WROCŁAW 2016

Tytuł oryginału

Neuer. Der Welttorhüter

Fotografia na okładce

© Paul Gilham/Getty Images

Redakcja

KRZYSZTOF UŚCIŃSKI

Korekta

BOGUSŁAWA OTFINOWSKA

Redakcja techniczna

LOREM IPSUM

Copyright © 2015 Verlag Die Werkstatt GmbH

Polish edition published by arrangement with Agentia literara Livia Stoia

Polish edition © Publicat S.A. MMXVI (wydanie elektroniczne)

Wykorzystywanie e-booka niezgodne z regulaminem dystrybutora,

w tym nielegalne jego kopiowanie i rozpowszechnianie, jest zabronione.

All rights reserved

Wydanie elektroniczne 2016

ISBN 978-83-271-5441-5

jest znakiem towarowym Publicat S.A.

Publicat S.A.

61-003 Poznań, ul. Chlebowa 24

tel. 61 652 92 52, fax 61 652 92 00

e-mail: office@publicat.pl, www.publicat.pl

Oddział we Wrocławiu

50-010 Wrocław, ul. Podwale 62

tel. 71 785 90 40, fax 71 785 90 66

e-mail: wydawnictwodolnoslaskie@publicat.pl

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej

Prolog

To nie tylko świetny bramkarz, ale pierwszy w ogóle bramkarz na świecie, którego oglądanie sprawia mi jako napastnikowi prawdziwą frajdę. Inni potrafią błyszczeć dzięki wspaniałym paradom, Manu zaś staje się głównym bohaterem dzięki trzem dotknięciom piłki, bo potrafi na przykład główką wyjaśnić sytuację przed polem karnym. To rzeczywiście fenomenalny gość.

Mario Gomez

Myślę, że jako napastnik w 2. Bundeslidze na pewno strzeliłby trochę bramek.

Mirosław Klose

Manuel Neuer jest pod każdym względem fantastyczny.

Diego Armando Maradona

Jeśli nie masz odpowiedniej mentalności potrzebnej do takiej gry, to nic z tego nie będzie. Musisz mieć duszę piłkarza, by tak grać.

Lothar Matuschak, trener Manuela Neuera

w drużynie młodzieżowej Schalke 04

Każda drużyna na świecie chciałaby prowadzić grę, przejmować inicjatywę, każda chciałaby mieć takiego bramkarza.

Norbert Elgert, trener Manuela Neuera

w młodzieżowej kadrze U-19 Schalke 04

Manuel Neuer jest bramkarzem kompletnym.

Andreas Köpke, trener bramkarzy reprezentacji Niemiec

Manuel Neuer sprawił, że bramkarz stał się równoprawnym członkiem zespołu.

Christof Kneer, „Süddeutsche Zeitung”

Nie uważam się tylko i wyłącznie za bramkarza. Jestem bramkarzem biorącym udział w grze.

Manuel Neuer

Wstęp

Manuel Neuer należy z pewnością do najlepszych bramkarzy w historii piłki nożnej. Być może kiedyś, z perspektywy czasu, ktoś nawet stwierdzi, że był największy. Zapewnione miejsce w annałach futbolu Neuer ma jednak już dziś, i to nie tylko dlatego, że w 2014 roku wraz z reprezentacją Niemiec zdobył tytuł mistrza świata. Kilka miesięcy później, podczas gali wręczania Złotej Piłki FIFA – najwyższego indywidualnego wyróżnienia w światowym futbolu, jakie może otrzymać piłkarz – Neuer uplasował się na trzecim miejscu, za Cristiano Ronaldo i Lionelem Messim. To, że wielu głosujących dziennikarzy, trenerów i zawodników postawiło bramkarza na jednym poziomie z megagwiazdami z Realu Madryt i FC Barcelona, które od lat dominowały w tym plebiscycie, wiązało się także ze stylem gry Neuera. Jogi Löw, trener niemieckich mistrzów świata, powiedział:

– Sądzę, że Manu spowodował przewrót w światowym futbolu. Jest pierwszym zawodnikiem tylnej formacji, który otwiera grę i dyryguje innymi. To przyszłość piłki nożnej. Podczas Mundialu mieliśmy w nim jedenastego zawodnika pola. On nadał grze nowy wymiar.

A jednak w ostatnich miesiącach wciąż mnie pytano: „Dlaczego chcesz pisać o Neuerze?”. Z powodów nie do końca przeze mnie rozumianych wielu osobom temat ten nie wydawał się zbyt ciekawy. Zastanawiano się też, czy ten 29-letni bramkarz w ogóle nadaje się na bohatera książki.

W wypadku Neuera szczególnie zainteresowały mnie następujące kwestie:

● Przede wszystkim, oczywiście, styl jego gry. Styl, który mnie zachwycał, a który w tak radykalnym i konsekwentnym wydaniu nie może być dla bramkarza czymś obligatoryjnym. Może dlatego, że jestem fanem piłki w wydaniu starego Ajaksu, tj. futbolu totalnego (voetbaal totaal), który w pewnym sensie był kolebką stylu gry bramkarza polegającego na przybliżeniu tej „ostatniej instancji” do zawodników w polu. Ten wyłamujący się ze schematów styl, który rozwinął się w późnych latach 60. i 70. XX wieku i który potem, w latach 90. XX wieku w tak przekonujący sposób prezentował Edwin van der Sar. Książka ta jest więc nieobiektywna. Pierwszym bramkarzem w Niemczech, który preferował bardziej ofensywny styl gry, był Jens Lehmann. Było to jednak jeszcze dość odległe od tego, co od kilku lat demonstruje Manuel Neuer, najbardziej chyba perfekcyjny golkiper angażujący się w grę w polu.

● Problemy, jakie ciągle z tym bramkarzem ma część piłkarskiej opinii publicznej w Niemczech, i to nawet po legendarnym już występie Neuera w meczu przeciwko Algierii na Mundialu w 2014 roku. Niemało jest wciąż takich, którzy tęsknie wyczekują jego kolejnego błędu, by móc wreszcie wyrzucić z siebie stary komunał, że „bramkarz musi przede wszystkim łapać piłkę!”. Ale czy ktokolwiek temu przeczy? Czy Manuel Neuer nie łapie piłek? A ilu bramkarzy na świecie robi to lepiej niż on? Czy Neuer zaszedłby tak daleko, gdyby nie grał tak dobrze również na linii bramkowej? Czy trener reprezentacji Niemiec Jogi Löw wyznaczyłby Neuera na pierwszego bramkarza w turniejach o mistrzostwo świata w latach 2010 i 2014, gdyby on umiał tylko grać w piłkę, a nie potrafił bronić strzałów? Nie, podjął taką decyzję, ponieważ Manuel Neuer jest bramkarzem uniwersalnym.

● Emocje, jakie wzbudziło jego przejście z „robotniczego” klubu Schalke 04 do „elitarnego” FC Bayern Monachium. Były to prawdopodobnie największe emocje, jakie kiedykolwiek towarzyszyły transferowi piłkarza w Niemczech. Jak bowiem żaden inny zawodowy sportowiec Manuel Neuer uosabia dylematy tego zawodu, ponieważ – jak mało który zawodowy piłkarz – jeszcze w młodości, a potem także w pierwszych latach swej kariery zawodowej, żył życiem piłkarskiego kibica. Gdy Neuer przenosił się znad rzeki Emscher nad Izarę, rozdźwięk pomiędzy realiami zawodowego futbolu a sposobem myślenia kibica stał się aż nadto wyraźny. Manuel Neuer jest z zawodu piłkarzem i, jak pracownik w każdym zawodzie, może zmieniać pracodawcę, szczególnie gdy po tej zmianie spodziewa się poprawy swej sytuacji zawodowej. Nie istnieje natomiast coś takiego jak zawód „kibic”, choć kibic to jedna z najważniejszych stałych w tej grze. Gdy ktoś już raz odda serce Schalke, na całe życie pozostaje związany z tym klubem. Podobnie rzecz ma się z kibicami Bayernu. To tłumaczy, dlaczego kibice bardziej emocjonalnie reagują na zmiany barw klubowych niż zawodnicy.

● Kruchy charakter karier sportowych i udział w nich tzw. cichych bohaterów. Kariera Neuera mogła potoczyć się zupełnie inaczej. Gdy miał 13 lat, chciano się go pozbyć z Schalke 04. Gdyby nie znaleźli się wtedy ludzie, którzy myśleli perspektywicznie i nie potraktowali tego chłopca jak zwykłego epizodu w swej pracy, nie byłoby prawdopodobnie światowej klasy bramkarza Manuela Neuera. Tacy trenerzy, jak Guardiola czy Klopp, codziennie stają w świetle reflektorów. Ci zaś, którzy sprawiają, że piłkarze w ogóle stają się piłkarzami, są na ogół niewidoczni i niemal nieznani. Dlatego też książka ta mówi również o tych niewymienianych nigdzie cichych bohaterach niemieckiego futbolu – o Norbertach Elgertach, Lotharach Matuschakach i wszystkich innych, których spotyka się na każdym szczeblu szkolenia piłkarskiej młodzieży. To otwarci i doświadczeni życiowo ludzie, których opowieści o piłce nożnej można słuchać godzinami. Są bowiem nie tylko kompetentnymi fachowcami, ale też znakomitymi pedagogami. A ponadto są skromni. I tak w co drugim niemal wypowiedzianym przez Lothara Matuschaka zdaniu słyszałem, że „wszystko, co Manuel osiągnął, zawdzięcza tylko samemu sobie”.

Chciałbym serdecznie podziękować wszystkim niżej wymienionym osobom, które w różny sposób przyczyniły się do powstania tej książki. Są to: Eddy Achterberg, Bernd Beyer, Jörg Butt, Norbert Elgert, Siegbert „Siggi” Hüneborn, Christof Osigus, Hartmut Hering, Lothar Matuschak, Christina i Michael Matthoffowie, Olivier Kruschinski, Jaap Visser, kibice Schalke 04 i FC Bayern. Do grupy tej należą też ultrasi z bawarskiej „Schickerii”, których problemów z Manuelem Neuerem nigdy do końca nie mogłem zrozumieć i zaakceptować (co jednak nie przeszkadza mi doceniać ich zaangażowania w walkę z rasizmem, antysemityzmem i homofobią w futbolu).

Nie szukałem bezpośredniego kontaktu z Manuelem Neuerem, ponieważ uważałem, że nie jest to niezbędne. Nie zadałbym mu innych pytań, niż czynią to od lat dziennikarze z prasy codziennej. Także odpowiedzi nie byłyby inne. A już w żadnym wypadku nie chciałem sprawić fałszywego wrażenia, że książka została przez niego autoryzowana.

Już na bardzo wczesnym etapie powstawania książki menedżer Manuela Neuera napisał do wydawnictwa, że nie czas jeszcze na książkę o nim, co dobrze świadczy o samym bramkarzu. Mnie jednak nie chodziło o to, by opowiedzieć historię jego życia, lecz o opisanie jego stylu gry w bramce. Chciałem wyjaśnić, z czego on się bierze, jak Manuel Neuer do niego doszedł i jak go rozwinął. Chodziło mi też o pokazanie, jak ten styl jest odbierany przez piłkarską opinię publiczną i jak może być skuteczny.

Dietrich Schulze-Marmeling

sierpień 2015

[...]