Tytuł oryginału

Les Tueurs de la Republique

Projekt okładki i stron tytułowych

Anna Kierzkowska

Dyrektor projektów wydawniczych

Maciej Marchewicz

Tłumaczenie

Agata Czarnacka

Korekta i redakcja

Barbara Manińska

Skład i łamanie

TEKST Projekt, Łódź

Copyright © for the Polish edition and translation by Fronda PL,

Warszawa 2016

Copyright © Librairie Arthème Fayard, 2015

ISBN 978-83-8079-036-0

Wydawca

Fronda PL, Sp. z o.o.

ul. Łopuszańska 32

02-220 Warszawa

Tel. 22 836 54 44, 877 37 35

Faks 22 877 37 34

e-mail: fronda@fronda.pl

www.wydawnictwofronda.pl

www.facebook.com/FrondaWydawnictwo

https://twitter.com/Wyd_Fronda

Skład wersji elektronicznej

Tomasz Szymański

konwersja.virtualo.pl

SPIS TREŚCI

Wstęp

Prolog

Rozdział 1
Trudne sekrety wojny w Algierii

Rozdział 2
„Ja, Daniel, były zabójca z SDECE”

Rozdział 3
Mokra robota we francuskiej Afryce

Rozdział 4
Tajne wojny Giscarda

Rozdział 5
Walc egzekucji za Mitterranda

Rozdział 6
Dzień, w którym Mitterrand zlecił zamach

Rozdział 7
„Ja, najemnik na żołdzie Mitterranda”

Rozdział 8
Powrót 11. Uderzeniowego

Rozdział 9
Narodziny tajnej komórki zabójców Alpha

Rozdział 10
Obławy w rozpadającej się Jugosławii

Rozdział 11
Zemsta za zakonników z Tibhirine

Rozdział 12
Chirac wysyła najemników do Afryki

Rozdział 13
Francuska tajna wojna z Bin Ladenem

Rozdział 14
Hiszpańskie tarapaty zabójców z komórki Alpha

Rozdział 15
Sarkozy i jego służby specjalne

Rozdział 16
AQMI: niedobitki pewnej wojny

Konkluzja

O autorze

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

WSTĘP

Ciemne strony

Oto jeden z najpilniej strzeżonych sekretów Republiki: w imieniu Francji, na rozkaz najwyżej postawionych francuskich polityków przeprowadzane są zabójstwa na zlecenie i inne bardzo szczególne operacje, mające na celu eliminację niektórych spośród jej wrogów. Od niedawna opinia publiczna znów nie ma nic przeciwko temu, ale to nie znaczy, że tego rodzaju operacje kiedykolwiek przestały się odbywać. Po prostu się o nich nie mówiło. Oficjalnie „operacje Homo” nie istnieją. Nie każdy też pali się do tego, by publicznie się chwalić toczonymi za granicą tajnymi, acz krwawymi wojnami. Jednak od narodzin V Republiki w 1958 roku każdy z prezydentów – we właściwy sobie sposób – uciekał się do działań tego rodzaju, choćby w ostateczności. Wydanie zezwolenia na pozbawienie kogoś życia stanowi prezydencką prerogatywę. To obszar zarezerwowany tylko dla nich.

Rozkazy te stanowią absolutną tajemnicę, strzeżoną przez garść odpowiedzialnych osób. Zasadniczo są to dyrektor Głównej Dyrekcji Bezpieczeństwa Narodowego (DGSE), szef sztabu przy prezydencie i szef sztabu rodzajów wojsk, jeśli w wykonanie zaangażowani są żołnierze. Nawet ministrów obrony nie zawsze dopuszcza się do sekretu.

Francja ma do dyspozycji zabójców, których w każdej chwili może wysłać na tego typu misję. Stałemu specjalistycznemu treningowi poddawane są wyselekcjonowane ekipy z Wydziału Czynnego (SA) Głównej Dyrekcji Bezpieczeństwa Państwowego (DGSE). W połowie lat osiemdziesiątych XX wieku utworzona została ściśle tajna komórka o nazwie Alpha, której historię tu opowiemy. Jej zadaniem stało się prowadzenie operacji Homo w taki sposób, by absolutnie nikt się o nich nie dowiedział. Wykorzystywano ją wielokrotnie. Do dziś pozostaje w gotowości operacyjnej.

W ostatnich latach siły specjalne zyskały szczególne wpływy w armii i zaczęły coraz częściej wdzierać się do ogródka Wydziału Czynnego. Elitarni komandosi pod dowództwem Komendy ds. Operacji Specjalnych (Commandement des Opérations Spéciales, COS) przyzwyczaili się do „chirurgicznych” akcji najczęściej prowadzonych na obrzeżach otwartych konfliktów. Mówiąc o nich, używa się niezbyt oczywistych terminów umownych: „sprzątanie” lub „neutralizacja” „ważnych celów” – po angielsku High Value Targets (HVT). Język pod żelazną kontrolą. A kiedy Francja nie chce brudzić sobie rąk, zawsze może uciec się do pomocy postronnych podmiotów – najemników, sojuszniczych ugrupowań w terenie albo służb innych krajów.

„Nie jesteśmy tajniakami”

Na przestrzeni dekad tajne operacje miały rozmaite cele. Na początku V Republiki chodziło o wyeliminowanie handlarzy bronią, którzy dawali wsparcie buntownikom z Frontu Wyzwolenia Narodowego (Front de Libération Nationale, FLN) podczas wojny w Algierii. Dzisiaj, zwłaszcza po 11 września, są to działania odwetowe, ale przede wszystkim, w ramach nowej, niekończącej się wojny przeciwko niewidocznym wrogom, tropi się przywódców „zbrojnych ugrupowań terrorystycznych”. Ważne, by powody operacji wydawały się usprawiedliwione decydentom – którzy muszą się mierzyć z narastającym ryzykiem i przeciwnikami (np. ekstremistycznymi dżihadystami), którzy wydają się gotowi na każdy rodzaj okrucieństwa.

Operacje te, czy są proaktywne czy odwetowe, według dowodzących kierują się logiką, która wydaje się prawomocna. Prefekt Erard Corbin de Mangoux, wówczas szef DGSE, składając w lutym 2013 roku zeznania przed Komisją Obrony Narodowej i Sił Zbrojnych Zgromadzenia Narodowego, mówił o tym następująco: „DGSE ma możliwości prowadzenia tajnych działań, w tym działań zapobiegawczych. Te ostatnie mają nie pozwolić nastąpić niepożądanym wydarzeniom przy wykorzystaniu wszelkich dostępnych środków, w tym militarnych. Moja służba zawsze stara się szanować prawo i zasmucają mnie rzucane przez prasę podejrzenia, w których nazywa się nas tajniakami. Jesteśmy agentami państwa i działamy zgodnie z rozkazami władzy politycznej w obronie interesów Republiki!”.[1]

Znakomicie sformułowana wypowiedź, jednak nie całkiem dokładna. Rzadko bowiem się zdarza, by DGSE prowadziła za granicą działania, które byłyby w pełni legalne. Najczęściej jest wręcz przeciwnie. Agenci DGSE z definicji prowadzą działania tajne. Często dzieje się to w niebezpiecznych warunkach, w których narażają życie.

Stosowanie „prawa represji”

DGSE zresztą nie zadowala się „zapobieganiem”. Wiele misji opiera się raczej na zasadzie „oko za oko”. „To nie do końca uchwytna zasada, którą kierują się wszystkie tajne służby – wyjaśnia nam dawny członek kierownictwa. – Jeśli ktoś coś zrobi, odpowiada się: namierza osoby odpowiedzialne. Czasami ciągnie się to nawet po trzydzieści lat. Mamy prawo do pościgu i ukarania winnych, aresztując ich albo zabijając”[2].

Claude Silberzahn, dyrektor DGSE w latach 1989–1993, pisał we wspomnieniach o tym, co nazwał „przerażającym przywilejem”: „«Prawo zabijania» służb specjalnych istnieje […]. To stały element tego świata. Odnosi się do pewnych «zabójców», a zwłaszcza do terrorystów. Ważne, by taka ewentualność pojawiła się w polu widzenia, choć sama praktyka nie jest codzienna”. Silberzahn dodaje, że służby „godne tego miana” uciekają się do niej „z ogromną powściągliwością i tylko w bardzo konkretnych warunkach”[3], zwłaszcza gdy chodzi o akcje poza granicami kraju.

Mosad – tajne służby Izraela – praktykuje prawo odwetu od dawna. To samo dotyczyło w swoim czasie służb sowieckich. Amerykanie wyraźnie wkroczyli na to terytorium po zamachach z 11 września 2001 roku. Pełni skrupułów Francuzi długo obawiali się, że represje będą miały więcej szkodliwych skutków niż pozytywnych. W 1977 roku Valéry Giscard d’Estaing ostatecznie nie dał zgody na eliminację Carlosa, który dwa lata wcześniej zabił w Paryżu dwójkę policjantów. Jego następca François Mitterrand autoryzował tę operację, tyle że chybiła ona celu. Służby francuskie schwytały Carlosa dopiero w 1994 roku w Sudanie, po czym stanął on przed sądem.

Co prawda Mitterrand na początku lat osiemdziesiątych dał sygnał do odwetu po serii zabójstw i zamachów w Libanie, ale porażki wielu z tych operacji oraz wywołany w 1985 roku skandal z dokonanym przez DGSE sabotażem należącego do Greenpeace statku Rainbow Warrior, wymusiły na nim większą oględność. W kolejnych latach co prawda dawał przyzwolenie na operacje Homo, ale już niekoniecznie przyjmując za nie odpowiedzialność. „[Te operacje] zostały zlecone za rządów Mitterranda – relacjonuje generał François Mermet, dyrektor DGSE w latach 1987–1989. – Było to jednak coś, o czym się nie mówi. To znaczy, nie wypadało zadawać mu pytań. Być może można było to robić, ale bez konsultacji. Mitterrand był zresztą raczej niedostępny, co nie dawało nam komfortu działania”[4]. Podobnie widział sprawy jeden z jego współpracowników z Pałacu Elizejskiego, wojskowy: „Mitterrand nie był przeciwko tajnym operacjom, ale obrał opcję «nie mówić–nie patrzeć–nie przyjmować»”[5]. Z tego powodu w ciągu jego dwóch kadencji między 1981 a 1995 rokiem zdarzało się, że dyrektorzy DGSE zlecali egzekucje nawet bez konsultacji z Pałacem Elizejskim.

Jacques Chirac zachowywał z kolei w tym obszarze daleko posuniętą ostrożność. Kilkakrotnie wyrażał sprzeciw wobec operacji Homo, nie był też przekonany, że francuskie służby są w stanie doprowadzić je do pozytywnego końca. Ale od każdej reguły są wyjątki. Zdarzało się więc, że Jacques Chirac zwracał się w takich sprawach do… Amerykanów. Paradoksalnie, po 11 września Chirac stał się jeszcze ostrożniejszy. „Bał się zamachów i nakręcania spirali przemocy. To w pewnym sensie wyjęło nam broń z ręki, nie mogliśmy odpowiedzieć na terroryzm”[6] – relacjonował były urzędnik DGSE.

Zahamowania wobec polityki represji i odwetu przestały odgrywać ważną rolę dopiero za prezydentury Nicolasa Sarkozy’ego – bardziej zdecydowanego zwolennika tajnych operacji, zwłaszcza w wykonaniu służb specjalnych – i François Hollande’a. Zdaniem pewnego eksperta od walki z terroryzmem: „W przeciwieństwie do Amerykanów, którzy często uderzają na ślepo, jesteśmy we Francji bardziej stonowani. Robimy to tylko na podstawie wyraźnego rozkazu, mamy jasno określone reguły prowadzenia operacji. Na przykład, nie zdarza się nam zabijać w samochodzie żon czy dzieci”[7].

Teoretycznie więc odwet jest przemyślany i dawkowany. Jak przypomina sobie jeden z dyrektorów DGSE, który swoją funkcję sprawował po roku 2000: „Nie byłem zwolennikiem natychmiastowych odpowiedzi, raczej starannie przygotowanej zemsty. Autorzy zabójstw, zamachów czy porwań muszą wiedzieć, że nie pozostaną bezkarni. Nasza odpowiedź może nadejść w każdej chwili, a zwłaszcza wtedy, kiedy nie będą się tego spodziewali”[8].

Brudna robota w imię Francji

Kolejni prezydenci zlecali sekretne zabójstwa również z innych powodów, aniżeli strawne dla opinii publicznej prawo odwetu. Wiele operacji przeprowadzonych zostało przez lojalnych agentów, jednak z niejasnych powodów i z wykorzystaniem dyskusyjnych środków – spiski mające na celu zabójstwo głowy obcego państwa, eliminowanie oponentów zaprzyjaźnionych reżimów, represyjne uderzenia w despotów, masowe eliminacje buntowników, krwawe operacje antyterrorystyczne, niejawne wspieranie zbrodniarzy wojennych, zatrudnianie najemników…

W imię obrony swoich interesów Francja zlecała lub wspierała brudną robotę, do której trudno by się było przyznać. Na niektóre sytuacje patrzono przez palce, inne zyskiwały milczące przyzwolenie nawet przy ryzyku utraty kontroli. Charles de Gaulle i Georges Pompidou kryli niewygodne operacje w Algierii i Afryce, w tym zabójstwa na tle politycznym. Valéry Giscard d’Estaing dążył do eliminacji libijskiego przywódcy Muammara Kaddafiego. François Mitterrand zlecił dokonanie zamachu w Bejrucie. Za Chiraca wysyłano najemników, by ratować afrykańskich dyktatorów. Nicolas Sarkozy prowadził własną tajną wojnę w Libii – równoległą do oficjalnych działań wojskowych. François Hollande wysłał żołnierzy na zakończoną sukcesem operację Serval u boku malijskiej armii – skądinąd podejrzewanej o rozliczne nadużycia. Ten sam prezydent niekiedy dogaduje się z Amerykanami w kwestii użycia znanych ze strat ubocznych „zabójczych dronów”.

Prezydenci często przymykali oczy na to, co działo się za kulisami. Dawniej wszelkie poślizgi ukryte były za wygodną zasłoną tajemnicy. Dziś adnotacja „tajne” pozostaje nieodzownym parawanem służb wywiadowczych, które jednak mają narastające problemy, by ukryć się przed krzyżowym ostrzałem mediów. Pewną regulację działań narzucają także parlamentarny nadzór i zasady demokratycznej debaty. Poza tym coraz większa militaryzacja operacji – związana z faktem, że i konfliktów jest coraz więcej – zwiększa ryzyko i stawia pytania o to, kto, jak i dlaczego nimi steruje.

Podział ról między DGSE, teoretycznie odpowiedzialną za tajne misje, a służbami specjalnymi, odpowiadającymi raczej za operacje jawne, nie zawsze jest oczywisty. Agenci DGSE byli obecni w Somalii w ogniu walki – i odwrotnie, żołnierze służb specjalnych operowali po cywilnemu w Libii, gdyż Pałac Elizejski chciał zachować ich obecność w tajemnicy. Raport Senatu z maja 2014 roku sugerował – w ramach bardziej ogólnej tendencji wzmacniania pozycji wojskowych – by wszystkie jednostki zgrupować pod dowództwem Komendy ds. Operacji Specjalnych (COS), co oznaczałoby, że część z siedmiuset obecnych agentów Wydziału Czynnego dołączyłaby do trzech tysięcy obecnych członków sił specjalnych[9]. Jednak DGSE, nie odrzucając wcale możliwości współpracy, powołała się na autonomiczny charakter tajnych działań i odmówiła oddelegowania oddziałów paramilitarnych swojego Wydziału Czynnego.

Zmienne kształty racji stanu

Republika często potrzebuje wsparcia w swoich tajnych interwencjach – jednak tym samym ryzykuje niebezpieczne uwikłania. Na mocy decyzji rządu Wydział Czynny udzielał wsparcia kontrowersyjnym zbrojnym ofensywom, jak w wypadku Armii Wyzwolenia Kosowa (UCK) – kosowskim nacjonalistom w Kosowie w 1999 roku. Agenci Wydziału Czynnego (SA) omal starli się wówczas… z żołnierzami francuskimi. „Mieliśmy kilka ostrych starć z UCK i nie wiedzieliśmy, czy wśród buntowników nie znajdują się aby koledzy z SA – wspomina pułkownik Jacques Hogard, który dowodził stacjonującym tam ugrupowaniem francuskich sił specjalnych. – Było to niezrozumiałe i mogło się źle skończyć: bratobójczym ogniem i stratami po obu stronach”[10]. Francuskie siły specjalne miały za zadanie przygotować teren dla francuskiej brygady Leclerc. Agenci SA wspomagali UCK w wypieraniu z Kosowa sił serbskich.

Racja stanu bywa schizofreniczna. Może nawet, jak kurek na dachu, zmieniać orientację w zależności od kierunku politycznego wiatru. DGSE prowadziła tajne akcje zbrojne w Syrii i Libii, następnie nawiązała współpracę z wywiadami obu tych państw, a po 2011 roku znów zaczęła się z nimi ścierać. Zdarzało się także, że Francja porzucała w potrzebie tych, których zdążyła wykorzystać do swoich niskich celów. Podczas wojny w Algierii SDECE (Service de Documentation Extérieure et de Contre-espionnage – Służba Dokumentacyjna Wywiadu i Kontrwywiadu), poprzedniczka DGSE, porzuciła sojuszników, którzy wcześniej realizowali jej mroczne plany. W 1979 roku Valéry Giscard d’Estaing uciął związki z angolskimi buntownikami z UNITA, którzy kilka miesięcy wcześniej w Zairze wzięli udział w akcji odwetowej w imieniu Francji. Pod koniec 1995 roku Jacques Chirac wysłał elitarnych komandosów na Komory, by „zneutralizowali” najemnika Boba Denarda. Tenże Denard we wcześniejszych latach przeprowadził liczne misje pod egidą francuskich służb specjalnych.

Te tajemnicze historie – opowiedziane tu po raz pierwszy przez ludzi, którzy brali w nich udział – stawiają pytania o nieznane nam ciemne oblicze władzy.

[1] Przesłuchanie Erarda Corbina de Mangoux, dyrektora DGSE, przed Komisją Obrony Narodowej i Sił Zbrojnych Zgromadzenia Narodowego, 20 lutego 2013 r., Źródło: Assemblée nationale.

[2] Wywiad udzielony autorowi, kwiecień 2013 r.

[3] Zob. Claude Silberzahn, Jean Guisnel, Au cœur du secret. 1500 jours aux commandes de la DGSE, 1989–1993, Fayard, Paris 1995, ss. 244–245.

[4] Wywiad udzielony autorowi, kwiecień–wrzesień 2014 r.

[5] Wywiad udzielony autorowi w kwietniu 2013 r.

[6] Wywiad udzielony autorowi w lipcu 2013 r.

[7] Wywiad udzielony autorowi w kwietniu 2013 r.

[8] Wywiad udzielony autorowi w marcu 2013 r.

[9] „Le renforcement des forces spéciales, avenir de la guerre ou conséquence de la crise?” – raport senatorów Daniela Reinera, Jacques’a Gautiera i Gérarda Larchera z 13 maja 2014 r. Senat, uzasadniając takie połączenie, powołuje się też w niekiedy na „niedostatki budżetowe”.

[10] Wywiad udzielony autorowi w lipcu 2014 r.

PROLOG

Lista Hollande’a

Lista jest ściśle tajna. François Hollande trzyma ją pieczołowicie przy sobie, w swoim biurku w Pałacu Elizejskim (siedziba prezydenta Republiki Francuskiej – przyp. tłum.). Znajdują się na niej nazwiska osób, które za tajnym przyzwoleniem zostały „wyeliminowane”. Zależnie od okoliczności mogło chodzić o zabójstwa zlecone wojsku, agentom francuskich służb specjalnych bądź obcym krajom zaprzyjaźnionym z Francją. W wewnętrznym języku pracowników wywiadu coś takiego nazywa się „operacja Homo” od francuskiego słowa oznaczającego zabójstwo: homicide. Wraz z objęciem najwyższego stanowiska François Hollande bez mrugnięcia okiem przyjął między innymi rolę zleceniodawcy takich działań. Z tym, że samo wyrażenie „operacja Homo” pozostaje tabu.

Prezydent Republiki Francuskiej jako zwierzchnik sił zbrojnych regularnie zatwierdza podejmowanie ataków bądź wysyłanie wojsk poza granice kraju, na przykład do Mali, Afryki Środkowej czy na Bliski Wschód. Ale tu chodzi o coś innego, coś, co wykracza poza tradycyjne rozumienie wojny. Działania, o których mowa, są mniej widoczne, często prowadzone w podziemiu. Mają na celu „usunąć z korzeniami” siatki uznane za niebezpieczne; niekiedy oznaczają również egzekucję domniemanych wrogów Francji. Tlące się w ukryciu konflikty, podobnie jak walka z terroryzmem, przybierają dziś formy radykalne, ale niewidoczne dla zwykłego zjadacza chleba. François Hollande ma w ręku narzędzia doskonale dopasowane do tego typu akcji. Jak wynika z licznych świadectw, które miałem możliwość zebrać, narzędzia te są wykorzystywane. Jednak zgodnie z opiniami znawców tematu ani Wydział Czynny (fr. Service Action – SA) Głównej Dyrekcji Bezpieczeństwa Państwowego (Direction Générale de la Sécurité Extérieure – DGSE), ani wojskowe komanda sił specjalnych nigdy nie otrzymywały zleceń tego typu – choć zdarza się, że biorą w nich udział jako jeden z elementów czy jako uzupełnienie. Ich członkowie zdają sobie sprawę, że w świecie ciągnących się, przyjmujących niekonwencjonalne formy konfliktów i niedających się uchwycić wrogów granice między działaniem podziemnym a akcją zbrojną są coraz bardziej płynne.

Oczywiście w oficjalnych wystąpieniach prezydent Francji potępia bezpośredni użytek uzbrojonych dronów – co systematycznie robią Amerykanie w ramach kontrowersyjnego programu selektywnej eliminacji (ang. targeted killing – przyp. tłum.), wdrożonego przez prezydenta George’a W. Busha i znacznie rozszerzonego przez jego następcę Baracka Obamę. Przez dziesięć lat funkcjonowania amerykańskiego programu zabito w jego ramach ponad trzy tysiące osób. Tyle że francuskie siły zbrojne nie pozostają daleko w tyle: na przykład w stolicy Republiki Nigru Niamey używano dronów zwiadowczych do namierzania celów, nad które następnie wysyłano samoloty bojowe z zadaniem zniszczenia – a wszystko to z błogosławieństwem Pałacu Elizejskiego. Rezultaty tych działań są podobne – choć francuskie władze raczej nie chwalą się tym publicznie. Co więcej, François Hollande nie waha się w razie potrzeby prosić o pomoc Amerykanów. Już w czasie wojny w Afganistanie Francuzi współpracowali z nimi, namierzając tak zwane High Value Targets (HVT) – „ważne cele”. Francuzi pracują z Amerykanami ręka w rękę – „prowadzą operacje” w Rogu Afryki czy w Nigrze z francuskich i amerykańskich baz wojskowych w Dżibuti, wyprowadzają też uderzenia w południowy obszar Sahelu.

Wojowniczy prezydent i jego doradcy jastrzębie

François Hollande osobiście podejmuje decyzje o tych wyjątkowych operacjach – ta nieugiętość nieźle oddaje jego temperament. Zupełnie inaczej niż wielu przedstawicieli młodzieży ze swojego pokolenia, przyszły prezydent starał się o to, by odbyć służbę wojskową. Choć wstępne badania lekarskie oferowały mu zwolnienie od tego obowiązku ze względu na krótkowzroczność, Hollande doprowadził do tego, że w 1977 roku skierowano go w stopniu aspiranta do 71. pułku wojsk inżynieryjnych stacjonującego w Oissel. To podczas zajęć w szkole wojskowej w Coëtquidan poznał wielu ze swoich najwierniejszych przyjaciół, jak choćby Michela Sapina czy Jeana-Pierre’a Jouyeta, z którymi później będzie studiował w prestiżowej École Nationale d’Administration (ENA – Krajowej Szkole Administracji). „François był nieprawdopodobnie odporny. W ogóle go nie przerażały forsowne marsze”[1] – opowiadał potem Jouyet tygodnikowi „Nouvel Observateur”. Hollande, który dosłużył się stopnia porucznika rezerwy, był zafascynowany historią i wojskowymi wspomnieniami. Wykazywał niegasnące zainteresowanie kwestiami obrony i wywiadu. Mało znany jest fakt, że przyszły prezydent, już jako młody urzędnik w Pałacu Elizejskim za rządów François Mitterranda, wprost pożerał raporty Głównej Dyrekcji Bezpieczeństwa Państwowego.

Hollande wychował się w charakterystycznej atmosferze V Republiki[2], naznaczonej dziedzictwem de Gaulle’a i Mitterranda – odstraszającym posługiwaniem się arsenałem nuklearnym i samotnością prezydenta na szczytach władzy. Wydaje się niewzruszony, gdy należy uciec się do użycia siły. Na początku 2013 roku zadecydował, że Francja zaprzestanie wypłacania okupów za zakładników, nawet gdyby miało to dla nich oznaczać wyrok śmierci. Od tej kontrowersyjnej zasady, zrywającej z dotychczasową nieoficjalną polityką w tej kwestii, niemal natychmiast zaczęto zresztą robić wyjątki. Po tym, jak przyjął bardziej proatlantycką i bardziej stanowczą linię niż jego poprzednicy, doznał głębokiego rozczarowania, gdy Barack Obama w ostatniej chwili – we wrześniu 2013 roku – wycofał się ze wspólnej z Francją interwencji. Miała ona być karą dla Syrii za potwierdzone posługiwanie się bronią chemiczną przez reżim Baszara al-Asada.

To bojowe nastawienie dziwnie często każe prezydentowi używać słownictwa, które było charakterystyczne dla George’a W. Busha – podobieństwo widać zwłaszcza, gdy uzasadnia swoje stanowisko polityczne toczącą się globalną wojną z terroryzmem. Brak niuansowania wypowiedzi i wojowniczy ton stawiają Hollande’a zdumiewająco blisko neokonserwatywnych „jastrzębi” z czasów administracji Busha, którzy chcieli się mścić za ataki z 11 września, prowadzić krucjatę przeciwko Al-Kaidzie i przy okazji przebudować Bliski Wschód zgodnie z własnym widzimisię. Jednak wśród ludzi prezydenta pojawiają się też inne wytłumaczenia. Jeden z bywalców Pałacu Elizejskiego sugeruje, że „przy kiepskiej popularności i przy braku wyników w polityce wewnętrznej Hollande chce przynajmniej stworzyć wrażenie prawdziwego dowódcy”. Inny dobry znajomy prezydenta, dawna figura francuskiego MSZ, dorzuca z pewnym niepokojem: „Przede wszystkim pozostaje pod wpływem grupy neokonserwatywnych dyplomatów i kilku generałów, którym śpieszno na wojnę”.

Prezydencką listę celów rzeczywiście widziała ledwie garstka najbliższych doradców, którzy potrafią zachować milczenie. Wśród nich rzucają się w oczy trzy osoby: szef sztabu przy prezydencie, generał Benoît Puga, minister obrony Jean-Yves Le Drian i wreszcie dyrektor DGSE Bernard Bajolet, dyplomata. Niezłe trio „jastrzębi” o nerwach jak postronki.

Generał Puga jest małomówny, barczysty, ma krótko przystrzyżone włosy i rysy Lino Venturiego. W wieku sześćdziesięciu dwóch lat ma imponujące doświadczenie wojskowe, jest ekspertem od trudnych interwencji – służył w Libanie, Czadzie i na obszarze byłej Jugosławii. W maju 1978 roku skakał wraz z legionistami z Drugiego Cudzoziemskiego Pułku Powietrznodesantowego nad Kolwezi w Zairze w akcji ratowania tysięcy Europejczyków przed masakrami, których dopuszczali się zbuntowani Katangijczycy. Ten były spadochroniarz był kolejno generałem – komendantem operacji specjalnych, zastępcą operacyjnym szefa sztabu rodzajów wojsk i dyrektorem wywiadu wojskowego. Od 2010 roku Puga doradzał w Pałacu Elizejskim Nicolasowi Sarkozy’emu. François Hollande zadecydował o utrzymaniu go na stanowisku szefa jego osobistego sztabu – przynajmniej do 2015 roku. Puga nadzoruje wszystkie operacje zbrojne i przekazuje prezydentowi codzienne sprawozdania na podstawie raportów dostarczanych przez sztaby, Dyrekcję Wywiadu Wojskowego i DGSE. Dzięki przeszłości komandosa Puga nawiązał szczególną relację z wpływowym amerykańskim generałem Williamem McRavenem, komendantem sił specjalnych do końca sierpnia 2014 roku, dzięki któremu oddziały te stały się kluczowe w wojnie z terroryzmem.

Prezydencka lista celów jest badana pod lupą w pałacu Brienne, siedzibie ministerstwa obrony. Jean-Yves Le Drian, były burmistrz Lorient i były przewodniczący rady regionalnej Bretanii, jest hollandystą od zawsze. Jako minister obrony przejął zarówno operacje zbrojne, jak i sprawy związane z wywiadem. Co prawda w ostatnich latach kwestie wywiadowcze nieco wymknęły się ministrowi z rąk – zajął się nimi Pałac Elizejski i szef sztabu rodzajów wojsk – ale wojna w Mali zmieniła ten układ. Hiper-aktywny dyrektor gabinetu ministra Cédric Lewandowski doprowadził do tego, że Jean-Yves Le Drian usunął w cień nawet niektórych generałów, w tym Benoît Pugę, jako gorący zwolennik siłowego rozwiązania.

Trzecia postać dopuszczona do tajemnicy: Bernard Bajolet, dyrektor DGSE. Przez lata pełnił funkcję ambasadora w krajach wymagających szczególnego podejścia, takich jak Jordania, Bośnia i Hercegowina, Irak czy Afganistan. Ten sześćdziesięciolatek z wypielęgnowanym zarostem znany jest z niekonwencjonalnego stylu. Pewien podziw budzi też jego nieszablonowa kariera. W 2008 roku, za Sarkozy’ego, objął świeżo utworzoną funkcję krajowego koordynatora służb informacyjnych w Pałacu Elizejskim. W 2011 roku złożył rezygnację, uznając, że nie ma wystarczającego wpływu. W kwietniu 2013 roku otrzymał od François Hollande’a nominację na szefa DGSE jako znawca zarówno arkanów władzy, jak i terenów objętych wojną. W DGSE ma pod sobą pięć tysięcy osób, od asów wojny cybernetycznej po agentów Wydziału Czynnego (SA), rekrutujących się zazwyczaj spośród wojskowych wyszkolonych do prowadzenia wszelkiego rodzaju tajnych operacji – także zabójstw na zlecenie. Bajolet jako zaufany człowiek prezydenta ma z nim stały, osobisty kontakt. Jeśli uzna za konieczne, spotyka się z nim nawet kilka razy dziennie. Zdarza się, że odcina tym samym od prezydenta generała Pugę czy Alaina Zabulona, byłego prefekta departamentu Corrèze, obecnego krajowego koordynatora służb informacyjnych. Dla wszystkich jest jasne, że François Hollande zapoznaje się z każdą notatką, która od niego pochodzi, także z tymi, które dotyczą koordynatora czy służb.

[1] Zob. Sylvain Courage, Quand Hollande était bidasse, „Le Nouvel Observateur”, 28 stycznia 2013.

[2] Przez tę nazwę Francuzi oddają aktualny ustrój swojego kraju, charakteryzujący się przewagą władzy wykonawczej i wprowadzony konstytucją z 4 października 1958 r.