Tytuł oryginału

DIE TUCHVILLA

Copyright © 2015 by Blanvalet Verlag,

a division of Verlagsgruppe Random House GmbH, München, Germany

All rights reserved

Projekt okładki

Mariusz Banachowicz

Zdjęcie na okładce

© Aleshyn_Andrei/Shutterstock; Mariusz Banachowicz

Redaktor prowadzący

Joanna Maciuk

Redakcja

Małgorzata Grudnik-Zwolińska

Korekta

Sylwia Kozak-Śmiech

Zofia Firek

ISBN 978-83-8097-607-8

Warszawa 2016

Wydawca

Prószyński Media Sp. z o.o.

02-697 Warszawa, ul. Rzymowskiego 28

www.proszynski.pl

Fabuła powieści oraz wszyscy pojawiający się w niej bohaterowie są fikcyjni. Wszelkie podobieństwa do osób żyjących oraz do realnych postaci są przypadkowe.

CZĘŚĆ I

AUGSBURG, JESIEŃ 1913 ROKU

1

Z chwilą, gdy przeszła przez bramę Jakoba, jej kroki stały się wolniejsze. Tutaj, we wschodniej części miasta, otwierał się przed nią nowy świat. Nie spokojny i ciasny jak uliczki na przedmieściach Augsburga, ale głośny i dynamiczny. Na łąkach, między strumieniami, wznosiły się budynki fabryczne, przypominające średniowieczne twierdze. Każdy z nich otoczony był murem, tak by nie mógł tam wejść nikt nieuprawniony i by nic nie umknęło uwagi strażników. Na terenie fabryki hałas i zgiełk nie ustawał nawet na chwilę. Z kominów unosił się w niebo czarny dym, a w halach maszyny pracowały dzień i noc. Marie wiedziała z własnego doświadczenia: ten, kto tutaj pracował, stawał się powoli jak kamień. Głuchy od ciągłego ryku maszyn, ślepy od wirującego w powietrzu pyłu, milczący, jakby w głowie miał jedynie pustkę.

Tak, tak właśnie wygląda twoja ostatnia szansa!

Mrużąc oczy przed oślepiającym słońcem, Marie stanęła przed fabryką Melzerów. W niektórych oknach igrało poranne słońce, jakby za nimi palił się ogień, ale mury były stalowoszare, a cień, który rzucały, sprawiał, że wnętrza pomieszczeń wydawały się prawie czarne. Leżąca z drugiej strony posiadłość jaśniała światłem odbijającym się od czerwonych cegieł i wyglądała niczym zamek z bajki o Śpiącej Królewnie, stojący pośród jesiennego parku, emanującego kolorami.

To jest twoja ostatnia szansa! Dlaczego panna Pappert powtórzyła to zdanie wczoraj wieczorem aż trzy razy? Czy Marie mogła oczekiwać jedynie więzienia albo śmierci, jeśli zostanie odesłana? Patrzyła na tę piękną budowlę, ale jej kształt rozmywał się jej przed oczami, zlewał się z zielonymi łąkami i kolorowymi liśćmi drzew rosnących w parku. Nic dziwnego, wciąż była słaba po krwotoku sprzed trzech tygodni, a ze zdenerwowania nie mogła rano prawie nic przełknąć.

Dobrze więc, pomyślała, przynajmniej jest to ładny dom i będę mogła tu zająć się innymi rzeczami, a nie tylko ciągle szyć. A jeśli wyślą mnie do fabryki, będę po prostu robić swoje. Nie będę musiała się męczyć dwanaście godzin dziennie ze zdezelowaną maszyną do szycia, w której ciągle zrywa się nitka. Poprawiła zawiniątko, które niosła na ramieniu, i ciesząc się pozorną wolnością, poszła w stronę wejścia do parku. Otwarta zabytkowa żelazna brama opleciona wijącymi się kwiatami zachęcała do jej przekroczenia. Droga prowadziła przez park do miejsca, gdzie na środku utwardzonej kwadratowej powierzchni znajdował się klomb z kwiatami. Nikogo nie było w pobliżu, ale z bliska posiadłość robiła jeszcze bardziej przytłaczające wrażenie. Szczególnie monumentalny był portyk z kolumnami, wysoki na dwa piętra. Na kolumnach opierał się duży kamienny balkon – prawdopodobnie stąd pan Melzer wygłaszał przemówienie do swoich współpracowników w sylwestrowy wieczór. A oni i ich żony otulone futrami patrzyli na niego z szacunkiem. Możliwe, że z okazji świąt byli częstowani darmową wódką albo piwem. Na pewno nie był to szampan – zarezerwowany wyłącznie dla fabrykanta i jego rodziny.

Tak naprawdę wcale nie chciała tu pracować. Gdy spoglądała na chmury snujące się nad fabryką, wydawało się jej, że wraz z nimi wszystkie te wysokie budynki przesuwają się w jej kierunku, żeby ją zmiażdżyć. To była jednak jej ostatnia szansa. Nie miała innego wyjścia. Marie spojrzała na część frontową posiadłości. Po obu stronach portyku znajdowały się drzwi, którymi wchodzili służba oraz dostawcy. Podczas gdy Marie zastanawiała się, które z nich wybrać, usłyszała za sobą trzaskający dźwięk nadjeżdżającego pojazdu. Ciemna limuzyna przejechała tuż-tuż. Gdy dziewczyna przerażona uskoczyła na bok, zobaczyła twarz szofera. Był to młody mężczyzna, a na głowie miał niebieską czapkę ze złotą kokardką. Ach, a więc przyjechał po właściciela fabryki i zawiezie go do jego biura. Fabryka jest, co prawda, oddalona dosłownie o kilka kroków, dziesięć minut szybkim marszem, ale taki bogaty pan nie chodzi przecież pieszo – mógłby pobrudzić drogie buty albo płaszcz. Z zaciekawieniem i trochę z zazdrością wpatrywała się w portal pod kolumnami, który się teraz otwierał. Zobaczyła pokojówkę, ubraną w ciemną sukienkę, jasny fartuch i biały czepek, nałożony na gładko zaczesane do tyłu włosy. Potem Marie spostrzegła dwie kobiety, panie w długich płaszczach z miękkimi futrzanymi kołnierzami. Jeden był ciemnoczerwony, a drugi w kolorze jasnej zieleni. Ich kapelusze przystrojone kwiatami i woalkami wyglądały jak z bajki, a gdy wsiadały do limuzyny, zobaczyła ich pantofle z delikatnej brązowej skóry. Za nimi wyszedł mężczyzna, ale nie, to nie mógł być właściciel fabryki – był na to za młody. Może to mąż którejś z pań? Albo syn państwa? Miał na sobie krótki brązowy płaszcz i niósł torbę, którą zwinnym ruchem umieścił na dachu automobilu, zanim zajął miejsce w środku. Szofer podskoczył jak oparzony, żeby otworzyć drzwi samochodu i podać rękę obu paniom, jakby bez jego pomocy nie były w stanie usiąść na miękko obitych siedzeniach. Tak, kobiety te z pewnością były zrobione z cukru i odrobina deszczu mogłaby je rozpuścić. Rozpuściłyby się w jednej chwili. Jaka szkoda, że dzisiaj nie pada. Gdy państwo wsiedli, szofer objechał kolorowy klomb, na którym kwitły czerwone astry, różowe dalie i liliowe wrzosy. A po wykonaniu tego dość gwałtownego manewru, skierował pojazd ku bramie. Przejechał tak blisko Marie, że wystający stopień samochodu musnął jej sukienkę, poruszoną przez podmuch wiatru. Młody pan z nieskrywaną ciekawością spojrzał na Marie. Zdjął kapelusz, a niedbale obcięte, kręcone włosy i jasny zarost nadawały mu wygląd beztroskiego studenta. Uśmiechnął się do Marie, a potem pochylił się w stronę kobiety w czerwonym płaszczu i powiedział jej coś na ucho. Po chwili wszyscy zaczęli się śmiać. Czy naśmiewali się ze źle ubranej dziewczyny z tobołkiem przewieszonym przez ramię? Marie poczuła ukłucie w klatce piersiowej i musiała zwalczyć w sobie chęć, żeby natychmiast się odwrócić i pobiec z powrotem do sierocińca. Nie miała jednak wyboru.

Smuga dymu, którą pozostawił za sobą odjeżdżający samochód, tak mocno śmierdziała benzyną i spaloną gumą, że Marie zaczęła kaszleć. Zebrała się jednak w sobie, przeszła koło klombu, podeszła do drzwi znajdujących się po lewej stronie i uderzyła kołatką z czarnego żelaza. Nikt nie zareagował, prawdopodobnie wszyscy byli zajęci pracą, bo dochodziła godzina dziesiąta. Gdy zapukała po raz drugi i była już zdecydowana, że po prostu pociągnie za klamkę, usłyszała czyjeś kroki.

– Jezus Maria! To jest ta nowa! Dlaczego nikt jej nie otworzył? Nie ma śmiałości wejść do środka, biedactwo…

Głos był młody i dość wysoki. Marie rozpoznała pokojówkę, która wcześniej otwierała drzwi państwu. Miała różową skórę i jasne włosy, wyglądała na krzepką i zdrową, a na jej twarzy widniał szczery, szeroki uśmiech. Prawdopodobnie pochodziła z okolicznej wsi, w żadnym razie nie wyglądała na kogoś wychowanego w mieście.

– Wejdź. Nie trzeba się wstydzić. Ty jesteś Marie, tak? Ja nazywam się Auguste i jestem młodszą pokojówką, już pełny rok.

Wydawała się z tego powodu bardzo dumna. Cóż to za dom! Mają aż dwie pokojówki! Tam gdzie wcześniej Marie była zatrudniona, całą pracę, łącznie z gotowaniem i praniem, musiała wykonywać sama.

– Niech będzie pochwalony, Auguste! Bardzo dziękuję za powitanie.

Marie zeszła trzy schodki w dół, do wąskiego korytarza. Jakie to dziwne. Posiadłość zbudowana z czerwonej cegły miała niezliczoną liczbę wysokich okien, ale tutaj, w części dla służby, było tak ciemno, że nie wiadomo było, gdzie się stawia stopę. Choć może tylko tak się jej wydawało, bo wciąż była nieco oślepiona przez poranne, jasne słońce.

– Tutaj jest kuchnia. Kucharka da ci zaraz kawę i bułkę. Wyglądasz na wygłodzoną.

Kobieta się nie myliła. W porównaniu z krzepką, tryskającą zdrowiem Auguste Marie musiała wyglądać jak zjawa. Zawsze była bardzo szczupła, ale po chorobie miała zapadnięte policzki, a na ramionach widać było wystające kości. Oczy wydawały się przez to jeszcze dwa razy większe, a ciemnobrązowe włosy wiły się niesfornie i przypominały miotłę. Tak przynajmniej stwierdziła panna Pappert podczas wczorajszej rozmowy. Panna Pappert prowadziła Sierociniec Siedmiu Męczennic i sama wyglądała, jakby doświadczyła losu każdej z nich. Nic już nie mogło jej pomóc: panna Pappert była złośliwa jak wiedźma i kiedyś z pewnością będzie smażyć się w piekle. Marie nienawidziła jej całym sercem.

Gdy tylko weszła do środka, natychmiast uznała, że kuchnia mogłaby stać się jej schronieniem. Ciepła, jasna, wypełniona cudownymi zapachami. Pomieszczenie, w którym były: soczysta szynka, świeży chleb i ciasta, a do tego pyszne pasztety, rosół z kury i bulion wołowy. To miejsce pachniało tymiankiem, rozmarynem i szałwią, koperkiem i kolendrą, goździkami i gałką muszkatołową. Marie stała przy drzwiach i patrzyła na długi stół, przy którym kucharka przygotowywała rozmaite dania. Dopiero teraz poczuła, jak zimno było na zewnątrz, i zaczęła się trząść. Jak cudownie było siedzieć blisko pieca kuchennego z filiżanką kawy z mlekiem, czuć ciepło i oddychać beztroskim życiem, popijając powoli gorącą kawę. Jej wizję rozproszył głośny okrzyk. Wydała go drobna starsza kobieta, która weszła do kuchni i na widok Marie podskoczyła z przerażenia.

– Święta Panienko! – jęknęła i przycisnęła obie ręce do piersi. – To ona! Panie, bądź przy mnie. Tak jak i we śnie. Jezu Chryste, chroń nas przed wszelkim nieszczęściem…

Kobieta musiała się oprzeć o ścianę i niechcący zrzuciła miedziany garnek wiszący na haku, który spadł na pokrytą kafelkami podłogę, robiąc przy tym sporo hałasu. Marie zamarła ze strachu.

– Jordan, czy pani już naprawdę całkowicie oszalała? – warknęła poirytowana kucharka. – Zrzuciła pani mój najlepszy garnek na warzywa. I niech Bóg ma panią w opiece, jeśli jest na nim jakiekolwiek wgniecenie albo rysa.

Drobna kobieta, która właśnie została nazwana „Jordan”, nawet nie usłyszała groźby kucharki. Ciężko oddychając, odsunęła się od ściany i złapała się rękami za włosy, ozdobione czarną wstążką. Czarne były również jej bluzka i spódnica. Do bluzki miała przypiętą broszkę ze srebra w kształcie pączka z wizerunkiem głowy subtelnej, młodej kobiety.

– To… to nic – wyszeptała i położyła obie ręce na skroniach, jakby cierpiała z powodu bólu głowy.

Migreny miewały wyłącznie dobrze urodzone damy, służącym „przysługiwały” jedynie zwykłe bóle głowy, jako skutek picia alkoholu albo lenistwa.

– Znowu majaki, co? – warknęła kucharka i podniosła garnek spod stołu. – Któregoś dnia wsławi się pani tymi sennymi marami. Może nawet sam cesarz panią do siebie przywoła, żeby przepowiedziała mu pani przyszłość.

Roześmiała się głośno i zabrzmiało to trochę jak beczenie kozy. Jej śmiech był kpiący, ale nie złośliwy.

– Ach, niech sobie pani da spokój z tymi głupimi żartami – odburknęła Jordan.

– Ale jeśli będzie pani przewidywać jedynie nieszczęścia – ciągnęła niewzruszona odpowiedzią kucharka – to cesarz najpewniej nie będzie chciał pani przyjąć!

Marie stała oparta o ścianę, jej serce biło jak szalone i nagle zrobiło się jej niedobrze. Żadna z kobiet nie zwracała na nią uwagi, a Jordan wyjaśniała kucharce, że łaskawa panienka życzy sobie kawę i ciasto, więc powinna się pośpieszyć.

– Łaskawa panienka musi cierpliwie poczekać, bo najpierw muszę nastawić wodę.

– Zawsze tak samo. To wy w kuchni się guzdracie, a ja zbieram reprymendy od łaskawej panienki.

Marie wydało się dziwne, że choć głosy kobiet są podniesione, to wydają się coraz cichsze. Prawdopodobnie gwizd zagłusza wszystkie inne dźwięki. Ale czy kucharka nie powiedziała właśnie, że najpierw musi nastawić wodę? Dlaczego więc czajnik już gwizdał?

– Guzdramy się? – usłyszała znów wyraźniej głos kucharki. – Przygotowałam obiad, do tego ciasto i kolację na dzisiejszy wieczór dla dwunastu osób. I to sama, bo przecież Gertie, ta głupiutka istota, uciekła. Gdyby mi Auguste tu i tak nie… Wielkie nieba! Święta Panienko! Teraz to masz babo placek!

Marie próbowała się wyprostować, ale było za późno. Szare i jasnobrązowe płytki kuchennej podłogi przybliżały się w zastraszającym tempie, a potem zapadła ciemność. Cicha i przyjemnie lekka. Pływała w tej bezgłośnej, delikatnej ciemności. Tylko głupie serce pukało i waliło, wstrząsając całym jej ciałem i sprawiając, że drżała. Nie mogła nic zrobić, żeby jej zęby nie szczękały, a dłonie się nie zaciskały.

– Tak, tego nam jeszcze brakowało. Epileptyczka. To już Gertie ze swoimi historiami miłosnymi była lepsza…

Marie nie miała odwagi otworzyć oczu. Zemdlała. Nie zdarzyło się jej to od czasu krwotoku. Czyżby znów pluła krwią? Boże, tylko nie to. Śmiertelnie się wtedy przestraszyła. Czysta krew wypływała jej z ust. Było jej przerażająco dużo. Tak dużo, że nie mogła ustać na nogach.

– Niech się pani natychmiast zamknie! – warknęła kucharka. – Dziewczyna jest wygłodzona, nic dziwnego, że zemdlała. Już, zabierz filiżankę.

Ktoś chwycił ją szorstkimi dłońmi pod ramiona i uniósł trochę do góry. Na ustach poczuła gładki, okrągły brzeg filiżanki, zapachniało kawą.

– Pij, dziewczyno. To postawi cię na nogi. Weź najpierw mały łyk.

Marie próbowała otworzyć oczy. Zobaczyła przed sobą szeroką, czerwoną twarz kucharki, brzydką i spoconą, ale dobroduszną. Za nią dostrzegła chudą, ciemną postać Jordan. Srebrna broszka odbijała się na tle czarnej bluzki, a na twarzy Jordan widać było niesmak.

– Po co ją pani dokarmia? Jeśli jest chora, panna Schmalzler ją odeśle. I dobrze. Bardzo dobrze. Jeśli zostanie, przyniesie nam nieszczęście. Wniesie ogromne nieszczęście do tego domu, ja to wiem…

– Nich pani zaleje herbatę, woda się gotuje.

– To nie jest moje zadanie!

Marie zdążyła wypić zaledwie kilka łyków kawy, ale już ta niewielka ilość sprawiła, że wracała do żywych, co chętnie by ukryła jeszcze przez chwilę. Nie mogła jednak oszukiwać tej miłej kucharki.

Na szczęście nie pluła krwią.

– No – mruknęła kobieta z zadowoleniem – jesteś z powrotem.

Marie zrobiło się niedobrze od mocnego, gorzkiego napoju. Opuściła głowę i uśmiechnęła się boleśnie.

– Już przechodzi… dziękuję za kawę.

– Poleż jeszcze chwilę. Jak będzie ci lepiej, dostaniesz coś porządnego do jedzenia.

Marie przytaknęła posłusznie, choć na myśl o bułce z masłem czy rosole żołądek podchodził jej do gardła. Obie kobiety położyły ją na drewnianej ławie, na której pracownicy siadali do jedzenia. Marie wstydziła się bardzo tego głupiego zasłabnięcia. Kobiety we dwie musiały ją podnieść i położyć na ławce. I jeszcze to gadanie Jordan, że Marie jest epileptyczką i przyniosła do domu nieszczęście. Ona chyba miała nie po kolei w głowie. Było zupełnie odwrotnie. To posiadłość jest naznaczona jakąś tragedią. Wyczuła to od razu i dało jej to do myślenia. Ostatnia szansa czy też nie, pod żadnym pozorem nie chciała tu zostać. Nie dla pieniędzy czy pochwał. A na pewno nie z powodu głupiej paplaniny Pappert.

– Co pani tam wyprawia? – wrzasnęła kucharka. – Woda w czajniku już od dawna wrze, aż para idzie w górę. Boże, dopomóż, teraz wszystko wykipi i łaskawa panienka mnie obarczy za wszystko odpowiedzialnością!

– Gdyby przyłożyła się pani do pracy jak należy, nic takiego by się nie wydarzyło. Robienie herbaty nie należy do moich zadań. Ja jestem pokojówką, a nie kuchtą!

– Kuchtą? Pani arogancja aż z pani bucha! Arogancja i głupota.

– Co tu się dzieje? – zabrzmiał jasny, czysty głos Auguste. – Łaskawa panienka już trzy razy prosiła o herbatę i zaczyna wpadać we wściekłość. A Jordan ma do niej natychmiast przyjść…

Marie spostrzegła, że blada twarz pokojówki stała się niemalże biała. Ona sama wreszcie mogła podnieść głowę, nudności minęły.

– Przeczuwałam, że tak właśnie będzie – wymruczała Jordan ponuro.

Gdy pośpiesznie wychodziła z kuchni, szeleszcząc spódnicą, skierowała wzrok na Marie. Wpatrywała się w nią jak w niebezpiecznego insekta.

2

Eleonore Schmalzler była dostojną kobietą. Czterdzieści siedem lat pracy w tej rodzinie sprawiło, że jej skronie przyprószyła siwizna, ale ramiona i plecy wciąż były proste, jak za najlepszych młodych lat. Na Pomorzu była pokojówką łaskawej panienki Alicii von Maydorn, a gdy ta wzięła ślub, Eleonore podążyła za swoją panią do posiadłości w Augsburgu. W gruncie rzeczy małżeństwo było mezaliansem. Johann Melzer był synem nauczyciela z prowincji. Zaczynał od zera i dorobił się fabryki. Szlacheckie pochodzenie Maydornów z czasem zaczęło tracić na znaczeniu. Dwaj synowie byli, co prawda, oficerami, ale skutkowało to jdynie tym, że posiadłość na Pomorzu była mocno zadłużona. A Alicia w dniu zaręczyn miała prawie trzydzieści lat, niewątpliwie była już starą panną. Miała sztywny staw skokowy – po niefortunnym upadku ze schodów w dzieciństwie – co zdecydowanie obniżało jej wartość jako kandydatki na żonę.

Początkowo Eleonore Schmalzler została zatrudniona jako gospodyni tylko na pewien czas. Alicia Melzer nie ufała ludziom z miasta, gdyż uważała, że dbają oni wyłącznie o własne korzyści, a nie o dobro domu. Zatrudniła nawet dwóch lokai i gosposię z miasta, ale odesłała ich po krótkim czasie. Natomiast Eleonore Schmalzler od pierwszego dnia zachowywała się wzorowo. Potrafiła połączyć głębokie przywiązanie do swojej pani z naturalną umiejętnością kierowania ludźmi. Ten, kto pracował w posiadłości, traktował to jako przywilej, na który trzeba było sobie zasłużyć uczciwością, pracowitością, dyskrecją i lojalnością.

Dochodziła godzina jedenasta. Łaskawa pani i panienka Katharina mogły wrócić lada moment. Pojechały z paniczem na dworzec – od kilku lat studiował on prawo na uniwersytecie w Monachium. Potem pani była umówiona z córką na wizytę u doktora Schleichera. Te wizyty trwały zazwyczaj pół godziny. Eleonore Schmalzler nie dostrzegała żadnych efektów leczenia, ale łaskawa pani pokładała w doktorze ogromne nadzieje. Już prawie osiemnastoletnia Katharina Melzer cierpiała z powodu bezsenności, nerwicy oraz silnych bólów głowy.

– Auguste!

Auguste ostrożnie otworzyła drzwi, trzymając w prawej ręce małą srebrną tacę, na której stały filiżanka z herbatą, dzbanuszek ze śmietanką i cukiernica.

– Tak, panno Schmalzler?

– Już jej lepiej? Jeśli tak, przyślij ją do mnie.

– Oczywiście, panno Schmalzler. Ona już doszła do siebie. Miła młoda dziewczyna, tylko strasznie wychudzona i nie ma też żadnych…

– Czekam, Auguste.

– Tak, już, panno Schmalzler.

Każdego pracownika należało traktować w sposób zależny od jego osobowości. Auguste była bardzo uczynna, ale niezbyt lotna. W dodatku miała tendencję do zbytniej gadatliwości. To zresztą z polecenia Eleonore Schmalzler przyjęto ją na pokojówkę. Auguste była osobą uczciwą i szczerze oddaną rodzinie. Bywały dziewczyny, które pracowały w fabryce po to, by flirtować z mężczyznami, i uciekały po kilku miesiącach. Auguste nigdy by tego nie zrobiła. Była zadowolona z pracy w posiadłości i bardzo dumna ze swojej posady.

Skrzypnęły drzwi, otworzyła je powoli nowa dziewczyna. Gospodyni zobaczyła chudą, bladą twarz z ogromnymi ciemnymi oczami. Ciemne włosy splecione w warkocz, z którego wymykały się pojedyncze kosmyki. A więc to ona. Marie Hofgartner, osiemnaście lat. Sierota. Prawdopodobnie była dzieckiem pozamałżeńskim. Do drugiego roku życia wychowywała ją matka, a po jej śmierci zabrano ją do Sierocińca Siedmiu Męczennic. Gdy miała trzynaście lat, pracowała w domostwie na przedmieściach Augsburga, ale uciekła stamtąd po czterech tygodniach. Dwie kolejne próby uczynienia z niej pomocy domowej również się nie powiodły. Jako szwaczka u krawcowej wytrzymała rok, potem przez pół roku pracowała w fabryce włókienniczej Steyermanna. Trzy tygodnie temu dostała silnego krwotoku…

– Szczęść Boże, Marie – powiedziała przyjaźnie do drobnej, wynędzniałej istoty. – Dobrze się czujesz?

Brązowe oczy wpatrywały się w gospodynię tak intensywnie, że pod ciężarem tego wzroku poczuła się nieswojo. Albo ta dziewczyna była bardzo prostym, naiwnym stworzeniem, albo wręcz odwrotnie.

– Dziękuję, wszystko w porządku, panno Schmalzler.

Ta mała trzymała się naprawdę dzielnie. Nie należała do tych, które ciągle marudzą. Jeszcze przed chwilą leżała nieprzytomna na podłodze w kuchni – tak powiedziała Jordan – a teraz stała przed nią wyprostowana, jakby nic się nie stało. Jordan twierdzi, że sprowadzi do domu nieszczęście, ale ta kobieta często wygaduje podobne nonsensy. Eleonore Schmalzler nigdy nie opierała swoich sądów na opinii innych. Pozwalała sobie nawet – oczywiście w tajemnicy – dzięki bystremu umysłowi weryfikować decyzje państwa.

– To cudownie – odpowiedziała. – Potrzebujemy dziewczyny do pomocy w kuchni, a ty zostałaś polecona przez pannę Pappert. Pracowałaś już w kuchni?

Pytanie było tak naprawdę zbędne, bo Eleonore przejrzała wczoraj książeczkę pracy i rekomendacje dziewczyny, które posłaniec przyniósł wraz z jej rzeczami. Wzrok Marie powędrował w stronę kilku wysokich rzeźbionych krzeseł ustawionych w półkole oraz regału z książkami i dokumentami. Zatrzymał się również na zielonej, drapowanej zasłonie wiszącej w oknie. Pokój, w którym mieszkała gospodyni, był gustownie urządzony i wydawało się, że robi na małej duże wrażenie. Po chwili mrugnięciem powieki zdradziła, że dostrzegła na biurku gospodyni swoje papiery. Na jej twarzy widać było zastanowienie, o co tak naprawdę pyta ją ta kobieta. Przecież wszystko już przeczytała.

– Byłam trzy razy zatrudniona jako pomoc domowa. Musiałam gotować, prać, dostarczać jedzenie i opiekować się dziećmi. Poza tym w sierocińcu musieliśmy obierać warzywa, przynosić wodę i zmywać naczynia.

Z pewnością nie jest naiwna, może nawet jest zbyt sprytna. Eleonore Schmalzler nie lubiła, gdy pracownicy wykazywali się zbyt dużą inteligencją. Tacy ludzie myślą o własnych korzyściach, a nie o tym, co dobre dla domu. I są zdolni do czynienia zręcznych oszustw, jak pewien służący, wspominany przez nią z niechęcią do dziś, który przez lata kradł i sprzedawał drogie czerwone wino. Nawet jeszcze teraz wyrzucała sobie, że tak późno poznała się na tym oszuście.

– W takim razie szybko poznasz swoje obowiązki, Marie. Jako pomoc kuchenna będziesz przede wszystkim wykonywać polecenia pani Brunnenmayer, naszej kucharki. I musisz być posłuszna innym pracownikom. Oni też mogą zlecać ci różne zadania do wykonania. Mówię ci to wszystko, bo, z tego, co widzę, nie pracowałaś jeszcze w tak dużej posiadłości.

Popatrzyła badawczo na dziewczynę. Czy ona w ogóle słyszała, co powiedziałam? Wpatrywała się jak zaczarowana w rysunek węglem, oprawiony w ramkę, który wisiał nad biurkiem. Prezent od łaskawej panienki Kathariny, która w minionym roku na Boże Narodzenie obdarowała wszystkich pracowników własnoręcznie wykonanymi rysunkami. Na tym widać było hale fabryczne: dachy w kształcie trójkątów, oszklone od północnej strony.

– Podoba ci się ten obrazek? – zapytała prowokująco.

– Bardzo. To tylko kilka kresek, ale od razu widać, co przedstawia. Też chciałabym tak umieć.

W brązowych oczach małej dało się rozpoznać szczery podziw i tęsknotę. Przez chwilę nawet zagościł na jej twarzy ledwie dostrzegalny uśmiech. Gospodyni doskonale znała ten stan. Była wyczulona na niespełnione tęsknoty, marzenia, z którymi sama, mimo sześćdziesięciu lat, nie potrafiła się ostatecznie rozprawić. A dla spokoju ducha, koniecznego, by dobrze wykonywać pracę, nie było nic gorszego niż tego typu sentymentalizm.

– Rysowanie lepiej zostawić łaskawej panience. Ty, Marie, wiele się tutaj nauczysz. Przede wszystkim w kuchni, gdzie przygotowuje się jedzenie. Także w innych dziedzinach, szczególnie tych, które wiążą się ze służeniem państwu. Prowadzimy naprawdę duży dom. Często wydajemy obiady dla gości i urządzamy wystawne kolacje, a raz w roku bal. Organizacja wszystkich tych spotkań towarzyskich wymaga ścisłego przestrzegania pewnych zasad.

Wreszcie zauważyła cień zainteresowania na twarzy dziewczyny. Przy całym swoim sprycie wydawała się jednak dość naiwna i pogrążona w marzeniach. Z pewnością czyta powieści w odcinkach i wierzy, że życie składa się wyłącznie z romantycznych uniesień.

– Ma pani na myśli prawdziwy bal? Z tańcami, muzyką i wszystkimi pięknymi strojami?

– O takim właśnie mówię, Marie. Ty jednak nie zobaczysz zbyt wiele, bo twoje miejsce pracy jest na dole, w kuchni.

– Ale… kiedy będzie podawane jedzenie…

– W czasie najważniejszych spotkań jedzenie podają tylko mężczyźni. To też należy do zasad, których musisz się nauczyć. Przejdźmy teraz to kwestii praktycznych. Na początek otrzymasz stawkę dwadzieścia pięć marek za kwartał, a pieniądze będą wypłacone w dwóch ratach. Dziesięć marek po upływie miesiąca, reszta dwa miesiące później. Oczywiście tylko wtedy, jeśli się sprawdzisz.

Zamilkła na chwilę, żeby sprawdzić, jak dziewczyna odbiera jej słowa. Marie słuchała obojętnie. Nie wydawała się żądna pieniędzy. Cudownie. Od pomocy kuchennej nie oczekiwała niczego więcej.

– Dostaniesz dwie proste sukienki i trzy fartuchy. Musisz dbać, żeby były czyste i porządnie poskładane, a fartuchy nosić każdego dnia. Włosy masz mocno związywać i wkładać na nie czepek, ręce mają być zawsze czyste. Skarpety i buty chyba masz swoje. A jak jest z twoją bielizną? Pokaż no!

Dziewczyna rozwinęła mały tobołek i Eleonore Schmalzler przekonała się, że jest gorzej, niż przypuszczała. Gdzie się podziewają te wszystkie pieniądze, które są zbierane na sierociniec w czasie każdego święta? Dziewczyna miała dwie wytarte koszule, pantalony na zmianę, dziurawą wełnianą spódnicę i kilka par mocno wytartych skarpet. Butów na zmianę nie miała.

– Zobaczymy. Jeśli się sprawdzisz, Boże Narodzenie jest już niedługo.

Z okazji świąt służba dostawała prezenty, głównie materiały na ubrania, skórę na buty czy bawełniane skarpetki, a dla wyższych rangą pracowników były przewidziane również podarki od rodziny: zegarki, obrazy i tym podobne. Jeśli chodzi o tę małą – zakładając, że da sobie radę – będzie ich musiało być niemało. Potrzebowała także wełnianego płaszcza i ciepłej czapki. Gospodyni znów poczuła gniew na sierociniec. Dziewczyna nie ma nawet ciepłego szala, wszystko zrzucono na nowego pracodawcę.

– Spać będziesz na górze, na trzecim piętrze, tam są pomieszczenia dla pracowników. Zazwyczaj dwie kobiety śpią w jednym pokoju i ty swój będziesz dzielić z Marią Jordan.

Marie, która zawiązywała właśnie tobołek, znieruchomiała zdziwiona.

– Z Marią Jordan? Pokojówką, która nosi srebrną broszkę z wizerunkiem kobiecej twarzy?

Eleonore Schmalzler była świadoma, że Maria Jordan nie będzie najprzyjemniejszą współlokatorką. Jednakże w tej sytuacji Marie nie mogła mieć prawa do jakichkolwiek oczekiwań.

– Już ją poznałaś. Maria Jordan jest bardzo szanowaną osobą w tym domu. Przekonasz się, że pokojówki cieszą się wyjątkowym zaufaniem łaskawej pani, dlatego jej pozycja wśród innych pracowników jest dość wysoka.

Czasami nawet ona spoglądała z zazdrością na Jordan, która była nie tylko pokojówką łaskawej pani, ale służyła również obu panienkom. Eleonore Schmalzler sama była kiedyś pokojówką i wiedziała, jak bliskie relacje się wówczas nawiązuje. Gospodyni wyprostowała się i jej smukła postać wydała się jeszcze wyższa i bardziej okazała niż zazwyczaj.

– Niech mi pani wybaczy, ale za nic nie będę spała w jednym pokoju z Marią Jordan. Wolę już spać na poddaszu z myszami. Albo w kuchni. A w najgorszym razie nawet na antresoli.

Eleonore Schmalzler musiała mocno zacisnąć usta, żeby zachować spokój. Nigdy nie spotkała się z taką bezczelnością. Przychodzi taka obdarta i prawie zagłodzona istota z sierocińca, która może się pochwalić jedynie złymi świadectwami, i ośmiela się stawiać warunki. I chociaż do tej pory gospodyni współczuła tej małej, tak teraz była jedynie głęboko urażona jej arogancją. Ale to właśnie napisano we wszystkich opiniach na jej temat: wyniosła, bezczelna, zbuntowana, leniwa, nieposłuszna… Nie pisano jedynie, że jest podstępna. Ale to i tak wystarczyło, by Eleonore Schmalzler najchętniej odesłała ją do sierocińca. Niestety był pewien problem. Nie wiadomo dlaczego, ale łaskawa pani życzyła sobie, żeby koniecznie ją zatrudnić.

– To jest wykluczone – odpowiedziała krótko. – Jest coś jeszcze, Marie. Pewnie zauważyłaś, że panna Jordan również jest Maria. Dlatego w tym domu będziesz nosić inne imię, żeby nie powodować niepotrzebnego zamieszania.

Marie bardzo mocno zacisnęła sznurki tobołka, ściskała je tak mocno, że jej palce stały się niemalże sine.

– Będziemy cię nazywać Rosa – powiedziała gospodyni beztrosko.

W innych okolicznościach podałaby dziewczynie dwa lub trzy imiona do wyboru. Ta jednak nie zasłużyła sobie na takie względy.

– To byłoby wszystko, Roso. Idź teraz do kuchni, bo jesteś potrzebna do pomocy. Później Else pokaże ci pokój i da ci sukienki i fartuchy.

Odwróciła się i podeszła do okna, żeby odsunąć trochę zasłonę. Tak, to były one. Robert pomagał wysiąść łaskawej panience z samochodu, a pani była już na schodkach przed wejściem. Musiało się zrobić trochę cieplej, bo panienka zdjęła nawet płaszcz. Podała go Robertowi, który z wielkim oddaniem poświęcał się powierzonemu mu zadaniu. Panna Schmalzler westchnęła cicho. Będzie musiała porozmawiać z tym młodym człowiekiem. Jest zatrudniony jako szofer i lokaj, ale może naprawdę daleko zajść, może nawet zostanie kiedyś kamerdynerem. Ma tylko nadzieję, że te plotki na jego temat, które krążą wśród służby, nie są prawdziwe.

– Else! Powiedz kucharce, że państwo już wrócili. Niech przygotuje kawę i małą przekąskę.

– Tak, panno Schmalzler.

– Poczekaj. Weźmiesz jeszcze z pralni rzeczy dla nowej pomocy kuchennej i zaniesiesz do jej pokoju. Będzie mieszkać razem z Marią Jordan.

– Tak, panno Schmalzler.

Gospodyni wyszła na korytarz, żeby wydać kolejne polecenia. W związku z dzisiejszą uroczystą kolacją w kuchni panował okropny rozgardiasz. Wprawdzie Brunnenmayer była kucharką wybitną w swoim fachu, ale gdy miała dużo rzeczy na głowie, trudno było z nią wytrzymać. Teraz też zareagowała irytacją na polecenie przyniesione przez Else. Gospodyni przecież dobrze wie, że przekąski zawsze przygotowuje punktualnie.

Eleonore wróciła do swojego pokoju i tam – ku swojemu wielkiemu zaskoczeniu – zobaczyła Marie. Czy też Rosę, jak od teraz miała być nazywana.

– Czego tu jeszcze chcesz?

Dziewczyna stała z przewieszonym przez ramię tobołkiem, a jej oczy miały dziwny wyraz. Widać w nich było ból, ale również stanowczość.

– Bardzo mi przykro, panno Schmalzler.

Gospodyni spojrzała na nią poirytowana. Zupełnie nie rozumiała zachowania tej dziewczyny.

– Dlaczego ci przykro, Roso?

Marie wzięła głęboki oddech, jakby za chwilę miała przenosić ciężkie przedmioty. Uniosła nieco głowę i zmrużyła oczy.

– Chciałabym, żeby nazywano mnie moim własnym imieniem. Nazywam się Marie, a nie Maria jak panna Jordan. Poza tym będę pracować w kuchni i nie sądzę, żeby łaskawa pani kiedykolwiek mnie zawołała. Ona wzywa do siebie swoje pokojówki, a nie pomoc kuchenną. Nie można nas więc będzie pomylić.

Przedstawiała swoje argumenty cichym głosem, kiwając głową co jakiś czas. I mimo że mówiła cicho, robiła to płynie i bez wahania. Gospodyni pomyślała nawet, że w tym, co mówiła, było trochę racji. W obliczu takiej bezczelności, w żadnym wypadku jednakże by tego nie przyznała.

– Nie ty będziesz o tym decydować!

To była kropla, która przelała czarę goryczy. Ta dziewczyna po prostu chciała się wymigać od pracy. Szukała pretekstu, żeby móc wrócić do sierocińca i żyć na ich koszt, zamiast zarobić na własne utrzymanie.

– Czy pani tego nie rozumie? – mówiła Marie coraz bardziej podenerwowana. – To imię wybrali dla mnie rodzice. Długo się zastanawiali, zanim znaleźli je dla mnie. Marie. To jest dziedzictwo, które mi pozostawili. Dlatego nie będę nosić żadnego innego imienia.

W tych słowach słychać było rozpaczliwą determinację i Eleonore Schmalzler posiadała wystarczającą wiedzę na temat natury ludzkiej, żeby wiedzieć, że dziewczyna nie kierowała się ani chęcią uchylenia się od pracy, ani bezmyślnym uporem. Wydało się jej to nawet wzruszające. I to niezależnie od tego, że ta mała z pewnością to sobie po prostu wydumała. Jej rodzice! Była nieślubnym dzieckiem i prawdopodobnie ojciec nigdy nie widział jej na oczy. Tą upartą istotą niełatwo będzie kierować – tyle gospodyni wiedziała na pewno. Najchętniej więc odesłałaby ją, skąd przyszła. Ale nie takie było życzenie pani.

– No dobrze – powiedziała, zmuszając się do uśmiechu. – Spróbujemy najpierw używać twojego prawdziwego imienia.

– Tak, bardzo bym o to prosiła, panno Schmalzler.

Cieszyła się swoim zwycięstwem? Nie, wydawało się, że jedynie poczuła ogromną ulgę. Po kilku sekundach dodała jeszcze:

– Bardzo dziękuję.

Zrobiła jeszcze coś w rodzaju płytkiego ukłonu, odwróciła się i poszła do kuchni. Gospodyni usłyszała po chwili ledwie tłumione westchnienie. Ten jej duch przekory musi zostać złamany. Łaskawa pani też go dostrzeże.

CIĄG DALSZY DOSTĘPNY W PEŁNEJ, PŁATNEJ WERSJI