WROCŁAW 2016

Tytuł oryginału

Främmande fågel

Projekt okładki

MAGDALENA ZAWADZKA

Fotografia na okładce

© Eky Studio/Shutterstock

© filipw/Shutterstock

© ultimathule/Shutterstock

Redakcja

ANNA SULIGOWSKA-PAWEŁEK

Korekta

IWONA HUCHLA

Redakcja techniczna

LOREM IPSUM

Copyright © Anna Jansson 2015 by Agreement with Grand Agency,

Sweden and BookLab Sp. z. o.o., Poland

Polish edition © Publicat S.A. MMXVI (wydanie elektroniczne)

Wykorzystywanie e-booka niezgodne z regulaminem dystrybutora,

w tym nielegalne jego kopiowanie i rozpowszechnianie, jest zabronione.

All rights reserved.

Wydanie elektroniczne 2016

ISBN 978-83-271-5526-9

jest znakiem towarowym Publicat S.A.

Publicat S.A.

61-003 Poznań, ul. Chlebowa 24

tel. 61 652 92 52, fax 61 652 92 00

e-mail: office@publicat.pl, www.publicat.pl

Oddział we Wrocławiu

50-010 Wrocław, ul. Podwale 62

tel. 71 785 90 40, fax 71 785 90 66

e-mail: wydawnictwodolnoslaskie@publicat.pl

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej

SPIS TREŚCI

Motto

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

Przypisy

A gdy znajdę się pod rozległym niebem

A gdy znajdę się pod rozległym niebem, na łące

– po której stąpając, wielką pustkę czuję –

powiedzcie mi żniwiarki w polu pracujące,

kto mnie swym sercem jak kwiatem obdaruje?

Kto mi radość i pociechę przyniesie

uczuciem oddanym po kres żywota,

bym dążąc tam, gdzie czeka jesień,

nie bał się w ostatnie wkroczyć wrota?

Ze zbioru Z wieloma różnobarwnymi lampionami

Nilsa Ferlina

1

Ruben Nilsson wyszedł na taras i postukał fajką o poręcz, żeby wytrząsnąć z niej resztki popiołu. Gdyby wiedział, jak niewiele życia jeszcze mu zostało, być może zacząłby się śpieszyć. Zapadał letni zmierzch. Wiatr ucichł, a drzewa rzucały długie cienie na zadbany trawnik. Rubena ogarnęła melancholia. Możliwe, że to słodki poziomkowy zapach jaśminowca, niesiony wieczorną bryzą, sprawił, że zaczął myśleć o Angeli. Kwiaty zwieszały się w ciężkich gronach nad kamiennym murkiem otaczającym podwórze. W świetle zmierzchu ich biel jaśniała przedziwnym blaskiem. Kiedy dotknął jednej z gałązek, płatki posypały się jak śnieg. Spóźnił się. Jeszcze niedawno jaśminowiec był w pełnym rozkwicie. Ominęło go to. Teraz zapach nie był już tak wyraźny, a płatki zrobiły się pomarszczone i pożółkłe na brzegach. Spóźnił się. Tak jak wtedy, gdy kochał Angelę Stern, ale nie potrafił znaleźć właściwych słów, aby to wyrazić. Ta myśl wciąż sprawiała mu ból.

Na przyjęciu u Jakobssonów w Eksta z okazji Midsommar Angela usiadła obok niego. Potem poprawiła kołnierzyk jego koszuli, a kiedy odchodzili od stołu, wsunęła mu rękę pod ramię. Spacerowali po ogrodzie w coraz bardziej kłopotliwym milczeniu. To była wielka chwila, a on, kiedy tak szedł pod lipami obok najpiękniejszej kobiety na Gotlandii, nie mógł z siebie wydusić nic poza słowami, że w tym roku będą chyba słabo płacić za wełnę, ale że przynajmniej ziemniaki obrodziły. Cierpliwie go wysłuchała, a potem wskazała berso. Nigdy nie zapomni spojrzenia, które mu wtedy posłała. Kiedy znaleźli się pod sklepieniem zieleni, wziął ją w ramiona. Przez cały wieczór iskrzyło między nimi. Nie mógł nie zauważyć, jak na niego patrzyła. Dotykała go przy każdej okazji. Wokół nich unosił się upajający poziomkowy zapach jaśminowca. Delikatny materiał sukienki opinał piersi i łagodnie zaokrąglone biodra Angeli. Ten widok wprawił go w osłupienie i odebrał mu mowę. Uświadomił sobie, co się dzieje z jego ciałem. Jeszcze niedawno była dzieckiem, towarzyszką zabaw. Teraz patrząc na nią, na te anielskie, opadające na ramiona włosy, które wyglądały jak utkane ze złota, na te zielononiebieskie oczy i nieco wystającą górną wargę, czuł, że musi ją pocałować. Pod osłoną liści zdobył się na odwagę. Pocałunek nie był udany. Zderzyli się zębami i zawstydzeni odsunęli od siebie. Spróbował ponownie, tym razem delikatniej, i zauważył, że Angela się odprężyła. Przesunęła dłońmi po jego plecach, umięśnionych ramionach i wsunęła mu je pod koszulę. Gdy paznokcie Angeli zaczęły delikatnie drapać skórę, poczuł, jak przez jego ciało przebiega dreszcz. Oddychała coraz szybciej. Wsunął jej dłoń w majtki, ale pochwyciła ją i przytrzymała.

– Jak bardzo mnie kochasz? – zapytała.

Patrzyła mu przy tym prosto w oczy i czekała, aż wypowie te trudne słowa, działające niczym hasło.

– Jak bardzo mnie pragniesz? Jak bardzo mnie kochasz?

W odpowiedzi przycisnął swój pulsujący członek do jej brzucha. Odsunęła się. Poprowadził jej rękę. Chciał, żeby poczuła, jaki jest twardy, i przekonała się, jak bardzo jej pragnie, jak bardzo za nią tęsknił i ile o niej myślał.

– Przestań! – krzyknęła i zesztywniała.

Próbował jej dotknąć, ale zrobiła unik. Już się nie uśmiechała. Czekała, aż coś powie, a kiedy on milczał, odepchnęła go i puściła się biegiem w stronę rozbawionego towarzystwa. Dogonił ją i spróbował objąć. Powiedz coś, kretynie, szepnij jej to, co chce usłyszeć. Nie znalazł jednak właściwych słów, ani wtedy, ani teraz, po pięćdziesięciu latach, gdy tak stał i się zastanawiał, co powinien był powiedzieć, żeby zmienić bieg wydarzeń. „Jak bardzo mnie kochasz?” Co można odpowiedzieć na takie pytanie? Miłości nie da się chyba zmierzyć ani zważyć? Wyrwała mu się z wściekłością, której nie potrafił zrozumieć. Do końca przyjęcia ani razu na niego nie spojrzała. A potem – potem było już za późno.

Ruben zwrócił twarz w górę, spojrzał na wieczorne niebo i pociągnął nosem. Ostatnio często ogarniało go odrętwienie. Dzieci płaczą, gdy są smutne albo gdy się uderzą, na starość człowiek płacze, kiedy coś go wzruszy, na przykład psalm śpiewany na zakończenie roku szkolnego albo wspomnienie starej miłości. Wygładził spodnie w kroku i się uśmiechnął. Ciało też ma swoją pamięć.

Wysoko nad gołębnikiem krążyło jego stadko. Ruben stał bez ruchu i przyglądał się, jak ptaki lądują na blaszanym daszku i, gruchając, drepczą tam i z powrotem. W końcu zaczęły wchodzić do środka. Rozpoznawał każdego z nich. Generał von Schneider, Mr Pomoroy, Sir Toby, Mr Winterbottom, Popłoch, Kakao i Sven Dufva ocierały się o siebie przed wejściem i ukradkiem dziobały. W gołębniku czekały na nich samiczki, młode i kolacja. Cowieczorna rutyna.

Na skraju dachu zauważył jednak gołębia, którego nie znał. Musiał przyłączyć się do stada. Był mocnej budowy, czerwono nakrapiany z białą głową. Prawdopodobnie samiec. Trzeba będzie go obejrzeć. Ruszył do gołębnika. Schylił się w niskich drzwiach budynku gospodarskiego i wszedł po trzeszczących schodkach na strych. Wyjął z worka trochę pestek dyni. Ten smakołyk powinien zwabić nowego. Pomajstrował przy luku i ustawił kratkę tak, żeby gołębie mogły wejść, ale nie mogły wyjść. Potem czekał w mroku. Na dworze zachodzące słońce zabarwiło niebo na pomarańczowo, a na morzu utworzyło rozżarzoną świetlistą drogę.

Ptaki walczyły o jedzenie. Von Schneider dziobnął Winterbottoma w głowę, a sam dostał od niego skrzydłem. Mylą się ci, którzy sądzą, że gołębie to łagodne stworzenia, ponieważ symbolizują pokój. Ruben ciągle to powtarzał. Nie ma chyba drugiego tak agresywnego i despotycznego ptaka. Ale jako znak miłości i wierności sprawdzają się doskonale. Najlepiej latają te samce, których samiczki wysiadują jajka albo opiekują się młodymi. Zrobią wszystko, żeby jak najszybciej dotrzeć do domu. Każdy hodowca powinien o tym pamiętać, gdy wybiera ptaki do zawodów. Ruben zaczął już typować gołębie, które wystawi w klubowym konkursie w najbliższą sobotę. Zostaną wypuszczone wcześnie rano na Gotska Sandön. Zanim to nastąpi, ich właściciele będą musieli zsynchronizować zegary z godziną podawaną przez zegarynkę. W ten sposób zdołają uniknąć gwałtownych dyskusji przy obliczaniu średniej prędkości lotu.

Choć, oczywiście, nie brakowało takich, którzy oszukiwali. Petter Cederroth wywiercił na przykład niemal niewidoczną dziurkę w „o” w nazwie producenta szkiełka. Potem wetknął do środka igłę i zablokował zegar tak, aby wyglądało na to, że uzyskał rewelacyjny czas. Tuż przed otwarciem zegarów ustawił wskazówki na właściwej godzinie, żeby oszustwo się nie wydało. Sprytnie. Ale jego żona wygadała się, gdy trochę sobie wypiła. Ruben nie znał nikogo, kto byłby tak rozmowny, jak podchmielona Sonja Cederroth.

Gdyby chodziło o wysoką nagrodę, taką, jaką można było wygrać w krajowych zawodach, a nie przechodnią statuetkę Srebrnego Gołębia, zostałby wykluczony ze związku hodowców. Ale klub wszystko przemilczał. Z Cederrotha był w końcu cholernie sympatyczny chłop i świetnie mu szło warzenie gotlandsdricki[1]. To trzeba było mu przyznać.

Nowy samiec wciąż spacerował po dachu. Nie śpieszyło mu się do środka. Od czasu do czasu zaciekawiony zaglądał do gołębnika. Ruben wziął lornetkę i dokładnie go obejrzał. Ptak wyglądał na naprawdę silnego, choć widać było, że jest trochę zmęczony po locie. Na nodze miał metalową obrączkę. Musiał w takim razie przylecieć z zagranicy, ponieważ szwedzkie gołębie nosiły obrączki z plastiku. Skrzydlaty turysta? Bez wątpienia przebył długą drogę, zanim przyłączył się do stada. Głód powinien był u niego wygrać z nieufnością i skłonić go do wejścia.

Przeklinając w duchu, Ruben wyczołgał się na zewnątrz z klatką-pułapką. Ptak zatrzepotał skrzydłami i usiadł tuż przy rynnie. Na samym skraju dachu. Przyglądał się, jak Ruben zastawia na niego sidła. Wejście do klatki podtrzymywał pręt, do którego przywiązana była nylonowa linka. W środku, na karmie, leżały smakowite pestki dyni, jak skwarki na ziemniakach. No już! Podejdź bliżej! Ruben schował się do środka i stanął bez ruchu przy ścianie. W dłoni ściskał linkę. No już! Jeszcze trochę. O tak, przecież jesteś głodny. Gołąb przyglądał się klatce spod na wpół przymkniętych powiek i irytująco się uśmiechał. Ruben był przekonany, że ptak z niego drwi, gdy tak się przechadzał, kiwając głową. Kim jesteś i skąd przyleciałeś? Snucie domysłów na temat tego, ile kilometrów mógł pokonać, było naprawdę ekscytujące.

Cederroth całą wiosnę chwalił się, że złapał gołębia z Polski, ale zanim ktokolwiek zdążył go zobaczyć, ptak odleciał. Z kolei ubiegłego lata Jönsson miał u siebie gołębia z Danii, a całkiem niedawno ze Skanii. Dobrze. Wejdź do środka. Nieee. Tuż przed klatką ptak zrobił w tył zwrot i pomaszerował w przeciwną stronę wyprostowany jak generał. Przy rynnie znów zawrócił. W końcu zbliżył się do klatki. Ruben czekał w pogotowiu. Wstrzymał oddech. Każdy najmniejszy nawet dźwięk mógł wystraszyć ptaka. Gołąb zrobił jeszcze parę kroków. Nie potrafił się już dłużej oprzeć smakołykom. Drzwiczki się zatrzasnęły. Mam cię, pomyślał Ruben. Wniósł klatkę do środka i dopiero tam ją otworzył. Gołąb był naprawdę wspaniały, nawet jeśli długa podróż odbiła się na jego upierzeniu. Ruben rozprostował po kolei jego skrzydła i dokładnie się im przyjrzał. W prawym brakowało dwóch piór, a w lewym jednego, ale już zaczynało odrastać. Żeby przeczytać oznakowanie na obrączce, musiał włożyć okulary. Znalazł je na listwie nad klatkami transportowymi. Wytarł je z białego pyłu i przyjrzał się obrączce. Litery wyglądały na cyrylicę. Wszystko zrobiło się jeszcze bardziej interesujące. Nalał gołębiom świeżej wody, podsypał mieszanki z kukurydzą i zszedł do domu, żeby zadzwonić do Cederrotha. Od Sonji dowiedział się, że jej mąż jest u brata w Martebo i że można się go spodziewać dopiero późnym wieczorem.

Ruben rzucił okiem na kalendarz, który dostał od Związku Handlarzy ICA, i ze zdziwieniem stwierdził, że jest już dwudziesty ósmy czerwca. Opadł na krzesło, spojrzał w okno i zaczął podziwiać imponujący zachód słońca. Czerwona tarcza powoli osuwała się do morza, tworząc wokół siebie feerię barw. To wielka łaska i pociecha dla duszy, gdy mieszka się w takim miejscu, że można patrzeć, jak słońce chowa się w morzu. Wstał tylko na chwilę, żeby nalać sobie kawy i ukroić kromkę chleba. Posmarował ją grubo masłem i udekorował dwoma solidnymi plastrami kiełbasy falu. Uznawał tylko masło, nie chciał sztucznej, przypominającej plastik margaryny. Dziś wieczorem morze było zadziwiająco piękne. Tak piękne, że człowieka ogarniało nabożne i tkliwe uczucie i zaczynał myśleć o wieczności.

Przyszło mu do głowy słowo „pojednanie” i pomyślał o Angeli. Nie istniało chyba wspanialsze słowo niż „pojednanie”. Pogodzenie się z tym, co się wydarzyło. Nie chodziło o to, żeby zapomnieć albo zbagatelizować. Nie, chodziło o to, żeby móc wspominać bez bólu. Pogodzić się z tym, że nie stało się tak, jak człowiek w głębi duszy miał nadzieję, że się stanie. Osiągnąć punkt, w którym można pogodzić się z własnym losem.

To ojciec Angeli zaczął pierwszy hodować gołębie. Kiedy mu się znudziły i przerzucił się na grę w golfa, Ruben i jego młodszy brat Erik przejęli hodowlę i przenieśli ją do siebie na Södra Kustvägen w Klinte. Potem Erik też znudził się gołębiami i kupił sobie motocykl. A później wydarzyło się to, co się wydarzyło.

2

Kiedy tylko zaczęło świtać, Angela przyszła do niego po wodzie. Tren jej zwiewnej sukienki złączył się z pianą na grzbietach fal, a jej długie włosy rozświetlało wschodzące słońce. Morze błyszczało w jej szmaragdowozielonych oczach. W dłoniach trzymała białego gołąbka, którego wypuściła w niebo. „Chodź”. Wyciągnęła do niego swoje ramiona. „No, chodź”. Jej uśmiech wyglądał tak samo kusząco jak tamtej pamiętnej nocy. „Chodź. Ty też możesz chodzić po wodzie”. On jednak odwrócił się do niej plecami. Wtedy nadeszła jako ciemność, nadciągnęła jako burza nad ląd. Drzewa ugięły się przed nią. Kępy trzciny leżały przyciśnięte do ziemi, ptaki ucichły, a błyskawice rozświetlały chmury. Nie chciał jej słuchać. Zamknął oczy i zasłonił uszy. Wtedy pojawiła się jako zapach. Jak można się obronić przed zapachem, który przywołuje wspomnienia?

Kiedy się obudził, zauważył, że płakał. Tęsknotę za Angelą czuł w całym ciele. Sprawiała mu ból, dręczyła go i rozsadzała mu piersi. Angela. Angela. Jak to możliwe, żeby tęsknota nagle stała się aż tak silna? We śnie Angela trzymała w dłoniach białego gołębia. Wciąż miał przed oczami jej krótkie, trochę kanciaste kciuki, przytrzymujące rannego gołębia, którego zaatakował jastrząb. Obraz pochodził z czasów, kiedy wszystko jeszcze było możliwe. To było jedno z ich pierwszych spotkań. Głaskała swoimi małymi dłońmi grzbiet ptaka. „Biedaku – powiedziała. – Zajmiemy się tobą”. Kiedy Angela próbowała nakarmić gołębia kaszką i przygotowała mu mięciutkie gniazdo, on załadował śrutówkę i zaczaił się na jastrzębia, który krążył wysoko nad gołębnikiem. Czekał, aż w końcu drapieżnik usiadł na sośnie obok budynku gospodarskiego. Wtedy posłał w jego stronę chmurę śrutu. Jastrząb spadł na ziemię. Ruben złapał go za nogi, zaniósł do domu i triumfalnym gestem rzucił na stół w kuchni. Chciał, by Angela zobaczyła, że winowajca poniósł zasłużoną karę. Nie spodziewał się, że ona zacznie płakać. „Jak mogłeś? Jak mogłeś tak po prostu go zastrzelić?” Stał z opuszczonymi rękami i nie umiał powiedzieć nic na swoją obronę. W kuchni słychać było tylko brzęczenie muchy, która przykleiła się do taśmy wiszącej pod lampą. Myśli wirowały mu w głowie jak szalone tak długo, aż nic z nich nie zostało.

*

Z samego rana odwiedził bibliotekę. Po powrocie do domu wypił przedpołudniową kawę i wysłuchał w radiu prognozy pogody. Potem zajrzał do gołębnika, aby sprawdzić, jak się ma nowy ptak. Wydawał się zmęczony i osłabiony po locie. Miał trochę matowe oczy. Nic dziwnego, skoro przebył aż taki kawał drogi. Ale biorąc pod uwagę jego masywną budowę, powinien niedługo odzyskać wigor. Jako samiec rozpłodowy był wybitnym egzemplarzem. Cederroth zzielenieje z zazdrości. Pomyśleć, że przyleciał aż z Berezy na Białorusi. Tego ranka pracownik biblioteki pomógł Rubenowi znaleźć w Internecie listę z oznaczeniami krajów i numerami poszczególnych klubów. W końcu ustalili, skąd przybył gołąb. Z Białorusi. Ruben zgłosił, gdzie trzeba, że go znalazł. Jeżeli nie odezwie się właściciel, będzie mógł go zatrzymać. Miał nadzieję, że tak się stanie.

Myśląc o tym, wszedł po schodach do gołębnika. Wyszedł z niego jeszcze bardziej zamyślony. Nowego gołębia znalazł na posadzce pod oknem. Był martwy. W słabym świetle wpadającym do gołębnika jego pióra wydawały się prawie szare. Z tego, co Ruben widział, ptak nie był ranny. Inne samce mogły go wprawdzie zaatakować, bijąc się o jedzenie i samiczki, ale nie zauważył żadnych śladów walki. Kiedy podniósł wiotkie ciało, zobaczył kupkę luźnych odchodów. Może ptak zjadł coś nieodpowiedniego? Albo był chory? W zamyśleniu pogładził jego skrzydła. To był naprawdę piękny i wspaniale zbudowany okaz.

W pierwszej chwili Ruben miał zamiar pochować go pod murkiem otaczającym ogród. Zrobił tam sobie ptasi cmentarz, na którym grzebał kolejne ptaki. Potem jednak poczuł, że nie ma siły iść po łopatę. Bóle w biodrach stały się silniejsze niż zwykle. Równie dobrze mógł go zakopać później. Nie było pośpiechu. Kiedy wracał do domu, zobaczył sąsiadkę, Berit Hoas, która wieszała pranie na tyłach swojej posesji. Było ono źródłem ich niegasnącego konfliktu. Jego gołębie, krążąc nad jej świeżo wypraną pościelą, zostawiały na niej wizytówki. Ruben raczej nie mógł im w tym przeszkodzić. Gołębie wypróżniają się, gdy wzbijają się w niebo. Takie jest prawo natury. Berit mogła wieszać swoje pranie przed domem, a nie za nim. Ale nie chciała. Co by ludzie powiedzieli? No właśnie co? Tutaj dbają o czystość. Ruben uważał, że jeżeli sąsiadka nie ma większych zmartwień, to jakoś powinna wytrzymać takie gadanie. Berit była innego zdania.

[...]

Przypisy

[1] Rodzaj tradycyjnego niepasteryzowanego piwa, warzonego na Gotlandii, w którego skład wchodzą: woda, jałowiec, drożdże, chmiel i cukier (przyp. tłum.).