Spis treści

Okładka

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

KSIĘGA PIERWSZA

Rozdział pierwszy

Rozdział drugi

Rozdział trzeci

Rozdział czwarty

Rozdział piąty

Rozdział szósty

Rozdział siódmy

Rozdział ósmy

Rozdział dziewiąty

Rozdział dziesiąty

Rozdział jedenasty

Rozdział dwunasty

Rozdział trzynasty

Rozdział czternasty

Rozdział piętnasty

KSIĘGA DRUGA

Rozdział pierwszy

Rozdział drugi

Rozdział trzeci

Rozdział czwarty

Rozdział piąty

Rozdział szósty

Rozdział siódmy

Rozdział ósmy

Rozdział dziewiąty

Rozdział dziesiąty

Rozdział jedenasty

Rozdział dwunasty

Rozdział trzynasty

Rozdział czternasty

KSIĘGA TRZECIA

Rozdział pierwszy

Rozdział drugi

Rozdział trzeci

Rozdział czwarty

Rozdział piąty

Rozdział szósty

Rozdział siódmy

Rozdział ósmy

Rozdział dziewiąty

Rozdział dziesiąty

Rozdział jedenasty

KSIĘGA CZWARTA

Rozdział pierwszy

Rozdział drugi

Rozdział trzeci

Rozdział czwarty

Rozdział piąty

Rozdział szósty

Rozdział siódmy

Rozdział ósmy

Rozdział dziewiąty

Rozdział dziesiąty

Rozdział jedenasty

Przypisy końcowe

Wszystkie rozdziały dostępne są w pełnej wersji książki

Tytuł oryginału:
DEMELZA

Redakcja:
Beata Kołodziejska

Projekt okładki:
Cover Image of Eleanor Tomlinson:

Photography Mike Hogan © Mammoth Screen Limited 2014. All rights reserved.

Adaptacja okładki:
Magdalena Zawadzka/Aureusart

Korekta:
Igor Mazur

Redaktor prowadzący:
Anna Brzezińska

Copyright © Winston Graham 1945. All rights reserved.
Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Czarna Owca, 2016
Copyright © for the Polish translation by Tomasz Wyżyński

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy plik jest objęty ochroną prawa autorskiego i zabezpieczony znakiem wodnym (watermark).

Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku. Rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody właściciela praw jest zabronione.

Wydanie I

ISBN 978-83-8015-168-0

Wydawnictwo Czarna Owca Sp. z o.o.
ul. Alzacka 15a, 03-972 Warszawa
www.czarnaowca.pl
Redakcja: tel. 22 616 29 20; e-mail: redakcja@czarnaowca.pl
Dział handlowy: tel. 22 616 29 36; e-mail: handel@czarnaowca.pl
Księgarnia i sklep internetowy: tel. 22 616 12 72; e-mail: sklep@czarnaowca.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.

KSIĘGA PIERWSZA

Rozdział pierwszy

Burza, która rozpętała się w chwili narodzin Julii, mogła być proroctwem.

Maj to nie czas wichur, lecz pogoda w Kornwalii jest wyjątkowo kapryśna. Wiosna była dość ładna, podobnie jak zima i lato poprzedniego roku – ciepła, słoneczna i łagodna. Pola pokryły się bujną zielenią. Jednak maj okazał się deszczowy i wietrzny, gdzieniegdzie ucierpiały pąki kwiatów, a źdźbła traw pochyliły się ku ziemi, jakby szukały wsparcia.

W nocy piętnastego maja Demelza poczuła pierwsze bóle, ale nawet wtedy nic nie powiedziała. Przez chwilę ściskała jedną z kolumienek łóżka i zastanawiała się, co się dzieje. Oczekiwała na zbliżający się poród z filozoficznym spokojem i nigdy nie niepokoiła Rossa fałszywymi alarmami. Teraz również nie chciała tego robić. Poprzedniego wieczoru pracowała w swoim ukochanym ogrodzie, gdzie okopywała młode rośliny, a o zmroku znalazła małego jeża i bawiła się z nim. Usiłowała go karmić chlebem i poić mlekiem. Wróciła do domu dopiero wtedy, gdy niebo się zachmurzyło i zrobiło się zimno.

Bóle, które pojawiły się w środku nocy, mogły być po prostu skutkiem zmęczenia.

Ale kiedy poczuła się tak, jakby ktoś klęczał na jej kręgosłupie i próbował go złamać, zrozumiała, że jest inaczej.

Dotknęła ramienia Rossa. Natychmiast się obudził.

– Co tam?

– Chyba musisz iść po Prudie – powiedziała.

Usiadł.

– Dlaczego? Czyżby…

– Mam bóle – odrzekła spokojnie. – Myślę, że powinieneś iść po Prudie.

Szybko wstał i usłyszała trzask krzesiwa. Po chwili hubka się zatliła i Ross zapalił świecę. Płomyk oświetlił sypialnię: grube drewniane belki na suficie, kotarę nad drzwiami poruszającą się z powodu przeciągu, niski fotel pod oknem obity szorstkim materiałem z wełny, buty zrzucone z nóg przez Demelzę, jeden odwrócony podeszwą do góry, teleskop Joshui, fajkę Rossa, książkę Rossa, chodzącą muchę.

Popatrzył na żonę i od razu zrozumiał. Uśmiechnęła się blado, przepraszająco. Podszedł do stolika przy drzwiach i nalał jej kieliszek brandy.

– Wypij. Wyślę Juda po doktora Choake’a. – Zaczął się ubierać.

– Nie, nie, Ross. Nie wzywaj go jeszcze. Jest środek nocy. Na pewno śpi.

Już od kilku tygodni sprzeczali się, czy poród powinien odbierać Thomas Choake. Demelza dobrze pamiętała, że jeszcze rok temu pracowała w Namparze jako służąca. Choake, choć był tylko medykiem, miał niewielką posiadłość zakupioną za posag żony, co sprawiało, że gardził osobami z niższych klas społecznych takimi jak Demelza. Co prawda później poślubiła Rossa i stała się panią Poldark. Potrafiła grać dobrze wychowaną, kulturalną damę i robiła to zręcznie, lecz przed doktorem niczego by nie ukryła. Gdyby poczuła naprawdę okropny ból, niemal na pewno przeklinałaby jak dawniej słowami, których nauczyła się od ojca, a nie tylko wołała „Na Boga!” albo „Ojej!” niczym egzaltowana dama cierpiąca na migrenę. Demelza nie wyobrażała sobie, że może urodzić dziecko, jednocześnie udając kulturalną żonę właściciela ziemskiego.

Poza tym nie chciała, by poród odbierał mężczyzna. Wydawało jej się to nieprzystojne. Szwagierka Elizabeth korzystała z pomocy Choake’a, lecz była arystokratką z krwi i kości, a członkowie jej klasy patrzyli na wszystko inaczej. Demelza wolałaby, by towarzyszyła jej stara ciotka Betsy Triggs z Mellin, która handlowała sardynkami i miała duże doświadczenie w odbieraniu porodów.

Jednak Ross okazał się bardziej uparty i postawił na swoim. Demelza spodziewała się, co powie.

– W takim razie Choake się obudzi! – rzucił szorstko i wyszedł z sypialni.

– Ross! – zawołała za nim. Ból na chwilę ustał.

– Tak? – Światło świecy padało na jego prawy policzek, na którym widniała stara blizna. Miał mocno zarysowaną szczękę, inteligentną twarz i ciemne, zmierzwione włosy z leciutkim miedzianym odcieniem; nie zapiął koszuli pod szyją. Pomyślała, że jest największym arystokratą spośród nich wszystkich… Była dumna, że łączy ją prawdziwa bliskość z tym pełnym rezerwy mężczyzną…

– Czy mógłbyś? – spytała. – Zanim wyjdziesz…

Podszedł z powrotem do łóżka. Wyrwany nagle ze snu, czuł zdenerwowanie z powodu zbliżającego się porodu, lecz również ulgę, że wszystko wkrótce się skończy. Kiedy pocałował żonę, zauważył kropelki potu na jej twarzy. Przepełnił go lęk i współczucie. Ujął w dłonie twarz Demelzy, odgarnął czarne włosy i spoglądał przez chwilę w jej ciemne oczy. Nie płonął w nich psotny ognik, który często się tam pojawiał, ale nie było też strachu.

– Niedługo wrócę. Wrócę jak najszybciej.

Demelza machała dłonią na znak sprzeciwu.

– Nie, Ross, nie. Po prostu idź i zawołaj Prudie, to wszystko. Wolę… wolę, żebyś mnie nie widział w tym stanie.

– A co z Verity? Chciałaś, żeby była przy tobie Verity.

– Powiesz jej rano. Nie powinniśmy jej tu ściągać w środku nocy. Poślij po nią rano.

Znów ją pocałował.

– Powiedz, że mnie kochasz, Ross – poprosiła.

Spojrzał na nią ze zdziwieniem.

– Wiesz, że cię kocham!

– I powiedz, że nie kochasz Elizabeth.

– Nie kocham Elizabeth. – Co innego miał powiedzieć, skoro sam nie znał prawdy? Nie lubił ujawniać swoich najskrytszych uczuć, lecz teraz nie potrafił pomóc żonie i mógł tylko wesprzeć ją słowami. – Jesteś dla mnie najważniejsza na świecie – rzekł. – Pamiętaj o tym. Moi krewni, przyjaciele… a także Elizabeth, dwór i kopalnia… dla ciebie rzuciłbym to wszystko w diabły i ty o tym wiesz… musisz wiedzieć. A jeśli nie wiesz, to zmarnowałem spędzone z tobą miesiące i nie zmienią tego żadne słowa, które mógłbym wypowiedzieć. Kocham cię, Demelzo, i jestem z tobą bardzo szczęśliwy. I dalej będziemy szczęśliwi. Pamiętaj o tym, najdroższa. Nikt inny nie może dać mi szczęścia, pamiętaj o tym.

– Będę o tym pamiętać, Ross – odparła, zadowolona, że to usłyszała.

Jeszcze raz ją pocałował, po czym odwrócił się i zapalił więcej świec. Wyszedł szybko z sypialni, gorący wosk kapał mu na rękę. W ciągu nocy wiatr osłabł i czuł tylko słabe podmuchy. Nie wiedział, która jest godzina, lecz miał wrażenie, że było koło drugiej.

Otworzył drzwi w sieni i wszedł do sypialni, gdzie spali Jud i Prudie. Źle dopasowane drzwi uchyliły się z przeciągłym skrzypnięciem, które zlało się z powolnym chrapaniem Prudie. Ross prychnął z niesmakiem, zdegustowany smrodem potu i ginu. Nocne zimne powietrze może być groźne, lecz mogli przewietrzyć przynajmniej w ciągu dnia.

Podszedł do łóżka, rozsunął zasłony, chwycił Juda za barki i nim potrząsnął. Dwa wielkie przednie zęby służącego przywodziły na myśl nagrobki. Znów nim potrząsnął, tym razem gwałtownie. Judowi spadła z głowy szlafmyca i na łysą czaszkę skapnęła kropla wosku. Obudził się. Zaczął przeklinać, po czym zobaczył Rossa, usiadł i potarł się ręką po głowie.

– Co tam, panie?

– Demelza źle się czuje. – Czy mógł nazywać żonę panią w rozmowie z człowiekiem, który pracował w Namparze, gdy pojawiła się jako trzynastoletnia obdarta znajda? – Masz natychmiast pojechać po doktora Choake’a. I obudź Prudie. Ona też będzie potrzebna.

– Co jej dolega?

– Ma bóle porodowe.

– Aaa, takie buty… – Jud zmarszczył brwi i przyjrzał się grudce wosku zeskrobanej z czaszki. – Ja i Prudie damy se radę, panie. Prudie zna sie na porodach. Ludziska zawsze robią o to moc hałasu, ale z czasem można sie nauczyć. Nie jest to łatwe, ale jak sie chwyci, o co chodzi…

– Wstawaj!

Jud wygramolił się z łóżka, czując, że Ross może za chwilę wpaść we wściekłość. Obudzili Prudie, która wytarła nos rogiem koszuli nocnej. Na jej wielką lśniącą twarz opadały tłuste czarne włosy.

– O Boże jedyny, zajme sie naszą kruszynką. Biedna dzieweczka. – Wkładała na koszulę brudny płaszcz. – Wiem, jako było z moją mateńką. Opowiadała, jakem sie rodziła. Ciężko wychodziłam. Gadała, że okrutnie sie męczyłam. Wyglądałam jak biedna myszka i nikt nie wierzył, że doczekam chrztu…

– Idź do niej jak najszybciej! – rozkazał Ross. – Wyprowadzę Czarnulkę ze stajni. Chcesz jechać na oklep, Jud?

– Może jeszcze z gołymi nogami? – odparł ponuro służący. – Wystarczy, że koń raz sie potknie po ciemniaku, a potem człek spada na łeb, łamie kark i co wtedy?

Ross zbiegł po schodach. Po drodze spojrzał na nowy zegar, który kupił z Demelzą do salonu. Była za dziesięć trzecia. Niedługo świt. Dzień powinien przynieść trochę ulgi, bo przy świecach wszystko wydaje się groźniejsze.

W stajni osiodłał drżącymi rękoma Czarnulkę, powtarzając sobie, że przechodzi przez to każda kobieta: we wsiach otaczających Namparę ciąże i porody następowały rok po roku z nużącą regularnością. Musiał osiodłać konia dla Juda. Jeśli ten dureń spadnie, może wrócić dopiero za kilka godzin. Sam pojechałby po Choake’a, ale obawiał się zostawić Demelzę samą z Paynterami.

Jud stał koło krzaka bzu przed wejściem do dworu i zapinał spodnie.

– Nie wiem, czy zobacze droge – powiedział. – Ciemno jak w dupie. Po prawdzie, trzeba mi latarni na żerdzi. Długiej żerdzi, cobym se…

– Wskakuj na konia, bo dostaniesz żerdzią po łbie!

Jud zajął miejsce w siodle.

– Co robić, jak doktór nie bedzie chciał przyjechać?

– Przywieź go siłą – odpowiedział Ross i klepnął Czarnulkę w zad.

Kiedy Jud przejechał przez bramę dworu w Fernmore, gdzie mieszkał Thomas Choake, zauważył z pogardą, że budynek jest niewiele większy od dużego wiejskiego domu, choć doktor zachowywał się tak wyniośle, jakby mieszkał w pałacu Blenheim. Zsiadł i zastukał do drzwi. Dom otaczały wielkie sosny, a wrony i kawki już się obudziły i latały dokoła, skrzecząc głośno. Jud uniósł głowę i pociągnął nosem. Przez cały poprzedni dzień ptaki w Namparze również były niespokojne.

Po siódmym uderzeniu nad drzwiami zaskrzypiało okno i pojawiła się głowa w szlafmycy jak kukułka wyskakująca z zegara.

– Cóż to, człowieku?! O co chodzi?! Czemu robisz taki piekielny hałas?!

Jud poznał po głosie i nastroszonych brwiach, że obudził właściwego ptaszka.

– Przysłał mnie kapitan Poldark – odpowiedział. – Dem… eee… pani Poldark zachorzała i jest pan migiem potrzebny.

– Jaka pani Poldark, gamoniu? Co za pani Poldark?

– Pani Demelza Poldark. Z Nampary. Niedługo ma rodzić.

– I co z nią? Źle się czuje?

– Tak. Przyszedł jej czas.

– Bzdury, gamoniu! Widziałem ją w zeszłym tygodniu i mówiłem kapitanowi Poldarkowi, że poród będzie dopiero w czerwcu. Przekaż im, że podtrzymuję swoje zdanie.

Okno się zatrzasnęło.

Jud Paynter zajmował się głównie sobą i nie interesowało go prawie nic innego, ale czasami przypadek sprawiał, że robił coś pożytecznego. Tym razem tak właśnie było. Zbliżający się poród Demelzy spowodował, że w zimną majową noc Ross wyrzucił go na dwór z ciepłego łóżka bez kapki rumu na drogę, lecz teraz Jud przypomniał sobie, że Ross jest jego panem, a Demelza córką górnika.

Trzy minuty później doktor Choake znów wystawił głowę przez okno.

– Cóż znowu, gamoniu?! Rozbijesz drzwi!

– Kazali mi pana przywieźć.

– Bezczelny łotrze! Każę cię wychłostać!

– Gdzie pana chabeta? Wyprowadze zwierze, a pan nakładaj galoty.

Medyk cofnął głowę. Po chwili w tle rozległ się sepleniący głosik Polly Choake i w oknie mignęła pokryta loczkami głowa. Naradzali się. W końcu Choake zawołał chłodnym tonem:

– Musisz zaczekać, gamoniu! Zejdziemy za dziesięć minut.

Jud wystarczająco dobrze znał szczególne słownictwo medyka, by rozumieć, że Choake ma na myśli tylko siebie.

Wyruszyli dwadzieścia jeden minut później w lodowatym milczeniu. Gawrony w dalszym ciągu krążyły po niebie, kracząc; w okolicy kościoła w Sawle panował wielki hałas. Wstawał świt. Na północnym wschodzie ukazały się zielonkawe pastwiska, a na wschodzie zapłonęła jasnopomarańczowa łuna zwiastująca rychły wschód słońca. Po wichurach ostatnich dni poranek zdawał się dziwnie spokojny. Kiedy mijali kopalnię Grambler, wyprzedzili grupę dziewcząt, które szły ze śpiewem do pracy przy sortowaniu rudy – ich czyste, młode głosy wydawały się słodkie jak poranek. Jud zauważył, że wszystkie owce Willa Nanfana stłoczyły się w najbardziej osłoniętym narożniku pola.

Spokojna jazda nieco złagodziła irytację doktora Choake’a, bo po przybyciu do Nampary nie skarżył się, lecz sztywno powitał Rossa i poczłapał na górę. W sypialni przekonał się, że nie był to fałszywy alarm. Spędził pół godziny z Demelzą, tłumacząc, że powinna być dzielna i że nie ma się czego obawiać. Później, ponieważ wydawała się zdenerwowana i spocona, zaczął podejrzewać gorączkę i dla pewności puścił jej krew. Zabieg sprawił, że poczuła się bardzo źle, co usatysfakcjonowało Choake’a, ponieważ, jak stwierdził, to dowód, że w organizmie Demelzy krążyły złe humory, a jego kuracja zapobiegła rozwojowi febry. Powinna co godzinę pić napar z kory peruwiańskiej, aby zapobiec nawrotowi gorączki. Później pojechał do domu na śniadanie.

Ross polewał się wodą pod pompą, próbując zmyć miazmaty nocy, a kiedy wrócił do dworu, zauważył tęgiego mężczyznę jadącego konno w górę doliny. Zawołał Jinny Carter, która codziennie przychodziła pracować w domu i dopiero co przybyła.

– To doktor Choake?

Jinny pochyliła się nad własnym dzieckiem, które przyniosła w nosidełku na plecach i umieściła w koszu w kuchni.

– Tak, panie. Powiedział, że dziecko urodzi się najwcześniej przed obiadem. Ma wrócić przed dziewiątą albo dziesiątą.

Ross odwrócił się, by ukryć irytację. Jinny patrzyła na niego z oddaniem.

– Kto ci pomagał rodzić dzieci? – spytał.

– Matka, panie.

– Mogłabyś ją przyprowadzić, Jinny? Chyba bardziej ufam twojej matce niż temu staremu durniowi.

Zarumieniła się zadowolona.

– Tak, panie. Zaraz po nią pójdę. Bardzo chętnie przyjdzie. – Zrobiła ruch, jakby chciała odejść, po czym popatrzyła na córeczkę.

– Dopilnuję, żeby nic jej się nie stało – powiedział Ross.

Spoglądała na niego przez chwilę, wreszcie chwyciła biały czepek i wybiegła z kuchni.

Ross zajrzał do niskiej sieni i stanął u stóp schodów, lecz nie podobała mu się panująca cisza. Wszedł do salonu, nalał sobie kieliszek brandy, spojrzał na Jinny podążającą szybkim krokiem w stronę Mellin i wrócił do kuchni. Mała Kate leżała na plecach, wierzgała, gaworzyła i śmiała się do niego. Miała dziewięć miesięcy i nigdy nie widziała ojca, który odsiadywał w więzieniu w Bodmin dwuletni wyrok za kłusownictwo. W odróżnieniu od dwojga starszych dzieci, podobnych do ojca, mała Kate odziedziczyła wygląd po Martinach: miała piaskowe włosy, błękitne oczy i drobniutkie piegi na czubku perkatego noska.

Tego ranka nie rozpalono ognia i nie przygotowano śniadania. Ross rozgrzebał popiół, lecz nie tlił się w nim żar, toteż wziął trochę chrustu służącego za podpałkę i zaczął krzesać ogień, zastanawiając się z irytacją, gdzie się podział Jud. Wiedział, że potrzebna będzie gorąca woda, ręczniki i miednice; niczego nie przygotowano. Niech diabli porwą impertynencję Choake’a, który nie raczył nawet porozmawiać z Rossem przed odjazdem.

Od pewnego czasu ich relacje były chłodne. Ross nie lubił infantylnej żony doktora, która plotkowała na temat Demelzy, a gdy kogoś nie lubił, trudno mu było to ukryć. W tej chwili wściekał się, że jest na łasce i niełasce upartego, napuszonego głupca, jedynego lekarza w okolicy.

Kiedy rozpalił ogień, do kuchni wszedł Jud. Przez otwarte drzwi wpadły do domu podmuchy wiatru.

– Duje jak diabli – powiedział służący, spoglądając na Rossa przekrwionymi oczyma. – Widział pan te długie czarne fale, co?

Ross niecierpliwie skinął głową. Od wczorajszego popołudnia morze dziwnie się zachowywało.

– Fale sie łamio nie tak jak zawsze. Chyba nigdym czego takiego nie widział. Jakby ich kto chłostał batem. Ni ma już martwej fali i morze jest bielutkie jak broda starego Joego Triggsa.

– Popilnuj Kate, Jud – powiedział Ross. – I przygotuj śniadanie. Ja idę na górę.

Ross przez cały czas słyszał szum wiatru wiejącego nad oceanem. Kiedy wyjrzał przez okno sypialni, zauważył, że martwa fala rzeczywiście zniknęła i morze pokrywają drobne fale pokryte białą pianą. Nieustannie wpadały na siebie, zderzały się pod różnymi kątami i łamały. Wiatr nad lądem nie był jeszcze silny, lecz na morzu widać było gdzieniegdzie wiry powietrzne unoszące się nad powierzchnią wody, groźne, przypominające spiralne kłęby dymu.

Kiedy przebywał w sypialni, Demelza z całych sił starała się zachowywać normalnie, ale wiedział, że chce, by wyszedł. Nie mógł jej pomóc.

Niepocieszony zszedł na dół i powitał panią Martin, żonę Zacky’ego, matkę Jinny, kobietę o płaskiej twarzy, w okularach. Weszła do kuchni wraz z pięciorgiem dzieci – dwojgiem starszych dzieci Jinny i trojgiem własnych – i wyjaśniła Rossowi, że nie miała ich z kim zostawić. Kichnęła, przywitała się z Judem, spytała o Prudie, skomentowała, że czuć smażoną wieprzowinę, spytała, jak się czuje Demelza, i stwierdziła, że jest trochę zakatarzona, ale przed wyjściem z domu wypiła rozgrzewający napar. Zakasała rękawy, kazała Jinny przygotować wywar z jarmużu i napar z serdecznika, pomagające kobietom w czasie porodu bardziej niż wszelkie medykamenty ordynowane przez lekarzy, a następnie poszła na górę, nim ktokolwiek się odezwał.

Wylęknione dzieci zajęły wszystkie krzesła w kuchni. Siedziały, przywodząc na myśl kręgle na jarmarku, które za chwilę zostaną przewrócone. Jud podrapał się po głowie, splunął w ogień i zaklął.

Ross wrócił do salonu. Na stole leżała robótka na szydełku, którą Demelza zajmowała się poprzedniego wieczoru, a obok leżało czasopismo o modzie pożyczone przez Verity – nowość przywieziona z Londynu. Salon wydawał się trochę zakurzony i panował w nim lekki bałagan.

Był kwadrans po szóstej.

Tego ranka nie śpiewały ptaki. Przed chwilą na trawę padł promień słońca, lecz szybko zgasł. Ross popatrzył na wiązy, które kiwały się do przodu i do tyłu w szaleńczym tempie. Jabłonie znajdujące się w bardziej osłoniętym miejscu wyginały się w spokojniejszym rytmie. Po niebie pędziły ciężkie obłoki.

Wziął do ręki książkę. Przebiegł wzrokiem stronicę, lecz niczego nie zrozumiał. W dolinie zaczął wyć wiatr. Do salonu weszła pani Martin.

– I co?

– Jest dzielna, kapitanie. Prudie i ja damy sobie radę, niech się pan nie turbuje. Nim stary doktor Tommie wróci, będzie po wszystkim.

Ross odłożył książkę.

– Jesteś pewna?

– Cóż, urodziłam jedenastkę dzieciaków, a potem odbierałam trójkę Jinny. Do tego bliźniaki Betty Nanfan i czwórkę Sue Vigus, pierwsze trzy nieślubne. – Pani Martin zabrakło palców, by liczyć odebrane porody. – To nie będzie proste, nie jak u Jinny, ale dobrze się sprawimy, niech się pan nie boi. Wezmę brandy i dam dziewczynie kapkę, by się uspokoiła.

Dwór nagle zadrżał w porywie wichury. Ross stał i spoglądał na burzowy poranek. Narastająca w nim złość na Choake’a szukała ujścia niczym nadchodzący sztorm. Zdrowy rozsądek podpowiadał, że Demelzie nic nie będzie, ale rozwścieczała go myśl, że nie ma przy niej lekarza. Cierpiała, a pomagały jej tylko dwie stare niezdarne kobiety.

Poszedł do stajni, prawie nie zwracając uwagi na zaczynający się sztorm.

Zatrzymał się przed wrotami stajni i popatrzył na plażę Hendrawna. Spostrzegł, że przy brzegu tryskają w górę fontanny pyłu wodnego, zdmuchiwane przez wichurę. Część klifów zasnuwały obłoki.

Otworzył wierzeje, lecz wiatr wyrwał mu je z rąk i zatrzasnął. Ross zatoczył się i oparł o ścianę stajni. Rozejrzał się i zrozumiał, że wichura jest zbyt silna, by mógł jechać konno. Ruszył piechotą w górę doliny. Miał do przebycia zaledwie trzy kilometry.

Gdy skręcił za róg dworu, obsypał go grad grudek ziemi, liści, trawy i niewielkich gałązek. Za jego plecami wicher wydzierał morzu ogromne łyki wody i ciskał je w niebo. Kiedy indziej Ross niepokoiłby się szkodami w uprawach, lecz teraz wydawało się to drobnostką. Nie była to zwykła wichura, tylko nagły huragan, jakby wściekłość gromadząca się od miesięcy musiała znaleźć ujście i wyładować się w ciągu godziny. W strumieniu leżał ułamany konar wiązu. Ross minął go, zastanawiając się, czy zdoła dotrzeć do szczytu wzgórza.

Usiadł wśród zrujnowanych budynków kopalni Wheal Maiden, łapał oddech i masował posiniaczoną dłoń, a tymczasem wiatr wyrywał kawałki zaprawy murarskiej z ponurych ścian z granitowego ciosu i wył ogłuszająco w dziurach i szczelinach.

Minąwszy sosnowy zagajnik, Ross poczuł straszliwą siłę wichury wiejącej nad równiną Grambler, niosącej krople wody, piasek i żwir. Miał wrażenie, że huragan orze ziemię i porywa sypką glebę, młode liście i drobne kamienie. Ciemne, podobne do podartych szmat obłoki, z których padały strumienie deszczu, pędziły po niebie, jakby uciekały przed gniewem Boga.

We dworze w Fernmore doktor Choake siadał do śniadania.

Zjadł nerki cielęce i pieczoną szynkę i zastanawiał się, czy spróbować wędzonego dorsza, nim służąca zaniesie go żonie, która miała zwyczaj spać do późna i spożywać śniadanie w łóżku. Poranna przejażdżka do Nampary sprawiła, że bardzo zgłodniał, więc po powrocie zrobił awanturę, że nie czeka na niego posiłek. Uważał, że służące należy trzymać krótko, bo w przeciwnym wypadku tyją i stają się leniwe.

Głośne pukanie do drzwi prawie utonęło w wyciu wichury.

– Jeśli to ktoś do mnie, Nancy, nie ma mnie w domu – rzekł z irytacją, marszcząc brwi.

– Tak, panie doktorze.

Powąchał dorsza i postanowił go skosztować, zirytowany, że musi go sam sobie nałożyć. Zrobiwszy to, oparł brzuch o blat stołu i przełknął pierwszy kęs, gdy wtem za jego plecami rozległo się przepraszające kaszlnięcie.

– Bardzo przepraszam, panie doktorze. Kapitan Poldark…

– Powiedz mu, że… – Doktor Choake uniósł wzrok i zobaczył w lustrze wysokiego, ociekającego wodą mężczyznę stojącego za plecami przerażonej pokojówki.

Ross wszedł do jadalni. Zgubił kapelusz i miał podartą ozdobną lamówkę na mankiecie surduta. Ociekał wodą, która skapywała na najlepszy turecki dywan doktora Choake’a.

Ale w jego oczach było coś, co sprawiło, że Choake nie zwrócił uwagi na mokry dywan. Poldarkowie byli kornwalijską arystokracją z dwustuletnią tradycją, a Choake, mimo swoich póz, pochodził z prostej rodziny.

Wstał.

– Przerywam panu śniadanie – rzekł Ross.

– Czy coś się stało?

– Jak pan pamięta, uzgodniliśmy, że będzie pan obecny w czasie porodu mojej żony – ciągnął Ross.

– Cóż, wszystko jest w porządku! Dokładnie zbadałem pacjentkę. Dziecko urodzi się dziś po południu.

– Wynająłem pana jako chirurga, by asystował pan mojej żonie, a nie jako wędrownego cyrulika.

Choake’owi pobladły wargi. Zwrócił się w stronę Nancy, która spoglądała na Rossa z otwartymi ustami.

– Podaj kapitanowi Poldarkowi kieliszek porto.

Nancy czmychnęła.

– O co ma pan do mnie pretensje? – Choake wpatrywał się w Rossa, usiłując zbić go z tropu. Poldark nie miał pieniędzy i był ciągle młodzikiem. – Leczyliśmy pana ojca, stryja, brata stryjecznego i jego żonę, siostrę stryjeczną Verity. Żadne z nich nigdy nie kwestionowało moich kuracji.

– Ich opinie to ich sprawa. Gdzie pańska opończa?

– W czasie takiej wichury nie można jechać konno, człowieku! Niech pan spojrzy na siebie! Nie utrzymam się w siodle!

– Powinien pan o tym myśleć, gdy opuszczał pan Namparę.

Otworzyły się drzwi i stanęła w nich Polly Choake z wałkami na głowie, ubrana w poranną jasnoczerwoną suknię.

– Ach, kapitan Poldalk! Nie miałam pojęcia o pana psybyciu! Doplawdy, stlasnie pan wygląda! Baldzo mnie niepokoi ten wiatl! Tom, mam nadzieję, że dach nie spadnie mi na głowę! Nie wyglądałabym ładnie!

– Nie wyglądasz ładnie, kręcąc się koło drzwi – rzucił zirytowany mąż. – Wejdź albo wyjdź, ale wreszcie się na coś zdecyduj, na litość boską!

Polly wydęła wargi, weszła, popatrzyła kątem oka na Rossa i dotknęła swoich włosów. Zatrzasnęły się za nią drzwi.

– Nigdy się nie psyswycaję do tych wasych kolnwalijskich wiatlów, a ten to plawdziwy demon. Jenkin mówi, że zelwał jus pięć stszech i na pewno będzie więcej. Jak się czuje pana żona, kapitanie?

Choake zdjął domową myckę i włożył perukę.

– Nie utrzyma się na wietrze – zauważył Ross.

– Nie wychodzis, plawda, Tom? Nie moses opuscać domu w taką pogodę! Pomyśl o glośbie padających dszew!

– Kapitan Poldark denerwuje się o swoją żonę – odparł beznamiętnie Choake.

– Ale cy na pewno musis znowu tam jechać tak sybko? Pamiętam, że dziecko ma się ulodzić dopielo za cteldzieści osiem godzin!

– W takim razie pani mąż poczeka czterdzieści osiem godzin – rzucił Ross. – Taki mam kaprys.

Chirurg z irytacją zdjął fioletowy strój poranny i włożył surdut. Potem wyszedł, by przynieść torbę lekarską i płaszcz do jazdy konnej. O mało nie potrącił Nancy, która niosła tacę z porto.

W czasie marszu do Nampary wiało nieco z ukosa. Choake zgubił perukę i kapelusz, lecz Ross zdołał chwycić perukę i schować pod opończą. Kiedy wspięli się na wzniesienie w pobliżu Wheal Maiden, obaj byli przemoczeni do suchej nitki i z trudem łapali oddech. Dotarłszy do drzew, zauważyli przed sobą drobną postać w szarym płaszczu.

– Nie powinnaś wychodzić dziś z domu, Verity – rzekł Ross, gdy zbliżyli się do jego siostry stryjecznej, która stała oparta o drzewo.

Uśmiechnęła się z sympatią do Rossa.

– Powinieneś wiedzieć, że nie da się utrzymać w tajemnicy narodzin dziecka. Betty, córka pani Martin, widziała Juda i doktora Choake’a, gdy szła do kopalni, i powiedziała żonie Bartle’a. – Verity oparła mokrą głowę o pień drzewa. – Nasza obora się zawaliła i ulokowaliśmy dwie krowy w gorzelni. Wichura zerwała dach kopalni Digory’ego, ale chyba nikt nie jest ranny. Jak się czuje Demelza, Ross?

– Ufam, że dość dobrze. – Wziął Verity pod rękę i ruszyli za medykiem, który szedł między drzewami, potykając się i walcząc z podmuchami wiatru. Ross często żartował, że gdyby było to możliwe, poprosiłby o rękę właśnie kuzynkę, bo jej dobroć i wspaniałomyślność zawsze wywierały na niego łagodzący wpływ. Zaczynał się wstydzić swojego gniewu. Tom Choake miał pozytywne strony i oczywiście znał się na medycynie lepiej od żony Zacky’ego Martina.

Zrównali się z Choakiem przy ułamanym konarze wiązu. Wiatr powalił dwie jabłonie i Ross zastanawiał się, jak zareaguje Demelza, gdy zobaczy, co zostało z jej wiosennych kwiatów.

Gdy już będzie mogła wyjść…

Przyśpieszył kroku, znów czując przypływ irytacji. Pomyślał o kobietach biegających po domu i bezradnej, cierpiącej z bólu żonie. I o tym, że Choake odjechał bez jednego słowa.

Kiedy weszli do dworu, zauważyli Jinny wbiegającą po schodach z miednicą gorącej wody; wylała trochę w pośpiechu na podłogę sieni. Dziewczyna nawet na nich nie spojrzała.

Doktor Choake nie wydawał się zdenerwowany. Wszedł do salonu, zajął miejsce na pierwszym z brzegu fotelu i usiłował złapać oddech. Popatrzył wściekle na Rossa i powiedział:

– Dziękuję za uratowanie peruki.

Ross nalał trzy kieliszki brandy. Pierwszy zaniósł Verity, która padła bezwładnie na fotel. Jej puszyste, ciemne włosy ociekały wodą w miejscach, gdzie nie zakrywał ich kaptur płaszcza. Uśmiechnęła się do Rossa.

– Pójdę na górę, gdy doktor Choake będzie gotowy – powiedziała. – Później, jeśli wszystko potoczy się dobrze, przygotuję coś do jedzenia.

Choake wypił brandy i nadstawił kieliszek, prosząc o dolewkę. Ross napełnił kieliszek, wiedząc, że trunek dobrze wpływa na umiejętności medyczne lekarza.

– Zjemy razem śniadanie – rzekł medyk, ciesząc się na myśl o posiłku. – Pójdziemy na górę, uspokoimy wszystkich, a potem zjemy śniadanie. Co podacie?

Verity wstała i zdjęła opończę. Miała na sobie prostą suknię z szarej bawełny; dół był zachlapany błotem, ale Ross patrzył na twarz kuzynki. Pojawił się na niej zdziwiony, skupiony wyraz, jakby przed chwilą miała wizję.

– Co się stało?

– Ross, zdaje mi się, że słyszałam…

Wszyscy zaczęli nasłuchiwać.

– Och, w kuchni są dzieci – odpowiedział ostro Ross. – W spiżarni, nawet w garderobie. Są w różnym wieku.

– Pst! – szepnęła Verity.

Choake sięgnął po torbę. Poruszał się niezgrabnie i hałaśliwie.

– To niemowlę! – rzekła nagle Verity. – Noworodek!

Znowu zaczęli nasłuchiwać.

– Musimy iść do pacjentki – odezwał się Choake, nagle skrępowany i niezbyt nieszczery. – Po powrocie możemy zjeść śniadanie.

Otworzył drzwi. Ross i Verity ruszyli za nim, lecz zatrzymali się u podnóża schodów.

Na najwyższym stopniu stała Prudie. Ciągle była w koszuli nocnej i płaszczu przypominającym olbrzymi worek. Pochyliła się i spojrzała w dół. Jej różowa, pulchna twarz lśniła od potu.

– Skończylim! – zawołała tubalnie. – Dziewczynka! Mamy dla pana córeczke! Najpiękniejsze maleństwo, jakem widziała! Troche posiniaczylim jej buzie, ale jest silna jak młody źrebak! To ona sie tak drze!

Przez chwilę panowało milczenie. Wreszcie Choake groźnie odchrząknął i postawił krok na pierwszym stopniu schodów. Ross odepchnął go i popędził na górę.

Rozdział drugi

Gdyby Julia zdawała sobie z tego sprawę, uznałaby, że przyszła na świat w dziwnej krainie.

Sztorm zniszczył prawie wszystkie kiełkujące rośliny. Straszliwa wichura niosła tyle soli, że nic nie zdołało jej się oprzeć. Młode, zielone liście drzew czerniały i więdły, a później szeleściły w podmuchach wiatru jak suchy papier. Poczerniały nawet mlecze i pokrzywy. Sól spaliła trawę i ziemniaki; groch i fasola pomarszczyły się i zwiędły. Pąki róż nigdy się nie otworzyły, a strumieniem płynęły szczątki zamordowanej wiosny.

Lecz w Namparze, w małym świecie czterech ścian, barwnych kotar i ludzkich szeptów, triumfowało życie.

Przyjrzawszy się dokładnie córeczce, Demelza doszła do wniosku, że jest zdrowa i śliczna; rany na buzi powinny szybko się zagoić. Nikt nie wiedział, jak długo to potrwa – Ross w głębi serca podejrzewał, że mogą pozostać trwałe ślady – jednak Demelza, nastawiona bardziej optymistycznie, popatrzyła na siniaki, a później na krajobraz za oknem, po czym doszła do wniosku, że z czasem natura zdziała cuda. Postanowili odłożyć chrzciny do początku lipca.

Miała pewien pomysł związany z tą uroczystością. Elizabeth wyprawiła wielkie przyjęcie z okazji chrzcin Geoffreya Charlesa. Demelza nie brała w nim udziału, ponieważ wydano je cztery lata temu, a wtedy była jeszcze nikim dla rodu Poldarków, ale nie zapomniała opowieści Prudie o możnych gościach, których zaproszono, o wielkich bukietach kwiatów przywiezionych z Truro, o wspaniałej uczcie, winach i wzniosłych oracjach. Teraz, gdy już zadebiutowała w eleganckim towarzystwie, nie było powodu, by nie wyprawić równie wystawnego, a może nawet piękniejszego przyjęcia dla ich dziecka.

Postanowiła przekonać Rossa, by urządzili dwa przyjęcia.

Nawiązała rozmowę na ten temat cztery tygodnie po narodzinach Julii, gdy pili herbatę na murawie przed frontowymi drzwiami dworu w Namparze, a Julia smacznie spała w cieniu krzaka bzu.

Ross spojrzał na nią ze zdziwieniem.

– Dwa przyjęcia? – spytał z uśmiechem. – Przecież nie mamy bliźniąt.

Demelza patrzyła mu przez chwilę w oczy, a potem wbiła wzrok w filiżankę.

– Nie, ale nasze rodziny do siebie nie pasują, Ross. Twoja rodzina to arystokraci, a moja górnicy. Nie powinniśmy ich zapraszać jednocześnie, bo to jak mieszanie śmietany i… cebuli. Ale osobno jedni i drudzy są dość mili.

– Lubię cebulę i nie przepadam za śmietaną – odpowiedział Ross. – Wydajmy przyjęcie dla ludzi ze wsi: Martinów, Nanfanów, Danielów. Są dużo więcej warci niż opaśli dziedzice i ich wysztafirowane żony.

Demelza rzuciła kawałek chleba niezdarnemu psu siedzącemu w pobliżu.

– Garrick nie wygląda dobrze po walce z buldogiem pana Treneglosa – zauważyła. – Na pewno nie stracił wszystkich zębów, ale łyka jedzenie jak mewa i w ogóle go nie gryzie.

Słysząc swoje imię, Garrick pokręcił pięciocentymetrowym kikutem ogona.

– Obejrzę mu pysk – dodała.

– Moglibyśmy zorganizować bardzo miłe przyjęcie dla wieśniaków – rzekł Ross. – Verity również by przyszła. Lubi ich tak samo jak ty i chętnie spędzałaby więcej czasu w ich towarzystwie. Jeśli chcesz, mogłabyś nawet zaprosić swojego ojca. Na pewno już mi wybaczył, że wrzuciłem go do strumienia.

– Pomyślałam, że byłoby miło zaprosić ojca i braci, ale na drugi dzień – odparła Demelza. – Moglibyśmy urządzić chrzciny dwudziestego trzeciego lipca, w święto Sawle, gdy górnicy mają wolne.

Ross uśmiechnął się do siebie. Przyjemnie było siedzieć na słońcu. Nie miał nic przeciwko pomysłowi żony. Zastanawiał się, co jeszcze zaproponuje.

– Tak, zęby Garricka są w porządku – powiedziała. – Nie gryzie z lenistwa, to wszystko. Czy twoi eleganccy przyjaciele i krewni mogliby zjeść obiad z córką górnika?

– Jeśli otworzysz mu pysk jeszcze szerzej, może cię połknąć – odparł Ross.

– Nie, jestem za gruba. Ostatnio bardzo przytyłam i ledwo mogę zasznurować gorset. Zdaje mi się, że John Treneglos nie odrzuciłby zaproszenia. Gdybyś posłużył za przynętę, może pojawiłaby się też jego skośnooka żona. I George Warleggan. Mówiłeś, że jego ojciec był kowalem, więc nie ma prawa się wywyższać, nawet jeśli jest bogaty. I Francis… Lubię kuzyna Francisa. I ciotka Agatha z białymi wąsikami, w najlepszej peruce. Elizabeth i mały Geoffrey Charles. Wyprawilibyśmy wspaniałe przyjęcie. A poza tym może zaprosiłbyś jakichś przyjaciół, z którymi się spotykasz u George’a Warleggana – dodała z krzywym uśmiechem.

Nagle poczuli podmuch chłodnego wiatru, który zatrzepotał koronką na sukni Demelzy.

– To karciarze – odparł Ross. – Na pewno nie chciałabyś gościć hazardzistów na chrzcinach. Dwukrotne spotkanie przy stoliku to nie bliska znajomość.

Demelza puściła zaślinione szczęki Garricka i już miała wytrzeć dłonie o suknię, gdy przypomniała sobie, że powinna je wytrzeć o trawę. Kiedy pochyliła się, by to zrobić, pies polizał ją po policzku i na jedno z oczu Demelzy spadł kosmyk ciemnych włosów. Ross pomyślał, że trudno dyskutować z kobietami, bo uwaga zawsze skupia się na ich pięknie. Demelza nieco przytyła, lecz nie odebrało jej to urody. Przypomniał sobie, jak wyglądała jego pierwsza miłość, Elizabeth, po urodzeniu Geoffreya Charlesa. Kojarzyła się z przepiękną kamelią, delikatną, nieskazitelną, leciutko zaczerwienioną.

– Jeśli chcesz, możemy wydać dwa przyjęcia z okazji chrzcin – powiedział.

Demelza miała przez chwilę dziwnie zatroskaną minę. Ross, przyzwyczajony do jej nagłych zmian nastroju, obserwował ją pytającym wzrokiem.

– Och, Ross, jesteś dla mnie taki dobry… – rzekła w końcu cichym głosem.

Roześmiał się.

– Nie płacz z tego powodu.

– Nie, ale naprawdę jesteś dla mnie dobry. – Wstała i pocałowała męża. – Czasami myślę, że jestem wielką damą – rzekła powoli – a potem przypominam sobie, że jestem tylko…

– Jesteś Demelzą – przerwał. – Bóg sprawił, że jesteś wyjątkowa.

– Nie, nie jestem, to Julia jest wyjątkowa. – Popatrzyła na niego uważnie. – Przed jej narodzinami powiedziałeś mi wiele miłych rzeczy. Mówiłeś szczerze?

– Zapomniałem, co powiedziałem.

Odsunęła się od niego i pobiegła po trawniku w ładnej sukni. Po chwili wróciła.

– Ross, chodźmy się wykąpać.

– Nonsens. Wstałaś z łóżka dopiero przed tygodniem.

– W takim razie pozwól mi zamoczyć nogi w morzu. Możemy iść na plażę i brodzić w wodzie. Jest ładna pogoda.

Poklepał ją po dłoni.

– Julia byłaby niezadowolona, że masz zimne stopy.

– Nie pomyślałam o tym… – Usiadła w fotelu.

– Ale możemy pospacerować po suchym piasku – zaproponował.

Zerwała się z miejsca.

– Poproszę Jinny, by popilnowała Julii.

Kiedy wróciła, podążyli ścieżką biegnącą na skraju ogrodu, gdzie gleba była dość piaszczysta. Minęli niewielki ugór, lawirując między ostami i ślazówkami, po czym Ross podsadził Demelzę i pomógł jej przejść przez zrujnowany murek. Później ruszyli po miękkim piasku plaży Hendrawna.

Był ciepły letni dzień i na horyzoncie płynęły rzędy białych obłoków. Morze było spokojne, a niewielkie spienione fale uderzające o brzeg pozostawiały na piasku delikatne białe arabeski.

Szli, trzymając się pod ręce, i Ross pomyślał, że bardzo szybko znów stali się sobie bliscy.

Na morzu łowiło ryby kilka kutrów z Padstow i jeden z Sawle. Zauważyli łódź Pally’ego Rogersa i pomachali mu z brzegu, ale ich nie zauważył, zajęty połowem śledzi.

– Uważam, że Verity powinna przyjść na oba przyjęcia – powiedziała Demelza. – Potrzebuje zmiany i czegoś nowego, co by ją zainteresowało.

– Mam nadzieję, że nie zamierzasz organizować dwojga chrzcin w kościele.

– Nie, nie, tylko pierwszego dnia. W uroczystości wezmą udział dobrze urodzeni goście. Nisko urodzeni będą zadowoleni, że dostaną mnóstwo jedzenia. I dokończą to, co zostało z poprzedniego dnia.

– Dlaczego nie urządzić trzeciego przyjęcia dla dzieci, by zjadły to, co zostanie po drugim przyjęciu?

Popatrzyła na niego.

– Naśmiewasz się ze mnie, Ross. Zawsze się ze mnie naśmiewasz.

– To szczególna forma szacunku. Nie wiesz o tym?

– Ale mówiąc poważnie, nie sądzisz, że miło byłoby zorganizować takie przyjęcie?

– Mówiąc poważnie, jestem skłonny zaspokajać twoje kaprysy – odpowiedział. – Czy to nie wystarczy?

– W takim razie chciałabym, byś zrobił dla mnie coś jeszcze. Bardzo się martwię o Verity.

– Dlaczego?

– Ross, Verity nie jest stworzona do staropanieństwa. Ma w sobie tyle ciepła i dobroci. Wiesz o tym. To nie życie dla niej: mieszkać w Trenwith, doglądać majątku i dworu, opiekować się Elizabeth, Francisem, synem Elizabeth i ciotką Agathą, pilnować służby, dbać o zaopatrzenie, prowadzić ćwiczenia chóru w kościele w Sawle i pomagać rodzinom górników. Powinna się zajmować czymś innym.

– Bardzo lubi to robić.

– Tak, ponieważ jest samotna. Gdyby była mężatką i miała własny dom, wszystko wyglądałoby inaczej. We wrześniu zeszłego roku przyjechała do Nampary i od razu wyglądała lepiej, a teraz znów ma żółtawą cerę i jest strasznie chuda. Ile ona ma lat, Ross?

– Dwadzieścia dziewięć.

– Cóż, najwyższy czas coś zrobić.

Ross zatrzymał się i rzucił kamieniem w dwie kłócące się mewy. Niedaleko, na szczycie klifu, znajdowały się budynki kopalni Wheal Leisure zbudowanej dzięki latom starań Rossa, zatrudniającej pięćdziesięciu sześciu górników i przynoszącej zyski.

– Wystarczy już tego spaceru – powiedział. – Wracajmy.

Posłusznie zawróciła. Zaczął się przypływ i morze stopniowo pożerało piaszczysty brzeg. Od czasu do czasu fala wdzierała się daleko na plażę, pozostawiając na piasku cienką pienistą linię oznaczającą miejsce, gdzie dotarła.

– Dziewięć miesięcy temu za żadne skarby nie zgodziłabyś się zaprosić Verity. Uważałaś ją za potwora. Kiedy chciałem was ze sobą poznać, byłaś sztywna jak stempel w kopalni. A teraz bez przerwy wiercisz mi dziurę w brzuchu, żebym znalazł jej męża. Nie wiem, jak mógłbym spełnić twoje życzenie, chyba że poszedłbym do jednej ze starych wiedźm na targu w Summercourt i kupił napój miłosny!

– Jest ciągle kapitan Blamey – odpowiedziała Demelza.

Ross machnął z irytacją ręką.

– Już to słyszałem. Zaczyna mnie to trochę męczyć. Zostaw to, moja droga.

– Nigdy nie będę mądra – odparła po chwili. – Chyba nie chcę być mądra.

– Nie chcę, żebyś była mądra – rzekł, pomagając jej przejść przez murek.

Nazajutrz przyjechała Verity. Przed miesiącem przemokła na deszczu i ciężko się przeziębiła, ale teraz była już zdrowa. Bawiąc się z Julią, powiedziała, że dziewczynka jest podobna do Rossa i Demelzy, a jednak zupełnie inna. Bez wahania zaakceptowała plany Demelzy dotyczące chrzcin, próbowała dzielnie odpowiedzieć na kilka pytań, które ta obawiała się zadać doktorowi Choake’owi, i wyjęła piękną koronkową sukienkę, jaką zrobiła na chrzciny dziewczynki.

Demelza pocałowała ją w policzek, podziękowała, a potem spoglądała na nią ciemnymi oczyma z taką powagą, że Verity się roześmiała i spytała, o co chodzi.

– Och, to nic. Masz ochotę na herbatę?

– Jeśli ją pijesz o tej porze.

Demelza pociągnęła za sznurek dzwonka przy kominku.

– Od urodzenia Julii strasznie dużo piję. Myślę, że herbata jest lepsza od ginu.

Do salonu weszła rudowłosa Jinny o mlecznobiałej cerze.

– Och, Jinny, mogłabyś przygotować nam herbatę? Smaczną i mocną. Zagotuj wodę, nim zalejesz nią liście.

– Tak, pani.

– Nie mogę uwierzyć, że ta pani to ja – powiedziała Demelza po wyjściu Jinny.

Verity się uśmiechnęła.

– A teraz powiedz mi, co cię martwi.

– Ty, Verity.

– Ja? O mój Boże… Natychmiast powiedz, jak cię uraziłam.

– Nie uraziłaś. Ale jeśli… Och, to ja mogę cię urazić…

– Trudno mi coś powiedzieć, dopóki nie wiem, o co chodzi.

– Verity – zaczęła Demelza – pewnego czasu męczyłam Rossa przez wiele godzin i wreszcie powiedział mi, że kiedyś kogoś lubiłaś.

Verity nie poruszyła się, lecz jej uśmiech stracił łagodność: linia warg nieco się zmieniła.

– Przykro mi, że to cię martwi – odrzekła.

Demelza posunęła się już za daleko, by zważać na to, co mówi.

– Zastanawiam się, czy rzeczywiście powinniście żyć z dala od siebie.

Żółtawe policzki Verity nieco się zaróżowiły. Zachowuje się jak zamknięta w sobie stara panna, pomyślała Demelza, podobnie jak wtedy, gdy ją poznałam. Ogromna różnica, jakby w jednym ciele mieszkały dwie osoby.

– Moja droga, myślę, że nie możemy oceniać postępków innych osób na podstawie własnych odczuć. Właśnie taki jest świat. Mój… mój ojciec miał niewzruszone, szczytne zasady i postąpił zgodnie z nimi, podobnie brat. Nie możemy decydować, czy działali słusznie, czy nie. Co się stało, to się nie odstanie. A zresztą to dawne czasy i wszystko poszło w niepamięć.

– Nigdy później o nim nie słyszałaś?

Verity wstała.

– Nie.

Demelza podeszła i stanęła obok niej.

– Nienawidzę tego! Nienawidzę! – powiedziała.

Verity pogłaskała ją po ramieniu, jakby to Demelza była poszkodowana.

– Nie opowiesz mi o tym? – spytała Demelza.

– Nie – odparła Verity.

– Czasem mówienie pomaga. Później człowiek czuje się lepiej.

– Nie teraz – rzekła Verity. – Mówienie o tym to jak… jak rozkopywanie starego grobu.

Zadrżała lekko z emocji (a może z niesmaku?). Tymczasem do salonu weszła Jinny z herbatą.

Tego wieczoru Demelza zastała Juda samego w kuchni. Nikt nie mógłby wywnioskować na podstawie ich zachowania, czy się lubią, czy zachowują zbrojną neutralność. Demelza nigdy nie zjednała sobie Juda w taki sposób jak jego żonę. Przez długi czas miał żal, że znajda, która niegdyś wykonywała wszystkie jego polecenia, została panią w Namparze; zawsze uważał, że los traktuje go okrutnie. Mimo to w głębi serca był zadowolony, że Ross poślubił Demelzę, a nie jakąś rozwydrzoną damulkę przyzwyczajoną do luksusu i usługiwania jej bez końca.

– Jud – zaczęła. Wzięła deskę do ciasta, mąkę i drożdże. – Pamiętasz kapitana Blameya, który przyjeżdżał tutaj, by się spotykać z panną Verity?

– Ano – odparł Jud.

– Musiałam już być w Namparze, ale w ogóle go sobie nie przypominam – zauważyła. – Ani trochę.

– Byłaś mało dziewucho, miałaś trzynaście roków i siedziałaś w kuchni, gdzie było twoje miejsce – odparł melancholijnie Jud. – To dlatego.

– Przypuszczam, że ty też niewiele pamiętasz, prawda, Jud? – spytała.

– Nie, wszystko mi sie miesza.

Zajęła się ugniataniem ciasta.

– Co się wtedy stało, Jud?

Wziął kawałek drewna i zaczął go strugać kozikiem, pogwizdując między dwoma zębami. Łysa czaszka otoczona wianuszkiem siwych włosów czyniła go podobnym do mnicha.

– Zabił przez przypadek swoją pierwszą żonę, prawda? – spytała.

– Widze, że wszystko o nim wiesz.

– Nie, nie wszystko. Trochę, nie wszystko, Jud. Co się tu stało?

– Ooo, ten kapitan Blamey długo smalił cholewki do panienki Verity. Kapitan Ross pozwolił, coby mieli schadzki w Namparze, jak nie mogli gdzie indziej, aż pewnego dnia panicz Francis i jego ociec – pochowali go we wrześniu zeszłego roku – przyjechali i znaleźli ich w salonie. Panicz Francis wyzwał Blameya na pojedynek i wyszli na dwór z pistoletami, co wiszo obok okna. Poprosili, cobym dopilnował, że wszystko idzie jak trza, a jam to zrobił. Nie mineło pięć minut i panicz Francis strzelił do kapitana Blameya, a kapitan Blamey strzelił do panicza Francisa. Zgrabnie sie uwineli. Raz, dwa i po krzyku.

– Byli ranni?

– Tak, lekko. Blameya kula drasneła w rękę, a Francis oberwał w szyje. Pojedynek był uczciwy. A potem kapitan Blamey dosiadł konia i tyle go widzielim.

– Słyszałeś coś o nim później, Jud?

– Nic a nic.

– Mieszka w Falmouth?

– Jak nie pływa.

– Chciałabym, żebyś coś dla mnie zrobił, Jud.

– Eee?

– Chciałabym, żebyś coś dla mnie zrobił, gdy Ross pojedzie się zobaczyć z Jimem Carterem.

Jud spojrzał na Demelzę przekrwionymi oczami buldoga, starczymi i czujnymi.

– Co?

– Chcę, żebyś pojechał do Falmouth i spytał o kapitana Blameya. Czy tam ciągle mieszka i co robi.

Zapadło milczenie. Jud wstał i zamaszyście splunął w ogień. Kiedy ślina przestała skwierczeć, powiedział:

– Dajże spokój z tymi rzewnymi bredniami. Nie ma co naprawiać świata. To niebezpieczne, nie w porządku, nierozumne i naprzeciw naturze. Już bym wolał drażnić byka.

Wziął patyk i kozik, po czym wyszedł.

Demelza spoglądała za nim. Była rozczarowana, lecz nie zdziwiona. Kiedy patrzyła na ciasto i powoli wyrabiała je pokrytymi mąką palcami, w głębi jej oczu płonął blask, a to oznaczało, że nie zrezygnowała ze swoich planów.

Rozdział trzeci

W dniu chrzcin panowała piękna pogoda. W uroczystości odbywającej się w kościele w Sawle uczestniczyło trzydzieścioro gości. Julia patrzyła przytomnie na swojego dalekiego kuzyna, wielebnego Williama-Alfreda Johnsa, który pokropił jej czoło wodą. Później wszyscy ruszyli do Nampary, niektórzy konno, inni pieszo, dwójkami lub trójkami. Gawędzili, ciesząc się promieniami słońca. Kolorowa procesja podążała pełną zmarniałej roślinności doliną, obserwowana z ciekawością, a niekiedy ze zdumieniem przez górników i wieśniaków. Rzeczywiście, wydawali się istotami z innego świata.

Salon, chociaż duży i przytulny, nie nadawał się na przyjęcie dla trzydzieściorga gości. Niektóre damy nosiły krynoliny i nie były przyzwyczajone do tłoku.

Przybyli Elizabeth i Francis, a wraz z nimi trzyipółletni teraz Geoffrey Charles. Ciotka Agatha, która od dziesięciu lat nie opuszczała Trenwith i od dwudziestu sześciu nie siedziała na koniu, przyjechała z niezadowoloną miną na bardzo starej i spokojnej klaczy. Przez czterdzieści siedem lat uczestniczyła w polowaniach i nigdy wcześniej nie siedziała w damskim siodle. Uważała to za dyshonor. Ross pomógł jej zająć miejsce w wygodnym fotelu i przyniósł ogrzewacz stóp na węgiel drzewny. Podał ciotce herbatę z rumem, a ona wkrótce się rozpogodziła i zaczęła wypatrywać znaków zapowiadających przyszłość dziecka.

Pojawił się również George Warleggan, namówiony do przyjścia przez Elizabeth. Pani Teague i jej trzy niezamężne córki zamierzały wszystko dokładnie obejrzeć, a czwarta, Patience, miała nadzieję spotkać George’a Warleggana. Pojawili się również John Treneglos, Ruth Treneglos i stary Horace Treneglos, choć kierowały nimi różne motywy. John przybył z powodu zainteresowania Demelzą, Ruth zamierzała zbierać złośliwe plotki, a Horace’em powodowała chęć podtrzymania stosunków sąsiedzkich.

Zaproszono także Joan Pascoe, córkę bankiera Harrisa Pascoe’a. Towarzyszył jej młody człowiek o nazwisku Dwight Enys. Mówił niewiele, lecz wydawał się uczciwy i sympatyczny.

Ross obserwował swoją młodą żonę pełniącą honory gospodyni. Nie mógł nie porównywać Demelzy i Elizabeth, która miała teraz dwadzieścia cztery lata i była równie piękna jak zawsze. Trochę zirytował ją sukces Demelzy w czasie przyjęcia na Boże Narodzenie, a w tej chwili z całych sił starała się oczarować Rossa, co sprawiało jej coraz większą przyjemność. Miała na sobie suknię z czerwonego aksamitu wyszywanego brokatem, z szerokimi wstążkami w talii i z rękawami bogato zdobionymi koronkami. Jasna cera kontrastująca z głęboką czerwienią sukni wyglądała prześlicznie.

Odznaczała się arystokratyczną urodą, wdziękiem i wyrafinowaniem. Pochodziła z niezwykle starego rodu drobnych właścicieli ziemskich: członkowie klanu Chynoweth mieszkali w Kornwalii jeszcze przed panowaniem Edwarda Wyznawcy. Jednak mimo wdzięku i dobrego pochodzenia był w niej cień znużenia, jakby arystokratyczna krew płynęła z coraz mniejszą energią. W porównaniu z Elizabeth Demelza wydawała się parweniuszką. Wychowała się w brudnej, wiejskiej chacie, wśród pijanych górników, a później bezczelnie skorzystała z okazji, by znaleźć się w salonach arystokratycznych rodów – pełna energii, prymitywna, pozbawiona subtelności, lecz silnie związana z naturą. Każda z nich miała w sobie coś, czego brakowało drugiej.

Na przyjęcie przybył w peruce z końskiego włosia wielebny Clarence Odgers, proboszcz Sawle i wioski Grambler. Pani Odgers, drobna, lękliwa kobieta, która urodziła dziesięcioro dzieci, lecz pozostała szczupła, jadła gotowanego szczupaka i rozmawiała pokornym tonem o problemach parafii z Dorothy Johns, żoną Williama-Alfreda. Grupa młodszych gości na końcu stołu śmiała się z opowieści Francisa o tym, jak w zeszłym tygodniu John Treneglos założył się, że wjedzie konno po schodach Werry House, po czym spadł na kolana lady Bodrugan otoczonej przez sforę psów.

– To kłamstwo! – zaoponował głośno John Treneglos, przekrzykując śmiechy, i zerknął na Demelzę, by sprawdzić, czy słucha opowieści. – Wierutne łgarstwo! To prawda, że straciłem na chwilę równowagę w siodle i Connie Bodrugan podała mi pomocną dłoń, lecz natychmiast wskoczyłem na kobyłę i zjechałem po schodach, nim Connie skończyła kląć.

– I na pewno okrutnie pana sklęła, jeśli znam jej obyczaje – zauważył George Warleggan, dotykając palcami pięknego halsztuka otaczającego masywną szyję. – Jest mistrzynią w tej sztuce.

– Doprawdy, czyż musimy rozmawiać o lady Bodrugan na takim miłym przyjęciu? – wtrąciła Patience Teague, udając, że jest zbulwersowana, i patrząc spod rzęs na George’a.

Znów rozległy się śmiechy, a Ruth Treneglos, która siedziała dalej przy stole, przyjrzała się bacznie starszej siostrze. Patience się emancypowała, wyrywała spod autorytarnej kontroli matki, podobnie jak Ruth. Faith i Hope, dwie najstarsze siostry, były już starymi pannami bez żadnych szans na małżeństwo i wtórowały pani Teague jak chór w tragedii greckiej. Wydawało się, że Joan, następna w kolejności, pójdzie w ich ślady.

– Niektórzy młodzi ludzie ubierają się obecnie bardzo ekstrawagancko – zauważyła półgłosem Dorothy Johns. Przerwała rozmowę na poważne tematy i popatrzyła na Ruth. – Jestem pewna, że pan Treneglos musiał wydać dużą sumę na jedwabie swojej żony. Szczęście, że jest w stanie zaspokajać jej kosztowne gusta.

– Tak, proszę pani, całkowicie się z panią zgadzam – szepnęła z lękiem pani Odgers, dotykając pożyczonego naszyjnika. Pani Odgers zawsze się ze wszystkimi zgadzała. Było to jej posłannictwo życiowe. – A przecież nie była przyzwyczajona w domu do takich luksusów. Wydaje mi się, że jeszcze tak niedawno mój małżonek udzielił jej chrztu. Wkrótce potem urodziłam pierwsze dziecko.

– Strasznie przytyła, odkąd ją ostatnio widziałam – szepnęła pani Teague do Faith Teague, gdy tymczasem Prudie kroiła za jej plecami ciasto agrestowe. – I ma nieładną suknię, prawda? Niestosowna dla młodej matki. Widać, że nosi ją z myślą o mężczyznach.

– Można łatwo zrozumieć, dlaczego podoba się pewnemu rodzajowi mężczyzn – rzekła Faith Teague do Hope Teague, przerzucając posłusznie piłkę. – Ma ten rodzaj urody, który szybko przekwita. Muszę powiedzieć, że jestem bardzo zdziwiona wyborem kapitana Poldarka. Niewątpliwie coś ich w sobie pociągało…

– Co powiedziała Faith? – zwróciła się Joan Teague do Hope Teague, czekając na swoją kolej.

– Ach, śliczna mała małpka! – odezwała się do Demelzy ciotka Agatha. – Pozwól mi ją potrzymać, kwiatuszku. Nie boisz się, że ją upuszczę, prawda? Trzymałam na rękach i kołysałam wielu, którzy odeszli z tego świata, nim się narodziłaś. Ciu-ciu-ciu! O, uśmiecha się do mnie! Chyba że to od wiatrów. Piękna mała Poldarkówna. Skóra ściągnięta z ojca.

– Proszę uważać – rzekła Demelza. – Może zaślinić pani piękną suknię.

– Byłby to dobry znak, gdyby to zrobiła. Mam coś dla ciebie, kwiatuszku. Potrzymaj przez moment córkę. Ach, łupie mnie dziś w kościach, a jazda na tej starej kobyle wcale mi nie pomogła… Proszę, to dla dziecka.

– Co to takiego? – spytała po chwili Demelza.

– Suszona jarzębina. Zawieś ją nad kołyską. Odpędza złe duszki…

– Nie miał jeszcze ospy wietrznej – odezwała się Elizabeth do Dwighta Enysa, delikatnie gładząc kędzierzawą czuprynę synka, który siedział spokojnie na krześle obok. – Często się zastanawiałam, czy te szczepienia wirusem krowianki pomagają, czy szkodzą małym dzieciom.

– Nie, są nieszkodliwe, jeśli zachowa się ostrożność – odparł Enys, którego posadzono obok Elizabeth i który prawie nie jadł, bo z nią rozmawiał i zachwycał się jej urodą. – Ale nie powinien tego robić jakiś wieśniak, tylko doświadczony aptekarz.

– Och, na szczęście mamy takiego aptekarza w naszym okręgu – odpowiedziała Elizabeth. – Nie ma go tu dzisiaj.

Posiłek wreszcie się skończył. Ponieważ była piękna pogoda, goście wyszli do ogrodu. Kiedy się rozproszyli, Demelza zbliżyła się do Joan Pascoe.

– Czy pochodzi pani z Falmouth, panno Pascoe? Mam wrażenie, że słyszałam, jak pani o tym wspominała.

– Cóż, wychowałam się tam, pani Poldark, ale teraz mieszkam w Truro.

Demelza rozejrzała się, by sprawdzić, czy ktoś może ją usłyszeć.

– Czy przypadkiem zna pani kapitana Andrew Blameya, panno Pascoe?

Joan Pascoe zagruchała do niemowlęcia.

– Tylko ze słyszenia, pani Poldark. Widziałam go kilka razy.

– W dalszym ciągu mieszka w Falmouth?

– Chyba pojawia się tam od czasu do czasu. Pływa po morzach i oceanach, wie pani.

– Wiele razy miałam ochotę pojechać do Falmouth – rzekła z rozmarzeniem Demelza. – Podobno to bardzo ładne miasto. Zastanawiam się, kiedy można zobaczyć najwięcej okrętów.

– Och, po sztormie, gdy zawijają do portu, by się schronić przed huraganem. Mogą tam przeczekać nawet największą wichurę.

– Tak, ale przypuszczam, że statki pocztowe kursują regularnie jak w zegarku. Podobno statek pocztowy do Lizbony odpływa co wtorek.

– Och nie, chyba panią źle poinformowano, statek pocztowy do Lizbony w zimie wypływa z St Just’s Pool w piątek wieczorem, a w lecie w sobotę rano. Weekend to najlepszy moment, by oglądać statki pocztowe.

– Ciu-ciu-ciu! – rzekła Demelza do Julii, naśladując ciotkę Agathę i obserwując efekt. – Dziękuję pani za informacje, panno Pascoe.

– O Boże! – odezwała się Ruth Treneglos do swojej siostry Patience. – Któż to idzie doliną? Czy to kondukt pogrzebowy? Ciotka Agatha na pewno uzna to za zły omen.

Kilka innych osób również zauważyło przybycie nowych gości. Na ich czele podążał mężczyzna w średnim wieku odziany w lśniący czarny surdut. Szli między drzewami po drugiej stronie strumienia.

– Na Boga żywego! – zawołała Prudie, wyglądając przez drugie okno salonu. – To ociec Demelzy! Przychodzi w zły dzień. Nie powiedziałeś mu, co ma przyjść w środe, czarny smoku?!

Jud zrobił zaskoczoną minę i połknął wielki kawałek ciasta porzeczkowego. Zakasłał z irytacją.

– W środe? Jasne, żem tak powiedział. Dlaczego żem miał gadać o wtorku, jak mi kazali gadać o środzie? To nie moja robota. Nie mnie trza winić. Sama sobie wygrażaj kijem od miotły!

Demelza również rozpoznała nowych gości i poczuła dziwne ściskanie w żołądku. Zamarła; miała pustkę w głowie. Widziała, że zbliża się katastrofa, i nie mogła jej zapobiec. Nie miała obok siebie Rossa, ponieważ zajmował się ciotką Agathą. Właśnie otwierał drzwi na taras, by mogła usiąść i podziwiać widok doliny.

Ale Ross również zauważył nadchodzącą procesję.

Przybyła cała rodzina Demelzy: Tom Carne, barczysty, odziany w odświętną czerń w nowej roli szacownego obywatela, ciotka Chegwidden Carne, w czepku, z wąskimi ustami, przypominająca małą czarną kurę, a za nimi czterech wysokich, krzepkich wyrostków, czyli część braci Demelzy.

Zapadło milczenie. Słychać było tylko plusk strumienia i ćwierkanie gila. Goście dotarli do mostku i przeszli po nim, stukając podkutymi butami.

Verity domyśliła się, kim są przybysze, po czym zostawiła starszą panią Treneglos i podeszła do Demelzy. Nie wiedziała, jak jej pomóc, i chciała po prostu być przy niej, aby Elizabeth i Francis to zauważyli.

Ross wyszedł szybko z domu. Starając się nie okazywać pośpiechu, dotarł do mostku w chwili, gdy Tom Carne przekroczył strumień.

– Jak się pan miewa, panie Carne? – spytał. – Cieszę się, że mógł pan przyjść.

Carne obserwował go przez sekundę. Spotkali się przeszło cztery lata wcześniej, zdemolowali kuchnię i jeden z nich wylądował w strumieniu. Dwa lata abstynencji zmieniły starszego mężczyznę. Jego oczy były czystsze, a ubiór porządny i dobrej jakości, lecz miał ten sam hardy wzrok. Ross również się zmienił, zapomniał o zawodzie miłosnym. Szczęście, które odnalazł z Demelzą, uczyniło go bardziej tolerancyjnym i sprawiło, że łatwiej panował nad swoim niespokojnym duchem.

Carne nie wyczuł sarkazmu w słowach Rossa i podał mu rękę. Następnie Ross wymienił uścisk dłoni z ciotką Chegwidden Carne, zupełnie nieokazującą onieśmielenia, która przywitała się potem z Demelzą. Ponieważ Carne nie próbował przedstawić czterech barczystych wyrostków, Ross skłonił się im z powagą, oni zaś, idąc za przykładem najstarszego, unieśli dłonie do czapek w geście pozdrowienia. Ross z dziwną ulgą spostrzegł, że żaden nie jest w najmniejszym stopniu podobny do Demelzy.

– Czekaliśmy w kościele, córko – rzekł ponuro Carne do Demelzy. – Mówiłaś, że mamy przyjść o czwartej, i byliśmy tam o tej porze. Nie miałaś prawa chrzcić dzieciaka wcześniej. Myśleliśmy, czy nie wrócić do domu.

– Kazałam wam przyjść jutro o czwartej – odrzekła ostro Demelza.

– Tak. Tak gadał twój człowiek. Ale mamy prawo być na chrzcinach, a chrzciny są dzisiaj. Twoja prawdziwa rodzina ma większe prawo być przy tobie w czasie chrzcin niż ci wymuskani panowie.

Demelza poczuła straszliwą gorycz. Ojciec, który w dzieciństwie niemiłosiernie ją katował i którego zaprosiła na znak przebaczenia, specjalnie przyszedł w inny dzień, by zepsuć przyjęcie. Wszystkie jej wysiłki pójdą na marne, a Ross stanie się pośmiewiskiem całej okolicy. Już teraz, nawet nie patrząc, widziała rozbawienie na twarzach Ruth Treneglos i pani Teague. Miała ochotę chwycić ojca za gęstą czarną brodę (pod nosem i dolną wargą pojawiły się pasma siwizny) i wyrwać z niej kępy włosów; miała ochotę podrzeć jego przesadnie dystyngowany, czarny surdut; miała ochotę oblepić jego gruby, pokryty czerwonymi żyłkami nos ziemią z ogrodu. Ze sztucznym uśmiechem maskującym rozpacz przywitała się z macochą i czterema braćmi: Lukiem, Samuelem, Williamem i Bobbym. Kochała ich w dawnym, koszmarnym życiu i teraz pojawili się nagle przed nią jak widma z innego świata.

Wydawali się onieśmieleni, w dużej części widokiem siostry, którą pamiętali jako obdartą dziewczynkę wykonującą ciężkie prace domowe. Teraz była dobrze ubraną młodą kobietą, wyglądała i mówiła zupełnie inaczej niż kiedyś. Stali wokół niej w pełnym szacunku oddaleniu i odpowiadali ponuro na krótkie, zadawane metalicznym tonem pytania, a tymczasem Ross z wdziękiem i godnością, na jakie potrafił się zdobyć, gdy tylko chciał, prowadził Toma Carne’a i ciotkę Chegwidden wokół ogrodu, twardo przedstawiając ich pozostałym gościom. Surowa uprzejmość Rossa nieco łagodziła reakcje osób nieprzyzwyczajonych do pozostawania na stopie towarzyskiej z przedstawicielami klas niższych.

Kiedy krążyli po ogrodzie, Tom Carne nie odnosił się z szacunkiem do elegancko ubranych dam i dżentelmenów, a w jego twardych oczach pojawił się gniew, że w uroczystym dniu sakramentu chrztu nie okazują należnej powagi. Ciotka Chegwidden zacisnęła z dezaprobatą wargi na widok jaskrawego szkarłatu sukni Elizabeth, głęboko wciętego gorsetu Ruth Teague oraz pereł pani Teague i jej pokrytej loczkami peruki.

Po dokonaniu prezentacji goście wrócili do rozmów, choć nieco cichszymi głosami. Zerwał się lekki wiatr, poruszając koronkami i połami surdutów.

Ross skinął na Jinny, by podała gościom porto i brandy.

Alkohol powinien skłonić obecnych do mówienia. Im więcej będą mówić, tym mniejszą katastrofą okaże się przyjęcie.

Carne z pogardliwą miną odmówił przyjęcia szklaneczki trunku.

– Nie tykam takich rzeczy – oznajmił. – Biada tym, co od rana do wieczora żłopią mocne trunki, aż ich twarze czerwienieją jak ogień! Zerwałem z nikczemnością i pijaństwem, by wstąpić na drogę prowadzącą do zbawienia. Pokaż mi swoje dziecię, córko.

Sztywno, z ponurą miną Demelza uniosła Julię.

– Moje pierworodne dziecko było większe – zauważyła pani Chegwidden Carne, spoglądając twardym wzrokiem na niemowlę. – Prawda, Tom? Ładny mały chłopiec, w sierpniu skończy rok.

– Co to za siniak na czole? – spytał Carne. – Upuściłaś ją?

– To od porodu.

Julia zaczęła płakać.

Carne pogładził się po brodzie.

– Ufam, że wybrałaś dobrych rodziców chrzestnych. Sam chciałem trzymać dziecko do chrztu.

W pobliżu strumienia rozmawiały, chichocząc, siostry Teague, lecz ich matka starała się zachowywać godną minę i spoglądała na nie z ukosa spod przymkniętych powiek.

– Przedstawienie nam ludzi takiej konduity to celowy afront – powiedziała. – Ross i jego dziewka kuchenna chcieli nas obrazić. Od razu czułam, że nie należy przyjmować zaproszenia!

Jej najmłodsza córka natychmiast się domyśliła, że nie był to podstępny plan, lecz zbieg okoliczności, który można wykorzystać. Wzięła kieliszek z tacy niesionej przez Jinny i podeszła do George’a Warleggana.

– Nie sądzi pan, że powinniśmy podejść do gospodarzy? – szepnęła. – Byłam na niewielu chrzcinach, więc nie znam obowiązującej podczas nich etykiety, ale dobre maniery nakazują…

George zerknął w nieco orientalne zielone oczy. Zawsze skrycie pogardzał rodziną pani Teague. Poldarkowie, Chynowethowie i inne rody ziemiańskie, których talenty handlowe były odwrotnie proporcjonalne do długości drzew genealogicznych, budzili w nim szacunek z domieszką protekcjonalności. Mogli udawać, że nim gardzą, lecz wiedział, że niektórzy w głębi serca się go boją. Rodzina pani Teague w ogóle nie zasługiwała na jego uwagę: cztery rozchichotane córki, kilka akrów ziemi i niewielki kapitalik ulokowany w trzyprocentowych obligacjach państwowych. Jednak po zawarciu małżeństwa Ruth tak szybko się rozwinęła, że zmienił o niej zdanie. Była twardsza, podobnie jak Ross wśród Poldarków.

– Pani skromność dorównuje urokowi, ale niestety, ja również niewiele wiem na temat etykiety obowiązującej podczas chrzcin – powiedział. – Nie sądzi pani, że powinniśmy po prostu robić to, na co mamy ochotę?

Za ich plecami rozległ się wybuch śmiechu, którym John Treneglos i Patience Teague przyjęli anegdotę opowiedzianą przez Francisa.

– Myślę, że powinieneś się zachowywać bardziej przystojnie – szepnęła teatralnie Ruth do Francisa. – Możemy otrzymać reprymendę. Patrzy na nas ojciec pani Poldark.

– Na razie jesteśmy bezpieczni – odparł Francis. – Odyniec zawsze stroszy sierść przed atakiem. – Goście znów się roześmiali. – Hej, dziewczyno! – zwrócił się do przechodzącej Jinny. – Masz jeszcze trochę madery? Wezmę jeszcze jeden kieliszek. Ładniutka z ciebie dzierlatka, gdzie kapitan Poldark znalazł kogoś takiego jak ty?

Prawie niedostrzegalnie zaakcentował słowo „ty”, ale śmiech Ruth nie pozostawiał wątpliwości, jak zrozumiała to zdanie. Jinny zaczerwieniła się aż po korzonki włosów.

– Nazywam się Jinny Carter, panie. To znaczy Jinny Martin.

– Tak, tak. – Wyraz twarzy Francisa nieco się zmienił. – Teraz sobie przypominam. Przez pewien czas pracowałaś w kopalni Grambler. Jak się miewa twój mąż?

Jinny się rozpogodziła.

– Dobrze, panie, dziękuję, chociaż… chociaż…

– Chociaż możesz nie mieć świeżych wiadomości. Mam nadzieję, że szybko do ciebie wróci.

– Dziękuję, panie. – Jinny dygnęła, ciągle czerwona, i odeszła.

– Niezbyt się interesujesz córką chrzestną, Francisie – zauważyła Ruth, pragnąc zmienić temat. – Rodzina pani Poldark dokładnie ją obejrzała. Na pewno dziewczynka chętnie wypiłaby łyczek madery.

– Podobno plebs od dzieciństwa pije gin – rzekła Patience Teague. – I wcale mu to nie szkodzi. Niedawno czytałam, ile milionów litrów ginu wypito w zeszłym roku.

– Nie wszystko wypiły dzieci, szwagierko – odparł Treneglos.

– Cóż, niewątpliwie czasem piją dla odmiany również piwo – powiedziała Patience.

Tom Carne obserwował rozmawiających gości, choć ich nie słyszał. Spojrzał przenikliwym, ostrym wzrokiem na panią Carne.

– To bezbożnicy, żono – rzekł, wydymając wargi. – Dziecko nie powinno przebywać wśród takich ludzi w dniu swojego chrztu. Tegom się właśnie spodziewał. Kobiety w wyuzdanych strojach i młodzi dandysi, którzy piją z nimi i żartują. Gorzej niż w Truro.

Ciotka Chegwidden lekko się zgarbiła. Nie miała w sobie tyle religijnego zapału i była z natury mniej wojownicza.

– Musimy się za nich modlić, Tom. Módlmy się za nich wszystkich i za twoją córkę. Może nadejdzie dzień, gdy ujrzą światło.

Julia ciągle płakała, a Demelza przeprosiła gości i zabrała ją do domu. Była w rozpaczy.

Zdawała sobie sprawę, że cokolwiek nastąpi, przyjęcie okaże się straszliwą klęską. Stanie się tematem pikantnych plotek. Cóż, niechaj tak będzie. Nie mogła nic więcej zrobić. Usiłowała udawać damę i poniosła porażkę. Nigdy więcej nie podejmie nowej próby. Niech wszyscy jadą do domów, natychmiast, byle tylko to się wreszcie skończyło. Chciała nareszcie zostać sama.

Chwilę po odejściu Demelzy Ruth udało się ustawić przyjaciół w taki sposób, by mógł ich słyszeć Tom Carne.

– Jeśli o mnie chodzi, przepadam za brandy i porto – powiedziała. – Lubię mocne trunki, o miłym smaku i bez goryczki. Zgadzasz się ze mną, Francisie?

– Przypominasz mi ciotkę Agathę – odpowiedział. – Kobiety bywają wybredne.

Znów się roześmiano, tym razem z Ruth.

Mijali Toma Carne’a, który zrobił krok do przodu, jak tego oczekiwała Ruth.

– Jeden z was jest ojcem chrzestnym dziecka?

Francis skłonił się lekko. Wzmagający się wiatr szarpał połami jego surduta, co miało w sobie coś komicznego.

– Ja.

Tom Carne popatrzył na niego.

– Jakim prawem?

– Słucham?

– Jakim prawem trzymał pan do chrztu to dziecko w świątyni Pana Naszego?

Poprzedniego wieczoru Francis wygrał sporą sumę w faraona i był w wyrozumiałym nastroju.

– Bo mnie poproszono.

– Poproszono? – powtórzył Carne. – Ach, może i poproszono. Czy został pan zbawiony?

– Zbawiony?

– Tak, zbawiony.

– Zbawiony od czego?

– Od diabła i ognia piekielnego.

– Nie otrzymałem żadnych wieści na ten temat.

John Treneglos parsknął śmiechem.

– Cóż, panie, i właśnie na tym polega pana błąd – odparł Carne. – Kto nie słucha głosu Pana Naszego, słucha diabła. Albo jedno, albo drugie. Nie ma trzeciej drogi. Albo niebiosa i anioły, albo piekło i płonąca siarka!

– Jest wśród nas kaznodzieja – mruknął George Warleggan.

Ciotka Chegwidden pociągnęła męża za rękaw. Chociaż nie lubiła ziemiaństwa, nie czuła do niego takiej pogardy jak Carne. Wiedziała, że ludzie należący do wyższych sfer rządzą światem materialnym, choć nie mają wpływu na jej kółko modlitewne.

– Daj spokój, Tom – powiedziała. – Zostaw ich w spokoju. Żyją w dolinie mroku i nic nie zmiękczy ich serc.

Carne strząsnął rękę żony.

– Cztery lata nazad grzeszyłem przeciwko Bogu! – oznajmił gromkim głosem, słyszalnym w całym ogrodzie. – Służyłem diabłu, oddawałem się rozpuście i pijaństwu! Czułem zapach siarki, zmierzałem prosto do piekła! Ale Pan Bóg ukazał mi światłość i drogę do zbawienia, do chwały i rozkoszy niebios! Ale ci, co żyją w nieprawości i złości, co nie otrzymali błogosławieństwa, nie mają prawa trzymać do chrztu niewinnego dziecięcia!

– Mam nadzieję, że uznajesz słuszność tej reprymendy – odezwała się Ruth.

Francis nie dał się sprowokować.

– Jeśli o mnie chodzi, jestem przeciwny wytyczaniu tak ostrych granic między dobrem a złem, choć wiem, że osoby o pańskich poglądach często tego dokonują. Co jest oznaką zbawienia? Czym się tak naprawdę różnimy, że po śmierci trafi pan do nieba, a ja do piekła? Kto może mieć pewność, że byłby pan lepszym opiekunem religijnym dziecka ode mnie? Pytam ze szczerej ciekawości. Twierdzi pan, że zostanie zbawiony. To pana słowa, ale czy potrafi pan tego dowieść? Ja też mógłbym powiedzieć, że jestem wielkim wezyrem i strażnikiem siedmiu pieczęci, prawda? Ja też mógłbym opowiadać, że jestem zbawiony, że należy do mnie Królestwo Niebieskie i że czeka pana potępienie; że ja pójdę do nieba, a pan do piekła.

John Treneglos wybuchnął gromkim śmiechem, a mięsista twarz Carne’a spurpurowiała z wściekłości.

– Zostaw ich w spokoju! – powtórzyła ostro pani Carne, znów ciągnąc męża za rękaw. – To diabeł cię kusi do próżnych debat!

Uczestnicy przyjęcia, jak przyciągani przez magnes, zaczęli się zbliżać do miejsca, gdzie toczono hałaśliwą rozmowę.

Ross podszedł od tyłu do grupy gości.

– Wiatr się wzmaga – powiedział. – Lepiej, by damy weszły do domu. Może pomógłbyś ciotce Agacie, Francisie? – Skinął w stronę staruszki, która dzięki wieloletniemu doświadczeniu nieomylnie wyczuła, że dzieje się coś niedobrego, po czym wstała z fotela przy drzwiach tarasu i bez niczyjej pomocy kuśtykała po trawniku.

– Nie! – rzucił Carne. – Nie będę przebywał pod jednym dachem z ludźmi, co głoszą herezje. – Popatrzył ostro na Ruth. – Zasłoń pierś, kobieto, to hańba i grzech tak się obnażać! Niejedną publicznie wychłostano za mniejsze występki!

Zapadła martwa cisza.

– Cóż za bezczelny prostak! – zawołała Ruth, oblewając się rumieńcem. – Jeśli ktoś zostanie wychłostany, to ty, chamie! John? Słyszałeś, co on powiedział?!

Jej mąż nie odznaczał się zbyt wielką bystrością i początkowo uznał incydent za zabawny, lecz uwaga żony przywołała go do porządku i stłumił śmiech.

– Ty bezczelny stary wieprzu! – krzyknął. – Wiesz, do kogo mówisz?! Przeproś natychmiast panią Treneglos albo, do licha, skuję ci pysk!

Carne splunął na trawę.

– Prawda w oczy kole, ale to nie wina prawdy. Niewiasta powinna się odziewać przyzwoicie, a nie bezwstydnie kusić mężczyzn. Gdyby to była moja żona, na Boga…

Ross szybko stanął między nimi i chwycił Treneglosa za rękę. Przez chwilę spoglądał na zaczerwienioną, wściekłą twarz sąsiada.

– Mój drogi Johnie, pospolita bójka?! W obecności dam?!

– Pilnuj swoich spraw, Ross! Ten drab jest tak bezczelny…

– Puść go pan – przerwał Carne. – Ostatni raz walczyłem na ringu dwa lata temu, ale zamierzam mu pokazać kilka sztuczek. Jeśli Pan Bóg…

– Zostaw go w spokoju, Tom! – wtrąciła pani Carne. – Zostaw go!

– To jest również moja sprawa, John – odezwał się Ross, w dalszym ciągu patrząc na Treneglosa. – Nie zapominaj, że obaj jesteście moimi gośćmi. I nie mogę pozwolić, byś uderzył mojego teścia.

Zapadło zdumione milczenie. Wydawało się, że dopiero słowa Rossa uświadomiły uczestnikom przyjęcia, że Carne to ojciec jego żony. Goście wydawali się wstrząśnięci.

Treneglos usiłował wyrwać rękę trzymaną przez Rossa. Bez powodzenia. Jego twarz stała się jeszcze bardziej czerwona.

– Naturalnie chciałbym być w dobrych stosunkach z sąsiadami, ale nie za cenę bójki przed drzwiami mego domu – rzekł Ross, puszczając rękę Treneglosa. – Damy nie lubią patrzeć na podarte koszule i zakrwawione nosy. – Spojrzał na Ruth, której twarz pokryła się różowymi plamami, widocznymi pod makijażem. – Przynajmniej niektóre.

– Po zawarciu małżeństwa w zadziwiający sposób zmieniłeś poglądy, Ross – powiedziała Ruth. – Przedtem nie brakowało ci kurtuazji. Nie ośmielam się zgadywać, co mogło sprawić, że stałeś się takim prostakiem.

– Żądam przeprosin! – zawołał Treneglos. – Ten łajdak w skandaliczny sposób obraził moją żonę! Nieważne, czy to twój teść, czy nie! Do licha, gdyby pochodził z mojej sfery, wyzwałbym go na pojedynek! Przełknąłbyś taką bezczelność, Ross?! Jestem pewien, że nigdy! Niech mnie diabli porwą, jeśli się zadowolę…

– Prawda to prawda! – warknął Carne. – Bluźnierstwa niczego nie zmienią…

– Milcz, człowieku! – zwrócił się do niego Ross. – Jeśli będziemy chcieli wysłuchać twojego zdania, poprosimy cię o nie w odpowiednim czasie. – Carne umilkł, zdumiony, natomiast Ross odezwał się ponownie do Treneglosa: – Maniery zależą od wychowania, John, a ludzie wyznający te same zasady mówią tym samym językiem. Czy pozwolisz, abym jako gospodarz przeprosił cię za despekt, jaki spotkał twoją małżonkę?

John się zawahał, nieco udobruchany, po czym odchrząknął i spojrzał na żonę stojącą z boku.

– Cóż, Ross, ładnie to wyraziłeś. Nie chciałbym się z tobą sprzeczać. Jeśli Ruth uważa…

– Przyznaję, że powinnam przyjąć to spokojniej – odpowiedziała Ruth, czując, że ją wymanewrowano. – Naturalnie jeśli Ross pragnie chronić nowego członka swojej rodziny… Należy być wyrozumiałym wobec ignorancji.

Nagle w pobliżu rozległ się przeciągły pisk, który sprawił, że wszyscy spojrzeli w tamtą stronę. Ciotka Agatha, o której zapomniano w czasie sprzeczki, posuwała się szybko po trawniku, gdy nagle uderzył w nią silny powiew wiatru. Zobaczyli kołyszącą się staruszkę z rozczochranymi siwymi włosami, a fioletowy czepek i peruka toczyły się w stronę strumienia. Kilku dżentelmenów natychmiast rzuciło się w pościg, między innymi Francis. Jednocześnie wiatr przyniósł potok archaicznych przekleństw z epoki Karolingów, których nikt z obecnych nigdy nie słyszał. Ciotce Agacie nie potrafiłaby dorównać nawet lady Bodrugan.

Godzinę później Ross poszedł na górę i zastał Demelzę leżącą na łóżku. Była zrozpaczona, lecz nie płakała. Goście opuścili Namparę w najlepszej zgodzie, pieszo lub konno, przytrzymując kapelusze, suknie i poły surdutów szarpane przez wiatr.

Demelza żegnała ich po kolei, uśmiechając się grzecznie, aż wreszcie zniknęli. Później wymamrotała przeprosiny i uciekła do domu.

– Prudie cię szuka – powiedział Ross. – Nie mogliśmy cię znaleźć. Pyta, co zrobić z niektórymi potrawami.

Nie odpowiedziała.

– Demelzo…

– Och, Ross… – westchnęła. – Czuję się okropnie.

Usiadł na skraju łóżka.

– Nie martw się, kochanie.

– Będzie o nas plotkował cały okręg. Zadba o to Ruth Treneglos, pani Teague i jej córki.

– Nie ma się czym przejmować. To tylko czcze gadanie. Skoro nie mają nic lepszego do roboty, niż mleć językami…

– Jest mi bardzo smutno. Chciałam im pokazać, że się nadaję na twoją żonę, że potrafię nosić piękne stroje, zachowywać się jak dama i nie przyniosę ci wstydu. A zamiast tego wrócą do domów, zaśmiewając się ze mnie: „Słyszeliście, co powiedział ojciec tej kuchty, żony kapitana Poldarka?”. Och, wolałabym umrzeć!

– Sprawiłoby mi to znacznie większą przykrość od sprzeczki z Johnem Treneglosem. – Dotknął dłonią kostki Demelzy. – Po raz pierwszy skrzyżowaliśmy z nimi szpady, dziecko. Odparowali nasz sztych. Cóż, możemy znowu spróbować. Tylko tchórze rezygnują po pierwszym niepowodzeniu.

– Więc uważasz mnie za tchórza… – Demelza cofnęła kostkę, dziwnie zirytowana słowami Rossa. Zdawała sobie sprawę, że tego popołudnia wypadł najlepiej ze wszystkich uczestników przyjęcia. Trochę jej się to nie podobało, bo czuła, że naprawdę zakochany człowiek nie powinien być tak nieporuszony; z tego samego powodu jego obecne zachowanie budziło w niej złość, bo dostrzegała w nim protekcjonalność, a nie współczucie. Szczególnie rozdrażniło ją słowo „dziecko”, jakby przemawiała przez niego pycha, nie miłość.

A w tle cały czas była Elizabeth. Odniosła dziś zwycięstwo. Wyglądała tak pięknie, tak wdzięcznie; stała nieco z tyłu, nie brała udziału w sprzeczce. Po prostu była. Samo jej istnienie wystarczało, przez kontrast, by demonstrować, kim nie jest żona Rossa. Ross siedział na łóżku, gładził ją po stopie i pocieszał, a jednocześnie ciągle myślał o Elizabeth.

– Twój ojciec nie bez powodu został metodystą – zauważył Ross. – Umiarkowanie nie jest jego silną stroną. Ciekawe, co powiedziałby na to wielebny Wesley.

– To wina Juda, że powiedział mu o dwóch przyjęciach! – zawołała Demelza. – Zabiję go za to!

– Moja droga, za tydzień wszyscy o tym zapomną. Nikomu to nie zaszkodzi. A jutro mamy przyjęcie dla Martinów, Danielów, Joego i Betty Triggsów, Willa Nanfana i wszystkich wieśniaków z okolicy. Nie trzeba ich zachęcać, by się dobrze bawili. Będą tańczyć na trawie i nie zapominaj, że przyjadą wędrowni aktorzy i dadzą przedstawienie.

Demelza przewróciła się na brzuch.

– Nie potrafię udawać damy, Ross – powiedziała. Jej głos był odległy i stłumiony. – Powiedz im o tym. Robiłam wszystko, co w mojej mocy, ale to nie wystarczy. Może to moja wina, ale nie potrafię być kimś, kim nigdy się nie stanę. Cóż, skończone. Nie wytrzymam znowu czegoś takiego. Nie mam serca.

Rozdział czwarty

Trzy dni przed chrzcinami odbyło się burzliwe zebranie udziałowców kopalni Wheal Leisure, na którym Ross i doktor Choake ponownie się spierali. Ross opowiadał się za poszukiwaniem nowych złóż, a Choake nazywał to hazardem i proponował spokojną eksploatację istniejących zasobów, co z kolei Ross nazwał obstrukcją. W końcu Poldark wyszedł z propozycją, że wykupi udziały doktora za trzykrotność ich wartości nominalnej. Choake z wielką godnością przyjął ofertę i nazajutrz po chrzcinach Ross pojechał do Truro porozmawiać ze swoim bankierem o kredycie.

Harris Pascoe, niski mężczyzna w nieokreślonym wieku noszący stalowe okulary i lekko się jąkający, zgodził się pożyczyć niezbędną kwotę pod zastaw hipoteki Nampary, jednak uważał transakcję za całkowicie nieopłacalną ze względu na wysoką cenę udziałów. Miedź kosztowała obecnie siedemdziesiąt jeden funtów za tonę i nikt nie wiedział, ile jeszcze spadnie. Wszyscy krytykowali odlewnie za zaniżanie ceny rudy, lecz trudno było im się dziwić, skoro często musiały miesiącami składować metal przed znalezieniem kupca. Ross lubił Harrisa Pascoe’a i nie widział sensu sprzeczania się z nim.

W drodze do domu minął młodego człowieka. Widział go wcześniej na chrzcinach. Uchylił kapelusza i zamierzał jechać dalej, lecz mężczyzna przystanął.

– Miło mi pana widzieć, kapitanie Poldark. Byłem wczoraj państwa gościem. Jestem obcy w tych stronach i doceniam pana gościnność.

Dwight Enys, którego Joan Pascoe przyprowadziła na przyjęcie. Miał kształtną głowę i ładną twarz: chłopięcy zarys policzków i podbródek znamionujący odwagę. Ross nigdy nie przeszedł przez ten etap. Wyjechał do Ameryki jako kanciasty wyrostek, a wrócił jako weteran wojenny.

– Pana nazwisko sugeruje, że pochodzi pan z Kornwalii.

– Mam tu dalekich krewnych, lecz nie chcę się powoływać na koligacje rodzinne. Mój ojciec pochodził z Penzance, a ja studiowałem medycynę w Londynie.

– Zamierza pan rozpocząć praktykę lekarską?

– Na początku tego roku skończyłem studia. Ale życie w Londynie jest kosztowne. Postanowiłem zamieszkać na pewien czas w tej okolicy, kontynuować badania i zarabiać na życie, prowadząc prywatną praktykę.

– Jeśli interesuje się pan niedożywieniem lub chorobami górników, znajdzie tu pan dużo materiału do studiów.

Enys wydawał się zdziwiony.

– Ktoś panu powiedział?

– Nikt mi nic nie mówił.

– Interesuję się chorobami płuc. Wydało mi się, że jeśli mam prowadzić praktykę, powinienem leczyć górników, gdzie często występują suchoty. – Młody człowiek stopniowo wyzbywał się nieśmiałości. – Poza tym ciekawi mnie febra. To ogromne pole do badań, można przeprowadzić wiele eksperymentów… Ale na pewno pana nudzę. Często za dużo o tym mówię…

– Medycy, których znam, wolą opisywać swoje sukcesy łowieckie. Musimy kiedyś o tym porozmawiać.

Po przejściu kilku kroków przystanął i zawołał do Enysa:

– Gdzie pan zamierza mieszkać?!

– Zatrzymałem się na miesiąc u Harrisa Pascoe. Zamierzam wynająć niewielki dom gdzieś między Namparą a Chacewater. W okolicy nie ma innego lekarza.

– Może pan wie, że mam udziały w kopalni, którą wczoraj mógł pan widzieć z mojego domu?

– Zauważyłem budynki. Ale nie, nic nie słyszałem…

– W tej chwili wolna jest posada chirurga w kopalni. Myślę, że mógłbym ją panu załatwić, gdyby był pan zainteresowany. Oczywiście to niewielka kopalnia. Obecnie pracuje w niej około osiemdziesięciu górników, ale zarobiłby pan jakieś czternaście szylingów tygodniowo, a poza tym zdobył trochę doświadczenia.

Dwight Enys zarumienił się z radości i zażenowania.

– Mam nadzieję, że pan nie myślał…

– Gdybym tak uważał, nie składałbym panu tej propozycji.

– Bardzo by mi to pomogło. Marzę o takiej pracy. Ale… to bardzo daleko.

– Rozumiem, że nie wynajął pan jeszcze domu. Coś mogłoby się trafić w naszej okolicy.

– Jest tu medyk o dobrej reputacji…

– Choake? Och, znajdzie się miejsce i dla pana. Ma własny majątek i nie lubi się przepracowywać. Proszę się nad tym zastanowić i dać mi znać.

– Dziękuję panu. To bardzo uprzejmie z pana strony.

Skręcając w ulicę, Ross pomyślał, że jeśli Enys coś potrafi, zadba o to, by zaczął leczyć Jima po jego wyjściu z więzienia. Choake na pewno nie potrafiłby mu pomóc. Carter przebywał w więzieniu już od przeszło roku, a skoro żył mimo choroby płuc, istniała nadzieja, że wytrzyma jeszcze dziesięć miesięcy, po czym wróci do żony i rodziny. Ross widział go w styczniu; chłopak był chudy i słaby, lecz w Bodmin panowały znośne warunki. Dwukrotnie odwiedzili go Jinny i jej ojciec Zacky Martin. Wyruszyli jednego dnia i wrócili następnego, lecz pokonanie czterdziestu pięciu kilometrów w jedną stronę było zbyt wielkim wysiłkiem dla karmiącej kobiety. Ross zamierzał zabrać ją kiedyś do Bodmin.

Po kłótni z Choakiem pozostało mu irytująco mało pieniędzy, choć jeszcze niedawno mógł sporo wydawać na luksusy. Czekały go liczne wydatki: bardzo potrzebował jeszcze jednego konia. Narodziny Julii wymogły niezbędne zakupy, których nie mógł i nie chciał uniknąć.

Zżymał się na siebie, że nierozważnie zaproponował kupno udziałów medyka.

Wszedł do zatłoczonej gospody Pod Czerwonym Lwem i zajął miejsce w niszy przy drzwiach. Jego pojawienie się zwróciło czyjąś uwagę i po odejściu sługi, który przyjął zamówienie, Ross usłyszał w pobliżu ciche kroki.

– Kapitan Poldark? Dzień dobry panu. Rzadko widujemy pana w mieście.

Ross uniósł wzrok, lecz jego oczy nie miały zbyt serdecznego wyrazu. Był to Blewett, zarządca i udziałowiec Wheal Maiden, jednej z kopalni miedzi w dolinie Idless.

– Odwiedzam Truro tylko w interesach.

– Mógłbym się przysiąść? Nie mam o czym rozmawiać z handlarzami wełną. Dziękuję. Słyszałem, że cena miedzi znowu spadła.

– Ja też niedawno się o tym dowiedziałem.

– To się musi szybko skończyć albo wszyscy zbankrutujemy.

– Nikt nie ubolewa nad tym bardziej ode mnie – odparł Ross, zdając sobie sprawę, że ma wspólne interesy z tym mężczyzną, który zakłócił tok jego myśli.

– Wszyscy mamy nadzieję, że ta tendencja się odwróci – ciągnął Blewett. Odstawił szklaneczkę i poruszył się niespokojnie. – W tym roku straciliśmy osiemset funtów. To wielka suma dla ludzi takich jak my.

Ross znów uniósł wzrok. Blewett naprawdę wyglądał na zatroskanego: miał ciemne kręgi pod oczami i skrzywione wargi. Groziło mu więzienie za długi, a jego rodzinie głód. Właśnie dlatego zaryzykował, chociaż mógł go spotkać afront ze strony człowieka, który uchodził za nietowarzyskiego. Może niedawno wrócił ze spotkania z udziałowcami kopalni i czuł, że koniecznie musi z kimś porozmawiać?

– Moim zdaniem taka sytuacja nie może trwać długo – powiedział Ross. – Do produkcji maszyn używa się coraz więcej miedzi. Miasta również jej potrzebują i z czasem ceny muszą wzrosnąć.

– W dłuższej perspektywie może ma pan rację, ale niestety musimy płacić odsetki od kredytu. Sprzedajemy rudę za grosze, by nie zbankrutować. Gdyby odlewnie działały uczciwie, moglibyśmy przetrwać trudny okres. Ale czy mamy jakieś szanse?

– Moim zdaniem utrzymanie niskich cen nie leży w interesie odlewni – rzekł Ross.

– Nie ceny rynkowej, ale ceny, jaką płacą nam. Są w zmowie, kapitanie Poldark, i wszyscy o tym wiemy – odparł Blewett. – Czy mamy szanse na normalne zyski, skoro odlewnie nie przebijają swoich ofert?!

Ross skinął głową i patrzył na ludzi wchodzących do gospody i wychodzących z niej. W stronę szynkwasu posuwał się po omacku ślepiec.

– Są dwa sposoby walki ze złem.

Blewett nadstawił uszu w nadziei, że Ross zaproponuje jakieś rozwiązanie.

– Co pan proponuje?

– Rozwiązanie kwadratury koła. Odlewnie nie konkurują między sobą i nie przebijają swoich ofert. Gdyby kopalnie zawarły podobny sojusz, mogłyby wstrzymać dostawy rudy, aż odlewnie byłyby gotowe więcej zapłacić. W końcu nie mogą bez nas istnieć, to my dostarczamy im materiałów.

– Tak, tak. Rozumiem, co pan ma na myśli. Proszę mówić dalej.

W tej samej chwili za niskim oknem gospody przeszedł mężczyzna, po czym stanął w drzwiach. Ross skupiał się na temacie rozmowy i z początku nie poznał znajomej barczystej postaci o nieco rozkołysanym chodzie. Ale nagle sobie przypomniał. Po raz ostatni widział tego mężczyznę przed kilku laty, kiedy odjeżdżał on doliną Nampary po pojedynku z Francisem, a Verity stała i patrzyła za nim.

Ross pochylił głowę i wbił wzrok w blat stołu.

Widział w wyobraźni człowieka, którego przed chwilą ujrzał. Piękny granatowy mundur, schludny czarny halsztuk, koronkowe mankiety, imponująca, barczysta sylwetka. Jednak twarz wydawała się inna niż dawniej: usta były otoczone głębokimi zmarszczkami, wargi zaciśnięte, a oczy zdradzały pewność siebie.

Kapitan przeszedł przez główną salę gospody, nie rozglądając się, i wszedł do jednego z bocznych pomieszczeń. Szczęśliwa ucieczka.

– Potrzebujemy przywódcy, kapitanie Poldark – rzekł z entuzjazmem Blewett. – Poważnego, uczciwego człowieka, który mógłby działać w imieniu nas wszystkich. Kogoś takiego jak pan, jeśli wolno mi tak powiedzieć.

– Słucham? – spytał Ross.

– Ufam, że wybaczy mi pan tę propozycję, ale w górnictwie każdy dba tylko o własne interesy. Potrzebujemy przywódcy, który potrafiłby zjednoczyć właścicieli kopalni, by działali solidarnie. Konkurencja jest dobra w okresie rozkwitu, lecz nie możemy sobie na nią pozwolić w obecnej sytuacji. Odlewnie miedzi są chciwe. Trudno to inaczej określić. Żądają gigantycznych rabatów ze względu na zanieczyszczenia rudy. Gdybyśmy mieli przywódcę, kapitanie Poldark…

Ross słuchał z coraz większą uwagą.

– Jaka jest pańska druga sugestia? – spytał Blewett.

– Sugestia?

– Wspomniał pan, że istnieją dwa sposoby walki ze złem, które nas gnębi.

– Druga możliwość polega na tym, że kopalnie same wybudują odlewnię, zaczną przerabiać rudę i sprzedawać czystą miedź.

Blewett nerwowo bębnił palcami po stole.

– Chce pan powiedzieć, że… że…

– Można by stworzyć spółkę, która kupowałaby rudę miedzi po uczciwych cenach i pozwalała zatrzymywać zyski właścicielom kopalni. W tej chwili zyski trafiają do South Wales Smelting Company albo do pośredników takich jak Warlegganowie, którzy prowadzą wiele różnych interesów.

Blewett pokręcił głową.

– Wymagałoby to ogromnego kapitału. Chciałbym, żeby to było możliwe…

– Kapitał mógłby się znaleźć. Najważniejsza jest jedność i zdecydowanie.

– To byłoby wspaniałe – odparł Blewett. – Kapitanie Poldark, ma pan, jeśli wolno mi tak powiedzieć, charakter urodzonego przywódcy i dar jednoczenia ludzi. Odlewnie z pewnością próbowałyby zniszczyć nowe przedsiębiorstwo, ale byłoby ono nadzieją dla tych, którym grozi ruina.

Desperacja sprawiła, że Harry Blewett stał się elokwentny. Ross słuchał częściowo ze sceptycyzmem, częściowo poważnie. Przedstawiając swoje propozycje, zdołał je jaśniej sformułować, lecz z pewnością nie wyobrażał sobie siebie w roli przywódcy właścicieli kornwalijskich kopalni miedzi. Znał ludzi, wśród których się obracał, ich niezależność i uporczywą niechęć do nowych idei, toteż rozumiał, że podjęcie rzeczywistych działań wymagałoby ogromnych wysiłków.

Popijali przez jakiś czas brandy i dyskutowali o sytuacji w górnictwie. Banalna rozmowa wydawała się uspokajać Blewetta. Opowiedział o swoich lękach, co przyniosło mu pewną ulgę. Ross słuchał nieuważnie, rozglądając się za Andrew Blameyem.

Powinien już wracać. Demelza, choć nieszczęśliwa, dała się poprzedniego wieczoru przekonać do wydania drugiego przyjęcia. Blewett przyprowadził do stołu drugiego mężczyznę, Williama Auketta, zarządcę kopalni w dolinie Ponsanooth, i z entuzjazmem wyjaśnił mu istotę planu. Aukett, inteligentny człowiek z zezem w jednym oku, stwierdził, że mogłoby to uratować przemysł górniczy – ale skąd wziąć kapitał, jeśli nie z banków powiązanych z odlewniami miedzi?

Ross, sprowokowany do obrony swojego pomysłu, oznajmił, że istnieją wpływowi ludzie spoza kręgu odlewni. Oczywiście nie byłoby to niewielkie przedsięwzięcie spekulacyjne, które można rozkręcić, inwestując pięćset lub sześćset funtów. Potrzeba raczej trzydziestu tysięcy, z perspektywą ogromnych zysków lub całkowitego fiaska. Najważniejsze to widzieć cały plan we właściwej skali.

Uwagi te, zamiast wprawić Blewetta w przygnębienie, jeszcze zwiększyły jego entuzjazm, lecz gdy wyjął arkusz przybrudzonego papieru i zamierzał poprosić o pióro i inkaust, cynowe naczynia stojące na półkach na ścianach gospody zadygotały i gwar panujący we wnętrzu nagle ucichł.

Z sąsiedniego pomieszczenia dobiegł hurgot, jakby ktoś tarzał się po podłodze. Rozległ się tupot, mignęła czerwona kamizelka i nadbiegł zaniepokojony oberżysta.

– To nie miejsce na bójki, panie! Kiedy pan przychodzi, zawsze zaczynają się kłopoty. Nie życzę sobie tego. Ja… ja…

Głos ucichł. Zastąpił go inny, należący do Andrew Blameya, w którym brzmiała wściekłość.

Kapitan wyszedł z bocznego pomieszczenia i zaczął się przeciskać przez tłum ludzi zmierzających do drzwi. Nie był pijany. Ross zastanawiał się, czy jego problem rzeczywiście polega na słabości do mocnych trunków. Blameyem rządził potężniejszy demon: własny temperament.

Francis i Charles mieli mimo wszystko rację. Pierwsze spostrzeżenia Rossa były trafne. Powierzyć łagodną, wrażliwą Verity takiemu człowiekowi…

Musi o tym powiedzieć Demelzie. Przestanie go wreszcie zadręczać.

– Znam tego człowieka – rzekł Aukett. – To kapitan żaglowca „Caroline”, brygu kursującego jako statek pocztowy na trasie Falmouth–Lizbona. Surowo traktuje marynarzy, podobno zamordował żonę i dzieci, choć jeśli to prawda, nie mam pojęcia, dlaczego jest na wolności.

– Pokłócił się z brzemienną żoną i ją przewrócił – odparł Ross. – Zmarła. Z moich informacji wynika, że dwójka jego dzieci nie ma z tym nic wspólnego.

Blewett i Aukett spoglądali na niego przez chwilę.

– Podobno zdążył się już pokłócić ze wszystkimi w Falmouth – zauważył Aukett. – Unikam tego człowieka. Wygląda, jakby dręczyły go demony.

Ross poszedł po klacz, którą zostawił w oberży Pod Walecznym Kogutem. Nie widział więcej Blameya. Minął pałac Warlegganów i przyglądał się przez chwilę ich powozowi zatrzymującemu się przed głównym wejściem. Był to wspaniały pojazd z lśniącego politurowanego drewna z biało-zielonymi kołami, ciągnięty przez cztery piękne siwki. Pocztylion, woźnica i lokaj nosili biało-zielone liberie, bardziej eleganckie od strojów arystokratów pokroju Boscawenów czy Dunstanville’ów.

Lokaj zeskoczył na ziemię i otworzył drzwiczki. Z karety wysiadła matka George’a, gruba kobieta w średnim wieku spowita w koronki i jedwabie. Z otwartych drzwi wielkiego budynku wyszli słudzy, by ją powitać. Przechodnie zatrzymywali się i patrzyli. Kobieta zniknęła w pałacu. Wspaniała kareta odjechała.

Ross nie starałby się imponować innym zamożnością, nawet gdyby mógł sobie na to pozwolić, lecz tego dnia szczególnie silnie odczuł ironię tego, co zobaczył. Nie chodziło o to, że Warlegganów stać na karetę z poczwórnym zaprzęgiem, choć on sam nie może kupić drugiego konia, by załatwiać niezbędne sprawy – uderzające było to, że ci bankierzy i lichwiarze, których przodkowie sprzed dwóch pokoleń nie potrafili nawet pisać i czytać, mogą się afiszować bogactwem w czasie kryzysu, gdy tymczasem wartościowym ludziom takim jak Blewett, Aukett i setkom innych grozi bankructwo.

Rozdział piąty

Drugie przyjęcie z okazji chrzcin minęło bez przeszkód. Górnicy, drobni dzierżawcy i ich żony lubili dobrą zabawę. Było zresztą święto Sawle i gdyby nie zaproszono ich do Nampary, spędziliby popołudnie w wiosce, tańcząc, uczestnicząc w konkursach lub pijąc w jednej z gospód.

W ciągu pierwszych trzydziestu minut panowało lekkie skrępowanie, bo goście pamiętali, że przebywają w towarzystwie ziemiaństwa, lecz wkrótce zapomnieli o nieśmiałości.

Było to letnie przyjęcie w starym stylu, bez nowomodnych udziwnień, które mogłyby kogoś zawstydzić. Demelza, Verity i Prudie przygotowywały je od wczesnego ranka. Podano ogromne zapiekanki z wołowiny i ciasta, ułożone warstwami, z wierzchu polane śmietaną. Upieczono cztery zielone gęsi i dwanaście dorodnych kapłonów; ciasta przypominały kamienie młyńskie. Był miód pitny, domowe piwo, cydr i porto. Ross obliczał, że na jednego mężczyznę powinno wypadać półtora garnca cydru, a na kobietę garniec; uznał, że to powinno wystarczyć.

Po posiłku wszyscy wyszli na murawę, gdzie kobiety brały udział w wyścigach, a dzieci tańczyły przy słupie majowym. Bawiły się w ciuciubabkę, łapanie chusteczki i polowanie na pantofelek, natomiast mężczyźni urządzili zawody zapaśnicze. W walce finałowej uczestniczyli bracia Danielowie, Mark i Paul. Zgodnie z oczekiwaniami wygrał Mark. Później, nabrawszy znowu apetytu, goście pili herbatę i jedli ciasta z szafranem oraz imbirem.

Głównym wydarzeniem wieczoru był występ wędrownych aktorów. Tydzień wcześniej Ross zauważył w Redruth przybity do drzwi podarty plakat, który głosił, że miasto odwiedzi trupa aktorska Aarona Otwaya mająca w repertuarze ciekawe dramy autorów starożytnych i współczesnych, z muzyką i tańcami.

Ross odszukał szefa trupy, który mieszkał w większym z dwóch odrapanych wozów, jakimi przyjechali aktorzy. Umówili się, że w następną środę trupa da przedstawienie w bibliotece w Namparze. Rupiecie zawalające bibliotekę przełożono pod jedną ze ścian, zamieciono podłogę i ustawiono na niej skrzynki i deski, na których miała siedzieć publiczność. Scenę stanowiło kilka kotar związanych sznurkiem i rozpiętych w jednym z końców pomieszczenia.

Aktorzy wystawili tragedię Johnsona Hilla zatytułowaną Elfrida, czyli zbłąkana żona, a później komedię Jatka. Z boku stał Jud Paynter i gasił świece, gdy zaczynały zanadto kopcić.

Dla wieśniaków przedstawienie było równie ekscytujące jak najlepsze występy w londyńskich teatrach na Drury Lane. W skład trupy wchodziło siedmiu aktorów: pół-Cyganów, amatorskich komików i wędrownych śpiewaków. Aaron Otway, ich szef, gruby mężczyzna o spiczastym nosie i szklanym oku, z ogromnym przekonaniem recytował prologi oraz entr’acte. W pierwszej sztuce grał rolę kalekiego ojca, w drugiej zaś skrytobójcy, odziany w czarną pelerynę i ciężką czarną perukę, z oczami podkreślonymi czernidłem. Miał maniery przekupnia z targowiska i było jasne, że utopił swój talent w alkoholu. Główną rolę żeńską odgrywała czterdziestopięcioletnia blondynka o grubej szyi i tłustych, upierścienionych palcach, lecz najlepszą aktorką trupy była ciemnowłosa, niebrzydka, skośnooka dziewczyna w wieku około dziewiętnastu lat, która nieprzekonująco grała cnotliwą córkę i świetnie ulicznicę.

Ross doszedł do wniosku, że gdyby miała okazję się podszkolić, mogłaby daleko zajść. Wydawało jednak się mało prawdopodobne, by mogła liczyć na naukę lub uśmiech losu. Zapewne skończy jako trzeciorzędna dziwka albo zawiśnie na szubienicy za kradzież zegarka dżentelmena.

Ale siedzący w pobliżu mężczyzna myślał inaczej. Kościsty Mark Daniel, wysoki i potężnie zbudowany, miał trzydzieści lat i nigdy w życiu nie widział nikogo podobnego do tej dziewczyny. Była smukła, gibka, olśniewająca, delikatna, kiedy stała na palcach, wyginając szyję, i śpiewała miękkim głosem, a w jej oczach odbijało się czerwonawo światło świec. Dla Marka jej skromne miny nie miały w sobie nic sztucznego. Płomienie kopcących świec oświetlały miękkie krzywizny dziewczęcych policzków; tanie, krzykliwe kostiumy wydawały się egzotyczne i nierzeczywiste. Różniła się od innych kobiet, jakby pochodziła z czystszego, wspanialszego świata. W czasie przedstawienia Mark siedział, milczał i słuchał piosenek, nie spuszczając z dziewczyny ciemnych celtyckich oczu, a potem patrzył pustym wzrokiem na czarne płótno, gdy za nim zniknęła.

Kiedy sztuka się skończyła i goście wzięli do rąk kieliszki, Will Nanfan wyjął skrzypce, Nick Vigus flet, a Pally Rogers drewnianą trąbkę. Ławki odsunięto pod ściany i zaczęły się tańce. Nie były to dostojne, wdzięczne menuety, ale żwawe tańce wsi angielskiej. Tańczono Rogaczu, rogaczu, W zielonym ogrodzie i Kości posłaniem staruszka. Ktoś zaproponował Taniec z poduszką. Jeden z młodych mężczyzn zaczął tańczyć wokół sali z poduszką w ręku, po czym zatrzymał się i zaśpiewał: „Nie będę więcej tańczył!”, a trzej muzycy spytali chórem: „Dlaczego, dobry panie, dlaczego?”. Tancerz odpowiedział: „Bo nie chce ze mną tańczyć Betty Prowse!”, muzycy zaś krzyknęli: „Musi zatańczyć, czy chce, czy nie!”. Mężczyzna kładł poduszkę przed wybraną dziewczyną, ona klękała na poduszce, a on całował wybrankę. Później okrążali salę, trzymając się za ręce i śpiewając: „Prinkum, prankum, piękny taniec, więc zatańczmy jeszcze raz!”. Następnie tańczyła z poduszką dziewczyna.

Czas szybko mijał na zabawie, przy akompaniamencie śmiechów, aż wreszcie nawet starzy postanowili zatańczyć. W końcu Zacky Martin zaprosił dla żartu ciotkę Betsy Triggs. Ciotka Betsy, znana z talentu komediowego, tańczyła z Zackym, furkocąc spódnicą, jakby miała szesnaście, a nie sześćdziesiąt pięć lat. Później okrążyła salę z poduszką i zatrzymała się w kącie. Rozległ się wybuch śmiechu, bo siedział tam tylko jeden mężczyzna.

– Nie będę więcej tańczyła! – zaskrzeczała.

– Dlaczego, dobra pani, dlaczego? – spytali wszyscy chórem.

– Bo nie chce ze mną tańczyć Jud Paynter! – odpowiedziała ciotka Betsy.

Kolejny ryk śmiechu, po czym cała sala zawołała:

– Musi zatańczyć, czy chce, czy nie!

Pośród śmiechów i tupotu nóg kilku mężczyzn rzuciło się na Juda, który próbował się wymknąć. Protestował, usiłował się wyrwać i nie chciał uklęknąć na poduszce, toteż go na niej posadzono. Ciotka Betsy zarzuciła mu ramiona na szyję i pocałowała go z takim impetem, że oboje stracili równowagę i upadli na podłogę. Po kolejnym wybuchu wesołości wstali i okrążyli razem bibliotekę. Jud nieśmiało rozglądał się po sali, a w jego przekrwionych oczach buldoga płonęły złośliwe ogniki. Teraz wybór należał do niego. Chociaż Prudie nie spuszczała z niego wzroku, nie mogła nic zrobić, bo była to tylko zabawa.

Jud krążył powoli po pomieszczeniu, usiłując sobie przypomnieć to, co powinien zaśpiewać. Wreszcie przystanął.

– Tutaj zostanę! – zawołał.

– Dlaczego, dobry panie, dlaczego?

– Bo chcę Char Nanfan, właśnie dlatego! – Jud rozejrzał się wyzywająco, jakby spodziewał się protestów, ukazując dwa wielkie zęby.

Druga żona Willa Nanfana była jedną z najładniejszych kobiet na przyjęciu. Miała jasne włosy splecione w gruby warkocz. Wszyscy spojrzeli na nią, żeby się przekonać, jak to przyjmie, ale zrobiła zabawną minę, roześmiała się i potulnie uklękła na poduszce. Jud patrzył na nią przez chwilę z zadowoleniem, po czym powoli otarł rękawem wargi.

Pocałował ją z wyraźną przyjemnością, a wszyscy młodzi mężczyźni w sali wydali głośny jęk.

Jud przyciskał wargi do ust Char Nanfan, gdy wtem rozległ się ogłuszający krzyk Prudie, która nie mogła dłużej tego znieść:

– Zostaw ją, stary capie! Nie dla ciebie te frykasy!

Jud szybko się wyprostował przy wtórze głośnych śmiechów i wrócił do swojego rogu, z dala od żony.

Po chwili zabawa się skończyła i znów zaczęły się tańce. Mark Daniel nie uczestniczył w powszechnej wesołości. Zawsze uważał, że taniec ma w sobie coś zniewieściałego (był wysokim, małomównym mężczyzną o ogromnej sile fizycznej), lecz teraz zobaczył, że kilku członków trupy skończyło jeść kolację i przyłączyło się do tańczących.

Nie mógł dłużej wytrzymać i zaryzykował irlandzki reel, który miał nieskomplikowane kroki. Później potarł się dłonią po brodzie, żałując, że się lepiej nie ogolił, i przyłączył się do następnego tańca. Na drugim końcu długiej linii tancerzy zauważył młodą aktorkę; podobno nazywała się Keren Smith. Nie mógł oderwać od niej wzroku i wydawało się, że nie widzi ludzi znajdujących się naprzeciwko niego.

Dziewczyna wyczuła, że Mark na nią patrzy. Nigdy na niego nie spojrzała, ale wyraz jej twarzy sugerował, że zdaje sobie z tego sprawę, o czym świadczył sposób, w jaki zaciskała czerwone wargi, odrzucała włosy i poruszała głową. Kiedy Mark zorientował się, że za chwilę mają tańczyć w jednej parze, zachwiał się i oblał potem. Zbliżał się ten moment, następna para odchodziła na swoje miejsce, a Mark znalazł się na końcu rzędu i dziewczyna podeszła do niego. Spotkali się, ujął jej dłonie i zatoczyli krąg. Popatrzyła mu przez chwilę w oczy; miała rozwiane włosy, a jej spojrzenie było oślepiające jak słońce. Później rozdzielili się i wrócili na swoje miejsca. Jej dłonie były chłodne, lecz zszokowany Mark miał wrażenie, jakby dotknął jednocześnie lodu i ognia.

Taniec się skończył. Mark wrócił do swojego kąta. Inni uczestnicy przyjęcia rozmawiali i śmiali się, nie zauważając żadnej zmiany. Usiadł, otarł pot z czoła i ze stwardniałych dłoni, dwukrotnie większych od dłoni dziewczyny, tak że bez trudu mógłby je zmiażdżyć. Obserwował ją ukradkiem w nadziei, że znowu na niego spojrzy, lecz tak się nie stało. Wiedział jednak, że kobiety potrafią patrzeć, nie patrząc.

Znów dołączył do tańczących w nadziei, że znajdzie się blisko Keren, lecz tak się nie stało. Rozmawiał z nią Joe Nanfan, syn Willa Nanfana, choć nie powinien tego robić. Poza tym zamieniła kilka słów z małym pomarszczonym człowieczkiem należącym do trupy aktorskiej.

Przyjęcie dobiegało końca. Nim uczestnicy wyszli, Zacky Martin, najbardziej uczony człowiek w okolicy, wstał i wygłosił mowę. Powiedział, że wszyscy świetnie się bawili, najedli się na cały tydzień, napili na dwa tygodnie i natańczyli na cały miesiąc. Podziękował kapitanowi Poldarkowi, pani Poldark i pannie Verity Poldark za wspaniałe przyjęcie i życzył im długich lat życia, bogactwa i szczęścia. Wyraził nadzieję, że mała panna Julia wyrośnie na chlubę ojca i matki, następnie jeszcze raz podziękował i życzył wszystkim dobrej nocy.

Ross kazał podać gościom po kieliszku brandy z melasą. Kiedy wypili, powiedział:

– Wasze życzenia dużo dla mnie znaczą. Chcę, by moja córka Julia dorastała w tej okolicy jako wasza przyjaciółka. Chcę, by odziedziczyła po mnie ziemię i waszą przyjaźń. Życzę zdrowia i szczęścia wszystkim waszym dzieciom. Obyśmy doczekali lepszych czasów, gdy kraj stanie się zamożniejszy.

Słowa Rossa przyjęto głośnymi wiwatami.

Martinowie zostali w Namparze, bo żona Zacky’ego miała pomóc córce w sprzątaniu po przyjęciu, toteż Danielowie wrócili do domu sami.

Z przodu szli babcia Daniel i żona Paula Daniela, wspierając starszego brata Marka, a z tyłu, niczym fregaty za okrętami liniowymi, podążało troje dzieci Paula. Nieco po lewej, rozmawiając ze sobą szeptem z nachylonymi ku sobie głowami, szły Mary i Ena, dwie siostry Marka, a pochód zamykali Mark i kuśtykający dziadek Daniel, który parskał od czasu do czasu.

Była ładna lipcowa noc, a na zachodzie w dalszym ciągu lśniły resztki pomarańczowej łuny niczym odbicie oświetlonego okna. Niekiedy obok przelatywał chrabąszcz lub nietoperz trzepocący skrzydłami w ciemności.

Gdy zostawili za sobą strumień, słychać było tylko paplaninę babci Daniel, żywej staruszki zbliżającej się do osiemdziesiątki.

Ciemne postacie ledwo widoczne w półmroku wspięły się na szczyt wzgórza, przez kilka sekund rysowały się niewyraźnie na tle nieba, a potem zaczęły schodzić w stronę przysiółka Mellin. Zniknęły w kotlinie i pozostały tylko nieme gwiazdy i nocne niebo nad morzem.

Mark Daniel leżał cicho na swoim posłaniu i nasłuchiwał. Chata Danielów, stojąca między chatami Martinów i Vigusów, miała tylko dwie izby do spania. Mniejszą zajmowali dziadek Daniel, jego matka i najstarsze z trojga dzieci Paula. W drugiej spali Paul, jego żona Beth i dwoje młodszych dzieci, a Mary i Ena zajmowały przybudówkę na tyłach domu. Mark spał na słomianym sienniku w kuchni.

Wszyscy bardzo długo układali się do snu, a kiedy w chacie w końcu zapanowała cisza, Mark wstał i ponownie włożył bryczesy i surdut. Wciągnął buty dopiero na dworze.

W domu było bardzo cicho, lecz na otwartym powietrzu rozlegało się mnóstwo cichych dźwięków. Mark ruszył w stronę Nampary.

Nie wiedział, co zamierza zrobić, ale nie mógł spać, mając w sobie to coś.

Tym razem na tle nieba nie pojawiła się ludzka sylwetka, tylko pień drzewa stał się na chwilę grubszy i obok zrujnowanej maszynowni Wheal Grace przemknął czyjś cień.

Nampara nie była jeszcze pogrążona w ciemności. Za zasłonami sypialni kapitana Poldarka płonęły świece, na parterze także migotało światło. Ale nie tego wypatrywał Mark. W górnej części doliny za strumieniem stały dwa wozy należące do wędrownych aktorów.

Kiedy się zbliżył, zauważył, że w wozach również płoną światła, choć zasłaniały je krzaki głogu i dzikie leszczyny. Poruszał się cicho jak na tak potężnego mężczyznę i podszedł ukradkiem do większego z wozów.

Nikt tu nie spał ani nie myślał o spaniu. Płonęły świece, a aktorzy siedzieli przy długim stole. Rozmawiali, śmiali się, rozlegał się brzęk monet. Mark podpełzł bliżej, rozglądając się bacznie w obawie przed psem.

Okna wozu znajdowały się dosyć wysoko, ale Mark mógł zajrzeć do środka dzięki swojemu wzrostowi. Byli tu wszyscy: tłuścioch ze szklanym okiem, tęga aktorka o grubej szyi, chudy, jasnowłosy mężczyzna grający główne role męskie, pomarszczony niski komik… i dziewczyna. Grali zatłuszczonymi kartami w jakąś grę. Dziewczyna rozdawała, a gdy położyła kartę przed chudym, jasnowłosym mężczyzną, powiedziała coś, co sprawiło, że wszyscy się roześmiali. Miała na sobie strój przypominający kimono, a jej włosy były rozczochrane, jakby zmierzwiła je rękami. Siedziała z kartami w ręku, opierając nagi łokieć o blat stołu, a zmarszczone brwi świadczyły o narastającej niecierpliwości.

Ale nawet niedoskonałość może mieć dziwny urok. W pewien sposób Mark był wdzięczny, że dziewczyna już nie wygląda jak bogini. Stał, zaglądając do wnętrza wozu. Odginał wielką dłonią ciernistą gałąź głogu, a przyćmione światło padające z okna rzucało na jego twarz dziwne cienie.

Nagle gracze ryknęli śmiechem i po chwili komik zgarnął pensy leżące na stole. Dziewczyna wydawała się zła, bo rzuciła karty i wstała. Jasnowłosy mężczyzna uśmiechnął się do niej i o coś zapytał. Wzruszyła ramionami i pokręciła głową, ale nagle jej nastrój się zmienił i z niewiarygodnym wdziękiem okrążyła stół, gibka jak trzcina, a następnie pochyliła się i pocałowała komika w łysą głowę, jednocześnie wyjmując dwa pensy z jego uniesionych palców.

Zauważył to zbyt późno i próbował chwycić jej dłoń, ale odsunęła się zgrabnie, ukazując w uśmiechu piękne zęby, i schowała się za jasnowłosym mężczyzną, który odepchnął rozgniewanego komika. Zanim Mark się zorientował, wyszła z wozu i zatrzasnęła drzwi, śmiejąc się triumfalnie. Zbyt zaaferowana, by zauważyć w mroku intruza, pobiegła w stronę własnego wozu stojącego w dolinie w odległości pięćdziesięciu kroków.

Mark ukrył się w cieniu, a tymczasem komik wyskoczył za dziewczyną. Krzyczał i przeklinał Keren, lecz nie pobiegł za nią, bo podeszła do niego gruba kobieta.

– Zostaw ją, Tupper – powiedziała. – Pamiętaj, że to ciągle dziecko. Nie znosi przegrywać w karty.

– Dziecko czy nie dziecko, ukradła dwa pensy, a za to można kupić kieliszek ginu! Widziałem ludzi wychłostanych za mniejsze przestępstwa! Za kogo ona się uważa?! Zadziera nosa, jakby była królową Saby! Niech diabli porwą kobity! Dopadnę ją rano. Słyszysz, Kerenhappuch? Dopadnę cię rano, podstępna laleczko!

Odpowiedziało mu trzaśnięcie drzwiami. Do kobiety podszedł szef trupy.

– Uciszcie się! Nie zapominajcie, że ciągle jesteśmy na ziemi Poldarka, przyjaciele, a chociaż dobrze nas przyjął, nie powinniśmy mu się narażać, bo możemy mieć kłopoty. Zostaw tę małą Cygankę, Tupper.

Mężczyźni weszli z powrotem do pierwszego wozu, gderając i rozmawiając, a kobieta podążyła w stronę drugiego.

Mark w dalszym ciągu czaił się w krzakach. Nie mógł nic więcej zrobić ani zobaczyć, ale zamierzał zaczekać, aż wszystko się uspokoi. Gdyby wrócił do domu, nie zdołałby zasnąć, a o szóstej rano rozpoczynał pracę w kopalni Grambler.

W drugim wozie zapaliło się światło. Mark wyprostował się i ruszył w jego kierunku. Nagle drzwi się otworzyły i ktoś wyszedł na zewnątrz. Rozległ się grzechot wiadra i Mark zauważył zbliżającą się postać. Dał nura w krzaki.

Była to Keren.

Minęła go i poszła dalej, cicho pogwizdując jakąś melodię. Mark słyszał dźwięki niesionego przez nią wiadra, wyraźne w cichym zagajniku.

Ruszył za dziewczyną. Zmierzała do strumienia.

Zbliżył się do niej, gdy uklękła, by nabrać wody. Znajdowali się w pewnej odległości od wozu; patrzył na nią i słyszał, jak przeklina zniecierpliwiona, ponieważ strumień był płytki i mogła napełnić wiadro tylko w jednej trzeciej.

Wyszedł z krzaków.

– Potrzeba rondla albo patelni, żeby…

Obróciła się i wydała stłumiony okrzyk.

– Zostaw mnie w spokoju, ty… – Kiedy zauważyła, że to nie komik, krzyknęła głośniej.

– Nie zrobię ci nic złego – powiedział Mark cichym, zdecydowanym głosem. – Nie wrzeszcz, bo obudzisz całą dolinę!

Przestała krzyczeć równie nagle, jak zaczęła, i popatrzyła na niego.

– Och… to ty…

Spojrzał na delikatny owal jej twarzy, trochę zadowolony, że go poznała, a trochę pełen wątpliwości.

– Tak. – Nad strumieniem, z dala od rozłożystych drzew było nieco jaśniej. Dolna warga Keren lśniła lekko.

– Czego chcesz?

– Zamierzałem ci pomóc – odpowiedział.

Wziął wiadro i poszedł na środek strumienia, gdzie było głębiej. Napełnił wiadro i przyniósł je Keren.

– Dlaczego zakradasz się do obozu o tak późnej porze? – spytała ostro.

– Bardzo mi się podobała twoja gra dziś wieczorem – wybąkał. – Naprawdę.

– Mieszkasz… we dworze?

– Nie. Trochę dalej.

– Gdzie?

– W kotlinie Mellin.

– Czym się zajmujesz?

– Ja? Jestem górnikiem.

Z niesmakiem wzruszyła ramionami.

– Niezbyt czysta praca, co?

– Podobała mi się twoja gra – powtórzył.

Popatrzyła na niego z ukosa, oceniając jego wzrost, kształt ramion. Zacieniona twarz skierowana w jej stronę była pozbawiona wyrazu.

– To ty wygrałeś zapasy?

Skinął głową, nie okazując zadowolenia.

– Ale ciebie tam…

– Och, nie było mnie. Ale słyszałam.

– Tamta drama… – zaczął.

– A, drama… – Wydęła wargi, zwracając się profilem do poświaty na niebie. – Podobałam ci się?

– Tak… – odpowiedział z wysiłkiem.

– Lepiej już idź – doradziła.

Zawahał się, nie wiedząc, co zrobić z rękami.

– Nie zostaniesz jeszcze trochę? Moglibyśmy porozmawiać.

Roześmiała się cicho.

– Po co? Znam lepsze sposoby spędzania czasu. Trochę mnie zdziwiłeś. Jest bardzo późno.

– Tak, wiem – odparł.

– Lepiej idź, nim zaczną mnie szukać.

– Będziesz jutro wieczorem w wiosce Grambler?

– O tak, na pewno.

– Ja też tam będę – rzekł.

Odwróciła się i uniosła wiadro.

– Zaniosę je – zaproponował.

– Co takiego? Z powrotem do obozu? O nie!

– Poszukam cię jutro – powiedział.

– Ja ciebie też – rzuciła niedbale przez ramię.

– Naprawdę?

– Tak… może. – Ostatnie słowo było ledwo dosłyszalne, bo już odeszła. Skrzypienie wiadra powoli cichło.

Stał przez chwilę.

– Dobrze! – zawołał.

Odwrócił się i poszedł do domu, mając nad sobą ciche gwiazdy. Jego zdecydowane kroki były dłuższe niż kiedykolwiek, a stateczny, ostrożny umysł wędrował po nieznanych morzach.

Rozdział szósty

Kilka dni później Demelza jadła w milczeniu śniadanie i knuła. Ross wiedział już, że cisza w trakcie posiłku to zły znak. Po nieudanych chrzcinach Demelza była przez jakiś czas przygaszona, lecz przygnębienie szybko minęło. Chociaż początkowo wpadła w ponury nastrój, jej wrodzona żywotność wzięła górę.

– Kiedy zamierzasz pojechać do Jima? – spytała.

– Jima? – powtórzył, przestając myśleć o nieuczciwych praktykach odlewni miedzi.

– Jima Cartera. Wspominałeś, że następnym razem chciałbyś zabrać ze sobą Jinny.

– To prawda. Chyba w przyszłym tygodniu. Pod warunkiem, że dasz sobie bez niej radę i nie masz nic przeciwko temu.

Zerknęła na męża.

– Jest mi wszystko jedno – odpowiedziała niepewnie. – Spędzisz jedną noc poza domem?

– Ludzie mają brudną wyobraźnię i natychmiast pojawią się plotki o moim wyjeździe w towarzystwie służącej. Hm… – Umilkł.

– Kolejnej służącej?

– Cóż, jeśli chcesz to tak nazwać. Jinny jest niebrzydka, a moje dobre imię znowu ucierpi.

Demelza uniosła dłoń i odgarnęła dwoma palcami kosmyk włosów.

– Co cię gnębi, Ross?

Uśmiechnął się lekko.

– Mogą plotkować, aż im spuchną języki. Zresztą i tak plotkują.

– Więc jedź – odpowiedziała. – Nie obawiam się Jinny Carter ani starych bab.

Po ustaleniu dnia drugą rzeczą do zrobienia było załatwienie sprawy z Verity. Kiedy w poniedziałek rano Ross był zajęty w kopalni, Demelza poszła do odległego o pięć kilometrów dworu w Trenwith.

Jak dotąd odwiedziła dom kuzynów męża tylko raz i kiedy zobaczyła łukowate okna starego kamiennego budynku z epoki elżbietańskiej, skromnie go obeszła, by wejść od tyłu.

Znalazła Verity w spiżarni.

– Wszystko dobrze, jesteśmy zdrowi – powiedziała. – Droga Verity, przyszłam cię poprosić o pożyczenie konia. To sekret, nie chcę, żeby Ross o tym wiedział. W przyszły czwartek jedzie do Bodmin odwiedzić w więzieniu Jima Cartera i bierze ze sobą Jinny Carter, więc nie będę miała konia, na którym mogłabym pojechać do Truro, a chciałabym coś załatwić pod nieobecność Rossa.

Ich oczy się spotkały. Demelza, choć nieco zdyszana, wydawała się absolutnie szczera.

– Pożyczę ci Fuksa, jeśli chcesz. Czy to sekret również przede mną?

– Oczywiście, że nie – odpowiedziała Demelza. – Nie mogłabym pożyczyć od ciebie konia, gdyby miał to być sekret przed tobą, prawda?

Verity się uśmiechnęła.

– Bardzo dobrze, moja droga. Nie będę cię wypytywać. Ale nie możesz pojechać do Truro sama. Mamy kuca, którego możemy ci pożyczyć dla Juda.

– Nie wiadomo, o której godzinie Ross wyjedzie w czwartek, więc przyjdziemy pieszo po konie, jeśli nie robi ci to różnicy, Verity. Może moglibyśmy wyjść tylnymi drzwiami, żeby Francis i Elizabeth się nie dowiedzieli?

– Brzmi to niezwykle tajemniczo, doprawdy. Mam nadzieję, że nie będę uczestniczyła w jakimś występku?

– Nie, nie, skądże! To po prostu… po prostu coś, co od dawna zamierzam zrobić.

– Bardzo dobrze, moja droga.

Verity wygładziła niebieską bawełnianą suknię. Tego ranka wydawała się przesadnie schludna, nieco usztywniona. Jeden z jej staropanieńskich dni. Demelza czuła, że prawie zamiera jej serce, gdy myślała o potworności tego, co zamierza zrobić.

Wczesnym rankiem w czwartek, jadąc doliną z Jinny Carter, która dosiadała niemal już zupełnie ślepego Ramotha, Ross rozglądał się wokół zadowolonym wzrokiem. Cienka warstwa gleby szybko się wyjaławiała i po zebraniu plonów należało dać ziemi dużo czasu, by odzyskała żyzność, ale w tym roku dobrze wybrał pola. Pokrywała je gama barw, od jasnej zieleni do jasnego brązu. Dobre zbiory trochę zrekompensują wiosenne szkody wywołane przez sztorm.

Kiedy Ross zniknął za grzbietem wzgórza, Demelza odwróciła się i weszła do domu. Miała do dyspozycji cały dzisiejszy dzień i część jutra, gdyby to było konieczne, jednak musiała się też opiekować Julią. Gdyby nakarmiła ją o siódmej, Prudie mogłaby dać małej w południe trochę wody z cukrem, co wystarczyłoby do piątej.

Dziesięć godzin. Miała w tym czasie mnóstwo do zrobienia.

– Jud!

– No?

– Jesteś gotów?

– Nie pali sie, pan Ross dopiero co wybył.

– Mamy bardzo mało czasu. Jeśli… nie wrócę przed piątą, mała Julia zacznie marudzić, a ja mogę być wtedy jeszcze bardzo daleko.

– Diabelsko głupi koncept od początku do końca – odrzekł Jud, wystawiając przez drzwi łysą głowę otoczoną wianuszkiem włosów. – Niejeden by powiedział, że nie trza mi mieszać sie do takich głupstw. To naprzeciw prawu, to niedobre, to nieludzkie…

– Nie rezonuj, czarny smoku! – wtrąciła Prudie, która pojawiła się za plecami męża. – Demelza mówi, że masz jechać, to jedź i siedź cicho. Jak pan Ross zrobi awanture, to jej, nie tobie.

– Nie jestem taki pewny – stwierdził Jud. – Nie wiem. Z babami nigdy nie wiadomo. Nie da sie zmiarkować, co im strzeli do łba. To cwane bestie. Ostrzegam cie, stara. Mogo gadać, że to moja wina, i wyjde na głupka. – Wciąż gderając, odszedł, by włożyć swój najlepszy surdut.

Opuścili Namparę tuż po siódmej i udali się do dworu w Trenwith po konia i kuca. Demelza włożyła nowy, niebieski strój do jazdy konnej, obcisły, o męskim kroju, z jasnobłękitnym gorsetem, oraz niewielki trójrożny kapelusz. Pocałowała Verity i bardzo serdecznie ją uściskała, jakby sądziła, że zatrze w ten sposób złe wrażenie wywołane tajemniczą prośbą.

Obecność Juda bardzo się przydała, bo potrafił dojechać do Falmouth wąskimi polnymi drogami i ścieżkami mułów; ominęli dzięki temu miasteczka i wioski, gdzie ktoś mógłby ich rozpoznać.

Mieszkańcy okolicznych wiosek zauważyliby ich przejazd, podobnie jak pojawienie się każdego obcego. Płukacze cyny i parobcy przerywaliby pracę i wsparci pod boki, patrzyliby na dziwną parę: Juda na niewielkim kudłatym kucyku oraz młodą, urodziwą kobietę na dużym, siwym koniu. W oknie każdej mijanej chaty pojawiałyby się zaciekawione twarze.

Jud i Demelza nie zwracali szczególnej uwagi na okolicę, lecz dwie lub trzy godziny przed południem dostrzegli na horyzoncie srebrzystoszarą rzekę i wiedzieli, że zbliżają się do celu podróży.

Rzeka znikła wśród drzew, oni zaś zjechali z piaszczystego wzgórza pokrytego koleinami wyżłobionymi przez wozy, aż znaleźli się między chatami. Ujrzeli za nimi wielką zatokę i las masztów zakotwiczonych żaglowców. Demelzie zabiło serce. Zaczynała się niebezpieczna część dnia. Wszystko, co wyobrażała sobie w nocnej ciszy, miało się zderzyć z twardą rzeczywistością. Z pozoru kochanek Verity wydawał się miłym, przystojnym żeglarzem w średnim wieku, jednak Ross opisał jej scenę awantury w gospodzie w Truro. Należało pogodzić te dwa obrazy przed podjęciem dalszych działań.

Po kilku minutach dotarli do wybrukowanego kocimi łbami placu. Między wysokimi domami widać było lśniącą wodę zatoki. Na ulicach roiło się od ludzi, którzy nie śpieszyli się, by zejść z drogi dwójce jeźdźców. Jud przepychał się między nimi, pokrzykując i przeklinając.

W końcu dotarli do nabrzeża, gdzie piętrzyły się stosy towarów wyładowanych z barkasa okrętowego. Demelza rozglądała się wokół jak zahipnotyzowana. Grupka marynarzy w niebieskich bluzach, z włosami związanymi w kucyki spoglądała na dziewczynę na koniu. Obok przeszła gruba Murzynka. Dwa psy walczyły o skórkę chleba. Ktoś wychylił się z okna na piętrze i wyrzucił na ulicę stertę śmieci.

– Co tera? – burknął Jud, po czym zdjął kapelusz i podrapał się po głowie.

– Spytaj kogoś – odpowiedziała Demelza. – To odpowiedni sposób.

– Ni ma nikogo – odparł Jud i rozejrzał się po zatłoczonym placu. Minęło ich trzech oficerów marynarki ze złotymi galonami na mundurach, lecz Demelza za późno podjęła decyzję, by się do nich zwrócić. Jud ssał swoje dwa wielkie zęby. Skierowała konia między kilku łobuziaków bawiących się w rynsztoku i podjechała do czterech grubych mężczyzn w perukach rozmawiających na schodach jednego z dużych domów. Byli to zamożni kupcy.

Zdawała sobie sprawę, że powinien się do nich zwrócić Jud, ale nie ufała jego manierom. W tym samym momencie Fuks postanowił przesunąć się w bok i nagły stukot kopyt na kocich łbach zwrócił uwagę mężczyzn.

– Przepraszam, że przeszkadzam – rzekła grzecznie Demelza. – Czy mogliby panowie wskazać nam drogę do domu kapitana Andrew Blameya?

Wszyscy zdjęli kapelusze. Nic takiego nie przytrafiło się nigdy Demelzie. Wzięli ją za damę. Oblała się rumieńcem.

– Przepraszam panią, ale nie dosłyszałem nazwiska – powiedział jeden z kupców.

– Szukam domu kapitana Andrew Blameya, dowódcy statku pocztowego pływającego do Lizbony.

Zauważyła, że wymienili spojrzenia.

– Mieszka na końcu miasta, pani. Trzeba jechać tą ulicą. To jakieś pięćset metrów stąd. Drogę wskazałby również agent statków pocztowych, gdyby odwiedziła pani jego biuro. Mógłby udzielić informacji, czy kapitan Blamey jest na lądzie, czy na morzu.

– Jest w Falmouth – wtrącił jeden z mężczyzn. – „Caroline” odpływa w sobotę rano.

– Jestem panom bardzo zobowiązana – rzekła Demelza. – Trzeba jechać tą ulicą, tak? Dziękuję. Życzę miłego dnia.

Znów się skłonili, a Demelza strząsnęła wodze, dając koniowi znak do ruszenia, i odjechała. Jud, który słuchał rozmowy z otwartymi ustami, podążył za nią powoli, mrucząc coś o tym, że nie strój decyduje o wartości człowieka.

Jechali długą, wąską ulicą, przy której znajdowały się brudne chaty, nieliczne domy i maleńkie sklepiki. Po prawej stronie wznosiło się strome, zalesione wzgórze. W zatoce kotwiczyło kilkadziesiąt żaglowców – Demelza nigdy nie widziała tylu statków jednocześnie, bo u północnych wybrzeży Kornwalii pojawiały się od czasu do czasu tylko pojedyncze brygi albo slupy, z dala omijające niebezpieczne urwiska.

Wskazano im jeden z lepszych domów z drewnianym gankiem z kolumienkami. Wyglądał ładniej, niż się spodziewała.

Zsiadła sztywno z Fuksa i kazała Judowi potrzymać konia. Była pokryta kurzem, ale nie wiedziała, gdzie mogłaby się odświeżyć.

– Niedługo wrócę – powiedziała. – Nie odchodź ani nie upij się, bo pojadę do domu bez ciebie.

– Upić sie?! – zdumiał się Jud, ocierając czoło. – Nikt nie może mnie oskarżyć o pijaństwo. Już pare tygodni żem nie miał kropli trunku w gębie. Tak mi wyschło gardło, że nie moge nawet pluć. Upić sie, upić… Ha, pamiętam, jak onegdaj jedna służąca z Nampary znalazła gąsior grogu, a potem…

– Zostań tutaj – przerwała Demelza i odwróciła się plecami. – Niedługo wrócę.

Pociągnęła za sznurek dzwonka. Jud był zjawą z dawnych czasów. Trzeba o nim zapomnieć i zająć się Blameyem. Co powiedziałby Ross, gdyby ją teraz zobaczył? I Verity. Zarzuciliby jej podłą zdradę. Żałowała, że przyjechała. Powinna…

Drzwi się otworzyły i gderanie Juda ucichło.

– Chciałabym się zobaczyć z kapitanem Blameyem.

– Nie ma go, pani. Powiedział, że wróci przed południem. Chce pani zaczekać?

– Tak – odpowiedziała Demelza. Przełknęła ślinę i weszła.

Gospodyni, nie przestając mówić, wprowadziła ją do miłego kwadratowego pokoju na pierwszym piętrze, wyłożonego drewnianą boazerią, która była pomalowana na kremowy kolor. Na pokrytym papierami biurku stał model żaglowca.

– Jakie nazwisko mam podać panu kapitanowi? – spytała gospodyni.

Demelza już miała powiedzieć, jak się nazywa, lecz w ostatniej chwili ugryzła się w język.

– Wolę sama się przedstawić. Niech pani powie, że… że ma gościa.

– Bardzo dobrze, pani.

Drzwi się zamknęły. Demelza słyszała bicie swojego serca i oddalające się kroki starej kobiety, która powoli zeszła po schodach. Zaciekawiły ją papiery leżące na biurku, ale bała się podejść i na nie popatrzeć, a poza tym ciągle jeszcze czytała bardzo powoli.

Miniatura przy oknie. Nie Verity. Czy to pierwsza żona, której śmierć spowodował? Małe oprawione rysunki przedstawiające chłopca i dziewczynkę. Zapomniała o jego dzieciach. Obraz przedstawiający statek wyglądał jak okręt wojenny. Z okna widać było ulicę.

Zbliżyła się do parapetu. Lśniąca głowa Juda. Kobieta sprzedająca pomarańcze. Obrzucił ją przekleństwami. Teraz ona zaczęła go przeklinać. Jud wydawał się wstrząśnięty, że ktoś może mu odpowiedzieć równie brzydkimi słowami. „Kapitanie Blamey – powie Demelza – przyjechałam z panem porozmawiać o swojej kuzynce”. Nie, najpierw powinna sprawdzić, czy nie jest znowu żonaty. „Kapitanie Blamey – zacznie. – Czy jest pan znowu żonaty?”. Nie nie może tego powiedzieć. Co ma nadzieję osiągnąć? „Zostaw to, ostrzegał Ross. Niebezpiecznie się mieszać w życie innych ludzi”. Właśnie to robiła, wbrew zakazom, wbrew radom.

Na biurku leżała mapa z liniami narysowanymi czerwonym tuszem. Właśnie zamierzała ją obejrzeć, gdy jej uwagę przyciągnął hałas na ulicy.

W odległości stu metrów stała pod drzewem grupa marynarzy.

Brodaci, nieokrzesani, niechlujni mężczyźni, lecz w środku stał oficer w trójrożnym kapeluszu i przemawiał do nich lekko zirytowany. Tłoczyli się wokół niego, gestykulując gniewnie, i na chwilę zniknął między nimi. Później znów ukazał się jego kapelusz. Marynarze cofnęli się, by go przepuścić; kilku w dalszym ciągu krzyczało i wygrażało pięściami. Grupa patrzyła za odchodzącym mężczyzną. Jeden z marynarzy podniósł kamień, ale drugi chwycił go za ramię i powstrzymał przed rzuceniem. Oficer w trójrożnym kapeluszu odszedł, nie oglądając się za siebie.

Kiedy zbliżył się do domu, Demelza poczuła ściskanie w żołądku. Instynktownie domyśliła się, że widzi człowieka, który stał się przyczyną jej intryg i dla którego przejechała trzydzieści kilometrów.

Mimo ostrzeżeń Rossa nigdy nie wyobrażała go sobie w ten sposób. Czy zawsze się z kimś kłócił? Czy to przez niego Verity zwiędła i miała ziemistą cerę? Przez chwilę Demelza dostrzegała drugą stronę medalu, która jak dotychczas jej umykała. Przyszło jej do głowy, że być może rację mieli Francis, Ross i stary Charles, a Verity zawiodła intuicja.

Spojrzała w panice na drzwi, by ocenić szanse ucieczki, lecz rozległ się trzask drzwi frontowych i wiedziała, że jest już za późno. Usłyszała kroki na schodach.

Wszedł do pokoju z twarzą ciągle stężałą po kłótni z marynarzami. Na początku pomyślała, że jest stary. Zdjął trójrożny kapelusz i okazało się, że nie nosi peruki. Miał posiwiałe skronie i szpakowate włosy na czubku głowy. Musiał mieć przeszło czterdzieści lat. Skóra wokół błękitnych, gniewnych oczu pomarszczyła się od patrzenia w słońce. Były to oczy człowieka, który szykuje się do startu
w biegu.

Podszedł do biurka, położył na nim kapelusz i spojrzał na Demelzę.

– Nazywam się Blamey, pani – powiedział twardym, czystym głosem. – Czym mogę pani służyć?

Demelza zapomniała o przemowie, którą sobie przygotowała. Władcza postawa kapitana wytrąciła ją z równowagi. Oblizała wargi.

– Nazywam się Poldark – powiedziała.

Miała wrażenie, że w tajemnych mechanizmach umysłu tego twardego mężczyzny obrócił się klucz, blokując możliwość okazania zdziwienia lub emocji.

Skłonił się lekko.

– Nie miałem zaszczytu pani poznać.

– Nie, kapitanie, nie – odparła Demelza. – Ale zna pan mojego męża, kapitana Rossa Poldarka.

W twarzy Blameya było coś, co przywodziło na myśl żaglowiec. Wydawała się agresywna, silna, wychłostana przez wiatr, lecz niepokonana.

– Miałem przyjemność go poznać przed kilku laty.

Demelza nie mogła wydusić następnego zdania. Dotknęła dłonią fotela za swoimi plecami i usiadła na nim.

– Przejechałam trzydzieści kilometrów, by się z panem zobaczyć.

– Czuję się zaszczycony.

– Ross nie wie, że tu jestem – ciągnęła. – Nikomu o tym nie wspomniałam.

Blamey przestał na chwilę spoglądać twardym wzrokiem na Demelzę i zerknął na jej zakurzoną suknię.

– Czy miałaby pani ochotę na coś do picia?

– Nie… nie… Muszę odjechać za kilka minut. – Może popełniła błąd, bo herbata pozwoliłaby jej się uspokoić, i miałaby więcej czasu.

Zapadło niezręczne milczenie. Pod oknem Jud znów kłócił się z pomarańczarką.

– Czy to pani służący stoi przy drzwiach?

– Tak.

– Miałem wrażenie, że go poznaję. Powinienem był się domyślić.

Głos Blameya nie pozostawiał żadnych złudzeń co do jego uczuć. Demelza podjęła kolejną próbę.

– Ja… może nie powinnam przyjeżdżać, ale czułam, że muszę. Chciałam się z panem zobaczyć.

– Tak?

– Chodzi o Verity.

Przez chwilę wydawał się zawstydzony. Tego imienia nie wolno było wymieniać. Potem nagle zerknął na zegar.

– Mogę pani poświęcić trzy minuty.

Coś w jego spojrzeniu sprawiło, że Demelza straciła resztki nadziei.

– Popełniłam błąd, przyjeżdżając tutaj – rzekła. – Chyba nie mam panu nic do powiedzenia. Popełniłam błąd, to wszystko.

– Cóż, na czym polegał ten błąd? Skoro już tu pani jest, może pani mi powiedzieć.

– Nie ma sensu mówić czegokolwiek człowiekowi pańskiego pokroju.

Spojrzał na nią wściekłym wzrokiem.

– Proszę, by mi pani powiedziała.

Znowu popatrzyła mu w oczy.

– Chodzi o Verity. Ross poślubił mnie w zeszłym roku. Wcześniej nie znałam Verity. A ona nigdy nic nie mówiła. Dowiedziałam się od Rossa. O panu. Kocham Verity. Zrobiłabym wszystko, żeby była szczęśliwa. A nie jest szczęśliwa. Nigdy tego nie przebolała. Nie może dojść do siebie. Ross mówił, że niebezpiecznie się w to mieszać. Powiedział, że powinnam to zostawić. Ale nie mogłam tego zostawić, nie porozmawiawszy z panem. Myślałam… myślałam, że Verity ma rację, a oni się mylą. Ja… nie mogłam tego zostawić, najpierw musiałam się przekonać, że to oni mają rację.

Demelza miała wrażenie, że jej głos rozbrzmiewa na jałowym pustkowiu.

– Znów się pan ożenił? – spytała.

– Nie.

– Dziś zrealizowałam swój plan. Ross pojechał do Bodmin. Wzięłam konie i przyjechałam z Judem. Powinnam wracać, bo mam w domu małe dziecko.

Wstała i ruszyła powoli w stronę drzwi. Kiedy go mijała, chwycił ją za rękę.

– Verity jest chora?

– Nie – odpowiedziała gniewnie Demelza. – Źle się czuje, ale nie jest chora. Wygląda dziesięć lat starzej niż w rzeczywistości.

W oczach Blameya nagle pojawił się ból.

– Nie zna pani całej historii? Nie mogli nie opowiedzieć pani całej historii.

– Tak, o pańskiej pierwszej żonie. Ale na miejscu Verity…

– Nie jest pani Verity. Skąd pani wie, co ona czuje?

– Nie wiem, ale…

– Nie przysłała mi ani jednego słowa…

– Pan też nie.

– Mówiła coś?

– Nie.

– Więc to żałosne… Pani próba… To… to wtrącanie się…

– Wiem – odpowiedziała Demelza, bliska płaczu. – Teraz już wiem. Chciałam pomóc Verity, ale teraz tego żałuję. Nic z tego nie rozumiem. Jeśli ludzie się kochają, to wystarczający powód, żeby się ze sobą spotkać, i nawet alkohol nie może być przeszkodą. Sprzeciw ojca to jakiś powód, ale teraz ojciec nie żyje, a Verity jest zbyt dumna, by zrobić pierwszy krok. A pan… pan… Myślałam, że jest pan inny. Myślałam…

– Myślała pani, że siedzę i piję gin. Cała pani rodzina na pewno uważa mnie za skończonego pijaka spędzającego czas w gospodach, a Verity zgadza się ze swoim gogusiowatym bratem, że lepiej zapomnieć o kapitanie Blameyu. A może…

– Jak pan śmie mówić w ten sposób o Verity! – zawołała z oburzeniem Demelza. – Jak pan śmie! I pomyśleć, że przejechałam szmat drogi, by tego słuchać! Pomyśleć, że intrygowałam, kłamałam, pożyczyłam konie! Mówi pan takie rzeczy o Verity, która za panem tęskni! Mój Boże!

Zastąpił jej drogę.

– Proszę zaczekać.

Jego epolety i złote szamerowania przestały mieć znaczenie.

– Zaczekać na co?! Na nowe wyzwiska? Niech pan mnie przepuści albo zawołam Juda!

Znów ujął ją za ramię.

– Nie chodzi o panią, dziewczyno. Przyznaję, że miała pani dobre intencje. Przyznaję, że pani dobra wola…

Demelza drżała, ale wielkim wysiłkiem woli powstrzymała się przed wyrwaniem ręki.

Blamey milczał przez chwilę, przyglądając jej się badawczo, jakby chciał odgadnąć to, czego nie powiedziała. Nagle opuścił go gniew.

– Od tamtej pory zmieniliśmy się, dojrzeliśmy. Wszystko odeszło w niepamięć, ale pozostała gorycz. Zdarzało się, że zachowywałem się jak wariat. Mam nadzieję, że pani to rozumie. Gdyby wiedziała pani o wszystkim, byłoby to jasne. Kiedy ktoś przypomina o dawnych wydarzeniach, o których najlepiej zapomnieć, często porusza także błoto, jakie przylgnęło do tych spraw.

– Proszę puścić moją rękę – rzekła.

Skłonił się niezgrabnie i odwrócił. Demelza podeszła sztywno do drzwi i chwyciła klamkę.

Obejrzała się. Blamey spoglądał w stronę portu. Wahała się przez chwilę i nagle rozległo się pukanie do drzwi.

Kapitan nie odpowiedział. Demelza odstąpiła na bok i patrzyła na poruszającą się klamkę. W progu stanęła gospodyni.

– Przepraszam, życzy pan sobie czegoś?

– Nie – odpowiedział Blamey.

– Obiad gotowy, kapitanie.

Blamey spojrzał na Demelzę.

– Zje pani ze mną?

– Nie, dziękuję – odparła. – Powinnam wracać.

– W takim razie proszę odprowadzić panią Poldark do drzwi.

Gospodyni dygnęła.

– Tak, kapitanie.

Kobieta zeszła z Demelzą po schodach, nie przestając paplać. Ostrzegła ją, by uważała na stopniach, bo światło jest marne: zasłony są zaciągnięte, by dywan nie płowiał, ponieważ okno wychodzi na południe. Powiedziała, że dzień jest ciepły i że może nadejść burza z piorunami. Przylądek St Anthony’s Head jest bardzo wyraźnie widoczny, co stanowi zły znak. Otworzyła drzwi frontowe, nie przestając mówić, po czym życzyła pani Poldark miłego dnia.

Na ulicy Jud gapił się bezmyślnie w kamienny mur, przy którym stał jego kuc. Żuł kawałki pomarańczy podkradzionej z wozu pomarańczarki.

– Skończone, pani? – spytał. – Jużem sie bał, co panią zabije. No, wszystko dobre, co sie dobrze kończy.

Demelza nie odpowiedziała. Kapitan Blamey w dalszym ciągu obserwował ją z okna na piętrze.

Rozdział siódmy

Julię męczyły kolki i była rozdrażniona, a Demelza odparzyła sobie pośladki i czuła głębokie rozczarowanie; w końcu obie ogarnęła apatia. Jud odprowadził konia i kuca do Trenwith, Prudie zaś przygotowywała wieczerzę i zrzędziła.

Julia, nakarmiona i przewinięta, zapadła w niespokojny sen. Demelza, która po raz pierwszy jadła samotnie wieczerzę w salonie, przełykała pośpiesznie jedzenie. Była zła z powodu własnej porażki i zdawała sobie sprawę, że jest ona ostateczna. Ross miał rację. Nawet Francis miał rację. Verity nigdy nie wyjdzie szczęśliwie za mąż. A jednak…

Ach, cóż…

Nagle w pobliżu pojawił się gruby, bezkształtny Kaliban rodzaju żeńskiego, przerywając tok myśli Demelzy. Prudie stała obok talerza z gotowaną wołowiną i coś mówiła, próbując przyciągnąć uwagę pani, która musiała się nią wreszcie zainteresować.

– Co sie stało? – spytała.

Spojrzała na Demelzę i zrozumiała, że ta nie słucha.

– Frasujesz sie, co?

– Nie, Prudie, jestem po prostu zmęczona i zdenerwowana. Odparzyłam sobie pośladki i ledwo siedzę. Boli mnie przy każdym dotknięciu!

– Nie dziwota, dziewczyno… Zawsze gadam, że konie nie są dobre do jazdy, czy w siodle, czy na oklep, po męsku, czy po babsku. Ciąganie wozu to zupełnie co innego. Ale do tego są dobre i woły, co są dwa razy spokojniejsze. Tylko raz w życiu siedziałam na koniu, jak Jud przywiózł mnie z Bedruthan szesnaście roków temu. Trzęsło jak diabli, ani na chwile nie było odpoczynku. Wieczorem cała sie nasmarowałam smarem do osi, bo inaczej skóra by ze mnie zlazła. Wiem, co może ulżyć. Na twoim miejscu bym sie rozebrała, a potem natarła balsamem z targu w Marasanvose.

– Nic mi nie będzie – odpowiedziała Demelza. – Zostaw mnie. Będę dziś spała na brzuchu.

– No, jak chcesz. Przyszłam powiedzieć, że przed drzwiami do kuchni stoi Mark Daniel. Pyta, czy może wejść i porozmawiać.

Demelza usiadła i zmarszczyła brwi.

– Mark Daniel? Czego chce?

– Nie wiem. Najpierw przylazł w południe. Powiedziałam, że cie nie ma i że wrócisz przed wieczerzą, a pan Ross dopiero jutro przed zmrokiem. Zipnął i poszedł, a potem wrócił i jeszcze raz pytał, kiedy wróci pani Poldark. Rzekłam, że dziś na wieczerzę, a potem znowu polazł na swoich długich nogach.

– Pytał o mnie dziś wieczorem?

– Ano, a ja rzekłam, że wieczerzasz i nie wolno ci przeszkadzać. Bóg jeden wie, że i tak wkoło sie tu szwendają górnicy z całego okręgu, żeby się przywitać.

– Musi mieć jakąś prośbę – odpowiedziała Demelza i ziewnęła. Wygładziła suknię i poprawiła włosy. – Najlepiej go przyprowadź.

Kiedy poprzednim razem Ross pojechał do Bodmin, w domu towarzyszyła jej Verity. Tego wieczoru została w Namparze sama i czuła się odpowiedzialna za dwór.

Mark wszedł do salonu, mnąc w rękach czapkę. Wydawał się olbrzymi w niskim pomieszczeniu.

– Och, Mark, chciałeś się zobaczyć z Rossem? – spytała. – Nie ma go w domu i spędzi tę noc w Bodmin. To coś ważnego czy może poczekać do jutra?

W wieczornym świetle i bez czapki wyglądał młodziej. Stał z pochyloną głową, bojąc się zawadzić o belki powały.

– Trudno to wytłumaczyć, pani Poldark. Powinienem przyjść do kapitana Rossa wczoraj, ale wtedy nic nie było zdecydowane i nie chciałem jeszcze nic mówić. A teraz… teraz muszę się śpieszyć, bo…

Demelza wstała, starając się nie uśmiechnąć, i podeszła do okna. Zmrok zapadnie dopiero za godzinę, ale słońce chowało się już za zachodnim grzbietem doliny i cienie drzew były coraz dłuższe. Wiedziała, że Mark jest zaprzyjaźniony z Rossem, który darzył podobną sympatią tylko Zacky’ego Martina, i była zaniepokojona wizytą górnika.

Mark patrzył na Demelzę i czekał, żeby coś powiedziała.

– Dlaczego nie usiądziesz, Mark, i nie powiesz, co cię gnębi? – Obejrzała się i zobaczyła, że Mark ciągle stoi. – A zatem, o co chodzi?

Jego pociągła, śniada twarz wykrzywiła się lekko.

– Pani Poldark, zamierzam się ożenić.

Demelza uśmiechnęła się z ulgą.

– Cóż, bardzo się cieszę, Mark. Ale dlaczego cię to martwi? – Ponieważ się nie odezwał, ciągnęła: – Jak się nazywa wybranka?

– Keren Smith – odparł.

– Keren Smith?

– Dziewczyna z trupy aktorskiej, pani. Śniada, z długimi włosami i gładką skórą.

Demelza przypomniała sobie.

– Och… – westchnęła. – Wiem. – Nie chciała, aby zabrzmiało to nieprzyjemnie. – Co ona na to? Trupa ciągle jest tutaj?

Aktorzy obozowali w okolicy. Stojąc przy drzwiach, Mark z posępną miną opowiedział Demelzie całą historię. Można się było domyślić tego, co pominął milczeniem. Prawie każdej nocy po pierwszym spotkaniu z Keren śledził aktorów, obserwował dziewczynę, później się z nią spotykał, przekonywał ją o swojej szczerej miłości. Z początku tylko się śmiała, ale jego potężna postura i pieniądze, które jej wsunął do ręki, w końcu wzbudziły zainteresowanie Keren. Niemal dla żartu przyjęła jego zaloty i nagle zrozumiała, że propozycja Marka to coś naprawdę poważnego. Nigdy nie miała domu i nikt nigdy nie prosił jej o rękę.

Zeszłego wieczoru Mark widział się z Keren w Ladock. W niedzielę aktorzy zatrzymają się w St Dennis na skraju wrzosowisk. Keren przyrzekła, że poślubi Marka, ale pod jednym warunkiem. Musi znaleźć miejsce, gdzie mogliby zamieszkać, bo nie chce spędzić ani jednego dnia w chacie jego ojca, i tak bardzo zatłoczonej. Jeśli do niedzieli znajdzie jakieś miejsce, gdzie mogliby być sami, ucieknie z nim, lecz nie zrobi tego, jeśli trupa opuści St Dennis. Jak powiedziała, nie miałaby do tego serca. Aktorzy zamierzali wyruszyć w długą drogę do Bodmin i nawet gdyby Mark znalazł dla niej kucyka z kopalni, nie chciałaby jechać po raz drugi przez wrzosowiska. Mogła uciec tylko z St Dennis. Wszystko zależało od niego.

– I co zamierzasz zrobić? – spytała Demelza.

Do dawnej chaty Clemmowów wprowadzili się Cobbledickowie, więc w Mellin nie było żadnego wolnego domu. Mark zamierzał zbudować chatę do niedzieli. Obiecali mu pomóc przyjaciele. Wybrali miejsce, kawałek ugoru w pobliżu granicy majątku Treneglosów, lecz na terenie posiadłości Poldarków. Ale skoro kapitana Rossa nie ma…

– Co powinnam zrobić? – zapytała.

Mark wyjaśnił. Potrzebował pozwolenia na rozpoczęcie budowy. Uważał, że stać go na dzierżawę gruntu. Ale jeśli będzie czekać do jutra, straci cały dzień.

– Nie jest już za późno? – powątpiewała. – Nie zdążycie wybudować domu do niedzieli.

– Myślę, że dalibyśmy radę – odrzekł. – Mamy glinę i nocami zbierałem różne rzeczy, które mogą się przydać. Ned Bottrell z Sawle ma dobrą słomę na strzechy. Poradzimy sobie, to tylko cztery ściany i dach.

Demelza już miała powiedzieć, że kobieta, która stawia takie warunki, powinna dostać odprawę, na jaką zasługuje, lecz wyraz twarzy Marka świadczył, że to nie pomoże.

– Który kawałek ziemi chcesz, Mark?

– Za szczytem wzgórza Reath od strony Mellin. Jest tam płacheć ziemi porośnięty chwastami i kolcolistem, z hałdami kamieni ze starego kanału odpływowego kopalni. Koło koryta potoku, który wysechł przed wielu laty.

– Znam to miejsce… – zastanowiła się. – Cóż, tak naprawdę nie mam prawa dać ci tej ziemi. A co by było, gdybyś pomyślał tak: ja i kapitan Poldark jesteśmy starymi przyjaciółmi, czy nie dałby mi kawałka ugoru na wybudowanie chaty?

Mark Daniel spoglądał na nią przez chwilę, a następnie powoli pokręcił głową.

– Nie mogę sam decydować, pani Poldark. Ja i pan Ross przez całe życie byliśmy w jakiś sposób przyjaciółmi. Dorastaliśmy razem, żeglowaliśmy, przemycaliśmy rum i gin, łowiliśmy ryby na plaży Hendrawna, uprawialiśmy zapasy jako chłopcy. Ale pan Ross jest dziedzicem, a ja tylko wieśniakiem i nigdy nie wziąłbym jego rzeczy bez pozwolenia, to niemożliwe.

Cały ogród znajdował się w tej chwili w cieniu. Jasne niebo kontrastowało z pogrążoną w mroku doliną; ziemia wpadła w otchłań wieczoru, a w górze dalej trwał dzień. Drozd schwytał ślimaka i jedynym dźwiękiem było stukanie, gdy próbował rozbić skorupę o kamień.

– Jeśli nie może mi pani pomóc, muszę szukać kawałka ziemi gdzieś indziej – rzekł Mark.

Demelza wiedziała, że ma niewielkie szanse. Domyśliła się tego, kiedy przestała patrzeć w niebo i zobaczyła oczy Marka oraz mocny zarys jego kości policzkowych. Podeszła do stołu i wzięła krzesiwo. Chwilę później zapłonęła, skwiercząc, pierwsza świeca, która oświetliła jej twarz i włosy.

– Weź pół hektara przy korycie wyschniętego potoku, Mark – powiedziała. – To wszystko, co mogę dla ciebie zrobić. Nie mam pojęcia, jak załatwić formalności związane z dzierżawą, bo się na tym nie znam. Musisz to uzgodnić z Rossem. Ale obiecuję, że nikt cię stamtąd nie wyrzuci.

Mężczyzna stojący przy drzwiach milczał, a Demelza zapaliła kolejne dwie świece. Usłyszała, że Mark się porusza i przestępuje z nogi na nogę.

– Nie wiem, jak pani dziękować – rzekł nagle. – Jeśli mogę coś zrobić dla pani lub pani rodziny, proszę tylko powiedzieć.

Uniosła głowę i uśmiechnęła się do niego.

– Wiem, Mark – odparła.

Odszedł i Demelza została sama. W pokoju coraz jaśniej płonęły świece.

Rozdział ósmy

O zmroku pojawiła się mgła i tej nocy księżyc przypominał głowę starego łysego Indianina wyglądającego zza szczytu wzgórza. Jego światło padało na kotlinę Mellin i wzgórze Reath, gdzie wśród błysków latarni poruszały się figurki ludzi. Z dala przypominały mrówki wykonujące z pozoru bezcelowe ruchy – biegały tam i z powrotem po porośniętym wrzosami wzgórzu za chatą Joego Triggsa i kamienistym stoku opadającym na wschód.

Budowano chatę.

Markowi pomagało dziewięciu ludzi: jego brat Paul, Ena Daniel, Zacky Martin i dwaj jego najstarsi synowie, Ned Bottrell, kuzyn z Sawle, a ponadto Jack Cobbledick i Will Nanfan.

Na początku należało wybrać miejsce, które powinno być dostatecznie płaskie, by utrzymać cztery ściany. Znaleźli odpowiedni skrawek gruntu i oczyścili go z kamieni; znajdował się około stu metrów od koryta wyschniętego potoku Reath. Później wytyczyli na nim prostokąt i przystąpili do pracy. Ściany należało zbudować z ubitej gliny zmieszanej ze słomą i drobnymi kamykami. Kiedy Ross zabił byczka na chrzciny, pomagał mu Zacky, który dostał potem worek z sierścią zwierzęcia. W tej chwili sierść dodano do gliny wraz z kamykami i słomą, by wzmocnić zaprawę. W narożnikach umieszczono cztery wielkie głazy, a następnie wykopano między nimi doły o głębokości sześćdziesięciu i szerokości trzydziestu centymetrów. Wrzucono do nich glinę i kamienie, ubito i przygotowano nową porcję zaprawy.

O jedenastej trzej najmłodsi mężczyźni poszli do domów spać, bo następnego dnia mieli poranną szychtę, a o północy Cobbledick ruszył długimi krokami do Nampary. Zacky Martin i Will Nanfan zostali do trzeciej, Paul Daniel do piątej, po czym wrócił do siebie, zjadł talerz krupniku i poszedł do kopalni. Ned Bottrell, prowadzący w Sawle mały warsztat, został do ósmej. Mark pracował ciężko, gdy Beth Daniel przyniosła mu miskę wodnistej zupy, sardynki i kawałek chleba. Harował blisko czternaście godzin bez przerwy. Teraz usiadł, by zjeść posiłek, i patrzył na rezultaty pracy. Skończono kłaść fundamenty i zaczęto wznosić ściany. Powierzchnia chaty była nieco większa, niż planowano, ale miało to dużo zalet. Będzie można ją podzielić na kilka pomieszczeń, gdy Keren już się wprowadzi. Mark obsesyjnie marzył o ulokowaniu dziewczyny w chacie.

Rankiem pomagały mu dzieci idące do pracy na polach, a później przez godzinę kilka kobiet, które zatrzymały się w drodze do kopalni. Wszyscy wzięli sobie do serca tę budowę i nikt nie wątpił, że chata powstanie do niedzieli. Małżeństwo z Keren nie budziło w nich entuzjazmu, bo nikt nie chciał, aby w okolicy osiedliła się Cyganka, jednak Mark Daniel cieszył się taką sympatią, że ludzie byli gotowi zapomnieć o uprzedzeniach.

O siódmej wieczorem, przespawszy kilka godzin, pojawili się znowu Zacky Martin, Will Nanfan i Paul Daniel. Potem dołączyli do nich Ned Bottrell i Jack Cobbledick. O dziesiątej w mroku pojawiła się wysoka postać i Mark zorientował się, że to Ross. Zszedł z drabiny i poszedł go powitać.

Kiedy stali w pewnej odległości, wydawali się do siebie podobni. Byli w tym samym wieku, wysocy, szczupli, ciemnowłosi, długonodzy, pełni witalności. Jednak z bliska bardziej rzucały się w oczy różnice. Daniel, którego śniada cera zbielała od pracy pod ziemią, był nieco sztywniejszy od Rossa; miał szerszą szczękę, węższe skronie i proste, czarne, krótko ostrzyżone włosy bez miedzianego połysku. Mogli być dalekimi krewnymi pochodzącymi od wspólnego przodka.

– Więc to twój dom, Mark? – spytał Ross, zbliżywszy się do chaty.

– Tak, kapitanie. – Mężczyzna się odwrócił i popatrzył na prawie gotowe cztery ściany i puste miejsca na okna. – Tyleśmy zbudowali.

– Masz materiał na legary?

– Jest dość belek wyrzuconych przez morze. I deski z kopalni. Stryszek zrobi się później.

– Stryszek?

– Tak. Chyba można go zbudować w strzesze. Oszczędzimy trochę słomy i czasu.

– Nie masz czasu na nic. A co z oknami i drzwiami?

– Ojciec pożyczy nam swoje drzwi, dopóki nie zrobię własnych. W tej chwili zbija dla nas okiennice, choć męczy go reumatyzm. To wystarczy na pewien czas.

– Mam nadzieję, że nie popełniasz błędu, Mark – powiedział Ross. – Uważasz, że ta dziewczyna naprawdę zechce tu osiąść? Poprzednio wędrowała po całym kraju.

– Nigdy nie miała domu. Powinno jej na nim zależeć.

– Kiedy weźmiecie ślub?

– W poniedziałek z samego rana, jeśli wszystko pójdzie dobrze.

– Zdążysz?

– Myślę, że tak. Dwa tygodnie temu obiecała, że za mnie wyjdzie, i poprosiłem pastora, by ogłosił zapowiedzi. Potem się rozmyśliła. W tę niedzielę będą trzecie zapowiedzi. W poniedziałek, jak tylko wrócimy, zabiorę ją do wielebnego Odgersa.

Słowa Marka zdradzały, że przez dwa tygodnie rozpaczliwie przekonywał Keren, by za niego wyszła, a ona kilkakrotnie zmieniała zdanie. W jednej chwili nagroda wydawała się w zasięgu ręki, a w drugiej była nieosiągalna.

– Pani Poldark mówiła panu – ciągnął Mark.

– Mówiła.

– Dobrze zrobiłem, że ją spytałem?

– Naturalnie. Weź więcej ziemi na dnie kotliny, jeśli chcesz ją zagospodarować.

Mark pochylił głowę.

– Dziękuję, kapitanie.

– Jutro wypiszę umowę dzierżawy. – Ross popatrzył na bezkształtny żółty zwał gliny. – Może uda mi się znaleźć dla ciebie drzwi.

Aktorzy nie grali w St Dennis, lecz odpoczywali przed długą podróżą do Bodmin, którą mieli rozpocząć następnego dnia. W tym tygodniu zostawili za sobą cywilizowaną, zachodnią część Kornwalii i ruszyli w stronę pustkowi leżących na północy. Dla Keren każdy dzień był coraz gorszy, bo dokuczał jej skwar lub deszcz. W stodołach, w których występowali, nie dawało się grać z powodu szczurów, przeciekających dachów lub ciasnoty. Zarobili tak niewiele, że prawie przymierali głodem, a Aaron Otway, który w trudnych chwilach jak zwykle pocieszał się alkoholem, czasem nie mógł ustać na nogach.

Występ w St Michael poprzedniego wieczoru okazał się katastrofą, co przyśpieszyło decyzję Keren. Z powodu ulewy na widowni pojawiło się zaledwie siedmiu dorosłych i dwoje dzieci, aktorzy występowali na mokrej, śmierdzącej słomie, na ich głowy kapała woda. Tupper dostał gorączki i stracił zdolność (lub chęć) rozśmieszania ludzi, toteż widzowie po prostu siedzieli i gapili się w milczeniu na scenę.

Początkowo aktorzy planowali poświęcić resztę niedzieli na czyszczenie wozów i przygotowania do triumfalnego wjazdu do Bodmin. Otway zamierzał przyciągnąć publiczność na występ w poniedziałkowy wieczór, lecz przez cały dzień był pijany, a pozostali członkowie trupy źle się czuli lub ogarnęła ich apatia, dlatego gdy znaleźli odpowiednie pole, wyprzęgli konie, pozwalając im się posilić, i pogrążyli się w nieróbstwie. Jeśli jutro odpadnie jedno z kół albo złamie się nienaoliwiona oś, trzeba będzie to przyjąć z filozoficznym spokojem.

Keren spakowała swoje rzeczy do koszyka, około północy cicho wstała ze swojej pryczy i ruszyła do drzwi. Noc była pogodna. Zarzuciła na głowę szal, przykucnęła obok koła wozu i czekała na Marka.

Czekanie bardzo jej się dłużyło, a nie była cierpliwą dziewczyną, jednak tej nocy koniecznie chciała opuścić trupę, z którą tak długo jeździła do Anglii. Trwała na swoim miejscu, przeklinając chłód letniej nocy i marząc, by Mark się pośpieszył. Minuty wydawały się dniami, a godziny miesiącami. W końcu zapadła w sen, oparta głową o oś wozu.

Obudziła się zesztywniała i zziębnięta. Za kościołem na wzgórzu niebo lekko pojaśniało. Zbliżał się świt.

Wstała. A jednak wystawił ją do wiatru! Przez cały czas się nią bawił, składał obietnice, których nie zamierzał dotrzymać. W oczach Keren pojawiły się łzy wściekłości i zawodu. Nie przejmując się hałasem, odwróciła się, by wejść do wozu, ale kiedy dotknęła dłonią klamki, zauważyła wysoką postać podążającą śpiesznie przez pole.

Mark biegł ciężkim truchtem w stronę Keren. Stała nieruchomo, aż dotarł do niej i zatrzymał się, łapiąc oddech, oparty o wóz.

– Keren…

– Gdzie byłeś?! – spytała z wściekłością. – Czekałam całą noc! Całą noc, rozumiesz?! Gdzie byłeś?!

Spojrzał na okno wozu.

– Masz swoje ubrania? Chodź!

Mówił tak dziwnym tonem, bez typowego dla niego uniżenia, że bez sprzeciwu ruszyła za nim przez pole. Szedł normalnie, chociaż nieco sztywno, jakby nie mógł się pochylić. Dotarli do polnej drogi.

Przy kościele Keren spytała gniewnie:

– Gdzie byłeś, Mark?! Przemarzłam do szpiku kości! Czekałam całą noc!

Obrócił głowę w jej stronę.

– Co mówisz?

– Co się z tobą dzieje? – powtórzyła. – Dlaczego się spóźniłeś?

– Późno wyruszyłem, Keren. Późno. Niełatwo zbudować dom… W końcu… Musieliśmy zrobić ostatnie rzeczy… Wyruszyłem dopiero o dziesiątej. Myślałem, że nadrobię stracony czas, jak będę biegł… Ale pomyliłem drogi, Keren. Skręciłem w złą stronę… Pobiegłem gościńcem dla dyliżansów, zamiast skręcić w stronę St Dennis… Biegłem wiele kilometrów… Właśnie dlatego zaszedłem cię od tyłu… Mój Boże, już myślałem, że nie zdążę!

Mówił bardzo powoli i wreszcie zauważyła, że jest śmiertelnie zmęczony. Ledwo trzymał się na nogach. Zaskoczenie i rozczarowanie sprawiło, że zaczęła na niego krzyczeć, jednak zawsze imponowała jej siła Marka. Trochę ją zawiódł, ale dotarł na miejsce. Była to najważniejsza chwila jego życia i dał z siebie wszystko.

Szli w milczeniu, aż wstał dzień, a rześki wiatr wiejący od strony morza zdawał się przywracać Markowi siły. Powoli dochodził do siebie. Keren zachowała kilka placków z wczorajszej kolacji, więc posili się nimi na poboczu drogi. Zanim dotarli do St Michael, Mark był w lepszej formie niż Keren.

Zatrzymali się w zajeździe koło rogatek, zjedli śniadanie i odpoczęli. Widok brzęczącej sakiewki Marka wprawił Keren w dobry humor i kiedy znów wyruszyli w drogę, wzięła go pod rękę. Zostało do przejścia tylko kilkanaście kilometrów. Powinni dotrzeć na miejsce przed południem. Była bardzo podekscytowana, bo lubiła doświadczać nowego. Chociaż nawet w najczarniejszych snach nie przyśniło jej się, że może poślubić górnika. Mimo to było w tym wszystkim coś romantycznego: ucieczka z trupy aktorskiej, uroczysta przysięga w kościele, nowy dom zbudowany specjalnie dla niej, dla nich. Historia jak z bajki, jednego z dramatów, w których występowała.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki