na dół, równie cicho, jak po nich weszłam. Zamknęłam drzwi na klucz, wydostałam się na zimne jesienne powietrze i zawahałam się chwilę, stojąc na żwirowej ścieżce. Pomyślałam o wszystkim, co trzeba było załatwić, obojętnie, czy wybiorę sprzedaż, czy wynajem. Zadanie wydawało mi się niewykonalne, więc zepchnęłam myśl w głąb świadomości. Nie teraz. Później.

Najemczyni. Kobieta za firanką. Czy powinnam do niej zejść? „Posłuchaj, Ella” — powiedziałam sobie w duchu. „Musisz z nią porozmawiać. Musisz się dowiedzieć, jakie ma plany, poinformować ją, co sama zamierzasz zrobić. Jesteś właścicielką domu”.

Zrobiłam głęboki wdech, wyprostowałam się i zeszłam do mieszkania. Chwilę trzymałam palec na dzwonku.

Otworzyła, zanim zdążyłam przyciągnąć do siebie rękę. Była po siedemdziesiątce i nieco niższa ode mnie. Szczupła, wręcz chuda, o dziwnej, pomarszczonej twarzy otoczonej siwymi, gładkimi włosami. Równej długości, prosto przyciętymi poniżej uszu. Najbardziej uwagę przykuwały jednak jej oczy. Były ciemne, ostre, przenikliwe. Jej wzrok niemal od razu mnie przestraszył, już chciałam coś powiedzieć, ale się rozmyśliłam; chciałam podać rękę, ale prędko przyciągnęłam ją do siebie. Wtedy jej twarz nieco złagodniała, w ciemnych oczach pojawił się błysk. To ona pierwsza podała mi rękę.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki