Tytuł oryginału:

THE BOOK OF SPECULATION

Redakcja:

Krystyna Podhajska

Projekt okładki:

© Anna Gorovoy

Adaptacja okładki:

Magdalena Zawadzka

Zdjęcia na okładce:

© hddigital/ shutterstock, © Luba V Nel/ shutterstock, © nevodka/ shutterstock, © pashabo/ shutterstock

Korekta:

Maciej Korbasiński, Beata Wójcik

Redaktor prowadzący:

Małgorzata Głodowska

Copyright © 2015 by Erika Swyler

Published by arrangement with Folio Literery Management, LLC and GRAAL Literary Agency.

Copyright for the Polish edition © by Wydawnictwo Czarna Owca, 2016

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy plik jest objęty ochroną prawa autorskiego i zabezpieczony znakiem wodnym (watermark).

Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku. Rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody właściciela praw jest zabronione.

Wydanie I

ISBN 978-83-8015-234-2

Wydawnictwo Czarna Owca Sp. z o.o.
ul. Alzacka 15a, 03-972 Warszawa
www.czarnaowca.pl
Redakcja: tel. 22 616 29 20; e-mail: redakcja@czarnaowca.pl
Dział handlowy: tel. 22 616 29 36; e-mail: handel@czarnaowca.pl
Księgarnia i sklep internetowy: tel. 22 616 12 72; e-mail: sklep@czarnaowca.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.

Dla Mamy.
Brak mi słów.

20 czerwca

1

Dom przycupnięty na skraju klifu znajduje się w niebezpieczeństwie. Sztorm, który zeszłej nocy burzył wody oceanu i wdzierał się w ląd, zaśmiecił plażę butelkami, wodorostami i pancerzami skrzypłoczy. Nie zanosi się na to, żeby miejsce, w którym spędziłem całe swoje życie, miało przetrwać porę burzową. Zatoka Long Island Sound jest usiana szczątkami domów i ludzkich istnień, startych na proch przez żarłoczne szczęki burz. To się nazywa głód.

Należało zbudować grodzie i umocnienia, lecz nie zrobiono tego w odpowiednim czasie. Apatia mojego ojca sprawiła, że dostałem w spadku problem nie do rozwiązania, a z pewnością zbyt kosztowny na kieszeń bibliotekarza w Napawset. Ale my, bibliotekarze, jesteśmy znani z zaradności.

Idę ku drewnianym schodom, które prowadzą w dół klifu na piasek. W tym roku skórze moich stóp opornie szło wytworzenie koniecznych zgrubień, dlatego wrzynające się w nie kamienie sprawiają mi ból. Na północnym wybrzeżu niewiele spraw liczy się tak bardzo jak wytrzymałe na ból stopy. Razem z Enolą, moją siostrą, zwykliśmy biegać na bosaka po ulicach tak rozgrzanych, że nasze palce zatapiały się w asfalcie. Przybysze z innych krain nie są w stanie chodzić po tych brzegach.

U podnóża schodów stoi Frank McAvoy: macha do mnie, po czym przenosi spojrzenie na klif. Ma ze sobą łódkę – piękny egzemplarz wyglądający tak, jakby wykonano go z jednego kawałka drewna. Frank jest nie tylko budowniczym łódek, lecz także dobrym człowiekiem, który zna moją rodzinę z czasów jeszcze sprzed moich narodzin. Kiedy się uśmiecha, na jego ogorzałej twarzy pojawiają się zmarszczki typowe dla Irlandczyka, który zbyt wiele lat spędził na słońcu. Jego brwi zawijają się do góry i znikają pod rondem starego płóciennego kapelusza, bez którego Frank nie potrafi się obyć. Gdyby mój ojciec dożył sześćdziesiątki, mógłby wyglądać jak Frank: mieć takie same pożółkłe zęby i rdzawe piegi.

Widok Franka przywołuje wspomnienia mnie samego z dzieciństwa: kręciłem się wokół drewna przygotowanego na ognisko, a wielka dłoń Franka odciągnęła mnie sprzed osuwającej się kłody. Przywołuje też wspomnienia ojca stojącego nad grillem i opiekającego kukurydzę – zapach zwęglonych liści i włosków wieńczących kolbę – podczas gdy Frank raczył nas opowieściami rybackimi. Oczywiście łgał na potęgę. Moja matka i jego żona podpuszczały go, ich śmiech płoszył mewy. Dwojga uczestników tej sceny nie ma już wśród nas. Patrzę na Franka i widzę swoich rodziców. Wyobrażam sobie, że również on nie może patrzeć na mnie i nie widzieć swoich zmarłych przyjaciół.

– Widzę, że sztorm nieźle ci przyłożył, Simonie.

– Wiem, straciłem jakieś półtora metra.

„Półtora metra” to mało powiedziane.

– Mówiłem twojemu ojcu, że powinien był zrobić tę gródź, posadzić drzewa.

Działka McAvoyów znajduje się paręset metrów na zachód od mojego domu – z dala od wody, na umocnionym i obsadzonym drzewami klifie, co ma uchronić dom Franka dosłownie nawet przed potopem.

– Ojciec nigdy nie był dobry w słuchaniu rad.

– Nie, nie był. Jednak kilka łat na tej grodzi zaoszczędziłoby ci teraz całego mnóstwa problemów.

– Sam wiesz, jaki był.

Milczenie, rezygnacja.

Frank wciąga powietrze przez zęby, wydając głuchy gwizd.

– Pewnie myślał, że będzie miał więcej czasu, żeby wszystko naprawić.

– Pewnie tak – odpowiadam.

Kto wie, co myślał mój ojciec?

– Przez ostatnie kilka lat woda podchodzi coraz bliżej.

– Wiem. Tak nie może dalej być. Jeśli masz jakiegoś zaufanego fachowca, to będę wdzięczny.

– Oczywiście, mogę ci kogoś podesłać. – Drapie się po karku. – Nie mam zamiaru cię oszukiwać, to nie będzie tanie.

– Nic już nie jest, prawda?

– Nie, podejrzewam, że nie.

– Może się okazać, że będę musiał sprzedać dom.

– To by było okropne. – Frank zmarszczył brwi, kapelusz nasunął mu się jeszcze niżej na czoło.

– Działka musi być coś warta, nawet jeśli dom runie.

– Pomyślę o tym.

Frank zdaje sobie sprawę z moich ograniczeń finansowych. Jego córka, Alice, również pracuje w bibliotece. Śliczna rudowłosa Alice odziedziczyła po ojcu uśmiech i podejście do dzieci. Radzi sobie znacznie lepiej niż ja w kontaktach z ludźmi, dlatego zajmuje się oprogramowaniem, a ja prowadzę dział informacji bibliotecznej. Ale nie spotkaliśmy się przecież, aby rozmawiać o Alice albo o stanie mojego domu. Jesteśmy tutaj, aby zrobić to, co robimy od przeszło dekady: wydzielić bojami obszar przeznaczony do pływania. Silny sztorm wyrzucił boje wraz z kotwicami na brzeg. Leżały tu teraz owinięte metrami pordzewiałego łańcucha i pomarańczowych lin oblepionych pąklami. Nic dziwnego, że ubyło mi ziemi.

– Zaczynamy? – zapytałem.

– Możemy. Wcześniej już nie będzie.

Zdjąłem koszulę, przerzuciłem łańcuchy z linami przez ramię i rozpocząłem mozolną wędrówkę.

– Na pewno ci nie pomóc? – upewnia się Frank. – Skif orze piasek, kiedy spycha go do wody.

– Nie, dzięki, radzę sobie.

Równie dobrze mogę to robić sam, ale jest bezpieczniej, kiedy Frank płynie za mną. Tak naprawdę nie robi tego ze względu na mnie. Jest tutaj z tego samego powodu, z którego ja każdego roku podejmuję się tego zadania: aby wspominać moją matkę, Paulinę, która utonęła w tych wodach.

Zatoka Sound jest lodowata, choć to czerwiec, ale kiedy już się zanurzyłem, poczułem się jak w domu. Palce moich stóp oplatają porośnięte glonami kamienie, jakby zostały do tego stworzone. Łańcuchy mnie spowalniają, lecz Frank trzyma tempo, wiosłując. Wchodzę w głąb, woda sięga mi do piersi i dalej aż do szyi. Tuż przed całkowitym zanurzeniem wypuszczam z płuc całe powietrze. Potem biorę wdech, tak jak pewnego ciepłego ranka pod koniec lipca nauczyła mnie mama. I jak ja nauczyłem swoją siostrę.

Sztuczka z wstrzymywaniem oddechu polega na tym, aby poczuć się spragnionym.

– Szybki mocny wydech – łagodny głos matki tuż przy moim uchu. Jej gęste czarne włosy unosiły się na powierzchni płytkiej wody. Miałem wtedy pięć lat. Naciskała na mój brzuch, aż mięśnie zassały się do środka, a pępek niemal dotknął kręgosłupa. Naciskała mocno, jej paznokcie wbijały mi się w skórę. – Teraz wdech, szybko. Dalej, dalej, dalej. Rozszerz mocno żebra. Myśl szeroko.

Wzięła oddech: żebra się rozpostarły, ptasie kosteczki się rozgięły, brzuch stał się okrągły jak baryłka. Jej kostium kąpielowy raził w oczy swoją bielą na tle wody. Zmrużyłem oczy, aby widzieć lepiej. Stukała mnie palcem w mostek. Puk, puk, puk.

– Wpuszczasz powietrze za wysoko, Simonie. Jeśli tak zrobisz, utoniesz. To odcina przestrzeń w brzuchu. – Delikatny dotyk. Uśmiech. Matka powiedziała, żebym najpierw sobie wyobraził, że jestem spragniony, wyschnięty, pusty, a później żebym się napił powietrza. – Rozciągnij kości, zaczerpnij powietrza szeroko i głęboko.

Kiedy mój brzuch osiągnął rozmiary pękatego bębenka, wyszeptała:

– Cudownie, cudownie. Teraz pod wodę.

Teraz pod wodę. Promienie słońca miękko przenikały przez wodę wokół cienia łódki Franka. Słyszę czasem matkę unoszącą się na wodzie. Od czasu do czasu mignie mi gdzieś za zasłoną z wodorostów, zafalują jej czarne włosy zaplątane w listownice.

Mój oddech osadza się na powierzchni skóry w formie delikatnej mgiełki.

Paulina, moja matka, była artystką cyrkową, wróżbiarką, asystentką magika i syreną, która zarabiała na życie, wstrzymując oddech. Nauczyła mnie pływać jak ryba i sprawiała, że ojciec się uśmiechał. Często znikała. Rzucała posady lub miała dwie, trzy naraz. Zatrzymywała się w hotelach tylko po to, aby wypróbowywać łóżka inne niż to, które miała w domu. Ojciec, czyli Daniel, był maszynowym w elektrowni i jej stałym partnerem. Siedział w domu, uśmiechając się i wypatrując jej powrotu, czekając, aż powie do niego „kochanie”.

Simon, kochanie. Do mnie też tak mówiła.

Tamtego dnia, kiedy weszła do wody, miałem siedem lat. Dawniej próbowałem wymazać to wspomnienie z pamięci; z biegiem czasu stało się dla mnie najcenniejsze. Zostawiła nas rankiem po śniadaniu. Jajka ugotowane na twardo, które należało rozbić o brzeg talerza i obrać – skorupki zawsze wciskały się pod paznokcie. Obrałem jajko dla siostry i pokroiłem je na kawałki odpowiednie dla jej małych paluszków. Do tego zeschnięte tosty i sok pomarańczowy. Latem wcześnie rano cienie wydają się głębsze, skóra jaśniejsza, rysy twarzy ostrzejsze. Tamtego ranka tata poszedł do pracy. Paulina wyglądała pięknie niczym łabędź, niczym ktoś, kto nie pasuje. Siedziała z nami sama, przyglądając się i kiwając z uznaniem głową, kiedy kroiłem jajko dla Enoli.

– Jesteś dobrym starszym bratem, Simon. Opiekuj się Enolą. Będzie chciała od ciebie uciec. Obiecaj, że jej na to nie pozwolisz.

– Nie pozwolę.

– Ależ cudowny z ciebie chłopiec. Nie spodziewałam się tego. Nie spodziewałam się ciebie w ogóle.

Wahadło zegara z kukułką kołysało się w prawo i w lewo. Mama stukała piętą w linoleum, milczała. Enola obsypała się cała okruchami chleba i jajka. Usiłowałem równocześnie jeść i nie dopuścić, żeby ubrudziła się jeszcze bardziej.

Po chwili matka wstała i wygładziła przód swojej letniej żółtej spódnicy.

– Zobaczymy się później, Simonie. Do widzenia, Enolo.

Pocałowała Enolę w policzek i przycisnęła usta do czubka mojej głowy. Pomachała na pożegnanie, uśmiechnęła się i wyszła. Myślałem, że do pracy. Skąd mogłem wiedzieć, że to pożegnanie było prawdziwym pożegnaniem? Trudne myśli wyrażane są prostymi słowami. Mama, patrząc na mnie tamtego ranka, wiedziała, że zaopiekuję się Enolą. Wiedziała, że za nią nie pójdziemy. To był jedyny moment, kiedy mogła odejść.

Trochę później, kiedy z Alice McAvoy puszczaliśmy samochodziki po dywanie w salonie jej domu, moja matka utopiła się w zatoce Long Island Sound.

Kładę się na wodzie, napierając na nią klatką piersiową, zapierając się palcami stóp o dno. Jeszcze kilka metrów i rzucam kotwicę – opada z przytłumionym łoskotem. Patrzę na cień łódki. Frank się niepokoi. Wiosło uderza o powierzchnię. Jak to jest: oddychać wodą? Oczami wyobraźni widzę wykrzywioną twarz matki, ale brnę dalej; wreszcie zarzucam drugą kotwicę. Wtedy wypuszczam całe powietrze z płuc i zaczynam iść ku brzegowi. Staram się przy tym jak najdłużej iść po dnie – moja i Enoli zabawa z dzieciństwa. Płynę tylko wtedy, kiedy nie mogę utrzymać równowagi – moje ramiona poruszają się miarowo, tną wody zatoki niczym wiosła Franka. W miejscu, w którym woda ledwo zakrywa mi głowę, z powrotem staję na dnie. Zaraz potem robię coś specjalnie z myślą o Franku.

– Powoli, Simonie – mówiła mi matka. – Miej oczy otwarte, nawet jeśli pieką. Pieką bardziej przy wychodzeniu niż przy wchodzeniu, ale miej je otwarte. Żadnego mrugania. – Sól piecze, ale matka nigdy nie mrugała: ani w wodzie, ani kiedy pierwszy powiew powietrza docierał do jej oczu. – Nie zaczerpuj powietrza, nawet kiedy nos masz już nad wodą. Jeśli za szybko zrobisz wdech, będziesz miał usta pełne soli. Poczekaj – powiedziała, ofiarując to słowo jak obietnicę. – Poczekaj, aż twoje usta wynurzą się z wody, ale wdech zrób nosem. W przeciwnym razie będziesz wyglądał na zmęczonego. Na koniec uśmiechnij się. – Chociaż usta matki były małe i o cienkich wargach, jej uśmiech był rozległy jak ocean. Nauczyła mnie właściwie się kłaniać: ręce wysoko, pierś wyprężona… Żuraw podrywający się do lotu. – Tłum uwielbia niskich ludzi oraz tych bardzo wysokich. Nie zginaj się wpół jak aktor, ponieważ to cię zmniejszy. Pozwól im myśleć, że jesteś wyższy niż w rzeczywistości. – Posłała mi uśmiech między swoimi uniesionymi rękoma. – A ty, Simonie, będziesz bardzo wysoki. – Skinięcie głową niewidocznej publiczności. – Rób to z wdziękiem. Zawsze z wdziękiem.

Teraz nie kłaniam się przed Frankiem. Ostatnio kłaniałem się, kiedy uczyłem Enolę i oczy piekły nas tak niemiłosiernie, że wyglądaliśmy, jakbyśmy się pobili. Niemniej jednak uśmiecham się i biorę wdech nosem, pozwalając żebrom się rozszerzyć, a żołądkowi napełnić.

– Już myślałem, że będę musiał po ciebie zanurkować – woła Frank.

– Jak długo byłem pod wodą?

Patrzy na swój zegarek na popękanym skórzanym pasku, wypuszcza powietrze z płuc.

– Dziewięć minut.

– Mama potrafiła jedenaście. – Strzepuję wodę z włosów, dwukrotnie uderzam dłonią o głowę, aby pozbyć się jej z ucha.

– Nigdy tego nie rozumiałem – mruczy pod nosem Frank, uwalniając wiosła. Z łomotem wrzuca je na dno skifu.

Jest pytanie, którego żaden z nas nie zadaje: po jakim czasie utopi się ktoś, kto potrafi wstrzymać oddech tak długo?

Wkładam koszulę, która jest pełna piasku. Takie są konsekwencje mieszkania na wybrzeżu: piasek jest zawsze we włosach, pod paznokciami, w zagnieceniach pościeli.

Frank idzie za mną, sapiąc ze zmęczenia po wyciągnięciu łódki na brzeg.

– Trzeba było pozwolić sobie pomóc.

Klepie mnie po plecach.

– Jeśli nie wysilę się od czasu do czasu, to się po prostu zestarzeję.

Rozmawiamy o błahostkach z życia mariny. Frank narzeka na powszechność łódek z włókna szklanego. Oboje wyśpiewujemy hymny na cześć „Windmill” – żaglówki wyścigowej, którą Frank miał na spółkę z moim tatą. Po śmierci mamy tato sprzedał żaglówkę bez jakiegokolwiek wytłumaczenia. To było z jego strony okrutne wobec Franka, ale myślę, że gdyby tylko Frank chciał, mógłby ją wykupić od ręki. Unikamy rozmowy o domu, choć nie ulega wątpliwości, że myśl o potencjalnej sprzedaży go denerwuje. Ja również wolałbym domu nie sprzedawać. Wymieniamy uprzejme uwagi o Alice. Mówię, że mam na nią oko, choć to właściwie niepotrzebne.

– A co z tą twoją siostrą? Urządziła się gdzieś?

– Nic mi o tym nie wiadomo. Prawdę powiedziawszy, nie jestem przekonany, że kiedyś to nastąpi.

Frank uśmiecha się nieznacznie. Oboje myślimy to samo: Enola jest niespokojnym duchem. Ma to po matce.

– Nadal stawia tarota?

– Radzi sobie. Przystała do wędrownej trupy cyrkowej. – Powiedziawszy to, wyczerpałem nasze zwyczajowe tematy rozmowy. Osuszyliśmy się i wciągnęliśmy skif na gródź.

– Idziesz na górę? – pytam. – Odprowadzę cię.

– Ładny dzień – mówi Frank. – Myślę, że posiedzę tu trochę.

Rytuał został odprawiony. Rozchodzimy się, utopiwszy swoje duchy.

Wchodzę po schodach. Staram się omijać trujący bluszcz, który pnie się po poręczy i bujnie porasta klif. Nikt go nie wyrywa, ponieważ wszystko, co wiąże piasek, jest tu pożądane bez względu na konsekwencje. Idę do domu przez kępy trawy wydmowej. Mój dom, jak wiele innych domów w Napawset, zbudowano w stylu kolonialnym pod koniec osiemnastego stulecia. Niegdyś obok drzwi frontowych wisiała tabliczka Towarzystwa Historycznego; parę lat temu zwiał ją północno-wschodni wiatr. Dom Timoty’ego Wabasha. Jego wygląd: łuszcząca się biała farba, cztery wypaczone okna i stromy próg, dowodzi długotrwałego zaniedbania i poważnego braku funduszy.

Na wyblakłych zielonych schodkach (muszę się kiedyś do nich zabrać) czeka na mnie pakunek położony tak, że drzwi z siatki są niedomknięte. Kurier zawsze tak je zostawia, mimo moich niezliczonych próśb, żeby tego nie robił. Tylko tego mi brakowało, żeby w tym domu, który od początku był krzywy, wypaczyły się drzwi. Niczego nie zamawiałem i nie przychodzi mi na myśl żadna osoba, która chciałaby mi coś przysłać. Enola rzadko pozostaje w jednym miejscu tak długo, żeby wysłać coś więcej niż pocztówkę. Zresztą nawet jeśli jakąś wysyła, nie pisze na niej niczego poza adresem.

Paczka jest ciężka, nieporęczna i zaadresowana pismem, które każe mi się domyślać niemłodego nadawcy. Dobrze znam takie staroświeckie zawijasy, ponieważ większość darczyńców biblioteki zalicza się do osób wiekowych. To mi przypomina, że muszę zapytać Janice, czy nie znalazłyby się jakieś dodatkowe pieniądze w budżecie biblioteki. Może nie będzie tak źle, jeśli udałoby mi się załatać gródź. Nie chodzi o podwyżkę, raczej o jednorazową premię za lata lojalnej pracy. Nadawca paczki jest mi nieznany – niejaki pan M. Churchwarry z Iowy. Sprzątam stertę papierów z biurka – kilka artykułów dotyczących cyrku i wesołych miasteczek. Gromadzę je od lat, żeby być na bieżąco ze stylem życia mojej siostry.

W paczce znajduje się starannie owinięta książka słusznych rozmiarów. Jeszcze zanim ją zobaczyłem, poczułem stęchły, cierpkawy zapach starego papieru, drewna, skóry i kleju. Kiedy zdjąłem spowijającą ją bibułę i gazetę, moim oczom ukazała się oprawa z ciemnej skóry pokryta misternym rollwerkiem, niestety, poważnie uszkodzonym przez wodę. Przeszywa mnie dreszcz. Książka jest bardzo stara, z pewnością nie należy jej dotykać bezpośrednio palcami, ale ponieważ jest tak zniszczona, ulegam cichej pokusie dotykania przedmiotu zawierającego w sobie historię. Rogi papieru, które nie zostały zalane, są miękkie i ziarniste. Dzięki znajdującej się w bibliotece kolekcji wielorybniczej param się pracą archiwistyczną i konserwatorską, dlatego od pierwszego dotknięcia wiem, że książka pochodzi najpóźniej z dziewiętnastego wieku. Takie książki udostępnia się na specjalne zamówienie, a nie wysyła pocztą bez uprzedzenia. Układam z papierów mały stosik do podparcia tomu – na razie wystarczy, choć to nędzna namiastka pulpitu, na który ta książka zasługuje.

Za okładkę jest wetknięty list napisany wodnistym atramentem tą samą ręką, która zaadresowała przesyłkę.

Szanowny panie Watson,

—

natknąłem się na niniejszą książkę na aukcji. Należała do większego księgozbioru, który kupiłem z nadzieją na zysk. Jej uszkodzenia sprawiają, że jest dla mnie bezwartościowa. Pojawiające się w niej imię i nazwisko – Verona Bonn – pozwala mi przypuszczać, że może ona mieć znaczenie dla pana lub pańskiej rodziny. To piękna książka i mam nadzieję, że będzie jej u Pana dobrze. Proszę się nie krępować, jeśli miałby Pan jakieś pytania, na które być może potrafiłbym odpowiedzieć.

List podpisał Martin Churchwarry z Churchwarry & Son, poniżej znajdował się numer jego telefonu. Sprzedawca książek specjalizujący się w egzemplarzach używanych i antykwarycznych.

Verona Bonn. Nie umiem sobie wyobrazić, co imię i nazwisko mojej babci miałoby robić w tej książce. Ponieważ babcia była, podobnie jak moja matka, wędrowną artystką, z pewnością księga tych rozmiarów stanowiłaby dla niej tylko niepotrzebny balast. Opuszką palca obracam pierwszą stronę. Papier niemal trzeszczy ze starości. Muszę pamiętać, żeby przynieść sobie nie tylko pulpit, ale i rękawiczki. Wewnętrzną stronę okładki zapisano wyszukanym pismem, a dokładniej przesadnie ozdobną angielską kursywą z fantazyjnymi ozdobnikami, które niemal uniemożliwiają odczytanie tekstu. Zdaje się, że to księga rachunkowa lub dziennik niejakiego Hermeliusa Peabody’ego związanego z czymś, co opisują między innymi słowa „obwoźny” i „cuda”. Pozostałe informacje dotyczące pana Peabody’ego zostały zatarte przez wodę i jego zamiłowanie do kaligrafii. Pobieżnie przeglądając książkę, natrafiam na rysunki przedstawiające kobiety, mężczyzn, budynki oraz wymyślne wozy z zakrzywionymi dachami – wszystkie narysowane brązowym atramentem.

Nigdy nie poznałem swojej babci. Zmarła, kiedy moja matka była dzieckiem, i matka nigdy wiele o niej nie mówiła. Mimo że nadal nie rozumiem, jaki związek z babcią ma ta książka, to wszystko wydaje mi się niezwykle interesujące.

Ignoruję brzęczenie sygnalizujące wiadomość pozostawioną w poczcie głosowej i wykręcam numer. Telefon dzwoni przez niewiarygodnie długi czas, wreszcie włącza się automatyczna sekretarka. Zmęczony męski głos informuje mnie, że dodzwoniłem się do Churchwarry & Son Booksellers, i prosi o nagranie wiadomości zawierającej godzinę i datę oraz szczegółowy opis poszukiwanej książki. Charakter pisma nie kłamał. To stary człowiek.

– Panie Churchwarry, mówi Simon Watson. Otrzymałem od pana książkę. Nie mam pewności, dlaczego pan mi ją przysłał. Zaintrygował mnie pan. Jest dwudziesty czerwca tuż po szóstej po południu. Ta książka to rarytas i z chęcią dowiedziałbym się o niej czegoś więcej.

Podaję wszystkie możliwe numery do siebie: komórkowy, domowy, biblioteczny.

Po drugiej stronie drogi Frank zmierza do warsztatu, który znajduje się w szopie na uboczu jego parceli. Pod pachą ma kawałek drewna i jakiś zacisk. Powinienem był poprosić go o pieniądze, nie o fachowca. Znaleźć robotników to dla mnie nie problem, co innego z funduszami. Potrzebuję podwyżki. Lub innej pracy. Prawdopodobnie obu tych rzeczy naraz.

Migające światełko przykuwa moje spojrzenie. Poczta głosowa. Racja. Wciskam klawisz. Głos, który słyszę, nie jest tym, którego się spodziewałem.

„Hej, to ja. Cholera. Czy dzwonię wystarczająco często, żeby powiedzieć »to ja«? Mam nadzieję, że masz kogoś »to ja«. Byłoby dobrze. Tak czy inaczej, to ja, Enola. Dzwonię, żeby cię uprzedzić. Przyjeżdżam do domu w lipcu. Dobrze byłoby cię zobaczyć, jeśli masz ochotę poprzebywać ze mną. Właściwie chcę, żebyś ze mną poprzebywał. Czyli przyjeżdżam do domu w lipcu, więc masz być w domu. Okej? Cześć”.

Odtwarzam wiadomość ponownie. Enola nie dzwoni wystarczająco często, żeby mówić „to ja”. W tle słyszę hałas, ludzie rozmawiają, śmieją się, gra muzyka na karuzeli – to ostatnie być może tylko w mojej głowie. Żadnych dat ani numerów, tyle tylko, że zjawi się w lipcu. Enola nie funkcjonuje na zwykłej osi czasowej, w jej mniemaniu określenie miesiąca jest nadzwyczaj precyzyjne. Dobrze słyszeć jej głos, ale jest to również niepokojące. Enola nie dzwoniła od przeszło dwóch miesięcy i nie przyjeżdżała do Napawset od sześciu lat, czyli od chwili, kiedy oświadczyła, że umrze, jeśli spędzi choćby jeszcze jeden dzień ze mną w domu. Nastolatki mówią tego typu rzeczy pod wpływem chwilowych emocji, w tym wypadku jednak oboje wiedzieliśmy, że mówiła świadomie. Dla mnie był to poważny cios, ponieważ od śmierci taty, czyli przez ostatnie cztery lata, opieka nad nią spoczywała wyłącznie na moich barkach. Od dnia wyjazdu Enola dzwoni od czasu do czasu i zostawia chaotyczne wiadomości. Jeśli rozmawiamy, to krótko i przede wszystkim o tym, czego Enola potrzebuje w danym momencie. Dwa lata temu zadzwoniła, kiedy miała grypę żołądkową. Znalazłem ją w hotelu w New Jersey, klęczącą przed sedesem. Zostałem z nią trzy dni, bo odmówiła powrotu do domu.

Chce wpaść z wizytą. Może. Niczego nie ruszyłem w jej pokoju. Pewnie w nadziei, że wróci. Myślałem o tym, żeby zamienić go w bibliotekę, ale zawsze były bardziej naglące potrzeby: łatanie przeciekającego dachu, naprawa instalacji elektrycznej, wymiana okien. Zmiana przeznaczenia pokoju siostry, która odeszła z domu tak dawno, wciąż schodziła na dalszy plan. Chociaż może to po prostu wygodne wymówki.

Księga leży przy telefonie – kusząca mała tajemnica. Nie położę się dzisiaj. I tak często nie sypiam. Będę siedział, bijąc się z myślami. O domu, o siostrze, o pieniądzach. Kciukiem podążam za kształtem ozdobnej litery H. Jeśli ta książka jest mi przeznaczona, najlepiej zrobię, jeśli się dowiem dlaczego.

PUSTAK

2

Chłopiec urodził się jako bękart na niewielkiej plantacji tytoniu na żyznych wzgórzach Wirginii. Gdyby ktoś próbował ustalić datę jego narodzin, powiedziałby, że to lata osiemdziesiąte osiemnastego wieku – po tym, jak plantatorzy tytoniu zaczęli dyktować ceny za beczkę piwa, a zanim zostali wchłonięci przez pożerający wszystko przemysł bawełniany. Maleńki domek jego rodziców, niewiele większy niż przybudówka, był porośnięty mchem i miał zawsze pozamykane okiennice, by chroniły wnętrze przed deszczem, muchami i wszechobecnym ostrym zapachem tytoniu dolatującym z suszarni.

Matką chłopca była żona plantatora – pracowita Eunice Oliver. Ojcem zaś Lemuel Atkinson, przystojny młody mężczyzna parający się obwoźną sprzedażą medykamentów. Wystarczyło niewiele więcej niż czułe słowo i dotyk urzekająco gładkich dłoni dżentelmena. Eunice po tym spotkaniu pozostały trzy butelki eliksiru Atkinsona i ciąża pozamałżeńska.

Plantator, William Oliver, miał już trójkę własnego potomstwa i nie patrzył na bękarta przyjaznym okiem. Kiedy chłopiec podrósł i zaczął chodzić, a resztki ze stołu przestały mu wystarczać, William zaprowadził go w głąb lasu i zostawił tam na pastwę losu. Eunice głośno płakała, kiedy odbierano jej syna. On natomiast trwał w ciszy. Jego największe nieszczęście polegało bowiem nie na tym, że był bękartem, ale na tym, że był niemy.

Chłopiec przetrwał kilka lat bez wypowiedzenia choćby słowa. Za dnia czuł głód, więc żywił się, czym mógł. Najczęściej jagodami. Jeśli napotkał na swej drodze gospodarstwo, kradł z niego cichaczem, co się dało. Suszarnia mięsa oznaczała dla niego ciepłe schronienie na noc i tygodniowy zapas jedzenia. Zwykle jednak spał tam, gdzie miał nadzieję na choć odrobinę ciepła. Jego dni zlały się ze sobą: wypełniały je tylko mgła, widok pasm górskich i lasu tak gęstego, że pochłaniał cały świat. Chłopiec zanurzył się w to miejsce i to w nim po raz pierwszy odkrył, jak się znika.

Ludzie mogą przeżyć całe życie i nie odkryć sekretu znikania. Chłopiec go odkrył, ponieważ był wolny i mógł słuchać muzyki ziemi, delikatnych ruchów gleby i oddechu wody – szeptu nieco tylko głośniejszego od bicia serca. Woda stanowiła klucz. Jeśli wsłuchał się w jej głębię, dostosował do niej swój oddech, spowolnił rytm swojego serca tak, aż ledwie biło, jego drobne brązowe ciałko zlewało się z otaczającym go światem. Gdyby ktoś mu się przyglądał, zobaczyłby, jak umorusany chłopiec obraca się i znika w drzewach, stając się jak ziarnko piasku na plaży – niemożliwe do odróżnienia od pozostałych. Tylko głód, jego nieodłączny towarzysz, dawał mu pewność, że wciąż żyje.

Znikanie sprawiło, że kwestia przetrwania stała się łatwiejsza. Chłopiec mógł wchodzić do wędzarni i objadać się, dopóki nie wypędziły go stamtąd wysoka temperatura i kłęby dymu. Porywał chleby ze stołów, ubrania suszące się na drzewach i krzakach, by zaspokoić potrzeby swojego ciała.

Tylko raz zbliżył się do domu, z którego został wypędzony. Jego wspomnienia o nim stały się bardzo mgliste, więc doszedł do wniosku, że są wytworem wyobraźni. Zobaczywszy szary budyneczek z pochyłym dachem, był wstrząśnięty. Uchylił odrobinę okiennice i jednym świdrującym brązowym okiem zajrzał do środka. W polu jego widzenia znalazła się sypialnia oświetlona księżycowym blaskiem.

Na sienniku spali mężczyzna i kobieta. Patrząc na toporne rysy mężczyzny, szczecinę pokrywającą kwadratowy podbródek, chłopiec nie poczuł nic. Kobieta leżała na boku, jej brązowe włosy przykrywały poduszkę. W chłopcu odżyło wspomnienie tych włosów muskających wierzch jego dłoni. Zakradł się do środka przez niezaryglowane drzwi, przemknął koło długiego stołu i łóżeczka śpiącego dziecka do sypialni. Jego ciało znało drogę, jakby przemierzyło ją tysiąc razy. Ostrożnie uniósł kołdrę, wśliznął się pod nią i zamknął oczy. Zapach kobiety: mydło ługowe i suszony tytoń, wydał mu się znajomy. Mimo że o nim nie pamiętał, nosił go głęboko w sobie. Ciepło jej ciała sprawiło, że załkał.

Uciekł, zanim otworzyła oczy.

Nie widział, że kobieta obudziła mężczyznę, ani nie słyszał, co mu powiedziała: czuła się, jakby ktoś ją obserwował, i śniła o swoim wypędzonym synu. Chłopiec nie wrócił więcej do tego domu. Zagłębił się z powrotem w las w poszukiwaniu innego schronienia, innego jedzenia i miejsc, które nie sprawiały, że jego skóra płonęła.

Na brzegu mulistej rzeki Dan River, niedaleko Boyd’s Ferry, znajdowało się miasteczko Catspaw. Nazwano je tak, ponieważ dolina, w której je zbudowano, przypominała kształtem kocią łapę. Całe miasteczko miało kolor ochry, nadały mu je szlam z rzeki i tumany pyłu wzbijanego kopytami koni i mułów. Powodowane roztopami powodzie, zmora Boyd’s Ferry, w późniejszych latach doprowadziły do tego, że Catspaw zostało doszczętnie zniszczone i na powrót zlało się ze wzgórzami. Jednak w czasach, o których tu mowa, kwitło. Chłopiec wędrował wzdłuż krętych brzegów Dan River, aż dotarł do miasteczka. Przerażało go, lecz jednocześnie widział, jakie stwarza mu możliwości. Praczki gotowały bieliznę w wielkich baliach, a mydliny i wodę z płukania wylewały prosto do rzeki, przewoźnicy pływali na niewielkich czółnach, odpychając się od dna długimi tyczkami, konie ciągnęły powozy, w których siedzieli mężczyźni i kobiety. Kakofonia dźwięków wydawanych przez wodę, ludzi i powozy napełniała chłopca zgrozą. Jego spojrzenie nie mogło się na niczym zatrzymać. Wreszcie skupił wzrok na jasnoniebieskiej sukni i przez jakiś czas śledził zamaszysty ruch ciężkiego materiału, z którego ją uszyto. Później schował się za drzewem, zatkał sobie uszy i próbował spowolnić bicie serca, aby wsłuchać się w oddech rzeki.

Nagle – niesamowity dźwięk.

Wspaniały głos zapowiadał pojawienie się trupy wędrownych artystów: dość przypadkowej zbieraniny żonglerów, akrobatów, wróżbitów, kontorsjonistów oraz zwierząt. Przewodził jej Hermelius H. Peabody, samozwańczy wizjoner w kwestiach rozrywki i edukacji, przekonany, że zarówno wykonawcy, jak i żywy inwentarz (licząca świnia o reputacji uczonej, miniaturowy konik, plująca lama) to narzędzia na drodze do rozwoju umysłów gawiedzi oraz do napełniania jego osobistej sakiewki. W lepsze dni czuł się prawdziwym nauczycielem ludzkości, w gorsze mieszkańcy wiosek i miasteczek opierali się oświeceniu i kazali Peabody’emu wynosić się gdzie pieprz rośnie. Wóz świni, świeżo pomalowany na niebiesko i z dumnym napisem „Toby” na boku, nosił nawet ślady po niefortunnych spotkaniach z widłami.

Chłopiec przyglądał się ludziom stłoczonym przed zielono-złotym wozem, który wjechał na główny plac Catspaw. Tuż za nim jechały inne, nie tak wspaniałe, wozy i powozy, pomalowane na wszystkie kolory tęczy, zajmowane przez barwną zbieraninę ludzi i zwierząt. Kiedy wozy objeżdżały plac, kobiety przygarniały dzieci do swoich fałdzistych spódnic, aby nie powpadały pod koła. Główny wóz opisano literami tak wymyślnymi, że niemal niemożliwymi do odczytania. Stał na nim imponujący mężczyzna w ekstrawaganckim stroju – Peabody we własnej osobie. Mieszkańcy przyzwyczajeni raczej do pojedynczych wędrownych żonglerów i muzyków nie mieli jeszcze do czynienia z podobnym spektaklem.

Nigdy wcześniej nie było nikogo takiego jak Hermelius Peabody, co on sam z lubością podkreślał. Zarówno jego wzrost, jak i wygląd domagały się uwagi. Podkręcony koniuszek brody ocierał się o pierś, śnieżnobiałe włosy opadały mu na ramiona. Na głowie miał rozpadający się kapelusz z wywiniętym rondem – samo to, że kapelusz ten pozostawał wciąż w jednym kawałku, wyglądało na nie lada sztuczkę. Brzuch Peabody’ego jawnie drwił z siły grawitacji: okrągły i wysoko osadzony rzucał wyzwanie mosiężnym guzikom kamizelki i rozciągał czerwoną aksamitną marynarkę do granic możliwości. Jednak najbardziej niezwykłą cechą Hermeliusa Peabody’ego był jego głos rozbrzmiewający w całej dolinie donośnym dudnieniem, które wzbierało w czeluści jego brzucha.

– Panie i panowie, macie dziś niesłychane szczęście! – krzyczał.

Wykonał przy tym gest w kierunku stojącego za nim szczupłego mężczyzny, który przy kąciku ust miał szeroką bliznę. Szepnął on Peabody’emu do ucha: „Mieszkańcy Wirginii”.

Peabody krzyczał dalej:

– Przed wami najbardziej niezwykły spektakl, jaki kiedykolwiek zobaczycie. Przywożę wam największą kontorsjonistkę Orientu!

Gibka dziewczyna wspięła się na dach powozu, założyła nogę za głowę i pochyliła się do przodu, aby stanąć na jednej ręce.

Chłopiec patrzył i słuchał urzeczony. Wychylił się zza swojego drzewa.

– Z samego serca Karpat – kontynuował Peabody, wznosząc ręce do nieba – skrytych w oparach słowiańskiego mistycyzmu, wychowana przez wilki i biegła w starodawnej sztuce przepowiadania przyszłości madame Ryżkowa.

Tłum wydał pomruk, kiedy z wozu wyszła zgarbiona kobieta spowita w taką ilość jedwabiu, że starczyłoby go na kobierzec, i wyciągnęła zakrzywioną dłoń. Chłopiec krok po kroku przybliżał się do tłumu, do wozów, przeciskając się między ludźmi, aż znalazł miejsce za kołem, skąd miał świetny widok na białowłosego mężczyznę o głosie huczącym niczym rzeka. Przykucnął zasłuchany, balansując na palcach stóp, i zrównał swój oddech z oddechem mężczyzny.

– Panie i panowie, jedyny raz w życiu. Kiedy następnym razem będziecie mieli szansę zobaczyć siłacza, który podnosi dorosłego konia, i to jedną ręką? Kiedy, pytam, następnym razem spotkacie dziewczynę, która potrafi zawiązać się w węzeł marynarski, lub wróżbitkę, która powie wam, co sam Bóg dla was przeznaczył? Taka okazja nigdy więcej się nie powtórzy, panie i panowie!

W nagłej wrzawie cyrkowcy wskoczyli z powrotem na wozy, spuścili grube płócienne zasłony i zatrzasnęli drzwi. Na placu został tylko Peabody, wolno się przechadzając i głaszcząc guziki kamizelki.

– W południe i o zmierzchu, panie i panowie. Trzy pensy za wejście, przyjmujemy również hiszpańskie monety. W południe i o zmierzchu!

Ludzie rozeszli się i wrócili do przerwanych zajęć: wożenia, prania, handlowania. Chłopiec trwał na swojej pozycji przy wozie. Bystre niebieskie oczy Peabody’ego zwróciły się ku niemu.

– Chłopcze – zaczął.

Chłopiec aż się przewrócił na plecy i jęknął. Jego ciało odmówiło wykonania rozkazu natychmiastowej ucieczki wysłanego przez instynkt.

– Twoja sztuczka jest znakomita – kontynuował Peabody. – Rozpływanie się, znikanie i pojawianie. Jak to nazwałeś? Efemeryczność, efemeryzacja, coś w tym stylu? Pomyślimy o nazwie lub sama się znajdzie.

Chłopiec nie rozumiał dźwięków wydobywających się z mężczyzny. Tylko „chłopcze” brzmiało znajomo, reszta była pięknym hałasem. Chciał dotknąć materiału, który opinał brzuch mężczyzny.

Peabody podszedł do niego.

– I co my tu mamy? Jesteś chłopcem, prawda? Wyglądasz, jakbyś się składał z mułu i patyków. Ciekawe stworzenie. – Cmoknął językiem. – Co powiesz? – Położył rękę na ramieniu chłopca.

Od czasu, kiedy chłopiec miał kontakt z człowiekiem, minęły miesiące. Nienawykły do dotyku, wzdrygnął się pod ciężarem obcej dłoni. Podążając za tym, co podpowiadały mu lęk i instynkt, posikał się.

– Niech to szlag! – Peabody odskoczył. – Musimy cię tego oduczyć.

Chłopiec zamrugał oczami. Z jego ust wydobyły się ochrypłe dźwięki.

Wyraz twarzy Peabody’ego złagodniał, drgnięcie policzka zapowiedziało uśmiech.

– Nic się nie martw, chłopcze. Dogadamy się znakomicie. Powiem więcej, wiążę z tym duże nadzieje. – Złapał chłopca za ramię i postawił na nogi. – Chodź, oprowadzę cię.

Przerażony, ale i zafascynowany chłopiec podążył za nim.

Peabody zaprowadził go do złoto-zielonego wozu. Dobrze osadzone drzwi otworzyły się i weszli do wykwintnie urządzonego pomieszczenia z biurkiem, stertami książek, mosiężną lampką i wszystkim tym, co czyniło życie w podróży wygodnym.

W tym otoczeniu Peabody przyjrzał się chłopcu uważnie.

– Jesteś dostatecznie śniady, aby uchodzić za muzułmanina lub Turka. Pokaż no się. – Pochylił się i uniósł palcem jego podbródek, żeby się lepiej przyjrzeć.

Chłopiec się wzdrygnął.

– Nie, jesteś na to zbyt dziki.

Peabody usiadł ciężko na małym trójnożnym taborecie stojącym przy biurku. Chłopiec się zdziwił, że delikatny z wyglądu mebelek nie złamał się pod ciężarem potężnego ciała.

Mężczyzna myślał, chłopiec go obserwował. Zauważył nawet czyste dłonie i równo obcięte paznokcie, tak różne od jego własnych. Choć postura mężczyzny napawała strachem, była w nim jakaś łagodność, widoczna choćby w zmarszczkach wokół oczu. Chłopiec podszedł bliżej biurka i zaczął słuchać, co mężczyzna mruczy pod nosem.

– Nie przerabialiśmy wcześniej Indii. Indie – mówił sam do siebie. – Tak, tak myślę, dzikus prosto z Indii – zachichotał. – Mój nowy Dziki Chłopiec. – Wyciągnął rękę, jakby chciał poklepać chłopca po głowie, ale zatrzymał się w połowie ruchu. – Chciałbyś być dzikusem? – zapytał.

Milczenie było jedyną odpowiedzią. Peabody uniósł brwi.

– Nie umiesz mówić?

Chłopiec przywarł plecami do ściany. Napięta skóra mocno go swędziała. Wpatrywał się w skomplikowane przeszycia na butach mężczyzny i rozprostował na podłodze gołe palce swoich drobnych stóp.

– Nieważne. Nie dostaniesz roli mówionej – uspokoił go Peabody. – Raczej będzie w niej chodzić o znikanie.

Znów milczenie. Tylko ciemna dłoń przesunęła się powoli i dotknęła lśniących butów.

– Podobają ci się, tak?

Dłoń natychmiast się cofnęła.

Peabody zapewne skrzywił się lekko, ponieważ jego wąsy nieco się poruszyły. Spojrzał łagodnie i spokojnie przemówił:

– Coś mi się widzi, że nie byłeś dobrze traktowany. Zaradzimy temu, chłopcze. Zostaniesz na noc. Sprawdzisz, czy ci to odpowiada.

Wyciągnął z kufra koc i położył na podłodze. Chłopiec owinął się nim i umościł wygodnie, oparłszy się plecami o biurko. Podobało mu się to, jak szorstka tkanina ociera się o jego skronie. Jakiś czas później mężczyzna wyszedł i chłopiec się przestraszył, że został porzucony. Po niedługim czasie mężczyzna jednak wrócił – przyniósł chleb. Chłopiec pochłonął jedzenie i wrócił pod koc. Mężczyzna nic nie powiedział, tylko pisał coś w książce. Od czasu do czasu pochylał się i okrywał ramiona chłopca.

A ten, nasycony, stawał się coraz bardziej śpiący. Zanim usnął, podjął decyzję, że za tym mężczyzną pójdzie wszędzie.

Rankiem Peabody oprowadził chłopca po ustawionych w kręgu wozach cyrkowych. Szedł o kilka kroków przed nim, czasem przystawał, aby chłopiec go dogonił. Kiedy doszli do imponującej klatki umieszczonej na odkrytym wozie, Peabody się zatrzymał.

– Myślałem o tym. Jest teraz twoja. Masz być przecież naszym Dzikim Chłopcem.

Chłopiec przyglądał się klatce nieświadomy, że obserwują go liczne pary oczu. Podłogę klatki wysypano słomą i trocinami, by utrzymać ciepło. Nie bez powodu; chłopiec miał występować nago. Na zewnątrz klatki wisiały bogate aksamitne zasłony, z których Peabody ogołocił salon swojej matki. Obciążono je łańcuchami – aby przesłonić światło, powiedział Peabody – i wyposażono w mechanizm do zaciągania i rozsuwania. Podczas przedstawienia Peabody zaskakiwał widownię, rozsuwając je dokładnie w momencie, w którym Dziki Chłopiec wypróżniał się lub oddawał innym równie odrażającym czynnościom.

– Należała do poprzedniego Dzikiego Chłopca, teraz jest twoja.

Chłopiec rozsmakował się w swojej roli. Dotyk zimnego metalu na skórze sprawiał mu przyjemność. Poza tym mógł zarówno być obserwowanym, jak i obserwować. Gapiono się na niego, a on bez strachu odwzajemniał spojrzenia. Próbował zrozumieć, po co kobiety układają włosy w tak skomplikowany sposób, dlaczego ich biodra wydają się szersze niż biodra mężczyzn i dlaczego mężczyźni mają dziwne włosy na twarzy. Skakał, czołgał się, wspinał, jadł i wypróżniał się, gdzie i kiedy chciał. Jeśli nie spodobał mu się ktoś z widowni, mógł się do niego wykrzywić i nawet opluć go bez żadnych konsekwencji. Co więcej, czasem czekała go za to nagroda. Powoli zaczynał czuć się swobodnie.

Bez wiedzy chłopca Peabody przestudiował i wyreżyserował jego przedstawienie. Zgłębił tajniki zjawiska znikania i rozumiał je być może nawet lepiej niż chłopiec. Jeśli zostawił go w klatce przez cały poranek, chłopiec przywierał do podłogi, jego oddech stawał się coraz płytszy, pierś poruszała się coraz wolniej i wreszcie znikał. Peabody nauczył się powoli rozsuwać wtedy zasłony.

– Cicho sza, dobrzy ludzie – pouczał półgłosem. – Nic dobrego nie wynika ze straszenia dzikiej bestii.

Wystarczyło, by zasłony rozjechały się na boki – wytrącało to chłopca ze stanu niewidzialności. Widzowie podchodzili coraz bliżej do klatki, którą uważali za pustą, a on z powrotem stawał się widzialny. Jego niespodziewane pojawienie się sprawiało, że dzieci zaczynały krzyczeć. Był niemy i nagi – tylko tyle – i doprowadzał tłumy do szaleństwa. Cieszyło go nowe życie. Odkrył, że jeśli potrząśnie przyrodzeniem lub będzie je ostentacyjnie demonstrował, jedna czy dwie kobiety niezawodnie zemdleją. Peabody zaciągał wówczas zasłony i uznawał przedstawienie za udane. Chłopiec zaczął wynajdować nowe sposoby straszenia, syczenia, warczenia i ślinienia się. Czasem Peabody poklepywał go po plecach ze słowami „Dobra robota”. Chłopiec czuł wtedy w żołądku przyjemne ciepło, które syciło lepiej niż jedzenie.

Chociaż klatka Dzikiego Chłopca należała do niego, nie spał w niej. Pod warstwą siana i trocin znajdowały się drzwiczki. Po zaciągnięciu zasłon chłopiec otwierał zasuwkę i schodził na dno wozu, gdzie miał swój wełniany koc. Mógł także pójść do wozu Peabody’ego i tam się ubrać. Peabody zwykł siedzieć przy biurku. Przygryzając fajkę, pisał i rysował przy świetle latarni. Przerywał pracę od czasu do czasu, aby posłać chłopcu porozumiewawcze spojrzenie.

– Wspaniale, mój chłopcze – mówił na przykład. – Z pewnością masz do tego talent. Być może jesteś najlepszym Dzikim Chłopcem, jakiego miałem. Widziałeś? Jedna paniusia zemdlała! Spódnica zadarła się jej aż na głowę! – Poklepał chłopca po plecach.

Chłopiec rozumiał, że mężczyzna go lubi. Zaczynał przypominać sobie słowa z czasów przed życiem w lesie, takie jak „chłopiec”, „koń”, „chleb” i „woda”. Poza tym przypomniał sobie, że śmiech jest dobry. Im więcej słuchał Peabody’ego, tym więcej znaczenia miał dla niego język.

Peabody mówił do chłopca w wyjątkowy sposób, łagodniej niż do innych. Zaledwie po paru tygodniach uważał go już za swojego syna.

Zaczęło się to, kiedy Peabody nie chciał, aby chłopiec spędził w klatce noc niespotykanie zimną jak na tę porę roku. Być może chude brązowe ciałko chłopca wzbudziło w nim litość. Poza tym Peabody uznał, że zaoferowanie chłopcu noclegu w wozie jest dobrą inwestycją biznesową i ma dobry wpływ na jego duszę. Chłopiec zwinął się więc w kłębek na wypchanej słomą poduszce – tej samej, na której zwykł sypiać Zachary, syn Peabody’ego. W tej chwili w sercu Peabody’ego coś drgnęło. Zachary przed laty wyruszył w świat, by szukać szczęścia. Napawało to jego ojca dumą, lecz jednocześnie uczyniło niepocieszonym. Spojrzał teraz na śpiącego chłopca i zrozumiał, że jego najnowszy nabytek może wypełnić pustkę. Kiedy chłopiec się obudził, czekała na niego sterta ubrań od tej chwili stanowiących jego własność. Bryczesy do kolan i długie koszule nie były byle jaką jałmużną – należały niegdyś do Zachary’ego.

Wieczorami chłopiec przesiadywał na podłodze wozu Peabody’ego, podchwytując nazwy miejsc, numerów scenicznych oraz imiona: Nat, Melina, Susanna, Benno, Meixel. Peabody uczył go obycia towarzyskiego, lecz szybko uznał to za bezużyteczne. Opowiadał mu, jak przyciągać uwagę, i o pewności siebie, jaką można zyskać, zrozumiawszy widzów. Na początku chłopiec nie chciał nic wiedzieć o ludziach, którzy przyglądali mu się zza krat. Był zadowolony, że klatka trzymała ich na dystans. Pewnego dnia Peabody pokazał mu jednak występy akrobatów, dziewczyny gumy oraz siłacza i ciekawość wzięła wtedy górę nad obojętnością.

– Patrz – mówił Peabody. – Benno zerka na tę kobietę tylko przelotnie, wciąga ją. Za chwilę uda, że zaraz się przewróci.

Akrobata balansujący na jednej ręce zachwiał się niebezpiecznie, a kobieta głośno wciągnęła powietrze.

– Nie jest w większym niebezpieczeństwie niż ty czy ja – ciągnął Peabody. – Robi tę samą sztuczkę z identycznym zachwianiem się, odkąd go wypatrzyłem w Bostonie. Wabimy ich, chłopcze, wabimy i co nieco straszymy. Ludzie lubią się bać. Za to właśnie płacą.

Chłopiec zrozumiał, że widownia to inni. On sam, Peabody oraz pozostali artyści to my.

W ciągu kilku tygodni Peabody nauczył swojego Dzikiego Chłopca sztuki odczytywania ludzi. Przed każdym wieczornym występem siadał z Dzikim Chłopcem w jego klatce. Obaj przez szparę w ciężkich zasłonach obserwowali tłum.

– Ta kobieta tam – szepnął Peabody – ściska rękę mężczyzny. Ona już się prawie boi. Wystarczy, że rzucisz się w jej stronę, a wpadnie w histerię. – Zachichotał i z jego okrągłych policzków opadły okruszki białego chleba. – A tamten wielki gość… Ten, który wygląda, jakby był spuchnięty.

Spojrzenie chłopca pomknęło do mężczyzny przypominającego wołu.

– Założę się, że ma ochotę na pojedynek z naszym siłaczem.

Peabody wymruczał pod nosem coś o tym, że podczas przedstawienia trzeba będzie użyć drugiego zestawu ciężarów.

Chłopiec zaczął myśleć o ludziach jak o zwierzętach. Peabody był niedźwiedziem: tęgi, opiekuńczy i skłonny do krzyku. Nat, cichy siłacz o szerokich brwiach, to koń pociągowy. Benno, z którym chłopiec zaczął jeść posiłki, miał figlarność kozy. Prążkowana blizna, która ściągała kącik ust Benna w dół, kiedy mówił, fascynowała chłopca. Madame Ryżkowa, wróżbitka, była zdecydowanie najdziwniejsza. Dostrzegał w niej jednocześnie coś z ptaka i z drapieżnego zwierzęcia. Poruszała się szybko i nerwowo, choć jej młodość dawno minęła. Patrzyła na ludzi, jakby byli zdobyczą, w jej oczach malował się głód. Słysząc, jak Ryżkowa mówi, chłopiec czuł, że włosy jeżą mu się na karku.

Opuścili niedawno miasteczko Rawlison i postanowili rozbić obóz, by nieco odpocząć. Niespodziewanie Peabody wziął chłopca na stronę.

– Spisałeś się doskonale. – Delikatnie poklepał go po plecach. – Przerwij na chwilę sprzątanie klatki. Czas, żebym i ja dobrze cię potraktował. Uważam, że nie możemy wciąż mówić do ciebie „chłopcze”.

Peabody zaprowadził go do środka kręgu utworzonego przez wozy. Płonęło tam ognisko, przy którym członkowie trupy na zmianę doglądali królika i ryby piekących się na rożnie. Śniadzi mężczyźni, których można było wziąć za Cyganów, grali w kości. Susanna, kontorsjonistka, rozciągała się oparta o topolę, aż trzeszczały jej kości. Nat siedział ze skrzyżowanymi nogami, trzymając na kolanach miniaturowego konika i głaszcząc jego sztywną sierść. Kilka tygodni wcześniej chłopiec bałby się ich, teraz był zaciekawiony.

Peabody wziął chłopca pod pachy, podniósł wysoko i postawił na pniu nieopodal ogniska.

– Przyjaciele i towarzysze – jego dźwięczny głos sprawił, że wszyscy znieruchomieli i umilkli. – Dziś wieczorem spoczywa na nas ciężki, acz radosny obowiązek. Oto w osobie tego Dzikiego Chłopca podróżuje z nami cud.

Cała trupa zaczęła gromadzić się przy ognisku. Melina, żonglerka o przeszywającym spojrzeniu, zeszła ze swojego wozu. Meixel, drobny jasnowłosy mężczyzna, który zajmował się woltyżerką, wynurzył się z lasu pokryty słomą i plwociną lamy. Drzwi wozu Ryżkowej lekko się uchyliły.

– Ten chłopiec zarobił już tyle, ile sam waży, i zapewne niedługo uczyni nas wszystkich bogatszymi. Naszym obowiązkiem, moi zacni towarzysze, jest nadać mu imię, aby pewnego dnia mógł się stać panem sytuacji.

Płomienie ogniska strzelały wysoko i posyłały w noc iskry niczym gwiazdy.

– Silne imię – kontynuował Peabody.

– Benjamin – odezwał się ktoś.

– Prawdziwe imię.

– Peter.

– Imię, które niesie znaczenie – powiedział Peabody.

Jego głos, przed którym nie dało się uciec, rozbrzmiewał we wnętrzu chłopca i łaskotał jego czaszkę. Chłopiec wpatrywał się w ogień. Czuł coraz szybsze bicie serca.

– On się nazywa Amos. – Madame Ryżkowa odezwała się cicho, ale ton jej głosu sprawił, że nikt więcej się nie odezwał. – Amos to ktoś obciążony brzemieniem. Amos to imię, które oznacza siłę i smutek.

– Amos – powtórzył Peabody.

Amos, pomyślał chłopiec. Jasnowidząca zatopiła w nim spojrzenie czarnych oczu, połyskujących niczym paciorki. Amos. Dźwięk był krótki i długi, okrągły i płaski. Był jego.

Meixel sięgnął po swój flet i zaintonował skoczną melodię, która porwała Susannę do tańca. Zaczęły się śmiechy, do kubków nalano piwo. Chłopiec przyglądał się temu i przysłuchiwał przez jakiś czas, ale wymknął się, kiedy tylko poczuł, że o nim zapomniano. Noc nadania imienia spędził wyciągnięty na materacu w wozie Peabody’ego. Po cichu powtarzał je sobie, słysząc każdą sylabę osobno – tak wypowiadała je madame Ryżkowa. Amos, myślał, jestem Amos.

Późno w nocy Peabody wrócił do wozu i usiadł, aby naszkicować coś w swojej księdze. Minęły długie godziny, zanim zgasił lampę. Skończywszy, popatrzył przez ramię na śpiącego chłopca.

– Dobranoc, mój chłopcze. Słodkich snów, Amosie.

Amos uśmiechnął się w ciemności.

22 czerwca

3

O takiej godzinie nie wypada do nikogo dzwonić. Ale im bardziej nie wypada, tym większe jest prawdopodobieństwo, że zastanie się kogoś w domu. Chociaż słońce ledwo wzeszło ponad wodę, Martin Churchwarry miał głos człowieka, który od dawna nie śpi.

– Pan Churchwarry? Tak się cieszę, że pana zastałem. Mówi Simon Watson. Dostałem od pana książkę.

– Och, pan Watson. Cieszę się, że książka dotarła w jednym kawałku. – Słychać, że Churchwarry jest podekscytowany, niemal zapiera mu dech w piersiach. – Jest cudowna, nie sądzi pan? Żałuję, że nie mogłem jej zatrzymać, ale Marie zabiłaby mnie chyba, gdybym przyniósł do domu kolejną znajdę.

– Oczywiście – mówię odruchowo. A po krótkim zawahaniu dodaję: – Chyba jednak nie rozumiem.

– To ryzyko zawodowe sprzedawcy książek: im dłużej jest się w tym interesie, tym bardziej zaciera się granica między sklepem a domem. Och, powiedzmy to uczciwie. Nie ma żadnej granicy. Tylko że Marie, moja żona, nie zgadza się, żeby kolejne książki, których nie mogę sprzedać, a na które lubię patrzeć, gromadziły się w naszym domu.

– Rozumiem.

– Ale nie dzwoni pan przecież, aby rozmawiać o mojej żonie. Zakładam, że ma pan do mnie pytania.

– Tak. Przede wszystkim chciałbym wiedzieć, gdzie kupił pan tę książkę i dlaczego przysłał ją pan do mnie.

– Oczywiście, oczywiście. Wspomniałem, że specjalizuję się w książkach antykwarycznych, tak? Właściwie jestem tropicielem książek. Wyszukuję konkretne pozycje na życzenie klientów. Książka, którą panu przysłałem, wchodziła w skład licytowanego księgozbioru. Poszedłem na licytację nie po nią, ale po Moby’ego Dicka. Jeden z moich klientów ma na jego punkcie obsesję. – W głosie mojego rozmówcy słyszę jowialność, która sprawia, że wyobrażam go sobie jako chochlika. – W tym księgozbiorze znajdował się piękny egzemplarz Moby’ego wydany przez Lakeside Press w 1930 roku, musiałem go mieć. Szczęśliwie udało mi się złożyć najwyższą ofertę. Nie koniec na tym. Kupiłem ponad dwadzieścia innych tomów. Nic niezwykłego, za to sporo chodliwych okazów… W większości Dickens i trochę Wolf. No i była tam jeszcze pańska księga.

Moja księga. Nie myślałem o niej w ten sposób, chociaż jej skórzana oprawa doskonale leży w mojej dłoni.

– Czyj to był księgozbiór?

– Do zorganizowania licytacji zatrudniono firmę. Próbowałem się czegoś od nich dowiedzieć, ale okazali się niezbyt pomocni. Jeśli coś nie ma wysokiej wartości, nie przywiązują większej wagi do proweniencji, a ten księgozbiór był nierówny. Chodziło w nim bardziej o ilość niż o jakość. Księga należała do niejakiego Johna Vermilliona.

Nazwisko nic mi nie mówiło. Nie wiem zbyt wiele o swojej rodzinie. Tata był jedynym dzieckiem dość starych rodziców, którzy zmarli przed moimi narodzinami, mama żyła zbyt krótko, aby mi cokolwiek opowiedzieć.

– Dlaczego więc przysłał pan ją mnie, a nie jego krewnym?

– Chodzi o to imię i nazwisko: Verona Bonn. Pięknie brzmi. Połowa uroku starych książek tkwi w odciśniętych na nich śladach życia. Sposób, w jaki napisano to imię, dowodzi, że Verona była właścicielką tej księgi. Występowała w cyrku, skakała z trampoliny. Dość nietypowe zajęcie, prawda? Odnalazłem jej nekrolog, który zaprowadził mnie najpierw do pańskiej matki, a później do pana.

– Wątpię, żeby ta księga należała do mojej babki. – Z tego, co wiem, ona ciągle była w podróży, żyła na walizkach.

– Cóż… Może należała zatem do jakiegoś innego pańskiego krewnego? A może do jakiegoś wielbiciela pańskiej babki? Ludzi fascynuje wszystko, co dotyczy cyrku. Wie pan, ile krąży opowieści związanych z tym tematem…

Tak, opowieści. My zdecydowanie tworzymy niezłą opowieść. Kubek niespodziewanie wyślizguje mi się z rąk. Kawa ląduje na podłodze, rozlewa się kałużą na spękanym kuchennym linoleum. Sięgam po papierowy ręcznik, aby ją zetrzeć, i przewracam pojemnik z cukrem. Zadawnione gorzkie uczucie odzywa się w mojej piersi, dobrze znane wrażenie bycia głównym bohaterem miejscowej tragedii. Matka, która się utopiła, ojciec, który umarł z żalu, młody chłopak, który sam wychowuje siostrę.

– Czy często odnajduje pan rodziny osób, do których należały kupione przez pana książki?

– Częściej, niżby pan myślał, panie Watson. Simonie. Mogę mówić do pana: Simonie?

Spod mojej stopy zaczyna wypływać krew, ciemnoczerwona smużka miesza się z kawą i cukrem. Musiałem nastąpić na kawałek stłuczonego kubka.

– Jeśli pan chce.

– Wspaniale. Nie dalej niż w zeszłym roku natknąłem się na cudowne wydanie Pani jeziora Scotta w miękkiej, pięknie wytłaczanej oprawie. Wewnątrz znajdował się zasuszony fiołek, który miał co najmniej czterdzieści lat. Czysta magia. Właścicielka, Rebecca Willoughby, podpisała się na wewnętrznej stronie okładki. Rebecca nie żyła, ale udało mi się odnaleźć jej siostrzenicę, która była zachwycona, że dostała książkę najwyraźniej wysoko cenioną przez ciotkę. Powiedziała, że to było trochę tak, jakby poznała ciotkę na nowo. Miałem nadzieję, że coś podobnego przydarzy się i z tą książką. Czy poruszyła ona coś w tobie?

Nasza rozmowa przywołała wspomnienia, niestety, nie te przyjemne.

– Odnalazł mnie pan, więc musi pan wiedzieć, że moi rodzice nie żyją.

Zmieszanie zamaskowane kaszlnięciem.

– Bardzo mi przykro. Przepraszam, jeśli zadałem ci ból.

– Zmarli dawno temu. – Zrobiłem głęboki wydech. – A książka jest fascynująca i w jakiś sposób powiązana z kimś, kto miał coś wspólnego z moją babką.

– Jestem w stanie zrozumieć, jeśli nie zechcesz jej zatrzymać. Proszę jedynie, żebyś odesłał mi ją z powrotem, a nie pozbywał się jej w inny sposób. Z przyjemnością zapłacę za przesyłkę. Po prostu to piękny egzemplarz i do tego taki stary. Postaram się przekonać Marie, żeby pozwoliła mi zatrzymać jeszcze tę jedną.

Myśl, żeby wyrzucić przedmiot z taką przeszłością, wydała mi się straszna.

– Nie, zatrzymam ją. Jestem w stanie dobrze się nią zaopiekować. Dziwnym zrządzeniem losu przysłał ją pan właściwej osobie. Jestem bibliotekarzem. Zajmuję się archiwaliami.

– Trafiłem idealnie. – Churchwarry śmieje się z ulgą.

Zaczynam rozumieć, jaką przyjemność czerpie on z rozsyłania książek. Czuję w sercu płomyk nadziei.

Niespodziewanie Churchwarry prosi mnie o przysługę. Robi to ostrożnie, jakby oczekiwał odmowy.

– Proszę, daj mi znać, jeśli się dowiesz, czemu w książce pojawia się nazwisko twojej babki. Lubię znać historie swoich książek. Taki mój bzik.

Zajmę się ustaleniem tego. Powinienem to zrobić. Zbyt wielu członków mojej rodziny pogrążyło się w odmętach czasu i niepamięci.

– Tak zrobię – zapewniłem go, zanim odłożyłem słuchawkę.

Moje dłonie wydały mi się duże i niezgrabne. Nakleiłem plaster na podeszwę stopy, wsunąłem buty i przyglądałem się wędrówce słońca nad taflą wody. Nie sprzątnąłem z podłogi kawy ani cukru. Później. Minęły godziny od momentu, w którym odwiesiłem słuchawkę po rozmowie z Churchwarrym, która zmąciła mój spokój. Nie potrafię powiedzieć, co robiłem przez cały ten czas.

Aby zamknąć drzwi, należy zatrzasnąć je zdecydowanym ruchem. To typowe dla starzejącego się domu, który stoi na osuwającej się ziemi. Muszę ponownie osadzić drzwi na zawiasach. Wsiadam do samochodu, rzucam księgę na siedzenie dla pasażera i natychmiast się reflektuję. To zbrodnia traktować brutalnie przedmiot tak stary jak ten.

Droga do Grainger Library wiedzie przez całe Napawset, przez ciągnącą się trzy przecznice historyczną część miasta. Wszystkie domy należały tu kiedyś do rodziny Williamsów – kolonialne sześciany wybudowane przez braci, którzy w 1694 roku podzielili miasto. Dzielnica ta otacza port za mariną, w której cumują znienawidzone przez Franka łodzie z włókna szklanego, wije się wzdłuż domów kapitańskich, „czarujących” zdaniem większości turystów. Na przystani tłoczą się samochody w oczekiwaniu na prom do Connecticut, czyli tak naprawdę wielką łódź, otwierającą swoje ogromne szczęki, aby połknąć wszystkie te sedany i modele sportowe. Droga portowa najpierw pnie się dalej na wzgórze, na którym stoi klasztor, potem opada w dół wzdłuż słonych błot i skręca ku centrum wyspy. Tam stoi budynek Grainger Library.

W wypożyczalni Leslie i Christina potwierdzają moje podejrzenia, że jestem spóźniony. Z samego rana nie ma tam nikogo, a kluby czytelnicze dla dzieci nie zaczynają pracy przed dziesiątą, ale kiedy przechodzę obok gabinetu Janice Kupferman, dyrektorki, jest mi wstyd. Słyszę głuchy odgłos kroków w jej gabinecie. Tak, widziała mnie.

Zazwyczaj, kiedy siadam na swoim krześle, czuję się jak w domu. Nie dziś. Kładę księgę przed sobą na blacie i wpatruję się w nią. Powinienem zacząć wypełniać podanie o grant lub pisać prośby o zakup książek. Podejmuję kilka nieudanych prób i wreszcie dociera do mnie, że gapię się bezmyślnie na księgozbiór podręczny. W bibliotece czuć pleśnią i można mieć wrażenie, że popada ona w ruinę.

Trzonem naszych zasobów jest archiwum wielorybnicze. Chociaż nikt w Napawset nigdy nie zajmował się łowieniem wielorybów, Philipa Graingera, fundatora biblioteki, trawiła obsesja na ten temat. Po jego śmierci cały zgromadzony przez niego zbiór dokumentów dotyczących wielorybnictwa oraz historii Long Island przypadł w spadku bibliotece. Dzienniki portowe, dzieła sztuki, mapy morskie, wykazy cen rynkowych oleju i mydła, listy załadunkowe – owoc sześćdziesięciu lat pasji zgromadzony w dwóch obszernych pomieszczeniach bez okien na drugim piętrze. To oczko w głowie Janice i źródło dotacji, choć większość z nas nie jest do tej kolekcji w żaden sposób przywiązana.

Alice McAvoy układa książki na półkach, pochylona nad przestarzałym czytnikiem mikrofiszek. Wpatruję się w jej rudy warkocz jak zahipnotyzowany. Nie jest właściwie rudy, raczej w kolorze określanym jako truskawkowy blond. Patrzę, jak się kołysze, i synchronizuję swój oddech z jego ruchem. Niemal słyszę cichy szelest włosów i prawie rozpływam się w tym dźwięku.

Alice obraca się w kierunku chropawego szmeru tweedowego kostiumu, który się do mnie zbliża. Janice Kupferman w akcji.

– Simonie, czy mogę cię prosić na minutę do swojego gabinetu? – pyta Janice.

– Oczywiście.

Gabinet Janice z powodu niskiego sufitu idealnie pasuje do jej krępej sylwetki, która kojarzy mi się z hydrantem, ale ja czuję się tam niekomfortowo. Siadam na krześle, a kolana mam tuż pod brodą.

– Wybacz – mówi Janice, bo widzi, jak mi jest niewygodnie. – Nigdy nie ma pieniędzy na nowe meble.

– W porządku. Przywykłem.

– Tak, z pewnością. – Zmęczony uśmiech sprawia, że jej szczęka zarysowuje się wyraźniej nad nieco obwisłym podbródkiem. – Jak długo tutaj pracujesz? Chyba co najmniej dziesięć lat.

– Możliwe. Straciłem rachubę.

Siedzi naprzeciwko mnie, dzieli nas metr drewnopodobnego laminowanego blatu biurka.

– Nie cierpię tego – mówi Janice, akcentując każde słowo potrząśnięciem głowy, które sprawia, że pobrzękują kolczyki w kształcie delfinów wystające spod jej idealnie przyciętych brązowych włosów. – Po prostu tego nienawidzę.

Z chęcią zapadłbym się w krzesło, ale jest na to zbyt małe. Wiem, co się szykuje.

– Budżet?

– Miasto ograniczyło w tym roku nasze środki. Znacznie. Próbuję z nimi walczyć…

– Wyciskanie wody z kamienia?

Kiwa głową. Nadzieje na premię umożliwiającą naprawę grodzi rozwiewają się jak mgła.

– Może jest jakiś grant, o który się jeszcze nie ubiegaliśmy? – pytam.

– Cały czas próbuję, ale rzeczywistość jest, jaka jest.

Nie musi tego mówić. Recesja nie sprzyja zainteresowaniu historią wielorybnictwa.

– Bardzo tego nie chcę, ale być może będę musiała kogoś zwolnić. To nic osobistego. Odbywam tę rozmowę z każdym. Jeśli miasto nie da nam dodatkowych środków, ktoś będzie musiał odejść.

Ktoś. Nieprzypadkowo Janice zaczęła od pytania o mój staż. Jedyną osobą, która pracuje w bibliotece niemal tak długo jak ja, jest Alice. Zatrudniono ją trzy lata po mnie. Zajmuje się między innymi programowaniem, więc jest niezastąpiona.

– Rozumiem.

– Zrobię wszystko, co w mojej mocy, Simonie. Nic nie zostało jeszcze postanowione, ale byłoby nie w porządku z mojej strony, gdybym nie poinformowała wszystkich, na co się zanosi.

– Oczywiście.

Kiedy zaczynałem pracę w Grainger, Janice wydawała mi się skąpa. Po latach obserwowania jej wiem, że już wtedy walczyła ze skutkami cięć budżetowych oraz odrzuconch podań o dotacje, że niemal musiała żebrać o pieniądze. Gdyby teraz zwolniła dwie dziewczyny z wypożyczalni, mogłaby uratować mnie lub Alice. Z jej zrezygnowanego spojrzenia, nawet ze sposobu, w jaki pochyla się nad biurkiem, jakby chciała dodać mi otuchy, jasno wynika, że nie zwolni dwóch osób, aby uratować jedną. Grodzie, tarasowanie klifu, naprawa fundamentów, roboty na dachu… Nic z tego nie będzie możliwe. Muszę znaleźć inny sposób zdobycia funduszy.

– Postaram się – mówi, kiedy wstaję, żeby wyjść. – Czy możesz poprosić do mnie Alice?

– Jasne. Zdobędziesz te pieniądze, Janice. Jak zawsze. – Zapewnienia bez pokrycia. Oboje to wiemy.

Nie muszę prosić. Ściany gabinetu Janice nie są grube i z twarzy Alice z łatwością wyczytuję, że słyszała wszystko.

– Jestem pewna, że to będę ja.

– Jestem pewien, że to nie będzie nikt – mówię z wymuszonym uśmiechem.

Drzwi gabinetu Janice zamykają się z trzaskiem.

Dwie kobiety siedzą przy oknie frontowym. Robią na drutach, których stukanie odbija się echem od regałów pełnych książek. W dziale informacji nadal jest spokojnie. Znów siedzę sam przy biurku. Dzwonię do bibliotek w Springhead i Moreland, żeby się przekonać, czy ich także dotknęły cięcia. Okazuje się, że i owszem, co jest przygnębiające. Dzwonię do Liz Reed w North Isle.

– Powiedz mi coś dobrego, Liz.

– Jak bardzo dobrego?

– Wystarczy wiadomość o nadprogramowych środkach lub nowych miejscach pracy.

– Nie mów mi takich rzeczy, Simonie. Mam męża.

Śmieję się, mimo to Liz wie, że jestem poważny.

– Szukasz pracy?

– Jeszcze nie. Nadal spodziewam się spontanicznego wybuchu powszechnego zainteresowania regionalną historią wielorybnictwa.

Liz się nie śmieje.

– Zaraz wyślę link do listy dyskusyjnej, która może ci pomóc. Tylko pamiętaj; jesteśmy nie bibliotekarzami, ale specjalistami do zarządzania informacją. Możesz się na mnie powołać.

– Dzięki, Liz.

Rozłączam się i czekam na e-mail od Liz. Księga przyciąga moje spojrzenie. Interesująca sama w sobie, wydaje się zarówno dziennikiem, jak i księgą rachunkową wędrownej trupy. Obwoźna magia i cuda Peabody’ego – z trudem odczytuję dziwaczny, niedorzeczny tytuł. Co na ostatniej stronie robi nazwisko mojej babci, jest dla mnie tajemnicą. Na początku znajdują się notatki na temat prowadzenia całego przedsięwzięcia, wykazy odwiedzonych miasteczek, zarobionych pieniędzy, szlaków podróży. Wymyślne pismo utrudnia odczytanie części opisowej, dotyczącej w większej mierze dopracowywania występu niemego chłopca o imieniu Amos. Ostatnia część książki jest mocno zniszczona. Skórzanej tylnej okładki nie da się uratować, rozmyty atrament tworzy brązowe, niebieskie i czarne smugi, rozłożony na podstawowe składniki przez działanie światła i upływ czasu. Pobieżne przekartkowanie pozwala stwierdzić, że księga miała drugiego właściciela, ponieważ dalsze strony są zapisane starannym pismem, pozbawione rysunków i zapełnione liczbami, datami oraz nazwami. Na samym końcu nie widać nic poza uszkodzeniami spowodowanymi przez wodę.

Drzwi Janice otwierają się i zamykają, kiedy odbywa rozmowy ze wszystkimi członkami zespołu. Właśnie do środka weszła Marci, bibliotekarka dziecięca, kiedy nagle coś rzuca mi się w oczy. Zapisane pismem bez zawijasów imię i nazwisko. Bess Visser. Zmarła. Dwudziestego czwartego lipca 1816 roku. Przez utonięcie.

Znam to imię i nazwisko. Co gorsza, znam tę datę. Mimowolnie wzdrygam się niemal z bólem. Moja matka utopiła się dwudziestego czwartego lipca.

– Simonie?

Alice zerka przez moje ramię. Wygląda na zmęczoną. Cudowna kobieta. Znam ją zbyt dobrze, żeby dostrzegać jej urodę, choć zadarty nosek, spiczasty podbródek i zamyślone oczy składają się na piękną całość. Dla mnie to po prostu Alice, co znaczy wszystko i nic. Widuję ją codziennie, odkąd tylko sięgam pamięcią. Nieuświadomione lub nieodwzajemnione uczucie – przebieranie w słowach nie zmieni tego, co jest między nami, ani tego, że Alice znajduje się zdecydowanie poza moim zasięgiem. Ze względu na Franka. Ze względu na moich rodziców. Przecieram twarz dłonią. Alice wzdycha.

– Janice wydobędzie skądś pieniądze – mówię.

– Zawsze jej się to udaje – odpowiada Alice. – Cała nadzieja w archiwach.

– W archiwach pokładamy ufność. Liz z North Isle przesyła właśnie inne namiary. Na wszelki wypadek.

– Na wszelki wypadek. Jasne.

Jej spojrzenie pada na księgę. Alice przesuwa palcem po okładce.

– Naprawdę stara.

– Ktoś mi ją przysłał. Nie jestem pewien dlaczego.

– Ach, zagadka. Ty uwielbiasz zagadki.

Przytaknąłbym, ale moje uczucia wobec księgi się zmieniły, kiedy zobaczyłem w niej zapisane to znajome imię. Bess utonęła dwudziestego czwartego lipca, jak moja matka. Coś okropnego.

– Jest trochę zniszczona. Pojawia się w niej nazwisko mojej babki. Rozmawiałem z gościem, który mi ją przysłał. Jest sprzedawcą książek antykwarycznych. Mówi, że zdobył ją na licytacji. Nie wiem, co o nim sądzić.

– Próbowałeś dowiedzieć się czegoś o nim? Pracujesz w bibliotece, takie poszukiwania mają nawet uzasadnienie zawodowe.

Alice opiera się o biurko. Subtelna krzywizna jej biodra na tle książek… Alice kontra encyklopedie.

– Nie miałem czasu. Janice…

Oboje milczymy przez chwilę. Trudno oddychać powietrzem gęstym od zapachu zbliżających się zwolnień.

– Kolacja. Zabierz mnie na kolację – prosi Alice.

– Słucham?

– Pomogę ci. Daj mi nazwisko gościa od książki, sprawdzę go dla ciebie. W zamian za to zaprosisz mnie na kolację. I to nie do Pump House. Chcę pójść w jakieś miłe miejsce z dobrym winem. Mam dziś okropny dzień i muszę się stąd wyrwać. – Odepchnęła się od biurka, balansując na palcach stóp.

– Obiecuję, że nie zabiorę cię do Pump House. – Z tak wielu powodów. Ponieważ jest tam mnóstwo głośno grających telewizorów i ociężałych ludzi siedzących nad kuflami stęchłego piwa. A także dlatego, że kiedyś tam pracowałem. Zjadłem taką liczbę obiadów pracowniczych, że sama myśl o tym miejscu przyprawia mnie o mdłości.

– Doskonale. Przyjedź po mnie o siódmej, żebym zdążyła wziąć prysznic. Jak się nazywa ten gość?

– Martin Churchwarry. Churchwarry & Son Booksellers. Iowa.

Alice mieszka w Woodland Hights niedaleko dawnej plantacji truskawek. Kiedy przyjeżdżam po nią, jest gotowa i czeka. Zabieram ją do La Mer, ponieważ to miejsce, do którego zabiera się kobietę na kolację. Restauracja znajduje się na wodzie i nocą można z niej podziwiać światła Connecticut. Kelnerzy mówią z akcentem, potrawom zawsze towarzyszy sos – pewnie w kuchni pracuje nawet saucier. Alice część włosów upięła za uchem, reszta spływała jej swobodnie po plecach. Włożyła krótką różową sukienkę uszytą tak, aby ludzie mogli podziwiać jej nogi. W każdym razie ja je podziwiam. Do pracy Alice ubiera się w praktyczne spodnie i buty na płaskim obcasie, w których bez problemu może się schylać albo wspinać i którym nie szkodzi biblioteczny kurz. W liceum widywałem jej nogi w spódniczce do hokeja na trawie. Już wtedy wyglądały świetnie, teraz są nawet lepsze… To nie jest randka. To jest Alice. Kiedy mówię jej, że ładnie wygląda, uśmiecha się, nieznacznie krzywiąc usta.

– Widzę, że i ty się umyłeś – mówi.

Pojawia się kelner. Alice zamawia kieliszek wina.

– Nie obawiaj się, nie nadwerężę twojego portfela.

Śmieję się. Trudno nie przyglądać się jej wargom dotykającym brzegu kieliszka.

– Udało ci się znaleźć coś o Churchwarrym?

– Ledwo udało mi się zacząć. Jego sklep istnieje naprawdę. Firma Churchwarry & Son specjalizuje się w książkach antykwarycznych. Wygląda na to, że Churchwarry i syn to dwa w jednym. Biznes jest jednoosobowy. Nie udało mi się dowiedzieć o nim niczego więcej. Może dokucza mu samotność i wysłał ci tę książkę, aby móc z kimś porozmawiać?

Wzruszyłem ramionami.

– Jeśli tak, to wybrał dziwny sposób. Nie wydawał mi się aż tak samotny. Właściwie brzmiał radośnie. Tryskał życiem.

– Chciałam dogrzebać się czegoś więcej o jego firmie, ale musiałam pomóc w sali dla dzieci.

– Coś się stało Marci?

– Płakała w łazience po spotkaniu z Janice.

Oboje byliśmy zgodni, że potrzebujemy się napić, póki jeszcze nas na to stać.

– Tobie nic nie grozi, wiesz o tym – powiedziała. – Tylko ty umiesz poradzić sobie z działem informacji.

– Możliwe. Ale połowę mojej pracy może wykonać komputer. Czy kiedykolwiek składałaś podanie o grant, który mógłby cię pozbawić połowy obowiązków?

– Nie, ale to dlatego, że nie zajmuję się grantami. – Stuka paznokciem o brzeg kieliszka. – Pytanie brzmi, czy ty kiedykolwiek starałeś się o grant, który mógłby mnie pozbawić połowy obowiązków?

– Nigdy nie przeszło mi to nawet przez myśl.

– Widzisz? Dlatego cię kiedyś zwolnią.

Dopijamy wino i zamawiamy następne. Po chwili jesteśmy wręcz rozanieleni. Wspominamy święto Czwartego Lipca, kiedy to Frank nieomal spalił fajerwerkiem rękę mojemu ojcu. Alice przysięga, że było na odwrót, że pamięta, jak jej matka przykładała gazę do poparzonej ręki Franka. Kobieta siedząca przede mną w niczym nie przypomina dziewczynki, która zwykła zeskakiwać z rozbujanej huśtawki. Jeżeli dobrze pamiętam, Alice zawsze miała jakiegoś chłopaka. Pochodzili z Rocky Point i Shoreham. Niewiele o nich słyszałem, nie dane mi było poznać żadnego z nich. Pewnie teraz ona też kogoś ma.

Przyniesiono zamówione dania.

– Mój tata martwi się o twój dom – mówi Alice, bawiąc się jedzeniem na swoim talerzu. – Dzwoniłam do niego w zeszłym tygodniu i nie mógł przestać o tym mówić.

– Też się martwię.

– Nie rozumiem, czemu go nie sprzedałeś.

– Wiąże się z nim kawał historii.

Mój telefon zaczyna dzwonić. Alice przewraca oczami. Obiecuję spławić rozmówcę, kimkolwiek jest. Odbieram i natychmiast staje się dla mnie jasne, że nie dotrzymam obietnicy.

– To ja.

Bezgłośnie daję znać Alice, że to moja siostra. Macha ręką, dając mi znać, żebym się nie krępował. Na szczęście, jeśli zna się kogoś całe życie, nie trzeba mu tłumaczyć, czemu niektóre telefony trzeba odebrać. Wychodzę przed restaurację.

– Hej, gdzie jesteś?

– W jakiejś zabitej dechami dziurze. Możesz rozmawiać?

W tle słychać jakby brzęk uderzających o siebie szklanek. Ponawiam pytanie.

– Nie wiem. Na parkingu centrum handlowego. Czy to ważne?

– Chyba nie. Nie brzmisz dobrze. Co się dzieje? Jem kolację.

– Miałam bardzo złe odczytanie.

– Co? Chodzi o karty?

– Tak. Jestem niespokojna i chcę z tobą porozmawiać. Mogę?

Patrzę przez witrynę, jak Alice je i sączy wino. Kiedy napotyka moje spojrzenie, znów macha do mnie uspokajająco.

– Tak, przez chwilę.

– Pamiętasz, jak pocięłam sobie nogi? Nie wiem, czemu o tym pomyślałam, ale jechałam i bolały mnie nogi. Poczułam, że muszę z tobą porozmawiać.

– Czemu? – Przez chwilę wydaje mi się, że rozmowa została przerwana. Powtarzam więc: – Enola… Enola… Enola…

– Pamiętasz? – odzywa się wreszcie. – Ześliznęłam się z tych skał i musiałeś mnie nieść. Musiało być ci ciężko.

– Ależ skąd. – Miałem trzynaście lat, Enola osiem. Była lekka jak piórko. – Chcesz, żebym po ciebie przyjechał? – Mogę ją zawieźć do lekarza lub do hotelu, przywieźć jej jedzenie, zrobić wszystko, czego potrzebuje. – Jestem z Alice, ona też może przyjechać, jeśli chcesz. – Zakładam, że nadal będzie przy stoliku, kiedy wrócę.

– Wspinaliśmy się po tych głazach pokrytych pąklami. Nie pamiętam czemu. Może szukaliśmy ślimaków?

– Tak. Enola, czy mam po ciebie przyjechać?

– Nie, nie. Poradzę sobie. Miałam na sobie kostium kąpielowy, czarny w różowe kropki. Ty stałeś na tej wysokiej skale. Głupio, że nazywaliśmy ją Tosterem. Chciałam do ciebie podejść.

W środku Alice gawędzi z kelnerem, który śmieje się i najwyraźniej z nią flirtuje. Moja randka – bo to randka, prawda? – toczy się dalej beze mnie.

– Tak, pamiętam.

Podczas odpływu skały tętniły życiem, roiło się na nich od pąkli, wodorostów, pcheł piaskowych i ślimaków. Szliśmy prawie na czworakach, staraliśmy się utrzymać równowagę na występach, zaczepialiśmy palce o najmniejsze szczeliny.

– Noga mi się pośliznęła na wodorostach.

Pamiętam plaśnięcie, kiedy ciało Enoli zetknęło się ze skałą. I to, że próbowałem ją złapać, ale ona była mała i mokra, a ja nie stałem pewnie.

– Enola? Mogę do ciebie oddzwonić?

Nie słucha.

– Poraniłam się o pąkle, a słona woda tak cholernie piekła. Myślałam, że się rozpuszczę. Ból był przeszywający. Później zakręciło mi się w głowie i wszystko zniknęło.

– Zobaczyłem, że się zsuwasz, a w następnej chwili już byłaś pod wodą.

– Opadłam na samo dno. Stopy ugrzęzły mi w piasku. Krzyczałam i krzyczałam… Nagle zjawiłeś się tuż za mną. Dotarłeś do mnie tak szybko.

Złapałem ją i poczułem poszarpaną skórę na jej nogach. Nie, właściwie to były mięśnie – strzępy skóry zostały na skałach. Obróciłem Enolę na brzuch i wziąłem na ręce.

Alice patrzy na mnie. Bezgłośnie szepczę: „Minuta”. Wzrusza ramionami i pije wino.

– Niosłeś mnie do domu – powtarza Enola.

Nie widziała krwawego śladu, który zostawiliśmy za sobą na piasku. Wreszcie dotarliśmy do domu. Wydawał się pusty, choć tata siedział w kuchni z gazetą. Pił dawno wystygłą kawę, a na stole stały puste kubki z wielu poprzednich dni. Nawet na nas nie spojrzał. Zaniosłem Enolę do jej pokoju i położyłem na łóżku plecami do góry. Zacząłem przeszukiwać apteczkę, która w połowie była wypełniona lekami mamy. Sześć lat temu upłynął ich termin ważności, mimo to tata nadal je trzymał.

Z punktu widzenia mikrobiologa skaleczenie pąklą jest fascynujące – do ciała wnika tyle różnych rodzajów bakterii… Nie sposób uniknąć infekcji.

– Polałeś mnie jodyną, ty idioto.

– Nie wiedziałem, co robić.

Przygniotłem ją swoim ciałem, by nie uciekła, a ona wiła się i krzyczała. Wydawało mi się, że trwaliśmy tak przez całe godziny: ja na plecach Enoli, Enola na łóżku, lekarstwa mamy rozrzucone po podłodze łazienki, ojciec w kuchni przy stole zastawionym kubkami po kawie.

– Byłeś dla mnie dobry, Simonie.

Robiłem, co mogłem. Enola uspokoiła się trochę.

– Jesteś pewna, że sobie poradzisz?

– Jasne. Po prostu chciałam usłyszeć twój głos. Czasem sprawiasz, że czuję się lepiej.

– W porządku.

Bess Visser. Niespodziewanie przypominam sobie, skąd znam to nazwisko. Matka zapisała je na kawałku papieru razem z dwoma innymi. Znalazłem go w zeszłym roku, kiedy przesuwałem jej toaletkę, żeby załatać przeciek. Pożółkły papier schowany z tyłu szuflady. Mama znała to nazwisko.

– Zaraz, czy powiedziałeś, że jesteś z Alice McAvoy?

– Tak.

– Alice. Fajnie. Muszę iść. Do zobaczenia za parę tygodni.

– Enola?

– Dzięki. – Trzask i potem cisza.

Wracam do stolika. Okazuje się, że Alice skończyła jeść i zapłaciła rachunek. Muszę wyglądać źle, ponieważ natychmiast pyta, jak się czuję. Odpowiadam, że Enola po prostu potrzebowała porozmawiać. Alice unosi brwi, milczy. Przepraszam ją za swoje zachowanie, ale atmosfera jest zwarzona. Wychodzimy i idziemy do samochodu. Zauważam, że Alice się chwieje. Mamrocze coś o obcasach i wspiera się na mnie. Przyjemny ciężar.

– To niesprawiedliwe – mówi Alice w drodze powrotnej. – Ty zawsze się o nią troszczyłeś. Wiem o tym. A ona po prostu odeszła, ale oczekuje, że rzucisz wszystko, jak tylko zadzwoni.

Wydaje mi się, że będzie ciągnąć ten temat w nieskończoność. A tu zaskoczenie.

– Przepraszam, jestem pijana. – Alice niespodziewanie ucina swoją wypowiedź.

Uśmiecham się.

– Nie jesteś. Masz rację, ale tak już jest.

– Cóż, to do bani.

– Czasem tak.

Zwlekamy przy drzwiach do mieszkania Alice. Ponownie przepraszam i obiecuję oddać jej pieniądze za kolację. Zapewnia mnie, że nie muszę się tym przejmować. Opiera dłoń o framugę. Skóra na tle ciemnego drewna wydaje się bielsza niż zwykle.

– Muszę się napić kawy – wzdycha. – Masz ochotę na kawę?

W tym momencie, ponieważ narzekała za mnie na moją rodzinę, zafundowała mi kolację, włożyła krótką sukienkę, ponieważ już za kilka tygodni możemy zostać bez pracy, a także z powodu sposobu, w jaki jej oczy się przymknęły, kiedy powiedziała „kawa”, ryzykuję i pochylam się nad nią. Jej usta są miękkie, zachęcające. W tym również Alice jest lepsza ode mnie – doskonała.

W jej sypialni praktyczność miesza się z fantazją. Pod ścianą stoi imponujące drewniane biurko. Czyste półki zapełnione są idealnie poukładanymi książkami i zdjęciami. Koło okna wisi niewielki mobil zrobiony z muszli brzegówek, ślimaków księżycowych i maleńkich skrzypłoczy – coś, co może podobać się tylko dziewczynie wychowanej na plaży. Łóżko pochodzi z innej bajki: góra poduszek z różnych materiałów, różnych wielkości i w różnych odcieniach różu. Zaczynam się śmiać, ale jej ręce są już na moich ramionach i popychają mnie na te poduszki. Lądowanie jest cudowne.

Po zatrzaskach, fiszbinach, zamkach i haftkach wreszcie skóra. Piegi na piersiach Alice są równie intrygujące jak te przy jej pępku, na szyi i po wewnętrznej stronie ud. Odkrywamy miejsca, które chowaliśmy przed sobą. Szepczemy – nawet nasz śmiech jest ściszony, ukradkowy. Jej dłonie zsuwają się w dół moich pleców.

– Cześć – mówi.

– Cześć.

A później są tylko smak i dotyk.

Alice śpi na boku z kolanami podciągniętymi niemal do piersi. Dokładnie w taki sposób zwykła zasypiać na plaży, gdy byliśmy dziećmi. Leżę, myśląc o telefonie Enoli, o książce, domu i pracy. Nie uda mi się zachować domu, jeśli stracę pracę. Mimo tego, co powiedziałem Frankowi, nie chcę go sprzedawać, bo tylko tyle zostało po moich rodzicach. Potrzebuję pieniędzy. Czasu. Muszę sprawdzić namiary podesłane mi przez Liz. Na biurku stoi zdjęcie Alice z ogromnym skrzelołuskiem w rękach. Na podstawie sposobu przycięcia grzywki wnioskuję, że Alice miała wtedy jakieś trzynaście lat. Pewnie Frank zrobił to zdjęcie. Roześmiana twarz Alice ma jego rysy. Powinienem teraz objąć Alice, lecz czuję się trochę niezręcznie. Przespałem się z córką Franka.

– Nie śpisz? – pyta zaspana i szczęśliwa.

– Śpię.

– Kłamczuch. Czuję, że bębnisz palcami o zagłówek. Jesteś taki nerwowy.

– Przepraszam.

– Martwisz się?

– Nie.

– Jesteś okropny.

– Nie chcę, żebyś przeze mnie nie spała. Tak ładnie wyglądasz we śnie.

Naprawdę wygląda idealnie.

Alice wtula policzek w poduszkę i spogląda na mnie brązowym okiem.

– Dzięki. Wiesz, że nie musisz zostawać.

– Ale chcę.

– Nie wiem, czy jestem gotowa, by zobaczyć twoją poranną odsłonę. Idź. Wszystko w porządku.

– Na pewno?

– Tak. Wiem, gdzie mieszkasz.

Na wysokości słonych błot skręcam zbyt gwałtownie i koła mojego forda przez chwilę buksują. Serce staje mi w gardle. Pojawia się strach, którego tak próbowałem uniknąć. Stracę pracę. I dom – przespałem się z córką jedynej osoby, która była skłonna pożyczyć mi pieniądze na remont. Nie czuję się dostatecznie źle z tego powodu. Właściwie to w ogóle nie czuję się źle, co jest jeszcze gorsze.

Wreszcie wchodzę do domu. Wiem, że nie ma sensu się kłaść. Szybko odnajduję pożółkły skrawek papieru, ponieważ nadal jest w szufladzie. Okrągłą, szeroką kursywą zapisane są na nim trzy nazwiska: mojej babci, niejakiej Celine Duvel i Bess Visser. Alice miała rację – nie potrafię oprzeć się zagadce.

Światło z werandy Franka niemal wystarcza do oświetlenia mojego salonu. Na poręczy Frank zawiesił pancerz skrzypłocza, żeby go wysuszyć. Myślę o Alice leżącej samotnie w łóżku i żałuję, że nie zostałem.

Przepisuję imiona i nazwiska do notesu. Jutro spróbuję czegoś się dowiedzieć o Celine i Bess. Następnie sporządzam listę osób z rodziny mojej matki, o których kiedykolwiek słyszałem – jest ich zaledwie garstka. Sięgam po księgę. Otwiera się sama na szczegółowym, choć dość prymitywnym szkicu karty tarota: wysoki biały budynek na ciemnym tle rozciętym przez błyskawicę. Pod szkicem delikatnie naniesione litery układają się w nazwę karty: Wieża. Z okna budynku na skały wznoszące się z wody wypada mężczyzna.

PUSTAK

4

Hermelius Peabody przywarł plecami do półki. Jego gardło ściskała dłoń zaskakująco silnej rosyjskiej wiedźmy. Początkowo odpowiedział odmownie na prośbę madame Ryżkowej, obecnie stawał się coraz bardziej skłonny do ustępstw.

– Uczeń? – kaszlnął. – Ależ madame, Amos jest najbardziej dochodowym Dzikim Chłopcem w dziejach tego cyrku, no i jest niemową. Na czym dokładnie miałaby polegać wasza współpraca?

Ryżkowa wydała dziwny dźwięk: ni to warknięcie, ni to skrzek.

– Nasza współpraca będzie pomyślna. Tak mówią karty.

Protesty Peabody’ego spotkały się z potokiem rosyjskich słów, które brzmiały naprawdę złowieszczo.

Ryżkowa od początku napawała go lękiem. Pewnego dnia, kiedy wytaczał się z szynku na nadbrzeżu East River w Nowym Jorku, po prostu zjawiła się przed nim. Wyciągnęła rękę, zwróciła się do niego po imieniu i oświadczyła, że od tego momentu będzie z nim podróżować, ponieważ tak zdecydowały karty. Chociaż Peabody jej nie ufał, nie mógł sobie pozwolić na zignorowanie kogoś z takim instynktem teatralnym. W ciągu zaledwie kilku godzin Ryżkowa przeobraziła przydzielony sobie wóz w egzotyczne pomieszczenie pełne tkanin, poduszek i zapachów, które przyprawiały o zawrót głowy. Peabody był pewien, że znała się na truciznach: raz wsypała mu do jedzenia jakiś proszek, kiedy odmówił jej wypłacenia zaliczki na kupno beli jedwabiu.

– Nie można kupić czegoś, na co się jeszcze nie zapracowało – powiedział.

Ryżkowa uśmiechnęła się tylko i odeszła. Kiedy na zegarze wybiła ósma, Peabody dostał takiego skrętu żołądka, że aż zwinął się w kłębek. Następne trzy dni spędził w swoim wozie zlany potem i w drgawkach. Ryżkowa odwiedziła go ponownie.

– Na szczęście umiem uśmierzyć ból – stwierdziła, wsypując mu do ust garść gorzkiego popiołu.

Do zachodu słońca Peabody ozdrowiał. Ryżkowa otrzymała zaliczkę jeszcze tej samej nocy.

I tym razem nie był głupi. Odbył rozmowę z Amosem, zanim minęły trzy godziny od momentu, kiedy Ryżkowa przyparła go do ściany.

– Mój chłopcze, czas, żebyś ruszył ku lepszemu. – Uśmiechnął się promiennie.

Amos, siedzący na stołeczku, poruszył się nerwowo i obrócił dłonie wnętrzem do góry w pytającym geście.

– Nie obawiaj się, nie zrobiłeś nic złego. Byłeś najlepszym Dzikim Chłopcem, jakiego kiedykolwiek miałem. W tym właśnie tkwi problem, widzisz?

Amos nie widział.

– Nie jesteś już chłopcem. Trzymać cię jako Dzikiego Chłopca to ograniczać twój potencjał. – Peabody w zamyśleniu przeczesał brodę palcami. – Przekonasz się, że znalazłem dla ciebie ekscytującą rzecz. Przypadłeś do gustu madame Ryżkowej. Wydaje mi się, że ona potrzebuje asystenta.

Amos położył dłoń na ustach i pokręcił głową. Wiedział trochę o tym, co robiła Ryżkowa: jej karty opowiadały historie, za które ludzie płacili grube pieniądze. Istniała zatem przeszkoda, która wydawała się nie do pokonania: asystent musiał mówić.

Peabody delikatnie odciągnął dłoń Amosa.

– To bez znaczenia. Myślałem o tym i zacząłem rozumieć jej plan: będziesz atrakcją. Niewiele jest postaci bardziej frapujących niż niemy wróżbita. Niewypowiedziana przyszłość. Ty i ona rozgryziecie to. Zyski, mój chłopcze, tylko pomyśl! Niewiarygodne zyski. – Peabody uderzył dłonią w swoje małe biurko tak mocno, że niemal przewrócił kałamarz. Ze wszystkich sił starał się nie dostrzegać przerażenia malującego się na twarzy Amosa. – Zmiana to coś wspaniałego. To ona przywiodła ciebie do mnie.

Amos patrzył na poduszkę, na której sypiał w nocy, zastanawiając się, czy i to ulegnie zmianie.

– Nigdy nie kazałbym ci odejść – zapewnił Peabody. – Możesz tu zostać dopóty, dopóki zechcesz. Bardzo bym sobie tego życzył.

Przejście Amosa do madame Ryżkowej zostało odnotowane w księdze Peabody’ego: 19 czerwca 1794 roku. Dziki Chłopiec awansowany na ucznia wróżbitki.

Amos stanął przed wozem Ryżkowej. Otworzyła mu, zanim zapukał. Włosy miała zebrane znad czoła i schowane pod zieloną chustką związaną na karku. Uśmiechała się szeroko. Nie mógł sobie przypomnieć, czy wcześniej widział jej uśmiech. Zamrugał.

– Wejdź. Mam ci tak wiele do pokazania, a jesteśmy spóźnieni. – Machnęła ręką.

Przyglądał się jej spuchniętemu, powykręcanemu kciukowi, mocno oddzielonemu od pozostałych palców. Jakaś część tego kciuka przywarła do jego ramienia. Amos podążył za zgarbioną, małą kobietą do jej kryjówki nieprzypominającej niczego, co znał.

Wóz okazał się zadziwiająco przestronny. Na ścianie wisiało kilka niewielkich portretów przedstawiających smagłych mężczyzn i młodą kobietę o anielskiej urodzie.

– Moja rodzina – powiedziała Ryżkowa, zauważywszy zainteresowanie Amosa. – Ojciec. – Wskazała mężczyznę z gęstą brodą. – Bracia. – Palec celował w dwóch młodszych mężczyzn o przenikliwym spojrzeniu. – Katerina, moja córka. – Ten portret był ostatni w rzędzie. – Moja piękna Katia…

Poza tym w środku nie było nic ładnego. Madame Ryżkowa spała na szorstkim materacu ułożonym na kufrze podróżnym. Chłopiec pomyślał, że muszą ją od tego boleć kości.

Jakby czytając w jego myślach, Ryżkowa powiedziała:

– Jasnowidz jest jak ostrze. Zbyt dużo wygód stępia umysł. Jedwabie i zasłony są dla gości. – Aż podskoczył, a ona się roześmiała.

Ten dźwięk skojarzył się Amosowi z szelestem wiatru wśród traw.

– Peabody zbyt lubi wygodne życie. Tak, dobrze, że zjawiłeś się u mnie, zanim zupełnie cię zmiękczył. Teraz siądź. Słuchaj.

W miejscach, w których twarz Peabody’ego była pełna, twarz madame Ryżkowej była zapadnięta, pomarszczona i zmięta. Nos zginał się pod kątem prostym: duży garb sprawiał, że jego koniuszek był skierowany w dół. Włosy, które wystawały spod chustki, przypominały druciki sterczące we wszystkie strony. Jej oczy wydały się Amosowi fascynujące: ciemnoszare. Takiego koloru są oczy zwierząt, na przykład kozy, zanim zaatakuje ona kogoś rogami.

Ryżkowa wyciągnęła pustą skrzynkę na środek podłogi i pokazała Amosowi, aby usiadł obok. Na wierzchu położyła czarną szkatułkę z laki ozdobioną jaskrawoczerwonymi i pomarańczowymi rysunkami obwiedzionymi złotą kreską. Uwagę Amosa przykuł ptak w klatce, którego długie pióra z ogona zakręcały się wokół krawędzi klatki.

– Żar-Ptak – powiedziała Ryżkowa. – Podoba ci się, prawda? To, co jest w środku, spodoba ci się jeszcze bardziej.

Otwarła szkatułkę i oczom Amosa ukazała się talia kart. Wierzch każdej karty miał głęboki pomarańczowy kolor.

– Patrz i słuchaj – powiedziała Ryżkowa, ciągnąc się za płatek ucha.

Ustawiła szkatułkę na podłodze i zaczęła pokazywać spód kart. Za każdym razem odsłaniała małe arcydzieło: wysoka kobieca postać trzymająca ostry miecz, słońce świecące nad polem, ręka trzymająca gwiazdę, wszystko to pokazane z najdrobniejszymi detalami. Stara kobieta dotykała ich z czcią.

Wkrótce karty pokryły całą skrzynkę.

– Zdradzę ci ich nazwy, a ty nauczysz się, jak wyglądają, jak i gdzie je rozkładamy. W ten sposób będziemy rozmawiać. – Wskazywała na obrazki i objaśniała mu ich znaczenie. Tak samo kiedyś Peabody tłumaczył mu zachowanie ludzi. – Głupiec jest głupi, ponieważ jego szczęście czyni go ślepym. On nie zauważa zagrożenia. – Karta przedstawiała młodego mężczyznę, który radośnie stąpa w przepaść. – Duma przed upadkiem. Jest jak dziecko. Jest jak ty. – Ryżkowa się uśmiechnęła.

Amos odwrócił wzrok od jej połamanych żółtych zębów i przeniósł go na kartę. Głupiec miał buty z zadartymi noskami. W jeden z nich wgryzł się pies.

– Pies oznacza wiele rzeczy. Obrońcę, wroga. To zależy. – Madame mówiła przez wiele godzin, a jej wykrzywione dłonie rysowały linie i krzyże nad symbolami. Była późna noc, kiedy stuknęła dłonią w skrzynkę i wesoło podsumowała:

– Potrafisz słuchać. Będzie się nam dobrze pracowało. Widzę, że zaczynasz ziewać. Zmęczony umysł nie chłonie dobrze. Idź do łóżka. – Lekkim kopniakiem w łydkę wyprosiła go z wozu. – Jutro przyjdziesz znów i będę cię uczyć.

Ryżkowa uczyła go wieczorami po przedstawieniach. Jeśli była zmęczona, nie zdejmowała porozwieszanych przed przyjściem klientów pysznych niebieskich i czerwonych tkanin, które sprawiały, że sala lekcyjna zamieniała się w przytulną izbę. Amos przyglądał się kartom, słuchał swojej nauczycielki, a od czasu do czasu znikał. Monotonny głos Ryżkowej kołysał go, sprawiał, że stawał się częścią kart, stapiał się z nimi i pozwalał swojemu ciału, by się rozpłynęło. W takich wypadkach madame tupała i wykrzykiwała jedno jedyne gardłowe słowo. Kiedy chłopiec pojawiał się ponownie, trącała jego rękę i podejmowała urwany wątek.

Amos zaczął przyswajać sobie wiedzę. Nauczył się kochać Głupca skąpanego w żółtych i pomarańczowych barwach. Lubił też jego psa za to, że w ostatnim momencie ratuje swojego pana. Przyzwyczaił się do głosu Ryżkowej, który przypominał mu powiew wiatru w gałęziach drzew i przywoływał obrazy z dni przeżytych w lesie. Po jakimś czasie zorientował się, że nawet kiedy Ryżkowej nie było w pobliżu, jej głos wibrował mu w ciele. Wieczorami, kiedy podróżowali z jednego miasteczka do drugiego, przyglądał się, jak Ryżkowa rozkładała karty – krzyż i jeden dodatkowy rząd z boku. Dwie karty na krzyż jedna na drugiej, następnie jedna na górze i jedna na dole, jedna po lewej i jedna po prawej. Cztery karty z boku niosące odpowiedź na następujące pytania: Co miało z tego wyniknąć? Co mogło mieć na to wpływ? Co rządziło danym momentem? Jakie są możliwe rezultaty? Ryżkowa robiła odczytanie bez zadawania pytań, odpowiadała czystej nicości.

– Rydwan – powiedziała, obracając kartę na prowizorycznym stoliku. Mężczyzna na tronie ciągniętym przez zwierzęta z ludzkimi głowami. Amos poruszył się niespokojnie na widok tych tajemniczych postaci. – Podbój i podróż. Tryumf. Widzisz? Człowiek panujący nad zwierzętami. – Potarła kłykciami jego włosy i zagruchała do niego, jakby był jej dzieckiem. – W parze z tą kartą oznacza dużo dobrego. – Mówiąc to, odwróciła następną kartę. – Świat, widzisz? – Wyciągnęła rękę, jakby chciała wskazać na niebo. – Nie ta kobieta w środku, lecz wszystko wokół niej, tak?

Pokiwał głową, skupiając się na rysunku przedstawiającym nagą tańczącą kobietę. Na podstawie wyrazu twarzy kobiety zorientował się, że jest ona bardzo mądra.

Przed lekcją i po niej Ryżkowa oczyszczała wóz za pomocą mieszanki tlących się ziół o zapachu końskiego potu. – Okadzanie – wykaszlała. – Tak się oczyszcza ogniem, tak sprawia się, że karty dają jasne odpowiedzi. – Dymem kreśliła słowa w powietrzu. – Przyszłość przepowiadają nie tyle karty, ile osoba, która je trzyma. Ja, ty, ktoś, kto zadaje pytanie. – Postukała naczyniem z ziołami o drzwi wozu, aż popiół i węgielki podskoczyły. – Ludzie dotykają kart, zostawiają część siebie. Marzenia. Nadzieje. Wszystko uwięzione w kartach. – Kiedy wewnątrz wozu zrobiło się duszno nie do zniesienia, Ryżkowa otwarła drzwi na oścież, wpuszczając świeże nocne powietrze. – Ty. Ja. Nie potrzebujemy marzeń innych ludzi. Czasem złe myśli, złe pomysły są uwikłane w te marzenia. Ty i ja oczyszczamy karty. Dobre, czyste karty. – Rzuciła niedopalone zioła na poczerniałe miejsce na podłodze i obcasem zgasiła ostatek żaru. Poklepała chłopca po głowie. I chłopiec, i zwierzątko wewnątrz niego uśmiechnęli się.

Madame Ryżkowa nauczyła Amosa wiązać coś w rodzaju turbanu. Dała mu nawet jedną ze swoich pięknych jedwabnych chustek ozdobioną złożonym purpurowo-złotym wzorem. Najpierw zwinęła jego włosy w kok, następnie okręciła je chustką, na koniec owinęła nią całą jego głowę.

– Dobry wizerunek.

Naciągnięta skóra na głowie bolała, ale z czasem ból zelżał, a efekt był spektakularny. Amos przeobraził się z chłopca o orzechowej skórze, którego z łatwością można było wziąć za dzikusa, w eleganckiego młodego cudzoziemca. Ryżkowa aż klasnęła z zachwytu:

– Teraz wyglądasz jak młodzieniec, który ma do czynienia z losem i przeznaczeniem.

Sam czuł, że pod spojrzeniem jej czujnych, zmrużonych oczu następuje w nim zmiana. Nie rozumiał, dlaczego zaczął myśleć o małym domku i brązowowłosej kobiecie, której zapach tak dobrze pamiętał.

Amos był samotnikiem. Kiedy czuł na sobie zbyt wiele spojrzeń, stawał się niespokojny. Podczas posiłków z całą trupą czuł się jak uwięziony w grze, której reguł nie znał. Lubił spędzać deszczowe poranki, przeglądając księgę Peabody’ego, wodząc palcem po szkicach. Kiedy Ryżkowa z powodu zmęczenia wypraszała go z wozu, spędzał wieczory w towarzystwie małego konika, uroczego stworzenia nazwanego Cukrowym Kąskiem. Była to klacz, kasztanka z białą strzałką na pysku – doskonała pod każdym względem, oprócz tego że była jednej ósmej wielkości normalnego konia. Najwyraźniej jednak nie przejmowała się tym, parskała i uderzała kopytem o grunt jak każdy koń pociągowy. Przy Amosie zawsze cichła. Czasem kucał na słomie i dotykał czołem jej czoła, czuł wtedy przyjemny spokój, lubił też czesać jej grzywę. Wykradał dla niej jabłka i marchewki i przemycał je poutykane w kieszeniach bryczesów.

Ryżkowa, trzy dni po tym, jak owiązała mu głowę jedwabną chustką, po trudnej lekcji na temat odwróconych kart kazała, by sobie poszedł.

– Czas do łóżka, chłopcze. Zmęczyłeś mnie.

Zamiast się położyć, poszedł do wozu, który Cukrowy Kąsek dzieliła z lamą. Zaabsorbowany szukaniem po kieszeniach rzodkiewki, którą dla niej schował, wpadł na Benna, akrobatę w pasiastych pantalonach. Przestraszony, aż się wzdrygnął.

Benno się roześmiał.

– Zaskoczyłem cię? Nie sądziłem, że to w ogóle możliwe.

Akrobata oparł się o wóz i płynnie rozciągał swoje szczupłe ciało. Wydawało się, że jego kolana zginają się w przeciwną stronę niż kolana zwykłych ludzi.

Amos wzruszył ramionami, po czym pokiwał głową. Od czasu do czasu siadywał koło Benna podczas posiłków, a także przyglądał się jego występom, ale wiedział o nim zaledwie tyle, że jest przyjacielski i cieszy się sympatią kobiet.

– Melina zobaczyła, że wychodzisz z wozu madame Ryżkowej.

Wypowiadając imię żonglerki, uśmiechnął się niemal niezauważalnie. Blizna sprawiała, że połowa jego ust zawsze pozostawała nieruchoma.

Amos ucieszył się ze wzmianki o Melinie. Jej również przyglądał się przez szparę w kotarach klatki Dzikiego Chłopca. Miała rude kręcone włosy, słodką twarz i poruszała się bardzo zwinnie. Bez widocznego wysiłku sprawiała, że łyżki, noże i jajka wirowały w powietrzu.

– Zdaniem Meliny madame sprawiła, że się zmieniłeś. Całkowicie się z tym zgadzam. – Benno dotknął swoich brązowych włosów, schludnie związanych czarną tasiemką. – Może jeśli upnę włosy do góry, nie na karku, Melina spojrzy i na mnie. Jak myślisz?

Brwi Amosa się ściągnęły. Zobaczywszy to, Benno zachichotał.

– Nie przejmuj się. Śmieję się z siebie samego, nie z ciebie, przyjacielu. Dzięki madame Ryżkowej zyskałeś sposobność pokazania, że masz zacną twarz, a ja… – wzruszył ramionami i dotknął blizny.

Amos spojrzał na bliznę, która sprawiała, że Benno wyglądał, jakby cały czas się krzywił, wziął go za rękę i zaprowadził do wozu Cukrowego Kąska. Podał mu rzodkiewkę, aby mógł nakarmić nią klaczkę, i dzielić z nim niezmącony spokój podczas głaskania jej po pysku.

Spędzili tak godzinę w ciszy, którą w końcu przerwał Benna:

– Myślałem, że jesteś po prostu interesujący. Myliłem się. Ty jesteś przyjacielem.

W odpowiedzi Amos poklepał go lekko po plecach w sposób zaobserwowany u Peabody’ego.

Ryżkowa zaczęła uczyć Amosa zachowania się przy klientach, z których większość stanowiły kobiety.

– Historia jest mężczyzną – powiedziała. – Przyszłość kobietą. Dlatego przychodzą.

Tak więc kobiety wchodziły do wozu, a ich spódnice wypełniały przestrzeń całymi jardami materiału. Przestrzeń, w której było gęsto od szałwiowego dymu, blasku łojowych świec i ciepła trzech ciał. Wóz stawał się onirycznym sanktuarium. Amos zauważył, że ludzie, mówiąc do Ryżkowej, jąkali się. On sam kiedyś czuł podobny niepokój. Ryżkowa potrafiła być przerażająca. Przekonał się jednak, że była też łagodna. Podczas dywinacji dotykała rąk swoich klientek: a to aby dodać im otuchy, a to aby je do czegoś zachęcić.

Wymagała precyzyjnego stawiania pytań, wymuszała bolesne szczegóły.

– Prawda niesie ze sobą prawdę, tak?

Mężczyźni pytali przede wszystkim o swoje interesy, przyszłe zbiory lub o to, kto ukradł im świnię. Prawie wszystkie kobiety pytały o miłość. Te seanse Amos lubił najbardziej, ponieważ podczas nich Ryżkowa mówiła słodkim głosem, chwaliła i dopieszczała klientki. Myślał wtedy o okrągłych policzkach Meliny, o jej zwinnych dłoniach i zastanawiał się, czy ona także śni o miłości.

Po wyjściu niejednej kobiety Ryżkowa przeklinała jej głupotę.

– Czy ona nie widzi, że on sypia z żoną innego? Widzisz tę kartę? Spójrz, spójrz. – Dźgnęła palcem Asa Kielichów, zajmującego pozycję karty rządzącej danym momentem. – Widzisz wodę? – Strumienie wody wypływały z kielicha trzymanego w górze przez mistyczną dłoń. – Informacja. Komunikacja. Rzeki kłamstw, które on opowiada. – Zaśmiała się.

Amos z przyjemnością patrzył na zmieniający się wyraz jej twarzy: ze słodkiego i uprzejmego w pełen obrzydzenia. Później wszystko stapiało się w jednym zmęczonym śmiechu.

Miesiące upłynęły Amosowi najpierw na nauce i słuchaniu, później także na obracaniu kart dla Ryżkowej, oczyszczaniu ich dymem z ziół oraz wyjmowaniu ich z intrygującej szkatułki i wkładaniu do niej z powrotem. Posiłki jadał w towarzystwie Benna, rzucając ukradkowe spojrzenia w kierunku Meliny. Noce zaś spędzał na słuchaniu tego, co Peabody mamrotał nad swoją księgą lub rzadko pisanymi listami od Zachary’ego. Pewnego dnia Peabody zauważył, że Amos częściej się uśmiecha.

– Nabrałeś pewności siebie – powiedział, zerkając znad listu.

Amos przytaknął, choć czuł się pusty w środku. Chciał się rozciągnąć, lecz jego wnętrze pozostawało małe. Jego sny nadal pachniały suszonym tytoniem.

Minął rok od dnia, w którym Amos został uczniem Ryżkowej. Pewnego wieczoru trupa zatrzymała się na brzegu rzeki Schuylkill w drodze do Filadelfii. Nad wodą zalegała gęsta mgła. Amos siedział na schodkach spuszczonych z wozu Peabody’ego i przyglądał się Natowi noszącemu w wiadrach wodę z rzeki. Niespodziewanie Ryżkowa chwyciła go sękatymi dłońmi i pociągnęła do swojego wozu. Knykciami niemal miażdżyła mu palce. Pod wpływem tego bólu pomyślał o kurzych kościach rozrzuconych po posiłku wokół ogniska.

– Chodź, czas się dowiedzieć, kim jesteś – powiedziała.

Nie miał wyboru, więc dał się prowadzić. Między wozami dostrzegł Benna, który puścił do niego oko.

– Odczytam twoje karty, a później nie będziesz już moim uczniem.

Niedawno kupili w Croton dwa niskie taborety, ale ze spojrzenia Ryżkowej odgadł, że powinien usiąść na ziemi. Postukała go po ramieniu i ponagliła, żeby zrobił to szybciej.

– Potrzebujemy uziemienia. – Poklepała deski podłogi. – To dobre dla kart.

Ryżkowa udrapowała chusty na ścianach i suficie jak na przyjście klientów, ale osoby z portretów patrzyły na nich przez szpary w materiale. Wskazując na nie, wyjaśniła:

– Dobrze, żeby oni to widzieli. Namalowałam ich z pamięci. Wszystkich oprócz Kateriny. Moja Katia mi pozowała. – Każdy portret był iluminowany złotem. – Jeszcze w czasach, kiedy miałam pewną rękę, zanim palce mi się wykrzywiły.

Rozpoczęła rytuał oczyszczania i jej spojrzenie go spętało. Wyciągnęła zioła z niewidocznej kieszonki fartucha, podpaliła je od świeczki i dymem zaczęła kreślić symbole.

– Dziś ty – powiedziała. – Przekazać innym, co będzie, oznacza stać się częścią ich losu. – Usiadła. Trzasnęły jej stawy w biodrach i ramionach. Skrzywiła się, podwinęła nogi i przesunęła się tak, by mieć twarz Amosa dokładnie przed swoją twarzą. Zrozumiał, że mieszkanie w wozie musi być ciężkie dla kobiety w jej wieku.

– Jeśli masz czytać z kart, musisz znać swój własny los, aby nie wplątywać swojej historii w cudzą. Rozumiesz?

Wyłożyła kartę na podłogę. Paź Denarów, młody mężczyzna o smagłej skórze i ciemnych włosach trzymający pojedynczą gwiazdę, miał reprezentować Amosa w tym odczytaniu.

– Sprytny, co? Jak ty. Uparty. Przestraszony. Młode ciało, stary umysł. – Postukała w środek jego czoła ostrym paznokciem, zanim odwróciła kolejną kartę. Jej ruchy były tak szybkie, że Amos ledwie je dostrzegał.

– Królowa Kielichów. Dużo wody. Zmiana. Ona śni, tak? Rządzi tobą. – Kobieta o jasnej karnacji, ciemnych włosach i jasnych oczach. Wykrzywione palce Ryżkowej tańczyły i drgały, kiedy mówiła. Amos miał wrażenie, że wóz staje się ciasny, zbyt ciasny, aby ich pomieścić, a jego ciało może go rozsadzić. Coś się działo. Ryżkowa obróciła kartę i zbladła. Ciemna karta z tłem przeszytym błyskawicą.

Przygarbione plecy starej kobiety stały się proste jak strzała. Spod powiek błysnęły same białka, oczy przestały widzieć. Amos wyciągnął do niej rękę. Uwięziła jego nadgarstek w silnym uścisku. Po chwili wydobył się z niej dziwny głuchy głos.

– Idzie woda, dusi wszystko, co napotka, jakby była ciałem. Ojciec, matka, wszyscy przeminą. Będziesz się zużywał i łamał, aż nic nie zostanie. Woda drąży kamień.

Amos dostał gęsiej skórki. Wyrwał rękę z uścisku Ryżkowej, aż krzyknęła.

Nachylił się gwałtownie, żeby zobaczyć układ kart, lecz Ryżkowa szybko je zasłoniła i włożyła z powrotem do talii, mamrocząc coś w języku, który był hipnotyzującą mieszanką głuchych i melodyjnych dźwięków. Owinęła karty chustką i włożyła do szkatułki, po czym przymknęła oczy i zaczęła głośno oddychać. Nie wiedział, ile czasu minęło, zanim znów się poruszyła.

– Silna przyszłość. Dużo zmian. Strzeż się kobiet – powiedziała i wyszła.

Minął miesiąc. Ryżkowa słowem nie wróciła do tamtego odczytania kart, ale zaczęła nalegać, żeby spędzał z nią więcej czasu pod koniec dnia. Nie pytał czemu.

Latem drogi w New Jersey były zalane i koła wozów grzęzły w błocie, co spowalniało podróż na północ ku obietnicy dobrobytu w dolinie rzeki Hudson. Dla trupy Peabody’ego nastały dni pchania, ciągnięcia i kopania. Amos i Benno byli zbyt zmęczeni, żeby wyprostować plecy, nawet Nat doszedł do granicy wytrzymałości. W końcu dojechali do celu. Amos był wtedy tak wykończony, że usypiał zaraz na początku lekcji o kartach.

Któregoś wieczoru w takim momencie Ryżkowa potarła jego ubłocony policzek.

– Namalowałabym cię – wyszeptała. – Umieściłabym twój portret wśród portretów swojej rodziny.

Tej nocy Amos usiłował zasnąć w wozie Peabody’ego, lecz sen nie przychodził. Nogi świerzbiły go z niepokoju, materac uwierał. Zdziwiło go to, ponieważ nigdy wcześniej nie było mu niewygodnie. Przez jego głowę pędziły niepokojące obrazy: rozkład kart Ryżkowej, ręce wróżbitki tasujące talię, mroczna karta, którą widział jedynie przelotnie. Nie potrafił przypomnieć sobie jej wyglądu. Siedział z Ryżkową podczas niezliczonej liczby seansów i nigdy nie widział, żeby miała taki napad. Może była chora? Ta myśl go zmartwiła. Otworzył drzwi wozu, przyłożywszy dłoń do zawiasów, aby ich skrzypnięcie nie zaniepokoiło Peabody’ego, który mamrotał do siebie, szkicując i pisząc w księdze i od czasu do czasu rzucając jakiś komentarz o „niemożliwych drogach”. Amos uśmiechnął się mimo odczuwanego niepokoju.

Niebo zamigotało od dalekiej błyskawicy, której nie towarzyszył grom. Balsamiczne powietrze spowolniło jego ruchy. Słyszał trzask płonącego ogniska i przyglądał się cieniom ludzi oświetlanych przez płomienie; Susanna prężyła się i wyginała, ćwicząc swoje figury.

Coś wyszło z lasu.

Salwa elektryczności rozświetliła niebo jasną purpurą, sprawiła, że w obozowisku zrobiło się jasno jak w środku dnia. Gdyby nie ta błyskawica, Amos nie dostrzegłby dziewczyny, która, potykając się, wyszła zza drzew – przemoczona, drżąca, ubrana w mokrą i brudną koszulę nocną oblepiającą jej nogi. Zakrwawione stopy były bose. Czarne włosy sięgały do pasa, splątane i pełne liści. Ciało dziewczyny tworzyły kąty ostre i zaokrąglone linie, plamy światła i mroku. Amos bezgłośnie zmierzał w jej kierunku.

Peabody widział, że Amos wyszedł z wozu i pomknął do lasu. Popatrzył za nim i oczy aż otwarły mu się szerzej ze zdumienia. We mgle rozświetlonej błyskawicą i księżycową poświatą dostrzegł dziewczynę wyglądającą jak nie z tego świata. Gdyby nie był sceptykiem, człowiekiem obeznanym z magicznymi sztuczkami, wziąłby ją za leśnego ducha. Patrzył na biegnącego Amosa i nie mógł powstrzymać uśmiechu.

20 maja 1796 roku. Nad rzeką Hudson, za miasteczkiem Croton. Wiosenna burza z piorunami przynosi doskonałe możliwości i kobietę o niedoścignionej eterycznej urodzie.

Zdmuchnął świecę, przy której pracował, i pełen nadziei stanął w drzwiach.

– Tak, drogi chłopcze, przyprowadź ją do nas.

Z progu swojego wozu madame Ryżkowa dostrzegła bladość dziewczyny, jej włosy czarne jak atrament i to, że była przemoknięta do suchej nitki. Podczas burzy nie padało, rzeka płynęła daleko stąd. Pod warstewką brudu skóra przybyłej migotała, jakby była zrobiona z wody. Żadna kobieta, żadna dziewczyna tak nie wyglądała. To było coś, czego Ryżkowa nie widziała od lat, od dnia, kiedy zniknął jej ojciec. Porzuciła wszystko, aby się od tego uwolnić. Nie wypowie tej nazwy. Nazwać coś takiego znaczyło dać mu siłę. Nie mogła się jednak powstrzymać, żeby nie szeptać w duchu.

2 lipca

5

Pomysł, żeby znaleźć informacje o Veronie Bonn, to psikus spłatany samemu sobie. Zacząłem od oczywistych miejsc: stron internetowych zajmujących się genealogią i archiwów państwowych. Przeszukiwałem je między realizowaniem zamówień na książki a katalogowaniem nowości. Znalazłem właściwie tylko wycinek z gazety przedstawiający smukłą kobietę balansującą na trampolinie. Więcej informacji znajdowało się na stronach, do których dostęp jest płatny, lub powiązanych z instytucjami. W tej chwili nie mam pieniędzy, które mógłbym przeznaczyć na badanie swojego drzewa genealogicznego. Wydaje mi się, że babcia, podobnie jak mama, występowała pod różnymi pseudonimami. Verona Bonn to ostatni z nich. Nie wiadomo, dlaczego ktoś zapisał go na końcu bardzo starej i tajemniczej księgi.

Poza tą książką nie ma żadnego śladu po Obwoźnej Magii i Cudach Peabody’ego, podobnie jak po większości trup cyrkowych istniejących w tamtych czasach. Podczas wojny o niepodległość krzywo patrzono na ten rodzaj rozrywki. Zmieniło się to trochę dopiero po 1792 roku, kiedy John Bill Ricketts postawił swój namiot w Filadelfii. A według mnie Hermelius Peabody występował ze swoimi ludźmi od 1774 roku.

Przede mną na biurku leżał wydruk strony zeskanowanej z gazety „Catskill Recorder” z 26 lipca 1816 roku. Dotarcie do niej zajęło mi trzy pełne dni. Jedną notkę na tej stronie zdążyłem przeczytać tyle razy, że kiedy zamykam oczy, pod powiekami mam jej negatyw:

24 lipca 1816 r. Ciało Bess Visser, artystki cyrkowej, wyłowiono z rzeki Hudson w pobliżu przeprawy promowej w Fishkill. Ofiara tragedii najprawdopodobniej sama odebrała sobie życie. Kobieta w ostatnim czasie była przygnębiona, cierpiała na napady bezsenności i manii. Osierociła czteroletnią córeczkę Clarę.

Utonęła dwudziestego czwartego lipca… Co więcej, popełniła samobójstwo, tak jak moja matka. Trudno to uznać za zbieg okoliczności. Ponieważ nie mogłem znaleźć niczego na temat Clary Visser, zajrzałem do księgi. Na ostatniej dającej się odczytać stronie, tuż nad całkowicie rozmazanym tekstem, dostrzegłem wzmiankę o Clarze Petrovej.

Dlatego ponownie zadzwoniłem do Martina Churchwarry’ego.

– Pomyślałem, że chciałby się pan dowiedzieć, co ustaliłem.

– Fantastycznie. Zatem księga należała do twojej babki?

– Nie, nie mam tak dokładnych ustaleń. Znalazłem w niej także imię i nazwisko Bess Visser oraz Clary Petrovej, prawdopodobnie jej córki. Moja matka znała skądś imię Bess, więc istnieje jakiś związek. Imię i nazwisko moim zdaniem nie są popularne. – Coś powstrzymało mnie przed powiedzeniem mu o samobójstwach popełnionych tego samego dnia. To zbyt osobiste. Natomiast mówię mu: – W pewien sposób zwrócił mi pan jakąś cząstkę mojej rodziny.

Niemal słyszę, jak się uśmiecha.

– Miło, że tak mówisz, Simonie. Dziękuję. Cieszę się, że księga trafiła w dobre ręce.

– Jest naprawdę fascynująca. Chcę pokazać ją siostrze. Zwłaszcza szkice kart tarota, które się w niej znajdują. Moja siostra wróży z kart. Zajmowała się tym także nasza matka. Chciałbym dowiedzieć się o szkicach czegoś więcej. Są bardzo interesujące. Niespotykane. – Myślę o Enoli, o tym, jak ciężko się z nią porozumieć. Nie mogę sobie wyobrazić, że się od niej czegoś dowiem. – Nie ma pan przypadkiem jakiejś dobrej książki o tarocie?

– Kartomancja? – Uśmiech wyraźnie brzmi w jego głosie. – Z pewnością coś mam. Zawsze jest jakieś, choćby najmniejsze, zainteresowanie tym tematem. Poczekaj chwilę.

Słyszę jego tłumione przez kapcie kroki, po chwili dochodzi do tego dźwięk pazurów drapiących o twarde drewno i mamrotanie: „Siad, Sheila”. Czyli do sklepu zabiera ze sobą psa. Wyobrażam sobie, że to beagle. Jakiś element osobowości Churchwarry’ego zdecydowanie domaga się beagle’a. Skrzypienie desek świadczy o tym, że schodzą po schodach.

– Zobaczmy – odzywa się Churchwarry po przerwie. – Nie mam dużego działu okultystycznego. Mój ojciec zdecydowanie wolał klasyków, ale nigdy nie zaszkodzi mieć kilku pozycji na wszelki wypadek. Ach. O, tu jesteś, ty przebiegła bestio. Doktryna dywinacji. To wszystko, co mam w tej chwili. Prześliczne wydanie z 1910 roku.

Zapisuję tytuł na kopercie i wkładam ją do notesu.

– Czy mógłby pan sprawdzić opis konkretnej karty? Jeśli nie jest pan zajęty, oczywiście.

– Ależ skąd. Marie będzie zachwycona, że rozmawiam z klientem – chichocze.

Oczyma wyobraźni widzę kobietę o cienkich siwych włosach i pucołowatych policzkach, mającą cierpliwość anioła. Opisuję kartę przy cichym dźwięku przewracanych przez niego stron.

– Tak, to to. Wieża. Najprostsza interpretacja jest taka, że oznacza ona zmiany, najczęściej gwałtowne. – Mruczy coś pod nosem. – Jest też znacznie bardziej skomplikowana wykładnia, której zrozumienie przerasta moje możliwości. Nie wiem, w jakim stopniu to będzie pomocne, ponieważ nasza księga jest wcześniejsza od Doktryny o dobre sto lat. Sam możesz do niej zajrzeć. Doktryna to dość popularna książka, choć mój egzemplarz jest wyjątkowy, jeśli byłbyś zainteresowany. Pozłacane rogi. Wytłaczana okładka.

– Coś mi mówi, że mnie na nią nie stać.

– A ja im dłużej ją trzymam, tym bardziej nie mogę sobie na to pozwolić. Obustronny problem – wzdycha.

– Bibliotekarze i księgarze.

– Obaj bez grosza przy duszy – mówi radośnie. – Przyjemnie się z tobą rozmawia. Mam nadzieję, że dasz mi znać, jeśli dowiesz się czegoś jeszcze.

– Tak zrobię, Martinie – obiecuję i ze zdziwieniem uświadamiam sobie, że naprawdę mam taki zamiar. Brak mi czasu, żeby zanalizować to dokładniej.

Biorę prysznic i golę się. Twarz, którą widzę w lustrze, jest zmęczona. Rozczochrane czarne włosy, broda z dołkiem, czerwone krostki od tępej maszynki i wilgoci, która sprawia, że pot nigdy nie wysycha. Jednak Alice całuje tę twarz. Idziemy dziś na drinka do The Oaks. Będzie muzyka na żywo – kwartet jazzowy albo funkowy. Muzyka, drinki… Zatem randka. A może jednak spotkanie dwojga przyjaciół? Przyciskam palec do skaleczenia na brodzie. Czy Alice będzie mnie takiego oglądać co rano?

Chwytam księgę i kopertę. Siedząc w samochodzie, spoglądam przez tylną szybę na dom. Rynna zwisa pod dziwnym kątem. Kiedy się przekrzywiła? Patrzę na zegarek. Muszę znaleźć jakieś klamry i z łatwością sam to naprawię.

Rozmyślając o cieknącym i gnijącym dachu, kwartetach jazzowych i funkowych, dojeżdżam do biblioteki. Dziewczyny z wypożyczalni unikają mojego spojrzenia. Marci odwraca się, kiedy przechodzę obok niej. Na ich twarzach maluje się poczucie winy, które wyklucza serdeczne powitanie.

Zwalniają mnie.

Osoba z poczuciem godności poszłaby prosto do gabinetu Janice, ale ja się do takich nie zaliczam. Muszę usiąść przy swoim biurku na krześle, które przez te lata stało się niemal częścią mnie. Na nic więcej nie potrafię się zdobyć.

Nie mija pięć minut i słyszę zbliżający się stukot obcasów. Janice włożyła ciemnoróżowy kostium za ciepły na lipcowy dzień. Kolczyki to srebrne muszle brzegówek.

– Simonie?

– Czy możemy omówić to tutaj, Janice?

Wygląda tak, jakby czuła się niezręcznie, oczy jej nawet trochę błyszczą. Łzy?

– Będzie łatwiej, jeśli porozmawiamy w moim gabinecie.

– Wszystko jedno. Wolałbym po prostu nie przechodzić znów obok wszystkich.

Jej usta otwierają się w niemym „ach”.

– Rozumiem. Oczywiście.

Rozpoczyna od tego, że bardzo o mnie walczyła, że jeśli tylko byłaby możliwość oszczędzenia mnie, z pewnością by ją znalazła. Nie mogę jej słuchać, nawet kiedy przechodzi do rozpływania się nad tym, jak bardzo lubiła ze mną pracować i obserwować mój rozwój. Udawanie, że słucham, to maska, w której czuję się najlepiej.

– Dział informacji bibliotecznej znacznie na tym ucierpi – mówi Janice.

Nawet jeśli tak myśli, co jest możliwe, brzmi to żałośnie. Koło czasopism dostrzegam gruby rudy warkocz. A niech to. Alice wszystko słyszy.

– Bardzo mi przykro. Po prostu wyczerpałam wszystkie możliwości.

Słyszę swój własny głos mówiący, że się zgadzam na dwutygodniowy okres wypowiedzenia. Janice proponuje, że podzwoni w moim imieniu w różne miejsca.

– Okej.

Teraz dziękuję jej za to, że mnie zwolniła, co samo w sobie jest upokarzające.

Naprawa rynny nie ma sensu, jeśli brakuje pieniędzy na resztę remontu. W ciągu zaledwie kilku minut tracę oba swoje domy.

Janice pomyliła się podczas naszej poprzedniej rozmowy. Przepracowałem w tej bibliotece nie dziesięć, lecz dwanaście lat, układając, sortując, skanując, katalogując, wyszukując, pisząc listy i podania o granty, błagając o fundusze, sklejając książki. Stałem się częścią księgozbioru. Dwanaście lat obcowania z niezliczonymi stronami i woluminami. Teraz została mi jedna książka.

W moją stronę zmierza Alice. Biblioteki są wylęgarnią plotek – wszyscy wiedzieli o tym, że mąż Marci pije, niemal zanim ona się o tym dowiedziała. Ja i Alice staramy się zatem nie spędzać razem czasu w pracy. Do tej pory zachowywaliśmy się ostrożnie i profesjonalnie, rozmawialiśmy ze sobą tylko wtedy, kiedy czegoś potrzebowaliśmy. Na przykład ja prosiłem Alice o grafik jednej z sal albo ona nie mogła czegoś dosięgnąć i pytała, czy mógłbym jej pomóc. Jak będą zdejmować rzeczy z wyższych półek, kiedy odejdę?

Alice staje obok kserokopiarki. Widzę, co dla mnie ma: litość. Wyraża się ona w jej zaciśniętych ustach, w lekko opuszczonych powiekach. Spojrzenie, które idzie w parze z frazą: „Tak bardzo, bardzo mi przykro”. Nasze oczy się spotykają. Ona bezgłośnie pyta, czy wszystko u mnie w porządku. Wzruszam ramionami, bo co mogę zrobić. Niespodziewanie podchodzi do niej starszy mężczyzna i stuka ją w ramię. Wygodne półbuty, białe skarpetki, staromodna koszula, szorty. Starsi panowie uwielbiają Alice. Dzięki Bogu. Nie mogę z nią teraz rozmawiać. Podnoszę słuchawkę i wybieram numer Millerston Library.

– Leslie? Cześć, mówi Simon Watson z Grainger.

Czterdzieści pięć minut później byłem po rozmowie z dyrektorami niemal wszystkich bibliotek od Babylon do Mattituck lub przynajmniej zostawiłem im wiadomość. Gina z Comsewogue uprzejmie poinformowała mnie, że Janice już do niej dzwoniła w moim imieniu.

– Serce jej krwawi. Można by pomyśleć, że jesteś jej synem. Przyjęlibyśmy cię, gdybyśmy tylko mogli, ale jedziemy na jednym wozie. Moglibyśmy ci zaproponować wolontariat do czasu, kiedy dzieci wrócą z wakacji, a potem pracę na pół etatu. To byłoby dla ciebie jak zniewaga.

Szczypanie skóry na nosie nie zmienia sytuacji, jednak nieco odwraca moją uwagę od sensu tych słów.

Wieści od Laury z Outer Harbor są jeszcze gorsze.

– Chciałabym pomóc, ale sama szukam pracy. Dwa tygodnie temu rozmawiałam z Janice w nadziei, że wygospodarujecie jakieś miejsce. Nie dostajecie dotacji na księgozbiór wielorybniczy?

– Jest niewystarczająca.

Odłożyłem słuchawkę. Zmieniła się tylko godzina wskazywana przez zegar. Reszta bez zmian. Klub książki ma spotkanie w fotelach przy oknie frontowym, kilkoro dzieci wchodzi po schodach. Ktoś musi wydawać książki, odkładać je na półki i naprawiać. Nadal mam do skończenia podanie o grant na katalog cyfrowy. To się będzie ciągnęło nawet po moim odejściu. Zaczynam przeszukiwać stronę, do której link podesłała mi Liz Reed. Dział nowojorski wypełniają oferty pracy – są poszukiwani archiwiści cyfrowi, architekci informacji, cokolwiek to znaczy. Nawet gdybym wiedział, nie dałbym rady dojeżdżać. Ofert pracy na Long Island widzę niewiele – przeważnie potrzebują stażystów lub specjalistów od budżetu, a ja nie jestem ani jednym, ani drugim. Na samym dole strony w zielonej ramce znajduje się ogłoszenie o posadzie dla opiekuna rękopisów w Sanders-Beecher Archive, specjalistycznej bibliotece w Savannah w Georgii. Kliknięciem przenoszę się na stronę archiwum. Widzę, że ma siedzibę w pięknym starym budynku z kolumnami. Zdjęcia wnętrza ukazują cudowne półki z ciemnego drewna – orzech lub wiśnia – i sale zapełnione od podłogi po sufit oprawionymi w skórę woluminami. Krótki opis informuje, że Sanders-Beecher to archiwum „z osobistym podejściem do szeroko rozumianej historii”. Szczycą się książkami wydrukowanymi na pierwszej prasie drukarskiej w Georgii i pamiętnikami wczesnych osadników oraz częścią muzealną. Spoglądam na naszą kolekcję wielorybniczą – zatrzymane w czasie przejawy obsesji Phillipa Graingera stłoczone w dwóch sterylnych pomieszczeniach. Archiwum Sanders-Beecher sprawia wrażenie tętniącego życiem. A może wywiera na mnie tak pozytywne wrażenie, ponieważ odległość między Napawset a Savannah uniemożliwia mi traktowanie tej oferty poważnie, zwłaszcza jeśli mam się zająć domem? No i przyjeżdża Enola.

– Hej. – Alice kładzie przede mną stertę książek z połamanymi grzbietami.

Opiera się o nią, gładząc uszkodzone miejsca. Jej paznokcie są krótko obcięte i starannie opiłowane. Moje obgryzłem do tego stopnia, że prawie nie istnieją. Jej współczucie wyraża się w westchnieniu i to jest w porządku. Potrzebuję trochę współczucia.

– Hej – odpowiadam.

– Przykro mi, że to nie ja.

– Miło, że tak mówisz, ale nie musisz kłamać.

– Okej. Cieszę się, że to nie ja, przykro mi, że to ty. Lepiej?

– Lepiej.

– Dzisiaj ja stawiam, dobrze? Tyle, ile będziesz chciał wypić i czego tylko zapragniesz. Możesz się rozkleić, przespać u mnie. Nie powiem nikomu.

Nie wiem nawet, co powinienem pić.

– Co się pije, kiedy traci się pracę?

– Myślę, że żytnią.

– Brzmi okropnie.

Uśmiecha się.

– Brzmi odpowiednio.

Trwamy tak wśród buczenia drukarek, jęku kserokopiarki, stuku klawiszy.

– Wszędzie nosisz ze sobą tę księgę. Dlaczego?

Właściwie nie wiem. W zapiskach i szkicach dostrzegam coś mgliście znajomego. Poza tym jest jeszcze kwestia utonięć, zbieżność dat oraz to, że moja matka znała imię i nazwisko Bess Visser. Ta zagadka zaczęła mnie wciągać.

– Myślę, że ten gość, który mi ją przysłał, miał rację. Jestem niemal pewien, że ta księga ma coś wspólnego z moją rodziną.

Alice rzuca okiem na zegar nad komputerem i lekko się przeciąga. Jest jedenasta. Musi zacząć przygotowywać wszystko do odczytu. Prelegentem ma być Don Buchman, który będzie mówił o ptakach zamieszkujących słone błota.

– Nie można znaleźć rodziny w książce, Simonie.

Wzruszam ramionami.

– Nie naprostujesz mnie za pomocą frazesów, Alice.

– Nie, ciebie nie da się naprostować.

Cichy chichot jej i mój. Podziwiam rysunek jej ust. Alice łapie mnie za rękę i wymieniamy uścisk dłoni.

– Mogę coś dla ciebie zrobić?

Poczułem, że chcę odnaleźć swoją rodzinę w tej księdze lub gdziekolwiek indziej i zrozumieć, co się z nami stało.

– Miałabyś coś przeciwko dalszym poszukiwaniom? Szukam wszystkiego na temat dwóch kobiet: Verony Bonn i Celine Duvel. Doszedłem do ściany.

– Myślałam raczej o tym, że może chciałbyś wyjść wcześniej… Jasne, nie ma sprawy. Wyszukam wszystko, zanim zaprosisz je na randkę.

– To są moje krewne. Jest coś, co mnie ciekawi. Myślę, że dostrzegam w ich losach pewną prawidłowość.

Alice unosi brwi.

– Zechciałbyś mnie oświecić?

– To nic takiego. Muszę się czymś zająć. Znasz mnie, radzę sobie lepiej, kiedy mam jakieś zajęcie.

– Wiem.

Ranek mija mi na podklejaniu grzbietów książek i szlifowaniu języka podań. W przerwie obiadowej rozsyłam swój życiorys. Dla draki piszę również do archiwum Sanders-Beecher, do muzeum w Teksasie i biblioteki w Blue Point. Urok starania się o pracę drogą elektroniczną tkwi w braku ograniczeń dla fantazji – tysiące kilometrów pokonane za jednym kliknięciem. Później pomagam dziewczynce imieniem Lucinda znaleźć książkę w dziale folklorystycznym. Chodziło o gruby tom opowieści o selkie, mitycznych istotach, z których każda mogła być czasem kobietą, a czasem foką, oprawiony w zielony bukram. Przypadkowo dostrzegam tuż obok znacznie cieńszą, mocno zaczytaną książkę. Baśnie, rosyjskie podania ludowe, legendy i wiersze znad Bałtyku. Mama mi z niej czytała. Choć nie powinienem tego robić, wkładam książkę pod pachę i wracam z nią do biurka. Potrzebuję jeszcze jednej…

Znajdująca się w naszej bibliotece kopia Doktryny ma zwykłą czerwoną okładkę z płótna, nie wytłaczaną jak ta Churchwarry’ego. To nowsze wydanie opatrzone ilustracjami w stylu art nouveau, raczej hołd oddany mistycyzmowi niż źródło rzetelnych informacji. Churchwarry miał rację. Rysunek karty w mojej księdze to najwyraźniej archetypiczne przedstawienie Wieży, choć jest zdecydowanie bardziej prymitywny niż rysunek w Doktrynie. Ukazuje jednego wypadającego z okna mężczyznę, na rysunku w Doktrynie jest ich dwóch. Ilustracje w Doktrynie są piękne i subtelne, nie takie jak w mojej księdze. Wieża oznacza zmianę, w równym stopniu wskazuje na początek i na koniec. Odpowiednia karta do kontemplowania dla kogoś, kto właśnie stracił pracę. Spędziłem jakąś godzinę w schowku i wertowałem Doktrynę. Schowek to moje królestwo: stoją w nim zatęchłe regały pełne materiałów, na które zapotrzebowanie jest znikome. Historia drukarstwa w koloniach, hodowla zwierząt, zapomniane biografie… niedługo ktoś inny będzie się tu chował. Wróciwszy do biurka, zauważam stosik artykułów gazetowych, kserokopii i wydruków zostawiony przez Alice. Na wierzchu leży karteczka zapisana jej zbitym, ukośnym pismem:

—

S – trochę informacji o tych imionach. Dlaczego wszystko na ich temat znajduje się w płatnym dostępie? Czy powinnam się martwić tym, że interesujesz się zmarłymi kobietami?

—

PS Dzwonił mój tata. Rynna ci odpada. Upijmy się. Przyjedź po mnie o ósmej.

Wkładam papiery między książki i na tym kończę pracę. Wychodzę na zewnątrz. Czuję się, jakbym płynął, ledwie poznaję drucianą rzeźbę trawnikową, której nienawidzę od pięciu lat, czyli od momentu, w którym się pojawiła. Wrzucam skradzione książki na siedzenie pasażera razem z rejestrem Peabody’ego. Powinienem dać Janice dwa tygodnie, ale nie zamierzam już tu wracać – w mojej rodzinie nie przeciągamy pożegnań.

Przez całą drogę do domu jadę za szybko. Wybucham śmiechem, kiedy podwozie zahacza o jakąś nierówność na spadku w pobliżu portu.

Zatrzymuję się na podjeździe. Nagle dociera do mnie, jak niedaleko krawędzi klifu stoi mój dom. Zamiast zająć się wydrukami od Alice lub przygotowywać się na wieczór w The Oaks, zaczynam naprawiać rynnę. Tłukę młotkiem, mocuję się z powyginanym metalem. Obejmy i śrubki są nadal na miejscu, jakby to dach się poruszył. Po godzinie walenia, prostowania i wyklepywania mam zmasakrowane dłonie, ale rynna nadaje się do ponownego zamocowania. Tylko że drewno się rozszczepia, kiedy próbuję wkręcić pierwszą śrubę. Próbuję w innym miejscu, drewno ponownie się rozszczepia, spory kawałek odpada. Trzecia i czwarta próba jedynie poluzowują płyty dachowe i przyczyniają się do pogorszenia stanu okapu. Rynna odpada. Początek końca tego domu. Dach gnije. Powinienem był się tym zająć lata temu, powinienem był wiedzieć, że to wymaga troski, lecz nikt mnie tego nie nauczył. Tymczasem krawędź klifu jest coraz bliżej.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki