Spis treści

Okładka

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

czerwiec 2014

luty 1984

styczeń–luty 1971

luty 1984

czerwiec 2014

marzec 1971

marzec 1984

marzec 1971

marzec 1984

czerwiec 2014

WRZESIEŃ 1984

październik 1965

październik 1984

wrzesień 1971–sierpień 1972

czerwiec 2014

październik 1984

maj–lipiec 1980

październik 1984

lipiec 1980

czerwiec 2014

listopad 1984

lipiec 1980

listopad 1984

lipiec–sierpień 1980

listopad 1984

czerwiec 2014

wrzesień–październik 1980

listopad 1984

listopad–grudzień 1980

czerwiec 2014

grudzień 1980

czerwiec 2014

Wszystkie rozdziały dostępne są w pełnej wersji książki

Tytuł oryginału

MÄSTARE, VÄKTARE, LÖGNARE, VÄN

Redakcja

Grażyna Mastalerz

Projekt graficzny serii

Paweł Skupień

Projekt okładki

Daniel Rusiłowicz

Zdjęcia na okładce

© Dmitrijs Bindemanis / Shutterstock, © sunsinger / Shutterstock, © guteksk7 / Shutterstock

Korekta

Małgorzata Denys, Maciej Korbasiński

Redaktor prowadzący

Anna Brzezińska

Mästare, väktare, lögnare, vän © by Christoffer Carlsson, 2015

By Agreement with Pontas Literary & Film Agency.

Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Czarna Owca, 2016

Copyright © for the Polish translation by Elżbieta Frątczak-Nowotny

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy plik jest objęty ochroną prawa autorskiego i zabezpieczony znakiem wodnym (watermark).

Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku. Rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody właściciela praw jest zabronione.

Wydanie I

ISBN 978-83-7554-990-4

Wydawnictwo Czarna Owca Sp. z o.o.
ul. Alzacka 15a, 03-972 Warszawa
www.czarnaowca.pl
Redakcja: tel. 22 616 29 20; e-mail: redakcja@czarnaowca.pl
Dział handlowy: tel. 22 616 29 36; e-mail: handel@czarnaowca.pl
Księgarnia i sklep internetowy: tel. 22 616 12 72; e-mail: sklep@czarnaowca.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.

Dla Anny, Sofii,
Christine i Astri

Do you know what love is?
I’ll tell you:
It is whatever you can still betray.
JOHN LE CARRÉ

Szwecja…

Wspominając czasy i zdarzenia opisane na tych kartach, podejrzewamy, że ich oficjalna wersja zapewne mijała się z prawdą. Podejrzenia są słuszne, co nie znaczy, że było tak, jak sądzimy. Prawda nadal jest rzadkim gościem.

Jest popołudnie osiemnastego czerwca 2014 roku.

Miejsce: Bruket. Wrócił tu po raz ostatni.

Szwecja. To, co się wydarzyło, było zbrodnią, sprawa miała długą historię, a zaczęła się, jak to często bywa, od dwóch osób, które połączyła wspólna tajemnica.

Był tam, kiedy to się stało, zimą 1980 roku, gdy został tylko popiół i sadza, był tam też cztery lata później, kiedy woda zabrała wszystko. Już wtedy nasuwały mu się pewne przypuszczenia, ale musiało upłynąć jeszcze wiele lat, zanim zrozumiał znaczenie tego, co się wówczas wydarzyło.

Szwecja. To, co teraz nastąpi, zmusi winnych do uległości.

Wybaczcie im.

czerwiec 2014

Coś jest nie tak, wiem to. Coś jest zdecydowanie nie tak, jak powinno być.

Ja…

Nie jestem pewien, co dalej.

Nazywam się Leo Junker. Mam trzydzieści cztery lata i siedzę na balkonie w swoim mieszkaniu. Czasem mam wrażenie, jakby czas się cofał, we wspomnieniach czuję się starszy, niż jestem teraz.

Biegnę obrzeżami Salem. Świat ma potężne kły i rozdwojony język, może ugryźć każdego, kto nie będzie dość ostrożny. Mam dziesięć, może jedenaście lat. Wracam do domu z Rönninge. Właśnie po raz pierwszy sam wysiadłem z autobusu i boję się, że pomyliłem przystanki i że zaraz się okaże, że nie rozpoznaję świata, który mnie otacza.

Jest późna jesień i liście zaczęły już usychać. Kiedy dostrzegam znane mi domy Triady, oddycham z ulgą. Ale nie wracam do domu, chociaż powinienem. Moja świeżo nabyta wolność – tak przynajmniej to odbieram – czyni mnie odważnym, więc ruszam dalej. Mam ze sobą plecak, a w nim nowego walkmana. Wkładam słuchawki, wsłuchuję się w rytm muzyki. Dochodzę do wieży ciśnień, która wznosi się przede mną niczym świątynia.

Widzę ludzi z naszej szkoły. Są starsi od mnie, siedzą w grupie i dzielą się papierosem. Mam wrażenie, że się śmieją, ale nie słyszę ich. Idę skrajem żwirowej ścieżki, widzę, jak jeden z chłopaków obejmuje dziewczynę, drugi kładzie rękę na jej udzie.

Chcę do nich podejść, ale zawracam. Idę do domu.

Takie było moje dzieciństwo.

I jeszcze zapach ojca i mamy, kiedy wracali z pracy do domu. I słońce, które oświetlało po kolei dach po dachu, i zapach smażeniny i spalin, i niebieskie światła radiowozów pojawiające się w ciszy równie nagle jak strach, i stare graffiti, tags i pieces, i punitions, zapamiętane ruchy, mocne kolory. Czekanie na podmiejską kolejkę, która nie zawsze zjawiała się na czas albo odjeżdżała chwilę wcześniej, i papierosy, a potem jointy, i pieniądze przekazywane z ręki do ręki, i niebieskoszary słodki dym, który wijąc się między palcami, uświadamiał mi, że moje kieszonkowe także i tym razem poszło z dymem. Nieco później tamtego dnia ja i mój przyjaciel Grim ukradliśmy ubrania ze sklepu przy Birger Jarlsgatan, a potem się z tego śmialiśmy. Moje dzieciństwo to także Nas i Illmatic i the city never sleeps, full of villains and creeps, that’s where I learned to do my hustle, i ja i Grim na dachu wieży ciśnień, i chwila, kiedy uświadamiam sobie, że może gdzieś tam w oddali jest świat, w którym znajdzie się miejsce i dla mnie.

W pierwszych dniach lata 2014 roku często myślę o tym, co było kiedyś. W bezsenne noce nabieram pewności, wiem, że wkrótce stanie się coś, co przesądzi o wszystkim.

Kiedy dziewiętnastego lipca po południu dzwoni telefon, moje przeczucia się potwierdzają.

Kiedy Tove Waltersson była mała, spytała mamę, skąd się wzięły te wszystkie domy, drzewa i ludzie, dlaczego Bruket jest takie duże i skąd te połacie pól, gęste lasy i kępy obumarłych drzew. Dziwne gałęzie krzewów zdawały się oplatać wszystko, co napotykały na drodze: pnie, kamienie, martwe pojazdy i porzucone stare domostwa.

Mama odpowiedziała jej, że kiedy Bóg spojrzał w dół na swoje dzieło, był zawiedziony. To, co stworzył, okazało się za małe, za ciasne i nieco za duszne. Chcąc to naprawić, opuścił swoje wielkie dłonie, chwycił nimi ziemię właśnie na obrzeżach Bruket i zaczął rozciągać, tak jak się rozciąga sweter, z którego się wyrosło.

To było dawno temu, od tamtej chwili minie wkrótce trzydzieści lat, ale uczucie pozostało. Jeśli się tam nie mieszka, to pewnie łatwo o nim zapomnieć. Ci, którzy wpadają w odwiedziny, mówią, że zaczynają się pocić i że kręci im się w głowach. Pewnie od słońca. Dziewiętnastego lipca cienie są rzadkością, a asfalt jest tak gorący, że aż paruje.

Ulica Alvavägen jest wygrodzona biało-niebieską taśmą, która zwisa luźno między latarniami. Tove zatrzymuje samochód, ściąga włosy w kucyk i zdejmuje okulary słoneczne.

Przy wygrodzeniu stoją dwa oznakowane radiowozy.

* * *

Brandén i Åhlund rozmawiają ze sobą, oparci o maskę, każdy z puszką fanty w ręku.

– Numer dziesięć – mówi Brandén.

– Kto to? – pyta Tove.

– Starszy mężczyzna. – Åhlund wypija łyk. – Charles Levin.

– T e n Charles Levin?

Åhlund patrzy na Brandéna, a on ze zdziwienia unosi brwi.

– Kto? – pyta.

– Ten policjant, Charles Levin.

– Klasse i Östen byli tu pierwsi, są w środku. Spytaj ich. Pół godziny temu wyjechał z Halmstad technik, za kwadrans powinien tu być.

Alvavägen 10. Jasnoszary drewniany dom, zniszczony, stary. Z daleka wygląda raczej na domek letni. Na płocie wisi bezimienna skrzynka na listy, drzwi są otwarte. Światła są zgaszone i jeśli za coś należy być wdzięcznym, to może właśnie za to. Włączone światła w domu zmarłego to bardzo nieprzyjemny widok.

W pokoju po prawej stoi Östen Vallman z komórką w ręku. Wydaje się czegoś szukać. Kanapa, obok szklany stolik, na ścianie obok dużej pustej półki na książki wisi obraz Carla Larssona. Pod pozostałymi ścianami stoją ustawione jeden na drugim kartony po przeprowadzce, na jednych ktoś napisał PORCELANA, na innych SZKŁO, a jeszcze na innych KSIĄŻKI.

Tove zdejmuje buty i wchodzi do niewielkiego holu. Drewniana podłoga skrzypi nieprzyjemnie pod stopami.

– Tam – mówi Vallman. – Po lewej, w kuchni. Tam go znajdziesz.

Przy oknie w kuchni stoi stolik i dwa krzesła. Mężczyzna leży na boku, ma na sobie niebieskie dżinsy i jasnożółtą bluzę z piki. Widać, że z dziury w jego głowie na wysokości skroni spływała krew, mnóstwo krwi. Poza tym brak śladów walki, w ogóle brak jakichkolwiek śladów. Pewnie siedział na krześle, kiedy to się stało, upadł i osunął się na podłogę. Drugie krzesło jest lekko wysunięte, jakby ten, kto na nim siedział, po prostu wstał i wyszedł.

Na tapecie, na wysokości wzroku, chmura krwi. Drobinki są tak małe, że wyglądają jak zamazany woal.

Ofiara to wysoki szczupły mężczyzna, dobrze po sześćdziesiątce. Widać, że dbał o kondycję i zdążył się już opalić w pierwszych promieniach letniego słońca. Rysy wyraźnie zaznaczone, eleganckie, nos przypominający dziób jastrzębia, wysokie kości policzkowe, kształtne.

To on. Niech to szlag.

– Kiedy nas powiadomiono?

– Godzinę temu, dwie minuty po jedenastej – mówi Vallman ze wzrokiem wbitym w ekran komórki. – Zadzwonił znajomy ofiary, Lars Erik Sunesson. Rozmawiali ze sobą wczoraj i umówili się na przedpołudniową kawę, dzisiaj o jedenastej. Kiedy przyszedł i zadzwonił do drzwi, i nikt nie odpowiedział, zaniepokoił się. Próbował zajrzeć do kuchni. Zobaczył krew na podłodze i zadzwonił do nas.

– Gdzie jest teraz? Sunesson.

– Klasse odwiózł go do domu, miał go przesłuchać. To starszy pan, był zdenerwowany. – Vallman ścisza głos, chociaż w pobliżu nikogo nie ma. – Mam wrażenie, że potrzebował łyka czegoś mocniejszego, jeśli wiesz, o co mi chodzi.

Östen Vallman, syn miejscowego chłopa, ma twarz jak pysk psa, a ręce jak parobek. W młodości był najlepszy w pchnięciu kulą w całej okolicy, raz wygrał nawet mistrzostwa okręgowe w swojej grupie wiekowej, czemu poświęcono kilka linijek w miejscowej gazecie. Wydaje się przystojny, jak chłopcy z gimnazjum, którzy w oczach mają pustkę.

– Myślisz, że mógł to zrobić sam? – pyta i patrzy na zmarłego.

– Zastrzelić się?

– Trzeba by porównać tor kuli i położenie ciała.

– Widzisz gdzieś broń?

Vallman rozgląda się z nadzieją, komórka w jego potężnej dłoni wygląda jak miniaturka. Nie dostrzega broni i zwraca się do Tove:

– A może…

– Czy stojące na stole dwie filiżanki wskazują na to, że pił kawę sam ze sobą? Z wymyślonym znajomym?

Vallman patrzy na nią i przekrzywia głowę.

– Mogłabyś być trochę milsza. Nic dziwnego, że ludzie cię nie lubią.

– Wkrótce mnie pewnie przeniosą. Nie musisz się martwić.

Vallman wzrusza ramionami.

– Mimo wszystko.

Miasteczko ma może około czterech tysięcy mieszkańców. Większość mieszka w domach zaraz za rynkiem, niedaleko drogi krajowej. Od rynku odchodzą mniejsze i węższe uliczki, i właśnie przy jednej z nich mieszka Tove, w dzielnicy segmentów, w której mieszkania są stare, niewielkie. Na takie mieszkanie człowiek decyduje się, kiedy go nie stać na nic lepszego albo kiedy jest mu wszystko jedno, jak mieszka, a nie chce mieć z tego powodu wyrzutów sumienia. Bo przecież takie mieszkanie i tak nigdy nie będzie miłe i przytulne.

Tove wyprowadziła się z Bruket, kiedy skończyła dwadzieścia jeden lat i rozpoczęła naukę w Wyższej Szkole Policyjnej, trzy lata po tym, jak zaczął tam studiować jej brat. Markus skończył naukę z dobrymi ocenami, wszyscy go chwalili, podczas gdy ona ledwie sobie radziła. Nie znalazła pracy ani w Göteborgu, ani w Malmö. Musiała szukać gdzie indziej: w Trollhättan, w Nässjö, w Varbergu.

Pół roku temu wróciła do Bruket. Jej brat mawiał, że ludzie tacy jak oni są skazani na życie tam. I że jedyne, co im zostaje, to starać się żyć godnie.

Czasem dochodziła do wniosku, że miał rację. Jego los to potwierdzał, bo Markus opuścił Bruket i zginął.

Ostatnio czuła się coraz gorzej. Za każdym razem, kiedy dojeżdżała samochodem do granic miasteczka, tam, gdzie tablice informowały, że zaraz opuści Bruket, zawracała. Dostawała mdłości, drżały jej ręce, pociła się, zaczynała szczękać zębami, przed oczami miała mroczki. Zjeżdżała wtedy na pobocze, oddychała głęboko kilka razy i dopiero po chwili mogła jechać dalej.

I wtedy zawracała. Zawsze.

Po śmierci Markusa dziewięć miesięcy była na zwolnieniu lekarskim. Potem wróciła do pracy na pół etatu, a od trzech miesięcy znów pracowała w pełnym wymiarze. Wróciła do miejscowego komisariatu. Bo tylko tam znalazło się dla niej miejsce. Poza tym – podkreślono to wyraźnie – teraz tam mieszkała.

Jakby to była zaleta.

Jej nowi koledzy, znajomi z dawnych lat, jej albo jej rodziców, współczuli jej. Pamiętali Markusa z czasów, kiedy i on, i ona byli dziećmi. Opowiadali, jak wystawali w korytarzu i przyglądali się wszystkim oczami wielkimi jak talerze. Pamiętała to?

Tak, mówiła. Pamiętała.

Pytali też, jakie to uczucie znów być w domu. I jak się czuje jej mama. Czasem ją widywali, to znaczy jej matkę, w okolicach cmentarza.

Wszystko w porządku, kłamała. Mama czuje się dobrze.

Miejscowi nie widzieli potrzeby, żeby w komisariacie pracował policjant śledczy, ani tego nie chcieli. Nie czuła się tam mile widziana. Nawet jej szef, Ola Davidsson, uważał, że jest zbędna. Podejrzewała, że byłby zadowolony, gdyby się załamała i wróciła na zwolnienie.

Przed domem zatrzymuje się samochód. Tove i Vallman wychodzą, żeby się przywitać z technikiem. Okazuje się, że to kobieta. Fanny Söderlund. Przedstawia się, spogląda na odznakę na ramieniu Vallmana i pyta o szefa. Vallman wskazuje na Tove, Söderlund wydaje się zdziwiona.

– Spodziewałem się mężczyzny.

– Ja też – odpowiada Vallman.

Fanny Söderlund ma suche dłonie, ładną, delikatną twarz, srebrzystosiwe włosy spięła na karku. Ma ze sobą czarną torbę, która wygląda jak skrzynka na narzędzia. Idzie ostrożnie ścieżką, wchodzi na schody i natychmiast bierze się do pracy.

Dopiero po jakimś czasie wchodzi do środka. Gdy w końcu dociera do kuchni, gdzie leży ofiara, marszczy brwi.

– Mogłeś mnie ostrzec, że to on – mówi.

– Znaliście się?

Kręci głową.

– Niezbyt dobrze. Ale w końcu był naszym kolegą.

– Możemy wezwać kogoś innego.

– W Midsommar? W wigilię świętego Jana? Powodzenia. – Patrzy na Vallmana, który rozmawia z kimś przez telefon. – Zabierzcie go stąd. Wszystko zadeptuje, zachowuje się jak rozkoszny chihuahua.

– Rozumiem, że jeszcze miesiąc temu Levin był zatrudniony w wydziale bezpieczeństwa policji.

– Tak.

– Więc co tu robił? Mieszkał tu? To jego dom?

– Nie mam pojęcia.

Söderlund znów zerka na Vallmana.

– Zabierzcie go. To jego dreptanie doprowadza mnie do szału.

Tove wyprowadza Vallmana do holu, a potem na schody. Zostawiają Söderlund samą.

Słońce przygrzewa coraz mocniej, z czasem pewnie zrobi się jeszcze gorzej. Powietrze stoi, pulsuje. Ciężkie krople potu spływają Tove z czoła, po uszach, po szyi. Głowa boli ją coraz bardziej. Wchodzi do środka, bierze z torby Söderlund lateksowe rękawiczki i pyta, czy może się trochę rozejrzeć.

– Właściwie nie… – wzdycha Söderlund. – Ale dobrze, tylko niech pani będzie ostrożna.

Z salonu można wyjść na zewnątrz. Drzwi miały pewnie być wyjściem na taras albo werandę, która nigdy nie powstała, więc prowadzą wprost na trawnik.

Większość szuflad jest pusta, szafy też są jedynie w połowie wypełnione ubraniami. W łazience stoi kosmetyczka, są w niej szczoteczka do zębów i pasta, pod prysznicem stoi butelka płynu do kąpieli. I to wszystko. Reszta rzeczy jest w kartonach. Są wszędzie, w każdym pokoju. Levin nie zdążył się jeszcze rozpakować.

Był zajęty czymś innym.

No i cisza. Czuje się ją w powietrzu.

W kącie sypialni stoi niewielkie biurko, na blacie leży ładowarka do komputera i komórka. Obok biurka stoi otwarty karton pełen książek i nieuporządkowanych papierów. Chaos podobny do tego, który panuje w głowie Tove.

Klęka, ogląda podłogę pod biurkiem i pod łóżkiem. Nic. Przed biurkiem stoi krzesło. Siada na nim i wygląda przez okno, które wychodzi na niewielki ogródek na tyłach domu.

Przyciąga do siebie jeden z kartonów. Dziurkacz, zszywacz, kilka kartek, książki. Odkłada je na bok. Na dnie sterta segregatorów, jedne starsze, z twardymi metalowymi okładkami, inne nowsze, z okładkami z plastiku. Bierze jeden z nich do ręki. Są w nim kopie dokumentów starych spraw, fragmenty protokołów z dochodzeń wstępnych i raporty techniczne dotyczące spraw, których nie zna. Ktoś, może Levin, naniósł na marginesach uwagi. Przegląda kolejne segregatory: zawartość podobna, tylko sprawy inne.

I książki: Czarna woda Kerstin Ekman, Ze śmiertelnego zimna Johna le Carré i Mądrość krwi Flannery O’Connor. I na samym spodzie Sędzia i jego kat Friedricha Dürrenmatta. Zaczyna je kartkować. Nie znajduje w nich niczego, tylko pozaginane rogi i od czasu do czasu luźne kartki.

Z nieuporządkowanej sterty papierów coś wystaje, zrobione polaroidem zdjęcie: mężczyzna, kobieta i mała dziewczynka, pięcio-, może sześcioletnia. Mężczyzna ma na sobie białą koszulę z krótkimi rękawami i dżinsy, kobieta beżową bluzkę i spódnicę, dziewczynka niebieską sukienkę. Wyglądają na szczęśliwych.

Na odwrocie napis: Ja, Marika i Eva, wiosna 78.

Zdjęcie sprawia, że Tove zaczyna drżeć. Nie potrafi powiedzieć dlaczego.

Odwraca się i zaczyna wpatrywać się w ścianę. Na zdjęciu w tle widać tę samą bladozieloną tapetę.

I nagle rozumie.

Zdjęcie zostało zrobione w tym pokoju.

Tove jedzie drogami, które – mimo że dobrze je zna – wydają się jej obce, nieodgadnione. Tak się dzieje z miejscami, które opuszczamy, żeby potem do nich wrócić. Są takie jak zawsze, wydają się znajome, a jednak nie do końca.

Zajeżdża jej drogę szeroki dostawczy pikap wyładowany piwem. Kierowca ma na głowie czapkę z daszkiem, jest sam.

Fasada domu, w którym Lars Erik Sunesson przeżył większość życia, jest w wielu miejscach przebarwiona, ściany porosły algami i mchem, obrosły chaszczami, które niemal pochłaniają dom. Nieco dalej stoi porzucona kosiarka, działkę otacza płot, sztachety w dużych odstępach, furtka jest otwarta.

Przy stole w kuchni siedzą Sunesson i policjant, Klas Mäkinen. Mäkinen trzyma w dłoniach kubek z kawą, Sunesson szklaneczkę. Sięga po butelkę. Oczy ma spuchnięte, bardziej niż zwykle.

– Pani policjantka – odzywa się. – Wieczór świętojański dobrze się zaczyna. Niech to szlag.

Mäkinen patrzy na Tove błagalnie. Na stole leży notes, ale chyba niewiele w nim zapisał.

Tove wyciąga krzesło, siada przy krótszym boku stołu i mówi:

– Bardziej niż tutaj przydasz się na Alvavägen.

Mäkinen, pozbawiony wdzięku mężczyzna, który zamiast policjantem powinien był zostać dozorcą, wstaje.

– Powodzenia – rzuca.

– Co za cholerny dzień – wzdycha Sunesson i dolewa sobie do szklanki. Wzrok ma szklisty.

Na blacie kuchennym stoją brudne talerze i kubki. Gdzieś w głębi szumi ekspres do kawy. Z ulicy słychać, jak Mäkinen włącza silnik i odjeżdża.

Sunesson wzdycha i znów sięga po butelkę z polską wersją Famous Grouse.

– Chcesz?

– Nie, ale dziękuję.

Na ścianie za nim wisi makatka z wyhaftowanym napisem: „To, co piękne, popadnie w zapomnienie”.

Kiedyś pracował w hucie szkła, jak przed nim jego ojciec. Kiedy zlikwidowano hutę, zatrudnił się jako kierowca w firmie transportowej. I chyba pracował tam aż do emerytury. Jej koledzy byli pewni, że przy okazji przemycał alkohol, ale nigdy mu niczego nie udowodniono. A teraz – pomyślała – jest już za późno. Zaczęła się zastanawiać, ile odłożył dla siebie i czy ma gdzieś jakiś magazyn. Nigdy go nie spotkała w sklepie monopolowym przy rynku, chociaż od powrotu bywała tam dość często.

– Co u ciebie, Lars Erik?

– Co za cholerny dzień – mówi Sunesson i popija whisky. – Krew – dodaje i kręci głową. – Krew, krew, krew. Niech to szlag.

– Kiedy ostatnio rozmawiałeś z Charlesem?

– Wczoraj wieczorem. Zadzwoniłem do niego. Umówiliśmy się na kawę, dzisiaj koło jedenastej.

– O której do niego dzwoniłeś?

– Mówiłem już twojemu koledze, jak mu tam, Klasowi, synowi Gösty. Pewnie gdzieś koło wpół do dziesiątej, tak mniej więcej.

– I co?

Sunesson patrzy na nią zdziwiony.

– W porządku.

– To znaczy o czym rozmawialiście?

– O niczym szczególnym. Spotkałem go przedwczoraj na rynku, kiedy robiłem zakupy, i spytałem, co, do licha, tam robi, a on powiedział, że teraz tu mieszka. Zaciekawił mnie, chciałem się dowiedzieć czegoś więcej. Wymieniliśmy się telefonami i obiecaliśmy sobie, że się zdzwonimy. No i wczoraj do niego zadzwoniłem i zaproponowałem kawę. Ustaliliśmy godzinę i rozłączyliśmy się. – Znów pociąga ze szklaneczki. – Właściwie go nie znałem, nie widzieliśmy się ponad trzydzieści lat.

– To znaczy, że kiedyś tu mieszkał?

– W latach siedemdziesiątych. Przyjechał chyba w siedemdziesiątym pierwszym. Pamiętam, bo kupiłem wtedy nowy samochód, P1800. Byłem z niego bardzo dumny, stałem na rynku i puszyłem się jak paw. I chyba wtedy on go zobaczył.

– Kto? – pyta Tove. – Kto co zobaczył?

– Malte, syn Oskarssona. Ukradł mi go.

– Twój samochód?

– Jeszcze tego samego wieczoru – mówi Sunesson ponuro i popija whisky. – Cholerny drań. No więc postanowiłem pojechać na policję, ale było już zamknięte, więc musiałem pojechać na komisariat do miasta. I tam go poznałem. Charlesa. Wcześniej go tu nie widziałem… W którym roku się urodziłaś?

– W osiemdziesiątym pierwszym.

– Więc może pamiętasz, jak tu wtedy wyglądało. Mieszkało tu więcej ludzi, myślę, że co najmniej osiem tysięcy. Teraz dużo się zmieniło. Hotel został zamknięty, a sklep monopolowy ma działać jedynie do końca roku. Wiedziałaś o tym?

– Nie.

– Tak czy inaczej, było nas sporo, więc ktoś nowy nie rzucał się od razu w oczy. Charles przyjął zgłoszenie. Był sympatyczny, chociaż pochodził ze Sztokholmu. I – Sunesson podnosi palec – bardzo szybko znalazł samochód. Dwa dni później stał w moim garażu. Wtedy zrozumiałem, że to porządny gość.

Spuszcza wzrok i kiwa głową, jakby chciał potwierdzić własne słowa.

– Kiedy się stąd wyprowadził? – pyta Tove.

Sunesson podnosi głowę, ma mętne spojrzenie.

– Co?

– Przyjechał w latach siedemdziesiątych. Potem musiał wyjechać.

– Tak. Wyjechał w osiemdziesiątym.

– A kiedy wrócił?

– Nie wiem, ale przypuszczam, że niedawno.

Opróżnia szklaneczkę, trzyma chwilę whisky w ustach, odchyla się do tyłu, płucze usta, długo i głośno, przełyka i oblizuje wargi.

– Gdzie wtedy mieszkał? Kiedy tu przyjechał po raz pierwszy?

– W tym samym miejscu.

– W tym samym domu? Dlaczego go kupił?

– A kto to może wiedzieć? Był raczej małomówny.

– Podejrzewasz, kto mógł chcieć go skrzywdzić?

Sunesson znów sięga po butelkę.

– Tutaj?

– Tak.

– Nie mam pojęcia. – Nalewa whisky do szklanki, odstawia butelkę z hukiem, jakby chciał nadać swoim słowom większą wagę. – Nie mam pojęcia – powtarza.

– Wydajesz się bardzo pewny swego.

– Ja tylko tak zakładam, pani policjantko. Takie rzeczy powinna ustalić policja, bez mojej pomocy.

– I zrobimy to. Dziękuję. – Tove uderza długopisem w notes. – Masz pomysł, kto mógłby nam coś więcej o nim powiedzieć?

Sunesson nie ma pomysłu. To znaczy może nawet ma, ale rozmowa go zmęczyła.

Tove pokazuje mu zdjęcie z 1978 roku.

– Znasz tych ludzi?

– Poznaję Charlesa. – Nagle unosi brwi. – To chyba jego rodzina. – Macha ręką. – Porozmawiaj o tym z kimś innym. Ja nie pamiętam, jak to było.

– To niewielka miejscowość. Wszyscy się znają. Coś chyba jednak pamiętasz?

– To było bardzo dawno temu. Mam wrażenie, że to był wypadek. Okropne.

– Wypadek samochodowy? – powtarza Tove, bacznie mu się przyglądając.

– Chyba tak. Nie pamiętam.

Nie sądzi, żeby Sunesson kłamał. Ale jest pijany, bełkocze. Niech to szlag, powinna była zacząć od pokazania mu zdjęcia.

Powtarza pytanie, ale Sunesson podnosi szklaneczkę, opróżnia ją i kręci głową. W oczach ma pustkę.

– Widziałaś moje ulubione krzesło?

– Nie.

– Stoi na zewnątrz. Należało do mojej babci. Mam wrażenie, że nawet sama je zrobiła. To była dobra kobieta. Taką powinien Charles mieć przy sobie. Wtedy to wszystko w ogóle by się nie wydarzyło. W takie dni jak ten siadam na nim i wypijam kawę. Chyba właśnie teraz nadeszła pora. Skoro u Charlesa nic nie dostałem. – Śmieje się.

Tove wstaje i wychodzi bez słowa. Sunesson zresztą niczego innego się chyba nie spodziewał. Dopiero wsiadając do samochodu, zauważa stary, zaatakowany przez rdzę metalowy bujany fotel, który stoi samotnie na trawniku.

Kiedy wraca na miejsce zbrodni, on już tam jest: Ola Davidsson. Stoi w rozkroku, trzyma się pod boki, widać jego wydatny brzuch. Z każdym rokiem robi się większy, a kiedy ktoś zwraca mu na to uwagę, klepie się po nim i mówi, że służy mu za daszek nad placem zabaw.

– Musimy zacząć sami – zwraca się do Tove. – Dobrą godzinę rozmawiałem ze Sztokholmem o tych wszystkich biurokratycznych formalnościach. Nie mamy środków, żebyśmy mogli sami prowadzić takie dochodzenie, a nawet gdybyśmy mieli, to ze względu na ofiarę nie pozwolono by nam na to. Przyślą nam ludzi z Krajowej Policji Kryminalnej, w Sztokholmie powstała już specjalna grupa. Mamy im przekazać kopie wszystkich dokumentów.

– Kiedy tu będą? – pyta Tove.

– Najwcześniej w niedzielę wieczorem, a najprawdopodobniej dopiero w poniedziałek. Muszą się bronić przed mediami, a w przerwach pomagają kolegom rozwiązać sprawę podwójnego morderstwa w Krokom. No i jest wieczór świętojański.

– Ale nas jest tu tylko piątka. Nie poradzimy sobie sami, chodzi o morderstwo.

– Wiesz, jak to jest – mówi Davidsson. Znów bierze się pod boki i zerka w stronę domu, który czeka na nich, skąpany w słońcu. – Na pewno dostaniemy wsparcie z okręgu. Chociaż przyznaję, że pewnie niewiele to da. Czeka nas piękna noc świętojańska.

Söderlund krąży po domu przy Alvavägen 10, przechodzi z pokoju do pokoju, z kamerą w ręku. Może już zbadała ciało, a może uznała, że potrzebuje przerwy. Davidsson wita się z nią i pyta o godzinę zgonu.

– Nie jestem lekarzem sądowym, ale powiedziałabym, że zmarł pewnie gdzieś między dziesiątą a jedenastą wieczorem – odpowiada Söderlund, poprawiając obiektyw. – Śmierć nastąpiła w wyniku strzału w skroń, prawdopodobnie z rewolweru, który trzymał ktoś inny. Nie znalazłam jeszcze broni.

Davidsson przygląda się stojącym na stole filiżankom.

– Umówił się na kawę ze sprawcą?

– Może – mówi Söderlund i robi zdjęcie wyłącznika światła.

Davidsson przeciąga się, wyraźnie niezadowolony. Tove stara się powstrzymać od śmiechu.

– Nie chcę nikogo obrazić, ale chciałabym, żebyście wyszli – mówi Söderlund.

Nagle rozlega się brzęczenie i Davidsson sięga po komórkę.

– Znów ci ze Sztokholmu – stwierdza, ale nie odbiera. Wskazuje komórką na Tove. – Masz tu zostać – dodaje.

Wychodzi z domu, Tove i Söderlund patrzą za nim.

– Dobry jest? – pyta Söderlund, a Tove zaczyna się śmiać.

Dzisiaj pierwszy dzień mojego urlopu. Spędzam go na balkonie i czuję się oszukany.

Ktoś, nie wiem kto, poinformował moją szefową, Anję Morovi, że nie jestem czysty, że nadal biorę tabletki. Ten, kto to zrobił, posłużył się opakowaniem halcionu, które wyjął mi z kieszeni.

I nie było to opakowanie kupione w aptece. Dlatego mnie wczoraj wezwała.

– Leo – zaczęła. – Rozumiesz chyba, że nie mogę przymknąć na to oka. Muszę powziąć odpowiednie kroki.

Morovi przeszła do nas z wydziału przemocy w rodzinie. Jest u nas od marca. Na ścianie w jej pokoju wisi dyplom magistra kryminologii i jakby tego było mało, podobno jest jednym z najlepszych strzelców w Sztokholmie. Kiedy zaproponowano jej wydział zabójstw, czy też siedlisko żmij, jak my go nazywamy, z jakiegoś powodu się zgodziła.

– To Olausson, tak? – spytałem. – Mam rację?

Olausson jest prokuratorem. Wredny typ, nigdy mnie nie lubił.

– Leo – zaczęła zmęczona. – Spróbuj się skupić na jednej rzeczy. – Pochyliła się w moją stronę. – Potrzebuję cię tutaj, ale pod warunkiem że będziesz czysty. Że będziesz w stanie funkcjonować. Rozumiesz?

– Tak.

Rozumiałem ją. Nadal rozumiem.

– Proponuję, żebyś poszedł na dłuższy urlop. Zgodnie z planem miałeś go wziąć w… – Spuściła głowę, zaczęła szukać czegoś w papierach. – Trzydziestego sierpnia. Proponuję, żebyś zmienił tę datę – powiedziała, podając mi czysty formularz. – Idź na urlop od jutra, dziewiętnastego czerwca. Wybierz zaległe dni i widzimy się znów w poniedziałek, osiemnastego sierpnia. Oczekuję, że w tym czasie podejmiesz leczenie, że będziesz chodził na terapię. Dopilnuję, żeby ktoś się do ciebie odezwał w tej sprawie i od razu umówił na wizytę. Kiedy się znów zobaczymy, masz być czysty.

Spojrzałem na swoje dłonie. To musiał być Olausson. Kto jeszcze o tym wiedział? Gabriel Birck, oczywiście. Mój kolega i jedyny przyjaciel, jakiego mam w policji. On wie wszystko, ale nigdy by mnie nie wydał. A może?

– Rozumiesz, Leo?

– Rozumiem, co mi proponujesz – powiedziałem. – Ale to tylko propozycja, prawda?

– Nie.

– Tak podejrzewałem.

Później ktoś do mnie zadzwonił, z numeru, którego nie znałem. Terapeuta. Nie odebrałem. Siedziałem na balkonie, paliłem papierosy i patrzyłem na Sztokholm.

Wczoraj przeszło w dzisiaj, w dziewiętnastego. Pierwszy dzień mojego urlopu.

Po południu zadzwonił telefon. Cztery sygnały. Słyszałem je, siedząc w słońcu na balkonie, przy stoliku, w moim mieszkaniu przy Chapmansgatan. Czekałem na to, czekałem, aż coś się wydarzy.

Odbieram i słyszę chłodny głos szefowej:

– Jak się czujesz? – pyta.

– Świetnie.

– Sarkazm ci nie pasuje.

Zastanawiam się, co powinienem powiedzieć, czy mam skłamać.

– W porządku – mówię. – Radzę sobie.

Morovi bierze głęboki wdech.

– Uznałam, że powinieneś się dowiedzieć tego bezpośrednio ode mnie.

– A o co chodzi? Coś się stało?

– Levin.

– Co z nim?

Milczenie. W radiu w kuchni ktoś śpiewa is there somebody who still believes in love?

– Halo? – mówię. – Halo, co się stało?

Kiedy zaczyna opowiadać, obok mnie staje Kit. Nie wydaje żadnego dźwięku, a potem, kiedy dociera do niego, że coś jest nie tak, zaczyna cicho miauczeć. Przytrzymuję telefon ramieniem, biorę kota na ręce, wchodzę do mieszkania i zamykam za sobą drzwi.

Levin nie żyje. Podejrzewamy, że doszło do zbrodni.

Nie wiem, czy Morovi oczekuje, że coś powiem, więc milczę. W radiu muzykę zastępują wiadomości: jakiś mężczyzna z bombą wdarł się do siedziby Umiarkowanej Prawicy na Starym Mieście i grozi, że wysadzi budynek w powietrze.

– Chcesz, żebym coś zrobiła, Leo?

– A co możesz zrobić?

Żadnej odpowiedzi. Słyszę, jak oddycha, zastanawiam się, czy mój oddech brzmi równie ciężko.

– Przyznaję, że nie tak sobie wyobrażałam tegoroczny wieczór świętego Jana.

– Wiem.

– Spędzasz weekend z Sam?

– Jutro leci do Londynu, razem z matką. Zaplanowały to już jakiś czas temu.

Znów milczenie. W radiu podano, że zamachowiec ze Starego Miasta jest uzbrojony. Kolejne wiadomości: według agencji TT także siedziba partii socjaldemokratycznej jest zagrożona.

– Wygląda na to, że będziesz miała ręce pełne roboty.

– Daj znać, jeśli będę mogła ci w czymś pomóc – kończy Morovi.

Mój mentor nie żyje. Powinienem powiedzieć: mój przyjaciel nie żyje, ale nie potrafię. Nie wiem dlaczego. Słowo przyjaźń jakoś nie pasuje do mojej relacji z Levinem.

Prawdę mówiąc, nie znałem go, chociaż pracowałem z nim wiele lat. Najpierw w wydziale zabójstw, kiedy jeszcze był komisarzem, a potem w wydziale dochodzeń wewnętrznych. Wmawiałem sobie, że wziął mnie pod swoje skrzydła, i byłem zadowolony, że wreszcie pracuję z kimś, kto docenia mój potencjał i pomaga mi go wykorzystać.

Ufałem mu.

Naprawdę mu ufałem.

Potrafił sprawić, że człowiek zaczynał mówić, opowiadać o rzeczach, o których nikomu innemu nigdy by nie powiedział. On sam nigdy nie zdradzał swoich tajemnic, chociaż wydawało się, że to robi, że się nimi dzieli. Z drugiej strony miało się nieodparte wrażenie, że coś ukrywa. Dopiero później, kiedy magia prysła, człowiek uświadamiał sobie, że Levin nigdy nie mówił o sobie.

A potem wszystko diabli wzięli. W porcie w Visby, już dobry rok temu.

Afera gotlandzka. To był błąd, m ó j błąd.

Nawet dzisiaj zmarli nie dają mi spokoju, nachodzą mnie we snach.

Po tym, co się stało, policja musiała się jakoś bronić. Wystawiono mnie do odstrzału, media dostały kozła ofiarnego. Żeby przeżyć, musiałem brać leki. Sobril. Brałem go, żeby w ogóle móc się utrzymać na powierzchni. Potem przeszedłem na halcion.

Zacząłem podejrzewać, że Levin mnie zdradził, że zostałem wysłany na Gotlandię po to, żeby, jeśli coś pójdzie nie tak, światła reflektorów mogły zostać skierowane na mnie.

Potem widywaliśmy się sporadycznie, i zawsze milczeliśmy. Czasem miałem ochotę mu wszystko wykrzyczeć. Mam wrażenie, że były chwile, kiedy on też chciał powiedzieć mi prawdę.

Już wtedy zacząłem go opłakiwać: mentora, którego straciłem. Rozdźwięk między nami się pogłębiał, w końcu powstała przepaść.

A teraz nie żyje. Może prawda na zawsze pozostanie ukryta? Najcięższe przestępstwa zawsze pozostają niewyjaśnione.

Powietrze było duszne – jak mój smutek. Siedziałem na balkonie i czekałem na deszcz, chociaż wiedziałem, że nigdy nie spadnie.

My girl, my girl, don’t you lie to me, śpiewa ktoś w radiu w biurowym aneksie kuchennym, tell me where did you sleep last night? Jest popołudnie i Tove powinna wracać do domu.

A ona siedzi na krześle przy oknie w salce konferencyjnej i czeka, aż ktoś w tym niewielkim komisariacie zorganizuje pierwszą naradę w nowej sprawie. Okna od rana były otwarte, żeby w pokoju było chłodno. Wszystko na nic: włosy lepią się do karku, czuje wilgoć pod pachami, pocą jej się dłonie.

Szukała wiatraka, ale nikt nie wie, gdzie jest. Pewnie stoi u Davidssona.

Zdążyła się już nauczyć, co jest najbardziej pożądane, a co najmniej: telewizorów nikt nie chce, ale komisariat nie ma prawa się ich pozbyć. Ktoś, u kogo ląduje telewizor, czuje się tak, jakby został ukarany. Jeśli natomiast ktoś chce duży kubek do kawy, a takich jest wielu, musi zadbać o to z samego rana. Kubków jest kilka, więc jeśli komuś udało się taki złapać, trzyma go do wieczora.

I tak dalej. To wszystko wydaje się bez sensu, ale w jakiś sposób właśnie to nadaje rzeczom ich znaczenie.

Biura znajdują się na pierwszym i drugim piętrze w budynku przy Paulsgatan, tuż za rynkiem. Czworokątny ceglany klocek z przełomu wieków, jeden z pierwszych, które tam zbudowano po tym, jak huta szkła otworzyła swoje podwoje i z czasem zaczęła się rozrastać. Wystrój jest stosunkowo nowy, co nie znaczy, że ładny. Davidsson twierdzi, że kiedy zaczynał pracować jako policjant, był jednym z dziesięciu pierwszych, których tam zatrudniono. Teraz policjantów jest o połowę mniej, a po zapowiadanej reorganizacji zostanie pewnie jeszcze mniej.

Na stole przed nią leżą dane Charlesa Levina, zebrane na podstawie informacji, które udało jej się pozyskać z rejestrów, do których komisariat ma bezpośredni dostęp, i z tych, które otrzymała mailem od specjalnej grupy dochodzeniowej Policji Krajowej. Nie ma tego dużo.

Niech to szlag. Przydałby się wiatrak.

Charles Jan Levin urodził się dwudziestego piątego stycznia 1947 roku i został zarejestrowany w parafii Marii Magdaleny na Södermalmie w Sztokholmie. Dorastał z rodzicami i cztery lata starszym bratem Markiem, który w sierpniu 2008 roku zmarł na raka trzustki. Ojciec pracował jako stolarz, matka prowadziła dom i pracowała jako sprzątaczka w pobliskim hotelu przy Wollmar Yxkullsgatan. Charles był rozrabiaką, trudno mu było usiedzieć spokojnie, ale ze szkoły przynosił świetne oceny, do tego stopnia, że rodzice myśleli o przyszłości syna z wypiekami na twarzach. W 1966 roku rozpoczął naukę w Wyższej Szkole Policyjnej.

Jesienią 1969 roku trafił do Sztokholmu, do pierwszego okręgu, i rozpoczął pracę w wydziale dochodzeniowym. Pracował i dalej się kształcił. Studiował politologię, prawo i psychologię na uniwersytecie w Sztokholmie. Otrzymał tytuł licencjata z zakresu politologii. Był więc człowiekiem wykształconym i oczytanym, co w kręgach policyjnych nie było częstym zjawiskiem. Mimo to uchodził za dobrego policjanta, takiego z prawdziwego zdarzenia. Zewsząd zbierał pochwały, sypały się na niego niczym płatki śniegu.

Jesienią 1971 roku, mając dwadzieścia cztery lata, zamienił komisariat w okręgu sztokholmskim na komisariat w okręgu hallandzkim, gdzie został śledczym w wydziale kryminalnym w centrum miasta.

Wtedy też nastąpiła zmiana w rejestrze ludności: otrzymał meldunek przy Alvavägen w Bruket, razem z Evą Alderin, urodzoną w roku 1949.

Rok później na świat przyszła ich córka Marika.

Tove patrzy na stare zdjęcie, jeszcze raz czyta tekst na odwrocie. 1978.

Odwraca zdjęcie, wpatruje się w twarz dziewczynki, a potem w twarz jej matki. Eva Levin. Wie, że zginie zimą 1980 roku, jej grób znajduje się na miejscowym cmentarzu.

– Za kwadrans – rzuca Åhlund, stając w drzwiach salki konferencyjnej. W ręku trzyma kanapkę z szynką i serem. – Właśnie skończyliśmy z chodzeniem po ludziach. Czekam na Brandéna. Poszedł wywołać zdjęcie.

– Zdjęcie?

– Tak powiedział. – Zaczyna jeść kanapkę. – Davidsson jest już w drodze.

Tove wraca do papierów.

W 1981 roku w rejestrze ludności pojawił się kolejny wpis. Charles Jan Levin wrócił do Sztokholmu i zamieszkał w niewielkim trzypokojowym mieszkaniu na Gärdet, razem z córeczką, Mariką.

Sceny jak z filmu: martwe ciało Charlesa Levina, w kuchni na stole dwie filiżanki. Ładowarka do komputera i komórka w sypialni, kartony z rzeczami, tapety w gabinecie. Sunesson, który podnosi szklankę, jakby wznosił toast, i opuszczony fotel bujany na trawniku.

To jest najbardziej niesamowite w tym zawodzie, myśli Tove. Do tego nie można się przyzwyczaić: nagle, bez uprzedzenia, zostajemy wrzuceni w środek cudzego życia. I żeby zrozumieć, co się wydarzyło, musimy się w nim zanurzyć.

– Rozmawialiśmy ze świadkiem – mówi Brandén. Jego wzrok wędruje między leżącym przed nim notesem a nieruchomą twarzą Davidssona.

Davidsson uderza palcami w okładkę segregatora.

– I?

– No cóż… – zaczyna Brandén. Przypomina chłopca na posyłki, który przypadkowo trafił na zebranie zarządu. – Rozmawialiśmy z wieloma osobami. W sumie chyba z trzydziestoma, z tymi, którzy byli w pobliżu miejsca zbrodni. W okolicy jest jakieś dwadzieścia pięć domków. Większość przy samej Alvavägen, ale część jest rozproszona na obrzeżach lasu i prowadzących do niego wąskich dróżkach. Tam też byliśmy. W dwóch domach przy Alvavägen nie było nikogo, ale nadal będziemy próbować się z nimi skontaktować. – Przewraca kartkę. – Właściwie nikt z tych, z którymi rozmawialiśmy, nie słyszał strzału.

Tove patrzy na niego zdziwiona.

– Co to znaczy w ł a ś c i w i e?

– Wspominałeś o jakimś świadku – przerywa jej Davidsson. – To on? – pyta. – Czy ona? – dodaje, spoglądając na Tove.

– On – odpowiada Brandén, szukając w notesie właściwej strony. – I – odpowiem na wasze pytania – jest to jedyna osoba, która coś słyszała. Facet nazywa się Alfred Berg. Wskazała nam go Ester Annerberg, kobieta, która mieszka przy Alvavägen 16, kilka domów od miejsca zbrodni. Ma osiemdziesiąt dwa lata, od dziesięciu jest wdową i kochanką osiemdziesięciosześcioletniego Alfreda Berga. – Brandén chrząka. – Sama się tak przedstawiła – dodaje. – Tak czy inaczej, Berg przyjechał do niej wczoraj na rowerze, podobno nadal jeździ na rowerze, i spędził z nią całe popołudnie i wieczór, gdzieś do wpół do dziesiątej. Potem wrócił do domu, na rowerze. Jadąc Alvavägen, zobaczył nadjeżdżający z przeciwka ciemny samochód, który, jak to określił, w pewnym momencie zwolnił, jakby zamierzał się zatrzymać. Nie pamięta, jakiego był koloru, może ciemnoszary, granatowy albo czarny. Zatrzymał się przed domem ofiary. Berg jest tego pewien, bo go nie rozpoznał, więc się odwrócił i chwilę mu się przyglądał.

– To mógł być sprawca – stwierdza Tove. – Zjawił się około wpół do dziesiątej.

– Też tak przypuszczam – mówi Brandén i przewraca kolejną kartkę. – Kiedy jechał do Ester, wziął ze sobą stary aparat fotograficzny. Prosiła go, żeby zrobił kilka zdjęć jej roślinkom. Najwyraźniej bardzo je lubi i chciała, żeby je sfotografował teraz, kiedy są najpiękniejsze. Alfred zrobił zdjęcia, a potem położył aparat na stole w kuchni. W drodze do domu uświadomił sobie w pewnym momencie, niemal tuż przed domem, że zostawił aparat. Była za dziesięć dziesiąta. Nie zadzwonił do Ester, bo jest prawie głucha, co mogę potwierdzić, tylko zawrócił i pojechał do niej. Kiedy dotarł na miejsce, zobaczył, że ciemny samochód nadal stoi przy Alvavägen 10. Do domu Ester dotarł mniej więcej dziesięć po dziesiątej, wszedł do kuchni, ma własny klucz, ponieważ, jak już mówiłem, Ester źle słyszy, i wziął aparat. Ester była w toalecie. Kiedy spuszczała wodę, usłyszał jakiś dźwięk, coś jakby strzał.

– Strzał – powtarza Davidsson.

– Tak. Strzał, tak to określił. Nie zaprzątał sobie tym głowy, to pewnie zrozumiałe, tylko poszedł przywitać się z Ester. Rozmawiali kilka minut.

– Jak się rozmawia z kimś, kto praktycznie nie słyszy? – pyta Davidsson.

– Dobre pytanie – mówi Brandén. – Gestykulując, krzycząc. Tak twierdzi Berg.

– Mów dalej – wtrąca Tove.

– Potem wyszedł. Gdzieś między dziesięć a dwadzieścia po dziesiątej opuszcza dom przy Alvavägen 16 z aparatem na szyi i widzi, jak ktoś wychodzi z domu przy Alvavägen 10 i kieruje się do samochodu. Kiedy do niego wsiada, Berg robi mu zdjęcie. To, które tu mam. Niewiele na nim widać, ale to jedyne, co mamy.

Brandén wyjmuje zdjęcie, trzyma je w palcach, a potem ostrożnie kładzie na stole.

Grube ziarno, zamazany obraz. Może Berg zaczerpnął powietrza, kiedy je robił. Tak czy inaczej, postać siedzącego w samochodzie mężczyzny jest niewyraźna. Jest w ruchu, schyla się, jakby kładł coś na podłodze obok siedzenia pasażera. Twarz też jest zamazana. Gdyby nie to, że widać ramiona, trudno byłoby się domyślić, że to czyjaś twarz. Samochód to volvo, jeden z nowszych modeli. Wygląda na drogi, przód przypomina pysk drapieżnika.

Numer rejestracyjny widać słabo.

– Dlaczego zrobił zdjęcie? – pyta Tove.

– Twierdzi, że miał dziwne przeczucie – mówi Brandén. – Ale nie skojarzył tego człowieka ze strzałem.

– Kiedy je wywołał?

– Jakieś pół godziny temu. Ma małą ciemnię w piwnicy. Zrobiliśmy kilka odbitek, zanim nam się udało odczytać numer rejestracyjny. Mam wrażenie, że to FOR 528 albo FOR 523. FOR 523 to trzydziestoletni opel, zarejestrowany w Åtvidabergu, więc raczej nie wchodzi w grę.

– Dobra robota – mówi Davidsson, wpatrując się w zdjęcie. – A FOR 528? – pyta.

– No właśnie. I tu mamy problem – mówi Brandén i odchrząkuje. – Taki samochód nie istnieje.

– Co? – Davidsson jest wyraźnie zdziwiony. – Jak to nie istnieje?

– No tak. Nie istnieje – potwierdza Brandén, zerkając na zdjęcie. – Nie ma go w rejestrze.

Davidsson wypuszcza zdjęcie z ręki, zdjęcie spada przed Tove. Światło w kabinie samochodu jest ostre, białe, sprawia, że nie widać twarzy, jedynie jej zarys.

Davidsson wstaje z krzesła, obchodzi stół, podchodzi do okna, wyjmuje ręce z kieszeni, zamyka okno. Brandén nadal studiuje swoje notatki.

– Fałszywe tablice? – pyta Tove.

– Tak zakładam.

Drzwi się otwierają, w progu staje Söderlund. Pod pachą trzyma segregator, drzwi zostawia otwarte.

– Mam godzinę, potem jadę do Halmstad.

Siada przy krótszym końcu stołu, tam, gdzie przed chwilą siedział Davidsson. Widać, że jest poirytowany, ale ona albo tego nie zauważa, albo jest jej wszystko jedno.

– W porządku – mówi Davidsson i siada obok Brandéna. Krzesło trzeszczy pod jego ciężarem.

– Miejsce zbrodni nie sprawia kłopotów. Z technicznego punktu widzenia – mówi Söderlund. Otwiera segregator, wyjmuje z niego ręcznie naszkicowany plan domu. – Tu jest hol z wucetem i łazienką, po lewej stronie kuchnia, po prawej duży pokój, za nim sypialnia połączona z gabinetem. I jeszcze mały pokój, pusty. Podczas badania znaleziono bardzo niewiele śladów, kilka włókien, parę pojedynczych włosów, nic, co mogłoby posunąć sprawę do przodu. Wszystko, co może mieć jakieś znaczenie, jest w drodze do centralnego laboratorium kryminalistycznego albo do laboratorium w Halmstad. Zostanie poddane analizie, kiedy odleży swoje w kolejce. W ciągu najbliższych kilku dni nie należy się więc niczego spodziewać, chyba że ktoś z Krajowej Policji Kryminalnej chwyci za telefon i poprosi, żeby sprawę uznano za pilną.

Davidsson prycha. Söderlund odwraca rysunek, chyba tylko po to, żeby w ogóle coś się działo.

– Jeśli chodzi o dowody, sprawa wygląda nie najlepiej. Dokładnie obejrzałam stojące na stole filiżanki. Jedyną osobą, które ich dotykała, był Levin. W ogóle wygląda na to, że w kuchni nie ma żadnych istotnych śladów. Kosz na śmieci jest pusty, wszystkie znajdujące się na nim ślady należą do Levina. O wiele bardziej interesujący jest gabinet. Wygląda na to, że brakuje kilku przedmiotów – mówi Söderlund, wyjmując z segregatora zdjęcie. – Nie ma komputera, komórki, nie ma też drukarki czy skanera.

Na zdjęciu, które im pokazuje, widać blat stojącego w rogu gabinetu biurka.

– Skąd to wiadomo… – zaczyna Brandén.

– Kurz. – Tove wchodzi mu w słowo. – A raczej jego brak.

– Właśnie. To te jaśniejsze plamy na blacie.

– Powiedziałaś: skaner? Kto w dzisiejszych czasach ma skaner?

– To mogła też być drukarka – odpowiada Söderlund chłodno. – Albo jedno i drugie, taki kombajn. Kształt plam wskazuje na to, że chodzi o któreś z tych urządzeń.

– Nie zabija się człowieka, żeby mu zabrać komputer i drukarkę – upiera się Brandén.

– To zależy od zawartości – wtrąca Tove.

– Albo ktoś doszedł do wniosku, że opchnie je na czarno i wpadnie mu trochę grosza – mówi Davidsson. – Dziwniejsze rzeczy widywałem.

– To wszystko mogą wyjaśnić wyniki badań technicznych, które, mam nadzieję, wkrótce otrzymamy – ciągnie Söderlund. – Ale jest też pewien szczegół, który prowadzi nas poza dom.

Wspomniany szczegół to ślady niewielkich gumowych kółek ręcznego wózka, widoczne na podłodze – i to zarówno w sypialni, jak i w dużym pokoju.

– Ręcznego wózka? – pyta Davidsson zdziwiony.

– Tak.

– Co to, do licha, takiego?

– To niewielki wózek w kształcie litery L, na dwóch kółkach. Służy do przewożenia kartonów – tłumaczy Tove.

– Nie jestem przekonana, czy to ślady po takim wózku – mówi Söderlund. – Ale zabezpieczyłam je i wysłałam do laboratorium. Zobaczymy, do czego dojdą technicy. Podobne ślady często znajdujemy w mieszkaniach albo domach ludzi, którzy niedawno się przeprowadzali. W tej sytuacji nie są niczym dziwnym. W domu nie znaleźliśmy żadnego wózka, co może wskazywać na to, że ślady zostawiło coś innego.

– Może wózek był wypożyczony? – wtrąca Brandén.

– Może – mówi Söderlund bez przekonania. – Albo sprawca zabrał go ze sobą – dodaje po chwili. – Jeśli to rzeczywiście ślady wózka. Prowadzą do drzwi na tyłach dużego pokoju. Drzwi były zamknięte i nie ma na nich śladów włamania. Sprawdziłam też teren przy drzwiach od tyłu, zarówno w środku, jak i na zewnątrz. Bardzo dokładnie.

– I co? – dopytuje się Davidsson.

– Wygląda na to, że ktoś mógł tamtędy wyjechać takim wózkiem. Trawa przy drzwiach jest lekko zgnieciona, widać ślady dwóch kółek. Jeśli po wózku, to musiał być porządnie obciążony, żeby zostawić takie ślady. Ale podkreślam, że to tylko spekulacje. Podobne ślady znalazłam na progu przy głównych drzwiach. Jeśli to rzeczywiście ślady po wózku, to niewykluczone, że sprawca użył go, żeby wywieźć komputer, drukarkę albo skaner, ale równie dobrze Levin mógł używać wózka podczas przeprowadzki. Mógł korzystać zarówno z drzwi od frontu, jak i tych od salonu.

– Przeprowadził się tu jakiś miesiąc temu – mówi Tove. – Ślady pewnie są świeższe.

– To prawda – przytakuje Söderlund. – Ale widzieliście, w jakim stanie jest dom. Nie zdążył go do końca urządzić, pewnie zamierzał to robić etapami. Chciałam wam tylko zwrócić uwagę, że takie ślady są wszędzie wokół domu i o niczym nie przesądzają.

Davidsson przewraca oczami, notuje coś w bloczku.

– Dobrze, dziękuję.

Brandén tłumi ziewnięcie. Tove ma ochotę czymś w niego rzucić.

– Tak czy inaczej – ciągnie Söderlund, znów sięgając do segregatora – sprawdziłam cały trawnik i kawałek lasu tuż za domem. Jest tam wąska ścieżka. Nie ma na niej żadnych śladów wózka, ale kawałek dalej ścieżka łączy się z czymś w rodzaju leśnej alei spacerowej. Zabezpieczyłam kilka odcisków butów. Mogą się nam przydać, ale dopiero kiedy będziemy mieli je z czym porównać.

Przekłada kolejną kartkę. Davidsson odkasłuje.

– Niedaleko domu jest polanka, na której właściciele psów czasem zostawiają samochody. Zrobiłam zdjęcia śladów, próbowałam też zrobić odciski, ale ziemia jest bardzo sucha, więc w zasadzie pozostają nam tylko zdjęcia. Ale je też musimy mieć z czym porównać. Ślady zdają się pochodzić od co najmniej dwóch różnych samochodów. Oba to samochody osobowe.

– Na przykład ten? – mówi Brandén, podsuwając jej zdjęcie volvo.

Söderlund przygląda mu się chwilę.

– Tego nie mogę stwierdzić.

– Raczej mało prawdopodobne, żeby volvo stało zaparkowane gdzieś w lesie, skoro widziano je przy ulicy – zwraca uwagę Tove.

– Nie lubię zgadywać – mówi Söderlund. – Ale jeśli miałabym o czymś wnioskować, to mam wrażenie, że ślady, na które natrafiłam na ścieżce w lesie i na polance, raczej nie mają związku z miejscem zbrodni. Zabezpieczyłam je co prawda, ale głównie po to, żeby potem móc je wykluczyć.

– Dobrze – mówi Davidsson i znów odkasłuje. – Katar, jak zwykle na świętego Jana. Osobiście uważam, że najważniejszy w tym wszystkim jest samochód. Musimy rozesłać zdjęcie do kolegów w kraju i wypytać okolicznych mieszkańców, czy ktoś go widział. Jeśli w ogóle mamy coś robić, zanim zjawią się tu ludzie z Krajowej Policji Kryminalnej.

– Co to za podejście? – Söderlund patrzy na niego oburzona. – Chodzi o naszego kolegę.

– Tak, wiem. Masz rację – mówi Davidsson, unikając jej wzroku.

Zapada milczenie. Söderlund nadal mu się przygląda. Nagle wszyscy uświadamiają sobie, że od tej chwili sprawa należy do Policji Krajowej. Nikt nie chce ponosić odpowiedzialności. Wszyscy chcą iść do domu.

– Tove – mówi Davidsson, żeby w końcu przerwać milczenie. – Przejrzałaś jego rzeczy osobiste, prawda?

– Tak.

– Jakieś wnioski?

– Trudno powiedzieć, czym dokładnie się zajmował – zaczyna Tove. Wyjmuje z torby kopie dokumentów, które znalazła w szufladach. – Niewykluczone, że po przejściu na emeryturę zamierzał wrócić do starych niewyjaśnionych spraw.

Opisuje pokrótce sprawy, których dotyczą dokumenty znalezione w segregatorach: cztery zbrodnie, wszystkie popełnione w Sztokholmie i okolicach. Morderstwo z użyciem noża w Farście z 1997 roku, gwałt w Enskede cztery lata później, morderstwo na John Ericssonsgatan i notatki dotyczące usiłowania zabójstwa w centrum Sztokholmu w 2005 roku.

Davidsson przegląda papiery.

– Gdzie reszta dokumentów z tej sprawy? – pyta, przerzucając kartki. – Do pozostałych jest dołączony komplet dokumentów, opis dochodzenia, nawet protokoły z przesłuchań świadków, a w tym przypadku, mam na myśli usiłowanie zabójstwa z dwa tysiące piątego, są jedynie odręczne notatki, nie ma nawet protokołu z zatrzymania.

– Nic więcej nie znalazłam. I właśnie to mnie dziwi – mówi Tove. – Nie wiadomo nawet, kim była ofiara.

Davidsson unosi brwi i sięga po notatki.

– Niejaki Rodrigo Serraz sporządza notatkę o godzinie szesnastej zero trzy dziesiątego maja 2005 roku. Na Vasagatan trzydziestoletnia kobieta napadła na dwa razy starszego od niej mężczyznę. Mężczyzna zeznał, że kątem oka dojrzał, że ktoś zmierza w jego stronę, z jakimś przedmiotem w ręku. Zrobił unik, ale został pchnięty nożem w bok. Doszło do szarpaniny. W końcu pomógł mu przechodzień. Inny zawiadomił policję. Patrol zjawił się po niespełna dwóch minutach. Mężczyzna został przewieziony karetką do szpitala Sabbatsberg, a kobieta radiowozem do aresztu Kronoberg. – Davidsson podnosi głowę. – To wszystko – mówi.

– Możemy przyjąć, że winny którejś z tych zbrodni dowiedział się, że Levin do nich wrócił, i zaniepokoił się, że prawda może wyjść na jaw?

– I dlatego go zabił? Czemu nie? – Davidsson kiwa głową.

– Ale dlaczego zabrał komórkę, komputer i skaner? – dziwi się Söderlund.

– Już o tym mówiliśmy: dla kasy – tłumaczy Brandén.

– To się trzyma kupy – stwierdza Davidsson, zadowolony, że ktoś go poparł. – Mów dalej.

– W szufladzie były też książki – ciągnie Tove. – Powieści szpiegowskie i kryminały. I jeszcze to.

Pokazuje zdjęcie: mężczyzna, kobieta, dziecko. I podpis na odwrocie: Ja, Marika i Eva, wiosna 78.

– Jaki młody – mówi Söderlund łamiącym się głosem. – Miał trzydzieści, może trzydzieści jeden lat, nie więcej.

– Zostało zrobione w pokoju, w którym stało biurko – dodaje Tove. – W domku, na miejscu zbrodni.

– W tym samym domu? – dziwi się Davidsson.

– W tym samym pokoju – precyzuje Tove.

– Niech to szlag. Coś tu brzydko pachnie. Jego rodzina. Jak miały na imię? – Davidsson odwraca zdjęcie. – Marika i Eva. One też stąd pochodzą? Nie znam ich. Chociaż, zaraz…

Davidsson mruży oczy, przysuwa zdjęcie bliżej, niemal dotyka nim czubka nosa.

– Tak, do licha… chwileczkę…

– Eva A. – mówi. – A coś tam. Takie dziwnie brzmiące nazwisko. Gdzie ja ją mogłem widzieć?

– Ona nie żyje – wchodzi mu w słowo Tove. – Zanim się pobrali, nazywała się Eva Alderin.

Davidsson wygląda na zawiedzionego.

– Mogłaś od razu powiedzieć.

– Wszystko jest w danych Levina, które zapewne znasz.

– Jasne – mruczy Davidsson pod nosem i zaczyna bębnić palcami w zdjęcie. – Eva Alderin, tak. – Kiwa głową, jakby chciał potwierdzić prawdziwość wydobytych z zapomnienia informacji. – Prawdziwa tragedia. Wypadek samochodowy, jeśli dobrze pamiętam.

– Sunesson też tak przypuszczał.

– Grudniowa noc – ciągnie Davidsson. – Byłem świeżo upieczonym funkcjonariuszem. Eva pojechała odebrać córeczkę od koleżanki, w drodze powrotnej wpadła w poślizg. Dziewczynce udało się wydostać z wraku – mówi i upuszcza zdjęcie. – Matka miała mniej szczęścia.

– Boże drogi. Teraz rozumiem, dlaczego się stąd wyprowadził – mówi Brandén.

– Mamy pewność, że jej śmierć nie ma nic wspólnego ze śmiercią Levina? – pyta Tove.

– Tak do końca na pewno nie. – Davidsson drapie się po policzku. – Możemy przejrzeć papiery, ale jeśli dobrze pamiętam, nie było żadnych wątpliwości. Czasem wypadek jest po prostu wypadkiem. Porozmawiam z moim przyjacielem, Danem. Wie o wszystkim, co się tu dzieje. – Znów odkasłuje. – Skupmy się na samochodzie i kierowcy. Myślę, że ktoś jeszcze powinien coś widzieć albo słyszeć. I dopilnujcie, żeby wszystkie materiały dotarły do Krajowej Policji Kryminalnej – rzuca ot tak, w powietrze, nie mówi do nikogo konkretnie.

Nikt nie reaguje, więc zapisuje to w notesie.

– Jest jeszcze coś – odzywa się nagle Brandén.

– Tak?

– Jeden ze świadków, z którymi rozmawialiśmy, zauważył coś, co może się okazać interesujące.

– Tak?

– To młody mężczyzna, Fredrik Oskarsson. Mieszka po drugiej stronie lasu, jakiś kilometr od miejsca zbrodni, w linii prostej. Osiemnastego około wpół do dziesiątej wyszedł do ogrodu, żeby złożyć parasol. Zwrócił uwagę na mężczyznę, który szedł skrajem lasu.

– Szedł i wymachiwał bronią?

– Nie. Po prostu szedł – stwierdza Brandén i podnosi głowę. – To wszystko.

– To wszystko, co wiemy – podsumowuje Davidsson.

– Tak, sporządziłem notatkę.

– Bardzo dobrze.

Davidsson mruga oczami, jest zmęczony.

Söderlund wychodzi z pokoju, spieszy się, chce zdążyć na pociąg. Wydaje się, że opuszcza Bruket z ulgą i z nadzieją, że już nigdy nie będzie musiała tu wracać. Tove spuszcza wzrok, patrzy na notes. Całkowicie nieświadomie napisała w nim: „to, co piękne, popadnie w zapomnienie”.

– Jeszcze tu jesteś?

Brandén stoi w drzwiach, przebrany, z plecakiem na ramieniu. Wchodzi do pokoju, zerka na rozłożone przed Tove papiery, a potem na otwarte okno.

– Co roku latem jest tu jak w saunie.

Tove zaczyna się zastanawiać, ile Brandén może mieć lat i czy ma dzieci. Może ma.

– Pomyślałem… – zaczyna Brandén i nagle zmienia zdanie. – Przeglądałem wczoraj rejestr stanowisk – mówi. – W zeszłym roku Levin pracował w dziale dochodzeń wewnętrznych.

– Tak?

– Dokładnie wtedy, kiedy… kiedy Markus…

Trudno mu znaleźć słowa, udawać, że nic nie wie, czuje, jak ściska mu się żołądek.

– Co masz na myśli? – pyta Tove.

– Zastanawiam się, czy może go znałaś. – Jego wzrok wędruje za okno, jakby patrzył na jakiś niewidzialny przedmiot gdzieś za nią. – Albo może słyszałaś o nim?

– Nigdy go nie spotkałam.

Brandén zastanawia się chwilę, jak ma to rozumieć.

– Dobrze – mówi w końcu. – Ja… Bardzo mi przykro z powodu tego, co się stało z Markusem. Nie znałem go. Był sporo ode mnie starszy, ale wiem, kim był. Porządnym człowiekiem.

Tove wpatruje się w blat biurka.

– Mm…

Kątem oka widzi, że Brandén wciąż nie ruszył się z miejsca, jakby czekał na dalszy ciąg. W końcu odwraca się.

– Do jutra – rzuca.

– Mm…

Prawda jest taka, że początkowo usiłowała się dystansować od wszystkiego, co miało cokolwiek wspólnego ze śmiercią Markusa. Wiedziała, że prasa rozpisywała się o tym, co się stało w porcie w Visby, ale czytała tylko nagłówki. Kiedy Markus został zastrzelony, pracował w jednostce interwencyjnej zaledwie od roku.

Pamiętała, że się zmienił. Ludzie, którzy tam pracowali, szybko nabierali pewności siebie, rośli wraz z zadaniami, które im powierzano. Markus należał do grupy, która stała w hierarchii najwyżej. Zauważyła, że się zmienił. A może to ona zaczęła go inaczej postrzegać? Może to nie jej brat się zmienił, tylko ona, jego siostra? Bo chociaż ona też wstąpiła do policji, zajmowała znacznie niższą pozycję. Może dlatego patrzyła inaczej na niego i na jego poglądy na świat.

Charles Levin dowodził jednostką dochodzeń wewnętrznych, kiedy zginął Markus. Ale wtedy tego nie wiedziała.

Dowiedziała się znacznie później, kiedy już była w stanie o tym czytać. Nazwisko Levina widniało w dokumentach ze śledztwa: jego zeznania, elegancki, wyważony podpis, zwróciła uwagę, że podczas przesłuchania uzupełniającego starannie dobierał słowa.

Charles Levin był cały czas obecny, stał tuż za kotarą, tuż za światłami rampy.

Kiedy Tove dociera do domu, jest już prawie noc. Rozbiera się i długo bierze prysznic. Myśli o zmarłym policjancie z domu przy Alvavägen 10. Idzie do kuchni, zauważa leżącą na stole komórkę: jedno nieodebrane połączenie.

– Minął rok – mówi matka, kiedy oddzwania.

– Rok od czego?

– Od pogrzebu.

Matka pociąga nosem.

– Wiem – mówi Tove.

Sprowadzenie ciała do Bruket zajęło trochę czasu, ale matka uparła się, żeby Markus został pochowany właśnie tam. Od śmierci do pogrzebu minęły trzy tygodnie.

Matka pyta, czy pamięta ostatnie lato, które spędziła razem z Markusem. Mieli urlop jednocześnie i całe dwa tygodnie spędzili w Bruket. Tove nic nie mówi.

– Nie ma problemów na linii? – pyta matka. – Mam wrażenie, że słyszę jakieś trzaski. Halo? Jesteś tam?

Z komórką w dłoni Tove powoli osuwa się w ciemnościach na podłogę.

– Tak – szepcze. – Jestem tu.

Wciskam guzik domofonu i słyszę w głośniku kolejne sygnały. Drzwi są zamknięte. Jest wpół do ósmej wieczorem, może personel myślami jest już na wieczorze świętojańskim.

– Szpital S:t Göran, psychiatria – odzywa się ponury głos.

– Leo Junker.

– Leo. No proszę. W dzień przed świętym Janem. – Ktoś siorbie kawę, ktoś inny odkłada gazetę. – Wejdź, proszę. Wejdź.

Rozlega się kliknięcie, drzwi się otwierają.

Chciałbym móc opuścić miasto bez tych odwiedzin, ale to silniejsze ode mnie.

Pacjenci z oddziału psychiatrii sądowej to mężczyźni i kobiety, którzy popełnili czyny, których sami nie rozumieją. A przynajmniej tak uznał sąd. Pomieszczenia są chłodne, ciche i białe, każdy korytarz jest wygrodzony ciężkimi drzwiami z zamkiem kodowym.

– Leo Junker – mówi Klawisz. Podchodzi do mnie z kubkiem kawy w ręku. – Dawno cię tu nie było.

Śmieje się i mruczy coś pod nosem. Klawisz to były strażnik więzienny, wielki jak niedźwiedź, z ogoloną głową, piegowaty, z rudą kozią bródką.

– Jutro rano wyjeżdżam – mówię. – Chciałbym się z nim spotkać przed wyjazdem. Nie śpi jeszcze?

– John Grimberg właściwie nigdy nie śpi.

Ruszamy w stronę pierwszych drzwi.

– Jak z nim?

– Przyzwyczaił się do nowego leku, więc może będzie trochę milszy, ale i tak bym się z nim nie umówił na piwo. A jeśli już, to poszedłbym z bronią.

Zaczynam się śmiać. Zatrzymujemy się przed drzwiami, rozkładam ręce, musi mnie sprawdzić.

– Myślę, że powinieneś wiedzieć, że zażądał przeniesienia – informuje mnie.

– Dokąd?

– Gdzieś, gdzie byłby mniej kontrolowany, ale oczywiście nie dostanie zgody. Ale za to niedługo zacznie wychodzić na przepustki, mimo że Westin, zastępca szefa, robi wszystko, żeby do tego nie dopuścić.

– Czy to się teraz przypadkiem nie nazywa przerwą w odbywaniu kary?

– Co za różnica. A tak przy okazji… słyszałem o tym zamordowanym policjancie – mówi, klęcząc przede mną. Przesuwa potężnymi dłońmi po moich łydkach. – To prawda, że chodzi o Levina?

– Gdzie to słyszałeś?

– Jeden z twoich kolegów był tu po południu. Tuż po tym, jak napisali o tym w intranecie.

Wstaje, sprawdza mi ramiona, plecy, pas. Zatrzymuje się na wysokości kieszeni kurtki, unosi brwi.

– Jeśli poproszę, żebyś mi pokazał to opakowanie, nie będziesz mógł go potem ze sobą wziąć. Nie pora, żebyś z tym skończył?

– Pewnie tak.

Otwiera usta, jakby chciał coś powiedzieć, ale zmienia zdanie. Odwraca się i wystukuje kod, przesuwa przepustkę przez niewielką czarną skrzynkę. Rozlega się cichy pisk.

– Charles Levin. Do licha!

– Znałeś go?

– Nie powiedziałbym. W swoim czasie kilka razy mnie przesłuchiwał. W czasach kiedy trochę rozrabiałem. Potrafił wyciągnąć z człowieka wszystko. Pamiętam, że nigdy nie wiedziałem, co naprawdę myśli ani jakie pytanie mi zaraz zada.

– Bywał tutaj, prawda? Od czasu do czasu.

Klawisz otwiera drzwi do pokoju odwiedzin.

– Na niektóre pytania nie mogę odpowiedzieć, nawet jeśli bardzo bym chciał. Rozgość się, a ja pójdę po Johna.

Kiedyś John Grim Grimberg był moim najlepszym przyjacielem. Może nadal jest, tego nie wiem.

Dorastaliśmy w Salem, łączyła nas niezwykła więź, do czasu kiedy skończyłem szesnaście lat. Wtedy pękła. Nasze drogi się rozeszły i byłem przekonany, że już nigdy się nie spotkamy. I tak pewnie by było, gdyby niespełna rok temu z własnej inicjatywy nie wkroczył w moje życie.

Ja zostałem policjantem, on postawił na karierę kryminalisty i nałogowca. Stoczył się na dno społecznej kloaki. Wydostał się stamtąd jedynie dzięki własnej inteligencji. I dzięki temu, że potrafił sprawić, że ludzie rozpływali się w powietrzu.

Utrzymywał się z dostarczania ludziom z półświatka fałszywych tożsamości. Sam też żył nie pod swoim nazwiskiem. Sprawił, że J o h n G r i m b e r g zniknął.

Kiedy spotkaliśmy się ponownie pod koniec zeszłego lata, próbował mnie zabić. Nie udało mu się.

Teraz przebywa w szpitalu S:t Göran. I wiem, że jeśli zniknie, to już na zawsze. A on wie, że ja to wiem.

Grim wchodzi, a raczej zostaje wprowadzony przez otwarte drzwi. Wydaje się pobudzony, zaczynam nawet podejrzewać, że coś wziął. Mógłby to zrobić. Co rusz zdobywa zapalniczki, papierosy, komórki. Karton z niedozwolonymi rzeczami, które mu skonfiskowano, jest już prawie pełen. Jeśli ktoś potrafi w takim miejscu załatwić sobie zapalniczkę, potrafi załatwić również i inne rzeczy, na przykład narkotyki. I broń.

Uśmiecha się na mój widok. Zauważam, że zęby zaczynają mu żółknąć.

– Chyba powinienem ci życzyć dobrej zabawy, w końcu to wigilia świętego Jana – mówi.

Klawisz pomógł mu usiąść i wyszedł, zostawiając nas samych w chłodnym pokoju.

– No tak. A co z tobą?

– Potrzebuję nowej ładowarki.

Odwraca się do okna, widzę go z profilu i nagle czuję ukłucie w sercu. Wygląda, jakby znów miał siedemnaście lat.

– Moja stara padła. Zabrali mi ją.

Jest tu już ponad pół roku i przez cały ten czas regularnie go odwiedzam. Nie potrafię powiedzieć, dlaczego to robię. Może dlatego, że jednak nadal jest moim najlepszym przyjacielem. Z czasem nauczyliśmy się ze sobą obchodzić. Nauczyłem się ignorować część z tego, co mówi.

– Zobaczymy się dopiero za jakiś czas. Wyjeżdżam.

– Służbo… – zaczyna i zanosi się kaszlem, rzężącym, głębokim. – Cholerny kaszel. Wyjeżdżasz służbowo?

– Raczej nie. Jadę na kilka dni do Bruket.

– Do Bruket? Gdzie to jest?

– Dokładnie nie wiem.

– Co będziesz tam robić?

– Levin nie żyje.

Dziwnie się czuję, mówiąc to.

– Charles Levin?

– Przeniósł się tam w maju, po przejściu na emeryturę. Znaleziono go martwego. Dzisiaj. Najprawdopodobniej umarł wczoraj.

– Jak?

– Nie wiem, policja podejrzewa, że doszło do przestępstwa.

Grim otwiera usta, widzę jego zęby.

– Więc zamierzasz tam pojechać i dowiedzieć się, co się stało, panie superdetektywie?

Nie wiem, co chcę, wiem tylko, że nie mogę tu zostać. Muszę go zobaczyć, ten ostatni raz. To proste.

– Pamiętasz, jak rozmawialiśmy o nim zimą? Powiedziałeś wtedy, że tu bywa.

– Uznałeś, że kłamię.

– Kilka dni później rozmawiałem z nim o tym.

– I co ci powiedział?

– Że był tu.

– Jak to wytłumaczył?

Śmieję się.

– Chwileczkę, najpierw powiedz mi, co widziałeś.

Grim odchyla się na krześle, chyba się zastanawia.

– To było w grudniu. Zobaczyłem go na korytarzu, kiedy prowadzili mnie na lunch. Szedł z kimś. Zachowywał się dyskretnie, starał się, żeby nikt go nie widział, ale musiał zauważyć, że go spostrzegłem, bo po lunchu przyszedł ze mną porozmawiać.

– I?

– Prosił, żebym nikomu nie mówił, że go widziałem. Dał mi komórkę, żeby mieć pewność, że będę milczał. To wszystko.

– Z kim wtedy szedł?

– Z kobietą. – Grim przekrzywia głowę i uśmiecha się. – Teraz twoja kolej.

Levin zaczął pisać pamiętniki, chociaż obiecywał, że zaczeka, aż przejdzie na emeryturę. Nie wytrzymał i zaczął wcześniej. Może dlatego, że chciał mieć dostęp do informacji, do których mógł dotrzeć tylko jako funkcjonariusz policji. Nie zdradzał się z tym, co robi. Podejrzewam, że tylko ja o tym wiedziałem. W pamiętnikach wracał do spraw, które nigdy nie zostały do końca wyjaśnione. Niektóre zdarzenia zaczęły mu się zacierać w pamięci, musiał sprawdzić jakąś informację, więc odwiedził kogoś, kogo jedno z dochodzeń dotyczyło, właśnie w szpitalu St. Göran.

Nie wiedziałem, czego konkretnie dotyczyło dochodzenie, poza tym że chodziło o morderstwo, a okres utajnienia niedawno minął. Gdyby wyszło na jaw, że wrócił do sprawy, patrząc na nią o ileż mądrzejszymi oczami niż wtedy, ryzykowałby, że da krewnym ofiary złudną nadzieję, a tego nie chciał. Pragnął to załatwić dyskretnie, z uwagi na nich.

– Tak mi to przedstawił – mówię.

– A ty mu uwierzyłeś?

– Wiara nie ma nic do tego. Nie miałem z tym nic wspólnego.

– To cię nigdy nie powstrzymywało.

– Wiesz, kim była kobieta, którą tu odwiedzał?

– Czemu pytasz?

– Chciałbym z nią porozmawiać.

Grim się śmieje. Macha ręką, jakby chciał mi dać do zrozumienia, że mam sobie odpuścić.

– Załatw mi ładowarkę.

– Jeśli to zrobię, to mi powiesz? – pytam i czuję, jak krew pulsuje mi w skroniach.

– Pewnie tak.

– Grim, do diabła! Co się z tobą dzieje?

Naprawdę nie wiem.

– Chciałbym, żebyśmy chociaż raz mogli porozmawiać jak normalni ludzie.

– Normalni ludzie nie niszczą sobie życia.

Słowa bolą. Nikomu się do tego nie przyznam, nie mogę tego zrobić, ale wiem to doskonale: kiedy myślę o tym, że Grim spędza tu wszystkie dni i noce, czuję w piersi palący wstyd. Bo to przeze mnie tu trafił.

– To prawda, że poprosiłeś o przeniesienie?

– A co?

– Dlaczego to zrobiłeś? Wiesz, że to nie działa w ten sposób.

– Formalnie mam prawo prosić, o co zechcę. Zobaczymy, co odpowiedzą. Jak długo staracie się o dziecko?

– Co?

– Ty i Sam. Dlatego zafundowaliście sobie kota?

– Nie, nie dlatego.

Grim się śmieje.

– Znów kłamiesz?

– Nie.

Spuszczam wzrok, chociaż nie chcę tego robić.

– Więc kłamiesz – stwierdza.

– Nie chcę, żebyś… – zaczynam, ale nie kończę, bo nie chcę powiedzieć, co naprawdę myślę.

– Nie sądzę, żeby mi pozwolili wylegiwać się na plaży z drinkiem i The Corrections. Nie przejmuj się.

Nie w tym rzecz. Gdziekolwiek zostanie przeniesiony, będzie mi trudno go odwiedzać, a nie jestem pewien, czy sobie poradzę bez tych spotkań.

Obiecuję, że spróbuję mu załatwić ładowarkę, i wychodzę. Zostaje sam, czeka, aż Klawisz odprowadzi go z powrotem do pokoju. Do celi.

W drodze do wyjścia muszę się podpisać na formularzu, potwierdzić, że u niego byłem. W recepcji dwoje pracowników przegląda leki, które mają podać pacjentom. Jedno odczytuje imię i nazwisko pacjenta, drugie odhacza na liście. Irytuje mnie to. Nie powinni tego robić w obecności innych ludzi. Słyszę nazwiska, chociaż wcale tego nie chcę.

– Halo? – mówię, ale nikt nie reaguje.

Kiedy w końcu do mnie podchodzą, wyczuwają, że jestem zniecierpliwiony, i obruszają się. Przewracają oczami, nawet nie próbują się z tym kryć.

Opuszczam szpital, myśląc o Levinie, o tym, że nie żyje, i o czekającej mnie podróży.

luty 1984

Czasem Charles czuje się obco, jakby nie znał Sztokholmu. Same nieznajome twarze, nieznane rogi ulic, nowe zapachy i uczucia.

Ale to złudzenie, majaki, bo przecież zna miasto, i to dobrze. Zna jego ulice, jakby sam je tworzył, kiedyś, dawno temu. Przechodzi przez Sveavägen niedaleko ulicy Adolf Fredriks Kyrkogata, kuli się pod naporem wiatru i śniegu, podnosi kołnierz, ślizga się w błocie.

Dzwonek u drzwi kawiarni milczy, kiedy je otwiera. Nie jest głodny, a mimo to zamawia do kawy kanapkę. Kobieta w kasie jest miła, ma ładne zęby, nieco pulchne palce. Pyta go, czy chce gazetę.

Nie chce. W radiu ktoś śpiewa we all need someone to talk, my oh my, we all need someone to talk to. Melodia brzmi dziwnie samotnie i złowrogo. Pasuje do jego nastroju.

Paul siedzi przy jednym ze stolików przy wychodzącym na ulicę oknie, przed nim stoi do połowy pełna szklanka wody, obok leży nietknięta gazeta. Charles wiesza palto na oparciu krzesła, siada i wypija łyk kawy.

– Słyszałeś coś?

Paul kręci głową i odsuwa gazetę na bok.

– Od wczorajszego przedpołudnia nic.

– Powinniśmy byli załatwić jakieś mieszkanie. Tutaj jest za dużo ludzi. Ludzie zawsze coś widzą.

– Wiem.

Paul patrzy na niego niebieskimi oczami, zimnymi jak lód. Za oknem przejeżdża radiowóz. Nowego typu, z niebiesko-żółtym paskiem i światłem na dachu. Charles nie rozpoznaje twarzy kierowcy, niebo nad dachami kamienic i nad ulicą jest ciężkie jak mokry śnieg.

Zaczyna jeść kanapkę, głównie po to, żeby czymś zająć ręce. Nie smakuje mu. Paul przesuwa w jego stronę popielniczkę i z wewnętrznej kieszeni marynarki wyjmuje paczkę papierosów.

– Zamienimy się?

– Dobrze.

Paul przejmuje kanapkę. Charles zapala papierosa, zaciąga się i zamyka oczy. Nagle świat wydaje mu się odległy, dźwięki przestają do niego docierać. Pracuje dla Paula już ponad trzy lata. Ma trzydzieści siedem lat, chociaż na ogół wszyscy mówią mu, że wygląda na mniej. Eva zawsze tak twierdziła, ale wie też, że ostatnio bardzo się posunął.

Otwiera oczy, wypija łyk kawy, czarnej, mocnej.

– Ilu ich jest, tam, na górze?

– Chyba trzy osoby. Można by było ich zobaczyć, ale są bardzo ostrożni. Pilnują się, nie podchodzą do okna.

– Coś podejrzewają?

Paul kręci głową.

– Nie, ale paranoja daje o sobie znać.

W radiu muzyka przechodzi w wiadomości: marynarka wojenna przerywa poszukiwania podejrzanego okrętu podwodnego, który prawdopodobnie przebywał w okolicach Karlskrony. Wypowiada się Thunborg, ale wszyscy czekają na Palmego, jedynego, który nigdy nic nie mówi.

Potem powrót sportowców z Sarajewa. Radość Szwedów, Svan i Wassberg wracają do kraju z medalami. W Sarajewie zostało opuszczone miasteczko olimpijskie, zagraniczni korespondenci i napięta sytuacja polityczna. Próżnia to pierwsze słowo, które przychodzi na myśl, ale nikt nie wypowiada go na głos. A teraz: pogoda.

– Dziwne czasy, Charlie – mówi Paul, odgryzając kolejny kęs kanapki.

– Delikatnie mówiąc.

– Drzwi – dodaje po chwili.

– Co z nimi?

– Dzwonki nad drzwiami nie odezwały się, kiedy wszedłeś.

– Też uznałem, że to dziwne.

Paul się śmieje.

Po drugiej stronie ulicy otwierają się drzwi. Wychodzi mężczyzna w skórzanej kurtce. Ma ciemne włosy, na dłoniach grube rękawice, urwane ruchy zdają się świadczyć o nałogu.

– Showtime – stwierdza Paul.

Charles wstaje, sięga po palto. Nadal jest wilgotne. Opuszcza kawiarnię, nic nie mówiąc, nic nie myśląc.

Czasem zachowuje się tak, jakby był nieobecny.

Charles wkłada rękę do kieszeni palta, ściska mały aparat fotograficzny, niewiele większy od paczki papierosów, i rusza przez Sztokholm za mężczyzną.

Mężczyzna czeka na kolejkę Roslagsbanan przy budynku politechniki i nagle znika w kiosku. Charles spaceruje po peronie, zapala papierosa.

Kawałek dalej stoi starsza pani, ściąga brwi, trzyma w ręku broszurę A jeśli nadejdzie wojna. Czyta ją uważnie. Charles rozpoznaje broszurę, zna ją z młodości: miał czternaście lat, kiedy się ukazała. On i jego brat czytali ją na okrągło, aż niemal nauczyli się jej na pamięć. Nawet dzisiaj pamięta zawarte w niej wskazówki i zalecenia, i trudny do odczytania podpis Tagego Erlandera, elegancko nachylone litery na zakończenie wstępu. Zalecenia i niepewność, paranoja wynikająca z obawy, że zimna wojna może się przekształcić w gorącą i że wcześniej czy później jednak do niej dojdzie: „Szwecja będzie się bronić, Szwecja potrafi się bronić, Szwecja musi się bronić. Każda informacja o zaniechaniu oporu będzie nieprawdziwa”.

Świat był groźnym miejscem. Każdej nocy można było się spodziewać, że zostanie się obudzonym i zmuszonym do ucieczki przed nadchodzącym dniem sądu ostatecznego.

Mężczyzna wraca. Kilka minut później wsiada do kolejki Roslagsbanan.

Śledzenie kogoś obciąża zmysły. Początkowo to nawet przyjemne uczucie: cała uwaga skupia się na jednym człowieku, wszystkie kontury stają się ostrzejsze, myśli bardziej wyraziste, ostre. Wszystko poza obiektem znika i zamienia się w szum gdzieś w tle. Ale to jest męczące, to ciągłe napięcie, skupienie, trzeba uważać, żeby nie zostać za bardzo w tyle, ale też żeby nie podejść za blisko, wystarczy chwila nieuwagi, żeby wszystko poszło nie tak.

Przygląda się mężczyźnie, który siedzi po drugiej stronie wagonika. Świat miga za oknami.

W Täby ulice są nieodśnieżone, na jezdniach koleiny, chodniki są śliskie.

Håkansson. Musi znaleźć dom Håkanssona.

Mężczyzna skręca na podjazd prowadzący do parterowego domku z ciemnobrązowej cegły, przy domku jest garaż. Charles słyszy głosy, mężczyzny i kobiety. Są w garażu, ale brama jest zamknięta. I wtedy zauważa drzwi w dłuższym boku garażu. Są lekko uchylone. Wyjmuje kamerę i rusza w ich stronę, przesuwa się wzdłuż ściany, w pewnym momencie dociera do niego głos kobiety:

– …nie będzie można z nim rozmawiać przez wiele tygodni.

– Gdzie jest klucz?

– Możesz doprowadzić do tego, żebym mogła z nim porozmawiać? Chcę go tylko usłyszeć. To mój mąż.

– Nie. – Głos mężczyzny jest ostry. – Daj mi klucz – rozkazuje.

Cisza.

Ona: Anette Håkansson. Mężczyzna, o którym mówi, to jej mąż, Sven Olof Håkansson. Prowadzi firmę elektroniczną Sunitron i siedzi w areszcie.

Słychać, jak ktoś otwiera szafę, wyjmuje butelkę czy puszkę, słychać, jak ją otwiera, a potem cicho brzęczy klucz.

Charles zatrzymuje się przy rogu domu, czeka na mężczyznę. Jest: wychodzi na ulicę. Ręce w kieszeniach, wzrok skupiony.

Charles łapie go obiektywem. Kiedy mężczyzna rusza, wstrzymuje oddech i robi mu zdjęcie.

Rozlega się cichy, dyskretny dźwięk.

Kobieta opuszcza garaż, zamyka za sobą drzwi. Na drżących nogach wchodzi do domu i dopiero wtedy Charles zdobywa się na odwagę, żeby wyjść na ulicę.

Bagarmossen.

Jest na górze, nad powierzchnią. Znów może oddychać. Tak się czuje człowiek, który spędził dużo czasu pod ziemią, myśli. Mężczyzna się ślizga, jest rzut kamieniem od niego, w drodze do pobliskich bloków. Są w tym samym kolorze co palce nałogowego palacza.

Jeśli się kogoś śledzi wystarczająco długo, można pewne rzeczy przewidzieć, także kiedy t o się stanie. Wzrok to powolny zmysł, potwierdza jedynie nasze wcześniejsze przeczucia. Charles skręca za róg pierwszego domu, szuka mężczyzny wzrokiem, ale tak jak podejrzewał – zgubił go.

Szlag.

Z miejsca, w którym stoi, drzwi od klatek są dobrze widoczne, w górze okna – kilka rzędów. Tu i ówdzie kilka martwych krzaków, jasnozielony rower, kiedyś pewnie stał oparty o ścianę bloku, teraz leży przewrócony. Jakaś kobieta wyszła na spacer z balkonikiem. Słyszy, jak stęka. I to wszystko.

Idzie między blokami, spokojnie, powoli.

A tak naprawdę ma ochotę głośno krzyczeć. Gra idzie o wysoką stawkę.

Wzdłuż krótszej ściany jednego z budynków biegną schody, prowadzą do otwartych szarych blaszanych drzwi do piwnicy. Widzi, jak się powoli zamykają i nagle zatrzaskują.

Stoi przy rogu domu kawałek dalej, tak, żeby widzieć drzwi do piwnicy, jakby na kogoś czekał. Zimno przeniknęło przez podeszwy butów, palce ma sztywne, bez czucia.

Teraz.

Drzwi się otwierają, mężczyzna wychodzi. Charles wyjmuje aparat, przygląda mu się przez obiektyw. Pstryka: łapie go, jak idzie na górę po schodach. Znów pstryka: zdjęcie z profilu, udaje mu się go uchwycić na końcu schodów, kiedy kieruje się do metra. I trzecie, ostatnie zdjęcie: plecy pod cienką skórzaną kurtką.

Gdzieś w pobliżu rozlega się wycie syren, karetka. Charles chowa aparat.

Działa solo. W ich wewnętrznym żargonie oznacza to, że pracuje bez wsparcia, bez żadnej ochrony. Nie jest nawet uzbrojony. Jeśli coś się stanie, nie może liczyć na żadną pomoc.

Piwnica to długi korytarz z niewielkimi boksami po bokach. Zaczynają się od numeru pięćset piętnaście i idą wzwyż. Boksy rozdziela metalowa siatka i belki z surowego drewna, wszystko skąpane w ciepłym żółtym świetle. Kiedy przechodzi pod lampą, czuje, jaka jest ciepła. Pająk wielkości pięciokoronówki przebiega przerażony przed jego stopami. Zadeptuje go.

Wokół unosi się zapach starych mebli i stęchlizny. Niektóre boksy są wypełnione do granic możliwości, inne niemal puste. Ma szczęście, bo zawartość każdego jest widoczna dla wszystkich: w jednym stoi stary stół do ping-ponga, w innym regał na książki, w sąsiednim zimowe ubrania, w jeszcze innym rower.

Powinien je zobaczyć. Jeśli tu są, to, do cholery, powinien je zobaczyć.

Są. Nieco w głębi po lewej, w boksie oznaczonym numerem pięćset trzydzieści sześć. Tuż pod ścianą stoi stara kanapa i lodówka z uchylonymi drzwiami. Wszystko ledwie widoczne za czymś, co stoi przed nimi: czymś dużym, w całości przykrytym grubym ciemnozielonym brezentem. Wysokość wydaje się właściwa, pakunek sięga mu do brody. Cokolwiek to jest, stoi tuż za drzwiami, można odnieść wrażenie, że przed chwilą zostało tam wstawione.

Kłódka wygląda solidnie. Charles rozgląda się, wyjmuje aparat, zerka przez obiektyw, nastawia światło i wstrzymuje oddech. Dwa lekkie pstryknięcia.

Tuż nad podłogą oczka w siatce są nieco większe. Kuca, wkłada rękę przez otwór, chwyta brzeg brezentu, unosi go, chce sprawdzić, co skrywa.

Wyglądają jak suszarki, solidne i ciężkie, jasne blaszane drzwi z filtrami wentylacyjnymi.

Na samym dole widać zapis, na pasku taśmy klejącej ktoś napisał tuszem:

VAX 11/782.

Zaczyna liczyć: jedna sztuka, dwie, trzy, cztery.

Wolną ręką znów sięga do kieszeni po aparat.

Komputery wyglądają niepozornie, ale są warte swojej wagi w złocie, we krwi.

Kiedy opuszcza Bagarmossen, zaczyna padać śnieg.

Jest koniec lutego 1984 roku.

styczeń–luty 1971

Ich spotkanie nie było dziełem przypadku, chociaż długo był o tym przekonany. Potem jednak zmienił zdanie. To była próba, której go poddała jakaś nieznana siła wyższa, próba, która sprawiła, że musiał pokazać swoją prawdziwą twarz.

Był ambitnym młodym mężczyzną, po studiach trafił do komendy w śródmieściu, do pierwszego okręgu, skąd został przeniesiony do wydziału śledczego. Tam jego nauczycielem został legendarny już Sivertsson, tak przebiegły, że zyskał przydomek Lis z Högdalen. Charles mieszkał w dwupokojowym mieszkaniu na Kungsholmen. Wieczorami studiował na uniwersytecie politologię, prawo i psychologię.

Na świecie dużo się zmieniało. Rok 1970 był ostatnim „rekordowym” rokiem. Nadal jeszcze duży wzrost gospodarczy umożliwił Palmemu przeprowadzenie reform społecznych, ale idylla domu ludowego zaczynała już blaknąć. Okazała się iluzją, ułudą, zjawą, która się zrodziła w ludzkich głowach. Rok 1968 wciąż jeszcze był otwartą raną. Pierwsze lata jego służby były oszałamiające, lata buntu i niepokojów. Teraz, zaledwie kilka lat później, brzydkie budowle z betonu i szkła tonęły w narkotykach i brudnych pieniądzach. Jedyni, którzy nie rozumieli, że coś się zmienia, to ci, którzy nadal wierzyli w utopię Erlandera.

Pod koniec stycznia 1971 roku został wezwany do gabinetu Sivertssona. Kiedy stanął w drzwiach, szef podniósł wzrok znad segregatora, słynnego segregatora Sivertssona, niemal równie legendarnego jak jego właściciel: grubego, w skórzanych okładkach, z zawartością ułożoną według systemu, którego ponoć żaden przeciętnie inteligentny człowiek nie był w stanie rozwikłać. Mówiono, że był to model jedyny w swoim rodzaju, nikt na komendzie takiego nie miał, mówiono też, że jeśli segregator nie leży na biurku Sivertssona, to jest w jego sejfie. Twierdzono, że to tam przechowuje materiały, które dostarcza mu prywatny detektyw śledzący jego żonę w związku z jej rzekomą niewiernością. Według innych segregator zawierał dane dotyczące dochodzeń, zebrane we współpracy ze służbami, dane wrażliwe, takie, do których dostęp miał jedynie on.

– Nie pora, żebym cię wysłał na jakąś konferencję? – spytał szef.

Jego głos odpowiadał jego wyglądowi: był ostry i wysoki. Wszystkie polecenia wydawał w ten sposób, więc Charles nie drążył tematu. Spytał tylko, kiedy i gdzie ma się stawić.

Konferencja miała trwać od dwudziestego ósmego lutego do pierwszego marca. Miała się odbyć w budynku konferencyjnym wzniesionym na ziemi niczyjej między Halmstad a niewielką miejscowością Bruket, jakieś osiem mil w głąb lądu. Pierwszego dnia miał na niej być sam szef Policji Krajowej Carl Persson.

Wieczorem rozmowy miały być „kontynuowane”, uczestnicy mieli się podzielić na dwie grupy: jedni mieli jechać do Halmstad, drudzy do Bruket. Kluby nocne w Halmstad nie wydały mu się atrakcyjną propozycją, więc wybrał Bruket. Koledzy, którym miał towarzyszyć, byli dwa razy starsi od niego, nazywali się Abrahamsson i Knutsson.

Postanowili jechać samochodem Abrahamssona. Szybko zauważyli, że z każdą milą ubywa ulicznych latarni; kiedy dotarli na miejsce, zapadł już zmrok, nie byli więc w stanie wyrobić sobie zdania o miasteczku. Zapewne to także przyczyniło się do tego, co się później stało. Przez pierwsze cztery godziny miał wrażenie, że został zamknięty w czarnej bańce, w innym wymiarze rzeczywistości.

Nie byłby nawet zdziwiony, gdyby się okazało, że różne rzeczy smakują tam inaczej: jabłka mają smak gruszek, a wino krwi. Miejsce miało w sobie coś, co sprawiało, że wszystko wydawało się możliwe, wszystko wyglądało trochę inaczej. A może to nie była wina miejsca, tylko jej.

Bo ona tam właśnie była, jakby na niego czekała.

Bar, do którego poszedł razem z kolegami, był jedynym barem w Bruket. Znajdował się przy oświetlonym rynku, w starym ceglanym budynku z drewnianą werandą i neonowym szyldem nad drzwiami.

– Masz ze sobą legitymację, Levin? – rzucił Knutsson, kiedy wysiedli z samochodu.

Knutsson pochodził z Göteborga i jak na typowego mieszkańca tego miasta przystało nigdy nie było wiadomo, czy żartuje, czy mówi poważnie. Charles zauważył, że kąciki jego ust się uniosły, więc może to był uśmiech, ale równie dobrze mogła to być próba ukrycia niezadowolenia.

Abrahamsson poklepał Knutssona po ramieniu.

– Przestań się z nim drażnić. Za karę będziesz prowadził.

– Nie drażnię się – bronił się zmieszany Knutsson.

Szybko się zorientowali, że ci, którzy spędzali ten wieczór w barze, byli tacy jak zawsze, tacy, jakich zwykle się spotykało w takich miejscach: popijający piwo samotni mężczyźni z czerwonymi opuchniętymi twarzami.

Za ladą stał mężczyzna o łagodnej twarzy, z lekko srebrzystymi wąsami. Trzymał w ręku banknoty nad otwartą kasą.

Charles i Abrahamsson zamówili po piwie i usiedli przy stoliku. Knutsson sączył z kamienną twarzą jakiś napój. Niewiele się do siebie odzywali.

Do baru weszły cztery młode kobiety, jedna za drugą. Ona była ostatnia. Idące przed nią koleżanki śmiały się z czegoś, co chwilę wcześniej powiedziała. Zwróciły się do barmana po imieniu. Magnus. Zamówiły coś do picia. Któraś spytała, czy naprawił już klamkę w toalecie.

– Myślisz, że mam czas na takie rzeczy? – żachnął się.

Siedzący przy stoliku trzej policjanci śledzili je wzrokiem. Musiały to zauważyć, ale wydawały się tym nie przejmować. Może były do tego przyzwyczajone. Zajęły miejsca przy stoliku za nimi. Jedna powiedziała, że zamiast tam przyjeżdżać, powinny były od razu pojechać do Moniki. Mówiła trochę niewyraźnie.

Charles miał wrażenie, że w rozproszonym świetle widzi wszystko jak przez mgłę. Wsłuchiwał się w wyraźny dialekt, którym mówiły, z gardłowym r, długimi samogłoskami i melodią zdań trudną do naśladowania.

– Nie jesteś zainteresowany, Levin? – zaczepił go Abrahamsson.

– Niby czym?

– Nie wie, o co ci chodzi – powiedział Knutsson. – Daj mu spokój. Jesteś pijany.

– Chodząca niewinność – zażartował Abrahamsson. Przekrzywił głowę i spojrzał na Charlesa jak na małe kociątko, a potem pokręcił głową. – Jeszcze niezepsuty.

Na ścianie za barmanem wisiał zegar. Wskazywał wpół do siódmej. Ale Charles wątpił, czy dobrze chodzi.

Poszedł do toalety, która w poprzednim życiu była pewnie szatnią. Była mała i ciasna i cuchnęła jak ubranie starego człowieka. Kiedy odkręcił kran, rury wydały dziwny odgłos, rozległo się złowieszcze zgrzytanie, więc szybko go zakręcił.

Stała na zewnątrz, oparta o ścianę, z rękami skrzyżowanymi na piersi. Włosy sięgały jej do ramion, jasne i kręcone. Była drobna, pół głowy niższa od niego, miała wąskie ramiona i delikatne dłonie. Nie miała polakierowanych paznokci, w jej oczach była ciekawość. Miała na sobie czarną sukienkę, do połowy uda, i czarne rajstopy, a we włosach czarną kokardę z aksamitu.

Przytrzymał jej drzwi. Uśmiechnęła się. Miała drobne, nierówne zęby, jak zęby dziecka.

Charles stanął przy barze, przy którym akurat nie było barmana. Mężczyzna wyszedł na zewnątrz, z papierosem w jednej ręce i butelką piwa w drugiej. Czas najwyraźniej nie miał dla niego wielkiego znaczenia.

– Nie umyłeś rąk.

Stanęła obok niego, czuł zapach jej włosów, a może perfum. A może jednego i drugiego.

– Nie miałem jak.

Roześmiała się.

– Wiem. Ja też nie umyłam. – W jej dłoniach zaszeleściły banknoty. – Gdzie on jest?

– Na dworze. Pali.

– Jasne. – Spojrzała do tyłu, przez ramię, a potem wyjrzała na dwór. Barman był w połowie papierosa i w połowie butelki piwa. – Mam na imię Eva.

– Charles.

– Nie jesteś stąd.

– Skąd wiesz?

– Słychać to, kiedy mówisz.

– Więc skąd jestem?

– Powiedziałabym, że ze Sztokholmu. Ale to chyba byłoby za proste, więc powiedzmy, że z Uppsali.

– Ze Sztokholmu – powiedział Charles. Coś w jej niebieskich oczach sprawiło, że się roześmiał. – Przykro mi – dodał.

Jej przyjaciółki zaczęły chichotać, zaczerwienił się.

– Ze Sztokholmu – powtórzyła Eva, jakby smakowała słowa. – No proszę. Dlaczego tu wylądowałeś?

– Jesteśmy na konferencji, kilka mil na zachód stąd, niedaleko Halmstad.

– Więc to twoi koledzy?

Człowieka osądza się po ludziach, z którymi się zadaje, a on był w towarzystwie dwóch szarych facetów. Taka jest kolej rzeczy? Kiedyś też taki będzie?

– Tak – przytaknął z pewnym oporem.

Spojrzał na jej usta. Trwało to sekundę, ale nie był w stanie się powstrzymać.

– Czym się zajmujesz? – spytała po chwili.

– Jestem policjantem. A ty?

– Pracuję w markecie, po drugiej stronie rynku. Ten czerwony neon, pewnie go widzieliście. Tam pracuję.

Barman wrócił, butelka w jego dłoni była pusta. Nie patrząc na nich, stanął za ladą, schylił się i włączył muzykę. Nie żeby ktoś jej słuchał, miała raczej być remedium na ciszę. Przeciągnął się i wypuścił z płuc powietrze. Wymagało to trochę wysiłku. Charles poczuł na twarzy zapach dymu i piwa.

– Tak? – zwrócił się do nich barman.

– Poproszę jeszcze raz to samo – powiedziała Eva, podając mu banknoty.

– Dla mnie też – dodał szybko Charles.

Powiedziała mu, że wkrótce skończy dwadzieścia dwa lata. On zdradził, że ma dwadzieścia cztery. Nigdy nie była w Sztokholmie, urodziła się i wychowała tam, w Bruket. Spojrzał na jej palce, żadnego pierścionka, gładka skóra i jasne delikatne włoski. Wybierały się do dawnej koleżanki z klasy, do Moniki, na kolację, ale postanowiły, że najpierw przepłuczą gardła. Tak powiedziała: przepłuczą gardła. Charles uznał, że to zabawne.

– Podoba ci się twoja praca? – spytała.

– Można poznać takie miejsca jak Bruket – powiedział.

Najwyraźniej ją to rozbawiło, bo się roześmiała. Dotknęła jego ręki.

Zawołała ją jedna z przyjaciółek, spytała, czy nie powinny już iść.

– Jak długo zostaniecie? – zapytała go.

– Pojutrze wyjeżdżamy.

Spojrzała na barmana: stał oparty o ścianę i czytał gazetę. Charles zaczynał już odczuwać skutki działania alkoholu. Musiał zmrużyć oczy, żeby się przekonać, ale owszem – to była gazeta sprzed trzech dni.

– Magnus, dasz mi pióro i jakąś kartkę? – Zapisała numer telefonu. – Zadzwoń, jeśli będziesz chciał się spotkać.

Złożył starannie niewielką kartkę i schował do kieszeni spodni.

Dopiero kiedy wyszły, a on wrócił do Abrahamssona i Knutssona, dotarła do niego muzyka, tekst piosenki i głęboki głos, ostry, a jednocześnie nieco chrapliwy. Do dzisiaj pamięta słowa: I wasn’t sad, I was just dissatisfied.

Powinien był wyrzucić kartkę z jej numerem, wyrzucić i zapomnieć, że ją w ogóle spotkał.

luty 1984

W środku panuje zaduch, ale tylko ktoś bardzo naiwny oczekiwałby w domu narkomana czegoś innego. Przez okno w salonie widać wieżę kościoła Świętej Zofii, martwe czubki drzew i wiszące nisko niebo. W radiu leci Love of the Common People. Mieszkanie jest urządzone spartańsko: prosty stół, kilka krzeseł, kanapa, a mimo to sprawia wrażenie zagraconego i brudnego.

Jan Savolainen jest drobny, drży. Pali papierosa. Siedzi przed Charlesem i wygląda na szczuplejszego niż podczas wczorajszej podróży przez Sztokholm.

Charles sięga po leżącą między nimi na stole paczkę papierosów.

– Mogę jednego?

– Pewnie tak. – Savolainen stuka palcem wskazującym w papierosa, popiół spada do popielniczki. Patrzy na Charlesa, potem na drzwi, a potem znów na Charlesa. – Czego taki ważniak ode mnie chce?

Charles wyciąga papierosa z paczki, trzyma go między palcami. Tytoń trzeszczy w panującej w pokoju ciszy.

– Sven Olof Håkansson – mówi. – Skąd się znacie?

– Jak on się nazywa?

– Sven Olof Håkansson.

– Skąd się znamy?

– Tak.

– Nigdy nie słyszałem tego imienia i nazwiska.

– A Anette Håkansson?

– A to niby kto?

– Jego żona.

– Ach tak. Nie, nie wiem.

Charles zapala papierosa. Paznokcie Savolainena są długie i czarne.

– To niedobrze.

– Słucham?

Charles odchyla się na krześle, wydmuchuje dym, patrzy, jak się unosi w stojącym powietrzu. Kiedy spotyka wzrok Savolainena, widzi, że jest zdenerwowany. Z wewnętrznej kieszeni kurtki wyjmuje zdjęcie. Kładzie je na stole i przesuwa w jego stronę.

– Potrafisz zidentyfikować faceta ze zdjęcia?

Savolainen bierze zdjęcie do ręki, podnosi je, mruży oczy. Zdjęcie jest wyraźne, profil wyraźnie zarysowany, ostry.

– To ja.

– Wiesz, gdzie to zdjęcie zostało zrobione?

– Nie.

– Nie poznajesz? Nie wiesz, gdzie byłeś?

Savolainen milczy, więc Charles mówi dalej, tym samym bezdźwięcznym głosem, jakby czytał z kartki:

– Wychodzisz z mieszkania Håkanssona w Täby. Wczoraj. Spędziłeś trochę czasu w jego garażu. Kiepsko, że go nie znasz, bo w takim razie mamy do czynienia z nielegalnym wtargnięciem. – Bierze zdjęcie, wkłada je do kieszeni. – Przykra sprawa.

– Grozisz mi?

– Chciałbym, żebyś mi powiedział, gdzie jest Håkansson. To wszystko.

Savolainen wstaje z krzesła, tak gwałtownie, że krzesło się przewraca i pada z hukiem na podłogę, drewno uderza o drewno. Kładzie dłonie na blacie i pochyla się nad Charlesem.

– Idź stąd albo zaraz będą musieli cię stąd wynieść.

Jego ślina trafia Charlesa w twarz. Składa zdjęcie, chowa je do kieszeni.

– Możesz być tak uprzejmy i usiąść?

Nie czekając, aż to zrobi, Charles wyjmuje z kieszeni kolejne zdjęcie. Pokazuje mu: Savolainen wychodzi z piwnicy w Bagarmossen, widać, że się spieszy.

– Siadaj. Musimy to wyjaśnić.

Tym razem go słucha. Charles zostawia zdjęcie na stole, wyjmuje z kieszeni spodni niewielką torebkę amfetaminy, kładzie ją obok zdjęcia.

– Jak dobrze znasz Håkanssona?

Savolainen bierze saszetkę, trzyma ją kciukiem i palcem wskazującym, przygląda się jej, wargi ma ściągnięte.

– Nie znam go. Miałem coś dla niego zrobić. To wszystko.

– A co?

– Chodziło o jego firmę. Sunitron. Nie wiem dlaczego. Kazano mi po prostu sprawdzić, czy pewna dostawa trafiła na miejsce.

– A gdzie miała trafić? Ta dostawa.

Savolainen patrzy na zdjęcie.

– Tam.

– Do tej piwnicy w Bagarmossen?

– Tak.

– Była tam?

– Co?

– Dostawa trafiła na miejsce?

– Tak.

– A co robiłeś w Täby?

– Musiałem odebrać klucz od piwnicy. Był u…

– U Anette.

– Tak. U jego żony.

– Nie wydaje ci się dziwne, że jedyny klucz od piwnicy znajduje się na drugim końcu Sztokholmu?

Savolainen trzyma w ręku saszetkę z amfetaminą, otwiera ją ostrożnie, wysypuje trochę białego proszku na blat. Formuje cienką linię, bierze małą metalową rurkę, przykłada do nosa, nachyla się nad stołem i wciąga proszek. Potem ślini palec wskazujący, zbiera nim resztki proszku, które zostały na stole, i smaruje nimi dziąsła.

– To był klucz zapasowy. Musiałem go odebrać, żeby gdzieś nie zniknął.

– Na czyje polecenie?

– A jak myślisz? Właściciela piwnicy.

– Czyli?

Savolainen bierze saszetkę z amfetaminą, składa ją i włada do kieszeni dżinsów.

– Öberga.

– Jakoba Öberga? Wykonujesz jego polecenia?

Savolainen przewraca oczami.

– Rozumiem, że tak – mówi Charles. – Co to była za dostawa?

– Nie wiem.

Charles unosi brwi.

– Nie wiesz?

Savolainen kręci głową.

– Wszystko było przykryte brezentem. Miałem tylko tam iść, spojrzeć na brezent i sprawdzić, czy coś pod nim stoi. Miało przypominać suszarkę. Tak mi powiedziano. I rzeczywiście tak było. Stały tam.

– Ale nie wiesz co?

– Powiedziałem, że nie.

– Wiem, że się domyśliłeś, co to takiego i ile jest warte. – Charles rozkłada ręce. – Nie możesz mi po prostu powiedzieć, co naprawdę wiesz? I będziemy mogli się rozejść, każdy do swoich spraw.

– Skoro tyle wiesz, to wiesz też, co to za rzeczy. Do czego jestem ci potrzebny?

– Chcę, żebyś ty to powiedział i…

– Nie licz na to.

– Chcę uniknąć nieprzyjemności.

– Spadaj.

Charles patrzy na papierosa żarzącego się między jego palcami, widzi, jak bibułka powoli zamienia się w popiół. Mruga, czuje, że ma ciężkie powieki.

– Nie rób tak.

– Idź do diabła.

Charles powoli kiwa głową i podnosi się z krzesła.

Zwykle przebiegało to inaczej, nawet tuż po zerwaniu, kiedy wszystko jeszcze było świeże, kiedy wypadek był jak otwarta rana, a on właśnie zaczynał pracę.

Pamiętał ten pierwszy okres: on i Paul w dwóch przestronnych fotelach w foyer Grand Hotelu, zapach drogich perfum i dyskretny szelest gazet, które przeglądali mężczyźni siedzący przy stolikach, i przechodzące obok piękne kobiety w wąskich spódniczkach i czółenkach. Z windy wyszedł mężczyzna wyglądający na dyplomatę, podał im rękę, zwrócił się do niego nazwiskiem, które nie było jego nazwiskiem: Guten Abend, Herr Möller. Würden Sie bitte mitkommen? Wir müssen vielses besprechen.

Czuło się powiew historii, a wiatr wiał zarówno ze wschodu, jak i z zachodu. Praca była przyjemna, uczył się szybko i był dobry. Nie miał wyboru. Zanurzenie się w teraźniejszości było sposobem na radzenie sobie z przeszłością. Herr Möller, bitte, hören Sie mir zu…

Godziny spędzane w samochodzie na śledzeniu, noce, kiedy siedzieli pochyleni nad rejestrami: składali części układanki, zestawiali różne informacje. Spotkanie w pociągu, ręce, które się dyskretnie dotykają, wymiana grzecznościowych formułek, jakieś pozdrowienie i człowiek zostawał sam: Grüsse aus Berlin, Herr Möller. Tak to wyglądało, ale nie tak.

– Wie, że to VAX-y – stwierdza Charles, kiedy dosiada się do Paula. Po chwili skręcają w Folkungagatan. Jezdnia jest pokryta lodem, zużyte zimowe opony citroena ślizgają się w śnieżnej brei. – Ale nie wie, do czego mają być użyte.

– Jesteś pewien? – Paul spogląda na jego nogi. – Pobrudziłeś buty.

– Nie słyszałeś nas?

– Pod koniec były jakieś trzaski.

Charles podnosi kołnierz, wyjmuje niewielki mikrofon, odpina dwa guziki koszuli i zdejmuje kawałki taśmy klejącej, którą był przymocowany. Widzi kawałek skóry, bladej, białej.

– Wyłączyłeś odbiornik? – pyta Charles.

– Tak.

Charles zapina koszulę, otwiera schowek przy siedzeniu pasażera. W środku jest paczka chusteczek. Odkłada sprzęt, wyjmuje chusteczkę, ściera z butów krew.

– Wie, dla kogo ta dostawa? – pyta Paul.

– Nie. To chyba słyszałeś.

Przed nimi jedzie duża ciężarówka. Spaliny dostają się do kabiny, ostra, cierpka woń.

Charles składa zakrwawioną chusteczkę i chowa do kieszeni. W milczeniu jadą na północ, wjeżdżają do tunelu i wkrótce są w samym sercu miasta, w dzielnicy rządowej, w której budynki samą swoją skalą sprawiają, że człowiek czuje się maleńki. To działa.

Dzięki informacjom, które do tej pory udało im się zebrać, wydaje się, że wszystko mają pod kontrolą. Jan Savolainen jest zerem z nerwami zszarpanymi amfetaminą. W ostatnim czasie był chłopcem na posyłki Jakoba Öberga. Öberg to gangster, słynący z przemytu narkotyków i paserstwa. Jego znani im znajomi to: Sigge Cedergren, Leif Skiffer, Clark Olofsson. Znane im adresy to: trzypokojowe mieszkanie w pobliżu kasyna Oxen i kawalerka w Bagarmossen z należącą do niej piwnicą.

Nie jest natomiast jasne, w jaki sposób Öberg i Håkansson się poznali. Håkansson prowadzi firmę Sunitron, handluje elektroniką. Dwudziestego czwartego lutego transport zaadresowany na jego firmę był w drodze do Szwecji. Utknął w Hamburgu, ponieważ coś zwróciło uwagę niemieckiej straży celnej: firma Sunitron wystąpiła o czasowe zwolnienie towarów z cła, co wskazywało na to, że nie zostaną w Szwecji, tylko zostaną przesłane dalej. Dokąd – tego nikt nie wiedział. Poza tym okazało się, że przesyłka zawiera nadajniki i odbiorniki zaawansowanego systemu radarowego, pochodzącego ze Stanów Zjednoczonych. Kiedy następnego dnia rano wezwano Håkanssona na przesłuchanie, okazało się, że chociaż niewiele wiedział o dostawie, wydawał się przekonany, że towar ma zostać w Szwecji. Tak przynajmniej twierdził. Nadajniki i odbiorniki zostały na cle w Hamburgu i gdyby na tym cała historia się skończyła, wszystko zapewne potoczyłoby się inaczej.

Niestety policja postanowiła przeszukać mieszkanie w Täby, należące do niego i jego żony. W garażu znaleziono cztery ciężkie drewniane skrzynie. Na pytanie, co zawierają, odpowiedział, że to urządzenia do klimatyzacji, ale kiedy policja otworzyła skrzynie, okazało się, że są w nich komputery, VAX-y.

Wtedy do sprawy włączono wydział. Komputera VAX 11/782 można używać do celów cywilnych, ale również wojskowych. Można go też użyć do produkcji broni jądrowej.

Problem polegał na tym, że kiedy dwudziestego piątego lutego wieczorem Charles i Paul weszli do mieszkania Håkanssona, żeby zabrać komputery, okazało się, że już ich tam nie ma. Od tej chwili szef wydziału zaczął nałogowo palić.

Komputery zniknęły. Wszystko odbyło się elegancko, jakby się rozpłynęły w powietrzu.

Poinformowali o tym szefa i zapanował chaos. Popielniczka trafiła w ścianę, słuchawka telefonu pękła, kiedy kilka razy uderzył nią o blat biurka, jakby walił młotkiem. Szarobiałe ściany salki konferencyjnej nagle zbliżyły się do siebie, wszyscy oddychali z trudem.

– Ucieszy się, że znaleźliśmy komputery – mówi Paul, skręcając w Hantverkargatan. – Ale jeśli zostaną w Bagarmossen, będziemy musieli zakończyć sprawę. Musimy go przekonać, że powinien je co jakiś czas przenosić. Z Bagarmossen w jakieś inne miejsce, potem w jeszcze inne, a potem może jeszcze gdzie indziej. Wtedy też będą mogły zniknąć w mgnieniu oka, tyle że… – Urywa, wyciąga rękę. Zaciska pięść, prostuje palce, szybko, jakby go coś paliło. – Puf i znikają, tyle że teraz już za naszym przyzwoleniem.

– Nie wystarczy go przekonać. Sam musi do tego dojść.

– Właśnie o to chodzi – stwierdza Paul i zaciska usta.

Charles patrzy na swoje dłonie, na pożółkłe od nikotyny palce. Opiera głowę o zagłówek fotela, zamyka oczy. Tak wielu ludzi okłamują. Cudownie byłoby się chwilę zdrzemnąć. Wkłada rękę do kieszeni, ściska zakrwawioną chusteczkę.

W biurze służb zawsze panował ruch: sekretarki chodziły z segregatorami, przenosiły dokumenty z jednego pokoju do drugiego, słychać było dyskretny stukot obcasów. Urzędnicy wracali z lunchów z płaszczami przewieszonymi przez ręce, sprzątaczka chowała odkurzacz do schowka, ktoś z piętra wyżej wpadał z jakąś sprawą, szedł korytarzem w towarzystwie innych mężczyzn, grzecznie uśmiechniętych, ale patrzących z powagą.

Zwykły powszedni dzień, wszystko wydaje się proste, niegroźne.

Szef pali chesterfielda, jedyne przyzwoite amerykańskie papierosy. Ostatnio pali coraz więcej, jeśli wierzyć jego sekretarce, a pewnie należy. Wszyscy wiedzą, że jest pod presją.

– A więc wiemy, gdzie są – mówi szef. Przesuwa szklankę z wodą i przygląda się jej, zanim wypija łyk.

– Zgadza się. – Paul przekłada kartkę raportu. – Wiemy, że pochodzą z Ameryki i że dotarły do Szwecji przez Afrykę Południową i Niemcy.

– Wiemy, jak się tu znalazły?

– Nie. Nie wiemy, kiedy to się stało ani dlaczego, ani kto je przeniósł z Täby do Bagarmossen. Gdyby nie Charles – dodaje – nie wiedzielibyśmy nawet, że istnieją.

Szef zerka na szklankę, potem na blat biurka.

– Dobra robota, Levin. – Z kieszonki koszuli wyjmuje paczkę papierosów. – Wiemy, do kogo miały trafić?

– Podejrzewamy, że w to samo miejsce, w które miała trafić aparatura radarowa zatrzymana w Hamburgu.

– Zapewne tak, ale pytanie brzmi: dokąd?

Szef drąży. Zapewne wie, że pytanie jest retoryczne, ale może chce sprawdzić, czy nie kłamią.

– Mogą mieć kilka miejsc docelowych – mówi Charles powoli. – Węgry, Bułgaria, może Związek Radziecki. Ale podejrzewamy, że chodzi o Niemcy Wschodnie.

– Ja też. – Szef zapala papierosa. – Niech to szlag.

Wstaje, podchodzi do okna, ręce trzyma w kieszeniach, w kąciku ust tkwi papieros. Ściany w jego gabinecie są zastawione półkami z ciężkimi segregatorami, podręcznikami, nieoznaczonymi teczkami na dokumenty. Między dwoma regałami wisi jego mundur. Podłogę pokrywa dywan, wygląda na drogi. Zapach papierosów i męskiej wody toaletowej miesza się ze sztucznym zapachem z klimatyzacji.

Ma nos w kształcie wielkiego kranu, a uśmiecha się, tylko kiedy może coś na tym zyskać. Ale nawet kiedy to robi, jego uśmiech jest połowiczny i chłodny, jego oczy nigdy się nie śmieją. Trudno go oddzielić od branży, w której pracuje, jego fach widać w jego ruchach, uczuciach, w jego sercu. Ludzie mówią, że jak tylko objął stanowisko, zlecił wykonanie dodatkowej izolacji ścian, bo nie chciał, żeby cokolwiek wydostawało się na zewnątrz. Człowieka zdradzają niepozorne dźwięki: to, jak się wierci na krześle, jak poprawia kołnierz koszuli albo odkasłuje, kiedy jest zdenerwowany. U niego te dźwięki są wzmocnione, ostre.

– A Savolainen? – pyta zamyślony. – To jego widziałeś?

– Tak.

– Więc Öberg ma związek ze sprawą. Jeśli w grę wchodzi NRD, to posłużyli się porządnym szwedzkim łobuzem. Tego się nie spodziewałem.

– Jeśli w grę wchodzi NRD, to mogli o tym nie wiedzieć – mówi Paul. – Ten łańcuch może mieć wiele ogniw.

– Na pewno wiedzieli – stwierdza szef ponuro. – Takie rzeczy się wie. Zawsze. Pytanie, czy wiedzą, że my wiemy, gdzie one są.

– Nie – mówi Charles.

– Jesteście pewni?

– Tak.

Za oknem przelatuje sznur ptaków. Szef chyba nawet ich nie zauważa. Może zamknął na chwilę oczy. Dłonie Charlesa są wilgotne. Kiedy je odrywa od blatu biurka, pot zostawia ślad na lśniącym drewnie. Przesuwa po nim ręką, wyciera dłonie o uda.

– Załatwcie mieszkanie i pilnujcie piwnicy w Bagarmossen. Muszę wiedzieć, czy Öberg pracuje dla Håkanssona, czy dla kogoś innego. Rozmawialiście z nim?

– Z Öbergiem? – upewnia się Charles. – Nie.

– A z Savolainenem, jego pomocnikiem? Rozmawialiście z nim?

– Nie – kłamie Charles. Bez chwili wahania, niemal odruchowo.

Przywykł.

– To prawda?

– Tak.

– I niech tak zostanie. Nie kontaktujcie się z nim – mówi szef i wydmuchuje dym, który natychmiast zamienia się w chmurę wokół jego głowy. – Obserwujcie i dokumentujcie wszystko. Nie ingerujcie, chyba że wbrew naszym przewidywaniom sprawy zajdą tak daleko, że nagle okaże się, że komputery dostały skrzydeł i już są w drodze do granicy.

– Mogę spytać, skąd ta niezwykła ostrożność? – wchodzi mu w słowo Paul.

– Jesteśmy ostrożni… – zaczyna szef i urywa. Kaszle. Papieros wypada mu z ust, ląduje na podłodze. – Jesteśmy ostrożni, bo w czerwcu premier wybiera się z wizytą do NRD. Wczoraj zapadła decyzja. Jeśli to tam mają trafić komputery i jeśli nie uda nam się temu zapobiec, to będzie niezła awantura.

Paul wygładza fałdkę na spodniach. Nonszalanckim, niemal prowokującym gestem. Szef zerka na papierosa, który leży i żarzy się obok jego lewego buta. Wzdycha, gasi go, przydeptując podeszwą, nie wyjmuje rąk z kieszeni.

– Zastanawiam się, czy za dużo nie ryzykujemy, pozwalając im zostać w tej piwnicy w Bagarmossen. Pewnie postoją tam kilka tygodni. Takie sprawy, niezależnie od tego, czy towar w końcu trafi do NRD, czy do innego kraju na wschodzie, zajmują dużo czasu.

– Zawsze ryzykujemy. To jest wpisane w naszą pracę.

– Więc mamy tam zostawić tę całą elektronikę? Wiedząc, że może chodzić o wyposażenie, które prawdopodobnie zostanie użyte przez komunistów do celów wojskowych?

– A co, do diabła, proponujesz? Mam wziąć te VAX-y na komendę?

– Oczywiście, że nie – mówi Paul i marszczy brwi. – Chodzi mi tylko o to, że…

– Wiem, o co ci chodzi – przerywa mu szef. – Uważasz, że lepiej, żeby były w ruchu, że należy zmusić drania, żeby je co jakiś czas przenosił. Zwykle tak robiliśmy.

– Zwracam po prostu uwagę na ryzykowny punkt planu. Tego ryzyka można uniknąć.

– Przenoszenie aparatury przez jakichś gangsterów nie jest ryzykowne?

– Jest – mówi Paul i rozkłada ręce. O dziwo, wydaje się, że jest szczery, co jest naprawdę imponujące. – Oczywiście, że jest – powtarza.

Szef milczy.

– Jest jeszcze coś, co przemawia za tym, żeby zmusić ich do przeniesienia VAX-ów – wtrąca Charles.

– A mianowicie?

Ostrożnie.

– Takie ruchy wymagają udziału większej liczby osób. Ktoś będzie musiał im pomóc. A wtedy poweźmiemy kroki, żeby dotrzeć do ich współpracowników. Jeśli będziemy wystarczająco sprytni, może nawet dotrzemy do kilku enerdowców.

Szef sięga po kolejnego papierosa, trzyma go między palcami.

– To kusząca myśl.

Znów milczy, tym razem dłużej. Charlesowi kręci się w głowie, ma mdłości. W ustach zbiera mu się ślina. Przełyka ją.

– Jak ich zmusimy do przeniesienia komputerów? – pyta szef. – Jak, nie ujawniając się, zmusimy do tego kogoś, kto nie wie, że go śledzimy?

Paul się śmieje. Może dlatego, że wszystko to jest grą. W dzieciństwie, kiedy grał w gry strategiczne, zawsze czuł podniecenie, kiedy udało mu się przewidzieć ruch przeciwnika, a jeszcze większe, kiedy zdołał zwabić go w pułapkę.

– Z takimi drobiazgami zawsze sobie radzimy – mówi.

– Z drobiazgami – powtarza szef i zaczyna chichotać. Starszy pan nagle zamienia się w małego chłopca.

czerwiec 2014

Kupiłem samochód. Beżowego opla kadetta, rocznik tysiąc dziewięćset siedemdziesiąty ósmy, silnik cztery cylindry, dwudrzwiowy. Tanio, od dość podejrzanego faceta z Högdalen. Poznałem go przy okazji sprawy pobicia. Przez dłuższy czas nie było do końca wiadomo, czy był sprawcą, czy ofiarą. Silnik pracuje jak silnik starego odkurzacza, na drodze nikt nie ustępuje mi miejsca. Sam go nienawidzi, a Birck na jego widok zaczął przewracać oczami. Ale mnie się podoba, lubię go, może dlatego, że wygląda dokładnie tak, jak ja w tej chwili się czuję.

Bruket to cofnięta w głąb lądu osada, niewielka polanka w środku dużego lasu. Wzdłuż szosy rosną gęste lasy świerkowe, tak gęste, że mniejsze drzewa brązowieją, bo przez gałęzie nigdy nie dociera do nich słońce. Powietrze, początkowo suche i gorące, zrobiło się wilgotne i duszne. Jest wigilia świętego Jana. Midsommar.

Pamiętam, że kiedyś była tu huta szkła. Pewnie stąd znam nazwę miasteczka. Moi rodzice mają komplet zrobionych tam kieliszków. Jadę szosą, las robi się nieco bardziej przejrzysty, mijam dawne tereny huty. Była duża, znacznie większa, niż myślałem. Za wysokim ogrodzeniem wznoszą się budynki, a raczej ich szare szkielety. Droga jest zaniedbana, upał sprawia, że pęka, krwawi przez szpary i szczeliny.

Wjeżdżam na rynek. Widok robi wrażenie: przywodzi na myśl wspomnienia dawnej społeczności, niewielkiej, ale jednak społeczności.

Kontrast między ponurym wnętrzem samochodu a mocnym białym słońcem na zewnątrz sprawia, że mrużę oczy. Jest niewiarygodnie gorąco.

Nie wiem, czego się spodziewałem. Że wszystko zastygnie w bezruchu na widok obcego samochodu zatrzymującego się na rynku? Że ludzie uniosą brwi i zaczną się do mnie zbliżać powolnym krokiem, z wyczekiwaniem w oczach? Że ktoś dźgnie mnie palcem w klatkę piersiową i powie, że zabłądziłem i że lepiej będzie, jeśli pojadę dalej?

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki