Tytuł oryginału

BELEF, DOUBT, AND FANATICISM: IS IT ESSENTIAL TO HAVE SOMETHING TO BELIEVE IN?

Redakcja

Krystyna Podhajska

Korekta

Igor Mazur

Projekt okładki

Pola Raplewicz & Daniel Rusiłowicz RM Projekt

Zdjęcie na okładce

© Willyam Bradberry / Shutterstock

Redaktor prowadzący

Anna Brzezińska

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej publikacji nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych bez uprzedniej zgody właściciela praw.

Copyright © 2012 by OSHO International Foundation, Switzerland. www.osho.com/copyrights

Copyright © for Polish edition by Wydawnictwo Czarna Owca

2016 Copyright © for Polish translation by Bogusława Jurkevich

Materiał zawarty w tej książce pochodzi z różnych wystąpień publicznych Osho. Wszystkie wykłady Osho zostały wydane w całości w formie książkowej i są również dostępne w postaci oryginalnych nagrań. Nagrania dźwiękowe i pełny zbiór tekstów można znaleźć w internecie: OSHO Library, www.osho.com

OSHO jest zarejestrowanym znakiem handlowym Osho International Foundation, www.osho.com/trademarks

Wydanie I

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy plik jest objęty ochroną prawa autorskiego i zabezpieczony znakiem wodnym (watermark).

Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku. Rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody właściciela praw jest zabronione.

ISBN

Wydawnictwo Czarna Owca Sp. z o.o.
ul. Alzacka 15a, 03-972 Warszawa
www.czarnaowca.pl
Redakcja: tel. 22 616 29 20; e-mail: redakcja@czarnaowca.pl
Dział handlowy: tel. 22 616 29 36; e-mail: handel@czarnaowca.pl
Księgarnia i sklep internetowy: tel. 22 616 12 72; e-mail: sklep@czarnaowca.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.

Wstęp

Prawda wyzwala. I na tym koniec. Cała reszta wytwarza przywiązanie, jest obciążeniem. Prawdy nie można odnaleźć dzięki wysiłkom intelektu, ponieważ ona nie jest teorią, lecz wynika z doświadczenia. Aby ją poznać, musisz jej doświadczyć – i dlatego miliony ludzi popełniają błąd. Sądzą, że jeśli będą uparcie wierzyć, pozwoli im to dotrzeć do prawdy. A przecież wiara nie jest prawdą. Jest jedynie teorią na temat prawdy, bo słowa, księgi, doktryny ani dogmaty nie zawierają prawdy. Ten, kto uparcie wierzy, przypomina człowieka, który czyta książkę kucharską i liczy na to, że tak zaspokoi głód. Niestety, pozostaje głodny.

Prawda to pokarm. Należy go przetrawić, przyswoić; trzeba pozwolić, żeby przeniknęła do krwi, żeby była w każdym uderzeniu serca. Prawda musi przeniknąć do twojego wnętrza, musi się stać częścią ciebie. Wiara nigdy nie zostanie zasymilowana; jest czymś zewnętrznym w stosunku do ciebie.

Możesz być hinduistą, ale hinduizm pozostanie jedynie koncepcją intelektualną. Możesz być chrześcijaninem czy muzułmaninem, ale to nie jest część twojej istoty. W głębi ciebie czai się wątpliwość.

Słyszałem taką historię:

Titow, rosyjski astronauta, wrócił z lotu w kosmos. W prywatnej rozmowie Chruszczow zapytał go, czy widział tam kogoś. Podobno Titow odpowiedział:

– Tak. Naprawdę ujrzałem Boga.

Chruszczow na to:

– Wiedziałem. Znasz jednak nasze zasady: nie mów o tym nikomu.

Jakiś czas potem Titow spotkał się z patriarchą Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Patriarcha zapytał go, czy widział kogoś w kosmosie. Titow zgodnie z poleceniem Chruszczowa odpowiedział:

– Nie. Nikogo tam nie było.

Patriarcha na to:

– Wiedziałem. Znasz jednak nasze zasady: nie mów o tym nikomu.

Jakakolwiek jest twoja wiara, towarzyszą jej wątpliwości. Wątpienie jest w centrum, wiara schodzi na bok. Twoje życie jest zasadniczo uwarunkowane przez wątpliwości, nie przez wiarę. Możesz być komunistą, ale gdzieś w głębi ciebie tkwią wątpliwości. Możesz być katolikiem, chrześcijaninem, teistą… Wątpliwości cię nie opuszczają.

Poznałem wiele osób należących do przeróżnych Kościołów i sekt. Wszystkie te osoby miały takie same wątpliwości. Niewiara nie może być hinduistyczna, chrześcijańska ani islamska. Nie może być ani komunistyczna, ani antykomunistyczna. Niewiara jest czysta – jest po prostu niewiarą. Czystej niewierze potrzebne jest czyste zaufanie.

Czysta niewiara nie zostanie zniszczona przez koncepcje, wierzenia, teorie, filozofie, wszystko jedno: hinduistyczne, chrześcijańskie, islamskie. Co zatem można zrobić z niewiarą?

Prawdziwy poszukiwacz nie szuka wsparcia w żadnych wierzeniach. Pragnie dotrzeć do leżącego bardzo głęboko centrum siebie, w którym nie ma już wątpliwości. Zrozum to. Musisz wejść głęboko, tak głęboko, żeby znaleźć się w centrum. Wtedy wątpliwości przemieszczą się na pobocze. Ludzie tego nie robią. Kurczowo trzymają się swojej wiary, znajdującej się na poboczu – zwątpienie pozostaje wtedy w centrum. Trzeba wiarę i zwątpienie zamienić miejscami.

Nie martw się tym, że wątpisz. Pomiń to. Niech sobie będzie! Nie przykrywaj się wiarą, nie bądź strusiem. Zmierz się z wątpliwościami, wejdź głębiej niż tam, gdzie one się zgromadziły. Wtedy nastąpi taka chwila… W najgłębszym miejscu, w samym centrum ciebie, jest tylko i wyłącznie życie. Kiedy dotrzesz do tego miejsca, dotkniesz go, wątpliwości staną się czymś na marginesie. Łatwo je będzie odrzucić. Żeby to zrobić, nie potrzebujesz chwytać się żadnej wiary. Po prostu zobaczysz, jaka to głupota, jaka niedorzeczność. Dostrzeżesz, jak niszczące dla twojego życia są wątpliwości, jak systematycznie kruszą twoją istotę, jak bardzo są trujące. Jeśli jednak poprzestaniesz na przekonaniu się o tym, jak wątpliwości cię zatruwały, jak nie pozwalały ci prawdziwie się radować, stracisz wielką okazję. Odrzuć wątpliwości, niewiarę. Nie musisz jej zamieniać na jakąś wiarę.

Człowiek ufny nie musi wierzyć – on po prostu ufa, bo poznał piękno życia. Poznał jego wieczność i ponadczasowość. Zrozumiał, że to w nim znajduje się Królestwo Boga. Stał się królem, i to nie w zwykłym znaczeniu tego słowa, ponieważ królestwo, które znajduje się w świecie zewnętrznym, jest królestwem ułudy. Możesz być królem, ale najwyżej karcianym albo angielskim. Żadna wartość, tylko substytut, napuszony symbol bez znaczenia. Prawdziwe królestwo znajduje się wewnątrz. Najbardziej zdumiewające jest to, że nosisz je w sobie zupełnie nieświadomy, nie wiesz, jakie skarby posiadasz i jakie jeszcze możesz posiąść.

Religia nie jest poszukiwaniem wiary. Religia to wkładanie wysiłku w poznanie najgłębszych pokładów własnej istoty, w dotknięcie głębi własnej egzystencji. Doświadczenie głębi własnej egzystencji jest tym, co określamy słowem prawda. Jest doświadczeniem egzystencjalnym.

1. Wiara nie daje odpowiedzi

Pragnąłbym, żebyście wszyscy stali się gnostykami. Żebyście doznali takiego poziomu doświadczania, kiedy zdarzają się rzeczy nie do opisania, bo język zostaje o całe lata świetlne w tyle, kiedy to, co przeżywacie, nie daje się w żaden sposób skonceptualizować.

Nie można stwierdzić, że Bóg jest, ani nie można stwierdzić, że Boga nie ma. Nie możesz powiedzieć, że nie wolno tak mówić. Możesz po prostu zachować milczenie. Ci, którzy rozumieją milczenie, zrozumieją odpowiedź. Możesz pomóc ludziom dojść do milczenia – to właśnie robią gnostycy. Można to nazwać medytacyjnością, uważnością – to jedynie nazwy, nadrzędną wartością jest bowiem zachowanie absolutnej ciszy, takiej, że nic się w tobie nie porusza, nic nie drży. W takim stanie dostępujesz boskości. Boskość jest wtedy wszędzie – w tobie, poza tobą…

Czy wierzysz w Boga?

Nie wierzę w wierzenia. To musi być jasne od samego początku. Nikt mnie nie pyta: „Wierzysz w słońce? Wierzysz w księżyc?”. Nikt nie zadaje takich pytań. Spotkałem miliony ludzi, odpowiadałem na ich pytania przez trzydzieści lat. Nikt nie pyta: „Wierzysz w kwiat róży?”. Nie ma takiej potrzeby: widać, czy kwiat róży istnieje, czy nie istnieje. Fikcja wymaga wiary, fakty – nie.

Bóg jest największą fikcją, jaką stworzył człowiek; dlatego musisz w niego wierzyć. A dlaczego człowiek musiał stworzyć tę fikcję? Zapewne istnieje jakaś wewnętrzna potrzeba, którą ta fikcja ma zaspokoić. Ja nie mam takiej potrzeby, więc nie mam również takiego problemu. Pozwólcie jednak, że wyjaśnię wam, dlaczego ludzie zawsze wierzyli w jakiegoś Boga.

Jedną z najważniejszych rzeczy, które należy wiedzieć o umyśle ludzkim, jest to, że zawsze usiłuje on znaleźć znaczenie życia, nadać życiu znaczenie. Jeśli życie nie ma znaczenia, czujesz nagle… po co właściwie tu jesteś? Po co w ogóle żyć, po co oddychać? Dlaczego miałbyś jutro rano wstawać i podążać tą samą wytartą ścieżką: herbata, śniadanie, ta sama żona, te same dzieci, taki sam bezmyślny pocałunek dla żony przed wyjściem? Potem to samo biuro, ta sama praca aż do wieczora i znudzony, znużony wracasz do domu. Po co to wszystko robisz? Umysł zadaje pytanie: Czy to ma jakieś znaczenie, czy po prostu wegetujesz?

Człowiek szukał więc znaczenia. Stworzył Boga jako fikcję, która nadaje znaczenie. Świat bez Boga wydaje się przypadkowy. Mądry Bóg stworzył świat po to, żebyś mógł wzrastać, rozwijać się, robić inne rzeczy. Usuń Boga, a świat stanie się przypadkowy, nieważny. Umysł ma wrodzoną niezdolność do życia pozbawionego sensu, toteż wymyśla przeróżne fikcje: Boga, nirwanę, niebo, raj, życie po życiu – tworzy cały system. System ten jest fikcyjny i służy jedynie zaspokojeniu pewnych potrzeb psychicznych.

Nie mogę powiedzieć, że Bóg istnieje, tak jak nie mogę powiedzieć, że Bóg nie istnieje. Pytanie o to, czy wierzę w Boga, nie ma dla mnie znaczenia. Jest wyimaginowane. Moje zadanie polega na czymś zupełnie innym.

Moje zadanie polega na tym, by uczynić twój umysł tak dojrzałym, żeby pięknie sobie radził z życiem, które nic nie znaczy.

Jakie znaczenie ma róża albo obłok płynący po niebie? Nie mają znaczenia, ale jest w nich tyle piękna. Nie ma znaczenia – rzeka płynie i jest w tym tyle radości, że doszukiwanie się znaczenia jest niepotrzebne! Gdyby człowiek był zdolny do życia bez dopatrywania się znaczenia, z chwili na chwilę, pięknie, błogo, zupełnie bez powodu… Wystarczy oddychać! O co miałbyś pytać i w jakim celu? Dlaczego usiłujesz z życia zrobić biznes?

Nie wystarcza ci miłość? Czy musisz pytać, jakie znaczenie ma miłość? A jeśli miłość nie ma znaczenia, to oczywiście twoje życie staje się pozbawione miłości. Zadajesz niewłaściwe pytanie. Miłość sama w sobie jest wystarczająca. Nie musi mieć jakiegoś znaczenia, by być piękna, radosna. Jakie znaczenie mają ptaki śpiewające o poranku? Moim zdaniem cała egzystencja jest pozbawiona znaczenia. Im bardziej milczący się staję, im bardziej zestrajam się z egzystencją, tym jaśniej widzę, że nie ma żadnej potrzeby nadawania znaczenia. To, co jest, jest wystarczające.

Nie twórz fikcji. Kiedy stworzysz jedną fikcję, musisz stworzyć setki kolejnych fikcji, które będą nadawać jej wiarygodność, bo nie ma ona wsparcia w rzeczywistości.

Na przykład są religie, których wyznawcy wierzą w Boga, i są takie, w których wyznawcy nie wierzą w Boga. Bóg nie jest więc konieczny do tego, by istniała religia. Buddyzm nie polega na wierze w Boga, dźinizm nie polega na wierze w Boga. Spróbuj to zrozumieć, bo na Zachodzie ludzie mają z tym problem. Znają tylko trzy religie: chrześcijaństwo, judaizm i islam. Każda z nich polega na wierze w Boga. Nie wiedzą o Buddzie – on nigdy nie wierzył w Boga.

Znam pewną wypowiedź Herberta G. Wellsa o Gautamie Buddzie. Powiedział: „Jest on największym bezbożnikiem, a jednocześnie jest najbardziej religijny”. Człowiek bezbożny, ale religijny? Myślicie, że to sprzeczność? Nie ma w tym żadnej sprzeczności. Budda nigdy nie wierzył w Boga, nie było takiej potrzeby. Czuł się tak spełniony, że to spełnienie otaczało go niczym zapach. Mahawira nigdy nie wierzył w Boga, a jego życie było tak religijne, jak to tylko możliwe.

Kiedy mówię, że Bóg jest fikcją, proszę, nie zrozumcie mnie opacznie. Bóg jest fikcją, ale religijność nie jest fikcją, jest wartością. „Bóg” jest osobą – i na tym polega fikcja; nie ma Boga siedzącego w niebiosach, który kiedyś stworzył świat. Czy sądzicie, że Bóg stworzyłby ten bałagan, który nazywacie światem? To co by zostało dla diabła? Jeśli ktoś stworzył taki świat, to zapewne diabeł, nie Bóg.

Fikcja, ta stara fikcja, powtarzana miliony razy staje się prawdą. Była powtarzana tak często, że nie zastanawiacie się nawet nad tym, jaki świat stworzył Bóg, jakiego człowieka stworzył Bóg. Ta wściekła ludzkość… W ciągu trzech tysięcy lat ludzie wywołali pięć tysięcy wojen. To ma być stworzone przez Boga? I nadal człowiek przygotowuje się do totalnej, samobójczej, najstraszniejszej wojny. Stoi za tym „Bóg”.

Nawet bardzo głupie fikcje mogą się zamienić w rzeczywistość, kiedy zaczniesz w nie wierzyć! Bóg stworzył świat – chrześcijanie myślą, że stało się to dokładnie cztery tysiące cztery lata przed Chrystusem. Oczywiście, zapewne był to poniedziałkowy poranek, pierwszy dzień stycznia. Myślę, że tak było, bo tak mówi Biblia. Mamy dowody, tysiące dowodów, że Ziemia ma miliony lat. Odnaleźliśmy szczątki zwierząt sprzed milionów lat, ludzkie szczątki sprzed całych tysiącleci. A co na ten temat powiedział ostatni papież? Powiedział: „Świat został stworzony dokładnie w sposób opisany w Biblii”. Cztery tysiące cztery lata przed Chrystusem, to znaczy sześć tysięcy lat temu.

Przeczy temu mnóstwo faktów. W Indiach znaleźliśmy miasta założone ponad siedem tysięcy lat temu. Jak potwierdzają badania naukowe, niektóre Wedy powstały co najmniej dziesięć tysięcy lat temu. Jak twierdzą hinduiści, mają one dziewięćdziesiąt tysięcy lat, ponieważ zawierają informacje o gwiazdozbiorach, które powstały w tamtych czasach.

Co powiedział ostatni papież? Powiedział: „Bóg stworzył świat i wszystkie te rzeczy. Jest wszechmogący, cztery tysiące cztery lata przed Chrystusem stworzył świat razem z kośćmi zwierząt, które pochodzą sprzed milionów lat”. Dla Boga wszystko jest możliwe! Jedna fikcja, którą musisz wspierać inną fikcją, i tak dalej, aż dojdziesz do absurdu. Ale po co? Ludzkość zadaje sobie to pytanie wciąż na nowo.

Uzasadnienie jest niezwykle proste. Widzisz ziemski dzban. Wiesz, że sam się nie ulepił; musiał go ulepić garncarz. To prosty argument, którego używają wszystkie religie: żaden ziemski dzban nie może powstać sam z siebie, lecz potrzebuje garncarza, który go ulepi; ten ogromny wszechświat potrzebuje stwórcy. I to zadowala proste ludzkie umysły. Nie może jednak zadowolić tych racjonalnych, bardziej wyrafinowanych.

Jeśli twierdzisz, że wszechświat potrzebuje stwórcy, nie unikniesz pytania o to, kto stworzył Boga. I wtedy wpadasz w reductio ad absurdum (sprowadzenie do niedorzeczności – przyp. tłum.). Bóg numer jeden stworzył Boga numer dwa, Bóg numer dwa – Boga numer trzy, ten z kolei – Boga numer cztery i tak bez końca. Nie chcę kontynuować tego absurdu. Lepiej powstrzymać pierwszą fikcję, w przeciwnym razie będzie się rozsiewać nasiona kolejnych fikcji.

Twierdzę, że istnienie samo w sobie jest wystarczające, nie potrzebuje stwórcy. Samo się stwarza.

Zamiast więc pytać mnie, czy wierzę w Boga, powinieneś zapytać mnie, co jest dla mnie substytutem Boga stworzyciela. Moim substytutem jest egzystencjalna energia tworzenia. I według mnie bycie kreatywnym jest najważniejszą cechą religijności.

Jeśli napiszesz piosenkę, jeśli skomponujesz muzykę, jeśli założysz ogród, jesteś religijny. Chodzenie do kościoła jest głupie, założenie ogrodu jest cudownie religijne. Dlatego moja wspólnota, moja praca jest dla mnie praktykowaniem religijności. Modlimy się, tworząc. W żaden inny sposób. Dla mnie Bogiem jest tworzenie. Będzie jednak lepiej, jeśli pozwolicie, że słowo „Bóg” zamienię na „boskość”, ponieważ nie chciałbym być źle zrozumiany. Nie ma takiej osoby jak Bóg, jest ogromna energia – eksplodująca, nieskończona, rozprzestrzeniająca się. Ta eksplodująca, nieskończona, rozprzestrzeniająca się energia, ta kreatywność jest boskością.

Wiem to, nie muszę w to wierzyć. „Spróbowałem” – nie „wierzę”. Dotykałem, wdychałem, poznałem to za pośrednictwem głębi swojej istoty. I to jest tak samo w tobie jak we mnie. Po prostu spójrz do swojego wnętrza. Wystarczy obrócić się o sto osiemdziesiąt stopni i poznasz prawdę. Wtedy nie szukasz wierzeń. Jedynie ślepcy wierzą w istnienie światła. Ci, którzy mają oczy… nie wierzą w istnienie światła, lecz po prostu je widzą.

Nie chcę, żebyś wierzył w cokolwiek. Chcę, żebyś miał oczy. Kiedy masz oczy, dlaczego miałbyś poprzestać na wierzeniu – niczym ślepiec? Przecież nie jesteś ślepcem. Być może masz tylko zamknięte oczy. Być może nikt ci nie powiedział, że możesz je otworzyć. Żyjesz w ciemności i w ciemności zadajesz pytanie: Czy światło istnieje?

Przypomniała mi się krótka historia z życia Gautamy Buddy. Otóż pewien ślepiec miał bardzo logiczne podejście do życia. Tak logiczne, że cała jego wioska, wszyscy pandici, mieli go serdecznie dość. Nie byli w stanie udowodnić mu istnienia światła. Wszyscy je widzieli, tylko ślepiec nie. Powiedział:

– Wszystkiego, co istnieje, można dotknąć. Przynieście mi światło, chciałbym go dotknąć. Wszystko, co istnieje, można uderzyć tak, że wyda dźwięk. Chciałbym usłyszeć dźwięk, który wydaje światło. Jeśli ma ono jakikolwiek zapach, dajcie mi je powąchać. Jeśli ma smak, chciałbym go skosztować. Te cztery rzeczy mogą mnie przekonać.

Nie można spróbować smaku światła, nie wyda ono dźwięku, nie ma zapachu i nie można go dotknąć. Ale ślepy logik śmiał się i mówił:

– Chcecie mi udowodnić, że jestem ślepy, i dlatego stworzyliście fikcję, którą nazywacie światłem. Nie ma światła. Wszyscy jesteście tak samo ślepi jak ja; sami się okłamujecie.

Niedaleko wioski przechodził Gautama Budda, więc jej mieszkańcy pomyśleli, że skorzystają z tej okazji. Zaprowadzili ślepca do Buddy. Liczyli na to, że on im pomoże. Budda wysłuchał ich opowieści i powiedział:

– Ślepiec ma rację. To wy się mylicie. On potrzebuje nie waszych argumentów, tylko lekarstwa, które przywróci mu wzrok. Przyprowadziliście go do niewłaściwej osoby. Zabierzcie go do lekarza.

Budda miał swojego osobistego doktora, którego przydzielił mu wielki król Bimbisara, aby troszczył się o jego ciało. Powiedział więc:

– Nie musicie daleko szukać dobrego lekarza, bo jeden z nich mi towarzyszy. Zaprowadźcie ślepca do niego.

Zostawił lekarza w wiosce i poszedł dalej. Za trzy miesiące ślepiec przejrzał na oczy – miał jedynie niegroźną chorobę. Jego oczy pokrywała błona i lekarz ją usunął. Przyszedł do Buddy rozradowany:

– Gdyby nie zaprowadzili mnie do ciebie, przez resztę życia uważałbym, że światło nie istnieje, a oni nie byliby w stanie udowodnić mi, że jest inaczej.

Nie można ani potwierdzić, że boskość istnieje, ani zaprzeczyć jej istnieniu. To coś, czego możesz doświadczać.

Zapewne cię to zdziwi, ale słowa „medycyna” i „medytacja” mają wspólny rdzeń. Medycyna leczy ciało, medytacja leczy twoją istotę, twoje wnętrze.

Doświadczam boskości wszędzie wokół siebie, bo nic innego nie istnieje. Nie ma Boga. A jeśli chcesz doświadczać boskości – wystarczy chwila medytacji, odsunięcie myśli i pozostanie uważnym. Jeśli jesteś uważny, twoje myśli zaczynają opadać jak liście jesienią. Gdy pozostanie sama uważność i nie będzie żadnej myśli, odnajdziesz swój własny język i poczujesz to, o czym mówię. Dopóty, dopóki tam nie dotrzesz, nie wierz mi, nie wierz nikomu, bo wiara może się stać żebraczką. Możesz zadowolić się wiarą i nigdy nie podejmiesz próby doświadczenia boskości.

Niedawno dowiedziałem się, że prezydent Reagan chce wprowadzić minutę ciszy w każdej szkole, uczelni i instytucji. Pomysł jest doskonały, ale nie wiem, czy Reagan rozumie, co oznacza minuta ciszy. Zapewne ma na myśli minutę milczenia, niemówienia. Niemówienie nie oznacza ciszy. Możesz nic nie mówić, możesz nic nie robić, ale wewnątrz ciebie kołaczą się tysiące myśli. Dzień i noc trwa gonitwa myśli. Chciałbym zaproponować Reaganowi, aby spróbował minuty prawdziwej ciszy. Prawdziwa cisza oznacza, że przez minutę przez ekran świadomości nie przesuwają się żadne myśli. To niełatwe. To nawet jedna z najtrudniejszych rzeczy na świecie. Ale może ci się udać, jeśli próbujesz…

Jeżeli to potrwa minutę – wystarczy. Jeśli przez minutę możesz być w stanie, w którym nie pojawia się żadna myśl… Pracuję nad tym przez całe życie: uczę ludzi zachowywać ciszę. Niektórzy patrzyli na zegarek; trudno było im wytrzymać bez żadnych myśli przez dwadzieścia sekund. Minuta wydawała się im za długa. Jedna myśl goniła drugą… „Aha! Już dwadzieścia sekund”. Koniec – myśl się pojawiła.

Jeśli umiesz zachować ciszę przez minutę, opanowałeś pewną sztukę. Możesz teraz zachować ciszę przez dwie minuty, bo to jest to samo – pierwsza minuta nie różni się od drugiej. Możesz zachować ciszę przez trzy minuty – wszystkie minuty są takie same. Musisz po prostu usiąść z zamkniętymi oczami i zacząć obserwować swoje myśli. Na początku będzie to jak ruch w godzinach szczytu, ale powoli ulice zaczną pustoszeć. Coraz mniej aut, coraz mniej myśli, coraz mniej ludzi. Przerwy bez myśli się wydłużą. Jeśli będziesz konsekwentnie próbować co dzień przez trzy miesiące, na pewno w końcu będziesz w stanie trwać minutę w ciszy.

Nie wiem, czy prezydent Reagan kiedykolwiek tego próbował, bo żaden człowiek, który zna smak ciszy, nie będzie próbował zostać prezydentem kraju, nie będzie politykiem. To nie jest dla medytujących, to jest dla przeciętniaków, wszelkiego rodzaju głupców i idiotów.

Zanim Reagan stał się prezydentem, miał małpę… W dniu, w którym wybrano go na prezydenta, jeden z moich amerykańskich sannjasinów przyniósł mi jego zdjęcie z małpą i powiedział:

– Reagan został dziś ogłoszony prezydentem. Jak to skomentujesz?

Przez dłuższy czas przyglądałem się zdjęciu. Sannjasin wyglądał na zaskoczonego.

– O co chodzi? Czemu tak się przyglądasz? – zapytał.

– Zastanawiam się, kto jest Reaganem, a kto małpą na tym zdjęciu. Które z nich zostało prezydentem?

Zaśmiał się i wskazał mi palcem Reagana. Pamiętam, że powiedziałem:

– Byłoby lepiej, gdyby małpa została prezydentem.

Na pewno Moskwa zrobiłaby wkrótce to samo. Rosjanie nie chcieliby zostać w tyle za Ameryką i wybraliby małpę na swojego przywódcę. I jedna rzecz jest absolutnie pewna – z małpą w Białym Domu i małpą na Kremlu świat nie musiałby obawiać się trzeciej wojny światowej, która zniszczy całą ludzkość i wszelkie przejawy życia na Ziemi.

Politycy to małpy. Tak naprawdę, niech mi małpy wybaczą, politycy są od nich gorsi.

Pomysł z minutą ciszy jest jednak bardzo dobry. Raz na jakiś czas nawet w umyśle polityka pojawia się dobry pomysł. Jeśli Reagan naprawdę chce wprowadzić minutę ciszy, mogę zapewnić mu ludzi, którzy na uniwersytetach, w szkołach i instytucjach będą uczyć tego, jak zachować ciszę. Mogę rozesłać swoich sannjasinów po Ameryce, żeby uczyli bycia w ciszy.

Przeżyłem szok, kiedy usłyszałem wypowiedziane przez ciebie zdanie, że Bóg nie istnieje. Zrodziło się we mnie pytanie: Jak mogłaby istnieć religia bez Boga? Czyż Bóg nie jest centrum, a religia jego otoczeniem?

Całe szczęście, że przeżyłeś szok. To dowodzi twojej inteligencji. Miliony ludzi na ziemi zatraciły umiejętność bycia w szoku. Ludzie są od wieków hipnotyzowani, warunkowani w taki sposób, że szok nie ma do nich dostępu. Wszystkie religie, tak zwane religie, pseudoreligie robią tylko jedno: amortyzują szok. Moim zadaniem jest zabrać amortyzatory i sprawić, że znowu będziesz wrażliwy, dzięki czemu będziesz wątpił, zadawał pytania, dociekał.

Kto wątpi aż do końca, ten dociera do odpowiedzi. Kto docieka aż do końca, ten zdobywa wiedzę. Ci, którzy wierzą bez podawania w wątpliwość, bez stawiania pytań, bez dociekania, pozostają ciemni, martwi, głupi. Gratuluję ci więc tego szoku; to dobry początek. Człowiek głupi byłby wściekły, nie – zszokowany. Natychmiast stałby się wrogiem; nie byłby w szoku. Doznanie szoku oznacza, że wciąż jest w tobie coś żywego, że kapłani, politycy, nauczyciele nie odnieśli w twoim przypadku całkowitego sukcesu. Może pozostało jakieś otwarte okno? Dlatego jesteś zszokowany. A czy dostrzegasz, jakiego cudu dokonał ten szok? Natychmiast pojawiło się w tobie bardzo ważne pytanie.

Twoje pytanie nie jest wynikiem złości ani poirytowania. Jest to pytanie ważne, inteligentne, o wielkiej doniosłości: „Jak może istnieć religia bez Boga?”. Przez całe wieki mówiono, że Bóg stanowi centrum religii, że religia powstaje wokół Boga. Jest to absolutne kłamstwo. Religia nie ma nic wspólnego z Bogiem. Ma natomiast wiele wspólnego z tobą, twoją świadomością, twoją istotą.

Pytasz, jak mogłaby istnieć religia bez Boga. Jeśli nadal będziesz dociekał, pewnego dnia zapytasz mnie o to, jak może istnieć religia z Bogiem. Chciałbym, żebyś właśnie nad tym się zastanawiał… Jak może istnieć religia z Bogiem?

Bóg jest wyobrażeniem najwyższego dyktatora, najważniejszego Adolfa Hitlera.

Stworzył świat, bo miał taki kaprys – nie było innego powodu. Zacznijmy od tego, że ani jedna religia nie wyjaśnia, po co Bóg stworzył świat – ten zły, obrzydliwy, wstrętny świat. Ani po co stworzył ludzkość, którą religie obwołały najwyższym przejawem boskiego dzieła stworzenia. Bóg stworzył człowieka na swój obraz i podobieństwo – czy może istnieć coś lepszego? A co wyprawia człowiek? W ciągu trzech tysięcy lat wywołał pięć tysięcy wojen! Cała historia jest historią mordów, gwałtów i zbrodni dokonywanych w imię Boga. Miliony ludzi zabito, spalono żywcem – w imię Boga. Czy naprawdę Bóg stworzył człowieka na swój obraz i podobieństwo?

To mówi coś na temat Boga. Jeśli jesteśmy obrazem Boga, to jaki musi być ten Bóg? Jeśli Adolf Hitler i Józef Stalin, i Benito Mussolini, i Mao Zedong są jedynie kopiami, to jaki musi być oryginał? Naprawdę straszny!

Jeśli Bóg stworzył ten świat, człowieka, to wszystko, powinny być na tym widoczne oznaki boskości, jakaś boska sygnatura. Nie ma jej. Jeśli Bóg nie potrafi czytać ani pisać, to niechby chociaż zostawił odcisk palca. Wydaje się, że nigdzie nie zostawił żadnego znaku. Bardziej prawdopodobne jest, że to wszystko stworzył diabeł, dziewięćdziesiąt dziewięć procent dowodów właśnie na to wskazuje.

Jest coś o ogromnym znaczeniu, co dotyczy prawdy: jeśli sam do niej nie dotrzesz, nigdy nie stanie się ona twoją prawdą. Jeśli pożyczasz cudzą prawdę, w tym samym momencie staje się ona kłamstwem.

Z tego właśnie powodu najwięksi mistycy twierdzili, że prawda jest niewyrażalna. Werbalizowana staje się kłamstwem. Wszystkie wasze święte księgi są pełne kłamstw.

Bóg nie dał wam szansy odkrywania religii; dostaliście gotowce. Nie pozwala także na stawianie pytań, na wyrażanie wątpliwości – traktuje to jak wielki grzech. W świętych księgach zapisano wiele bzdur, musisz w nie wszystkie wierzyć.

Nawet taki człowiek jak Bertrand Russell miał duży kłopot. Jak wielu ludzi obdarzonych choćby niewielką inteligencją zdawał sobie sprawę z istnienia twierdzeń, w których prawdziwość nie można wierzyć. Jednak niewiara czyni człowieka grzesznikiem. Russell miał poczucie winy. W końcu napisał książkę Dlaczego nie jestem chrześcijaninem? i zebrał w niej wszystkie powody, które powstrzymują go od stania się chrześcijaninem. Jeden z nich to całkowicie sprzeczne z dowodami naukowymi twierdzenie, że Jezusa Chrystusa urodziła dziewica. Dawanie temu wiary jest jak samobójstwo – niszczysz siebie. Co zyskujesz w zamian? Idiotyczny pomysł… Narodziny z dziewicy!

Trudno winić Russella za to, że nie był chrześcijaninem. Uniemożliwiła mu to Biblia. Gdyby nie ona, ten człowiek mógłby się stać religijny… Russell pyta: „Dlaczego w Trójcy nie znalazła się kobieta?”. Bóg Ojciec, Syn Boży i Duch Święty – co to za rodzina?

Święta rodzina wydaje się czymś idiotycznym. Dlaczego nie ma tam kobiety? Bo wszystkie religie marginalizują kobiety. Dołączyć kobietę do Trójcy, dać jej pozycję, władzę… to było nie do pomyślenia. Dlatego na jej miejsce wsadzono Ducha Świętego.

Nikt nie wie, czy Duch Święty jest rodzaju męskiego, żeńskiego czy nijakiego. Jest odpowiedzialny za zapłodnienie Marii, mimo to pozostaje święty! Jest gwałcicielem, bo Maria nie zdawała sobie sprawy, do czego doszło. Nie wyraziła woli uczestniczenia w tym, na dodatek była komuś poślubiona. Jednak Duch Święty zrobił to, co zrobił; może nadal kręci się gdzieś po świecie? A jest jedną trzecią Boga! Przez takiego Boga ludzie pokroju Russella nie są w stanie stać się religijni.

Każda forma nadana idei Boga przysparza problemów. Bóg hinduistów… Zamiast Trójcy hinduiści mają trimurti – prawie to samo: jeden Bóg o trzech twarzach, trzy osoby połączone w jedną. Każda z nich ciągle walczy z pozostałymi – zachowują się tak dziecinnie!

Całe szczęście, że Zygmunt Freud znał jedynie tradycję żydowską i chrześcijańską. Gdyby poznał hinduską, zyskałby solidne dowody na poparcie swoich hipotez.

Według hinduizmu stwórcą świata jest Bóg. Pierwszą istotą, którą stworzył, była oczywiście kobieta, bo bez kobiety nie ma rozmnażania się. Stworzył więc piękną kobietę i sam się w niej zakochał. Cóż – ojciec zakochany we własnej córce… Freud szukał dowodów, że to możliwe, a nikt mu nie powiedział, gdzie je może znaleźć. Przez całe życie Freud usiłował udowodnić, że każdy ojciec jest zakochany we własnej córce, a każda matka – we własnym synu. Jest w tym ziarnko prawdy. Ale żeby Bóg zakochał się we własnej córce?!

Kobieta zaczęła się bać i chciała uciec, więc zamieniła się w krowę. Jak mogłaby jednak oszukać Boga? On zamienił się w byka. Wszystko jedno, w jakie zwierzę zamieniała się kobieta – Bóg podążał za nią. W ten sposób odbywa się proces stworzenia: kobieta ucieka, a jej ojciec ją goni i usiłuje zgwałcić. Ciągle to robi.

Jaka religia może nakazać czczenie takiego Boga? To maniak seksualny, który potrzebuje psychoterapii. Nie powinien stanowić centrum religii, nie powinien nawet być na jej obrzeżach. Jego miejsce jest w domu wariatów. Jeśli przeczytasz księgi hinduistyczne, zaniepokoi cię to, czym przesiąknięte są dusze wyznawców tej najstarszej religii świata.

Oto trzy wcielenia hinduistycznego Boga: Brahma – wcielenie twórcze – to on stworzył świat; Wisznu – drugie wcielenie, które utrzymuje świat przy życiu; Śiwa – ten, który niszczy świat, gdy nadchodzi pora. Daje to doskonałą równowagę – trzy funkcje potrzebne egzystencji: stworzenie, utrzymanie, unicestwienie. Jeśli przyjrzymy się podejściu do życia prezentowanemu przez te trzy wcielenia Boga, wyda się nam ono niewiarygodne.

Pewnego dnia Wisznu i Brahma o coś się pokłócili. Zacznijmy od tego, że sam pomysł kłótni między dwiema częściami jakiejś całości wskazuje na schizofrenię. Jeśli twoja prawa i lewa ręka zaczną ze sobą walczyć… Właśnie to dzieje się także w twoim umyśle – jedna część walczy przeciw drugiej. Czasem umysł jest tak podzielony, jakbyś był dwiema osobami, a czasem – jakbyś był wieloma. Bóg jest trzema osobami – nie całością – i wszystkie trzy nieustannie kłócą się między sobą.

Ci dwaj kłócili się i nie byli w stanie dojść do porozumienia, toteż pomyśleli, że pójdą do Śiwy po pomoc. Śiwa – zupełnie, jakby był Amerykaninem – właśnie kochał się ze swoją żoną, Parwati. Hindusi tak nie robią – nigdy o czymś takim nie słyszałem. Być może Śiwa był pierwszym Amerykaninem… Kochał się z żoną o poranku, przy otwartych drzwiach… Może jeszcze lepsze będzie porównanie do mieszkańca Kalifornii. Seks przy otwartych drzwiach – tylko Kalifornijczyk tak sobie poczyna.

Wisznu i Brahma weszli zatem do domu Śiwy. Nie podejrzewali, co się tam dzieje. Śiwa był tak pochłonięty aktem miłosnym, że nie zwrócił na nich uwagi. Tamci dwaj bardzo się zdenerwowali. Po pierwsze – seks o poranku nie przystoi bogom, po drugie – każdy mógł wejść do domu przez otwarte drzwi i niechcący stać się świadkiem tego seksu, a po trzecie Śiwa nie zaproponował im, by usiedli, nawet na nich nie spojrzał. Obaj bogowie tak się zdenerwowali, że rzucili klątwę na Śiwę, mówiąc: „Cały świat będzie cię przedstawiał w formie fallusa”. Dlatego nie znajdziesz w Indiach posągu Śiwy, jedynie fallusy – jego symbol.

Być może nie wiecie, że śiwalinga – falliczny symbol Śiwy – nie występuje osobno, lecz jest umieszczony w waginie. I jedno, i drugie wykute z marmuru. Od tysięcy lat hinduiści modlą się do tego symbolu. A Śiwa to zaledwie jedna trzecia Boga!

Przyjrzyj się: we wszystkich religiach jest podobnie. Fikcyjny Bóg tkwi w środku, wokół niego istnieją wszystkie pozostałe fikcje: niebo i piekło, wina i kara, skrucha, przebaczenie. Cały ten cyrk służy jako narzędzie do wykorzystywania wiernych przez cwanych kapłanów.

Tak – bez Boga nie ma kapłana. Bez Boga nie istnieje pojęcie grzechu. Bez Boga nie może być nieba i piekła. Bez Boga nie ma świątyni, synagogi, kościoła. Jeśli uważasz, że te rzeczy składają się na religię, to oczywiście będzie ci trudno odpowiedzieć na pytanie, jak mogłaby istnieć religia bez Boga. Te rzeczy nie mają nic wspólnego z religią, moim zdaniem stanowią przeszkodę na drodze ku religijności.

Zaszokuję was jeszcze bardziej: prawdziwa religia nie może istnieć wokół Boga ani stworzonych wokół niego wierzeń.

Nauczam niereligijnej religii.

Musicie wniknąć głębiej w tę kwestię, bo wydaje się wam, że niereligijna religia to sprzeczność. Kiedy używam wyrażenia „niereligijna religia”, chodzi mi o odrzucenie tego, co dotychczas uważaliście za religię: kapłana, synagogi, rabina, pandita, papieża, kościoła, modlitwy, świętych pism, Ducha Świętego i nieświętego. Święte pisma to literatura religijna podobna do fantastyki. Tworzenie literatury fantastycznej jest sztuką. Fikcje religijne nie mogą pretendować do miana sztuki – w dziewięćdziesięciu procentach to zwykłe śmieci. Czyta je tylko garstka ludzi, którzy robią to dla pieniędzy.

Opowiem wam historię.

Sprzedawca słowników dzwoni do czyjegoś domu. Wychodzi gospodyni i pyta:

– Czego pan chce?

– Sprzedaję wspaniałe słowniki. Zapewne ma pani dzieci, słowniki mogą im się przydać. Sprzedaję wszystkie rodzaje słowników dla dzieci w każdym wieku i dla dorosłych też.

Gospodyni chce się go jak najszybciej pozbyć.

– Ależ my mamy słownik – mówi i pokazuje grubą księgę leżącą na stole w kącie pokoju.

– To nie jest słownik, tylko Biblia – odpowiada sprzedawca.

Kobieta nie może uwierzyć w to, że z tak daleka poznał Biblię.

– Ależ mnie pan zaskoczył! To naprawdę Biblia. Próbowałam się pana pozbyć i dlatego powiedziałam, że to słownik. Jak pan się tego domyślił? Proszę mi powiedzieć, a kupię od pana jakiś słownik.

– Nie ma w tym niczego nadzwyczajnego, proszę pani. Po prostu widzę, ile jest na niej kurzu.

Tylko Biblia i święte księgi zbierają tyle kurzu. Magazyn „Playboy” nie zbiera kurzu. Kto chciałby otwierać świętą księgę? Zapewne przez lata nikt jej nie otwierał; być może nikt nigdy jej nie otworzył.

Trzeba odrzucić literaturę religijną, bo powstrzymuje ona od kontaktu z rzeczywistością. Pozbądź się tych wszystkich nonsensów, które wpoili ci rodzice, społeczeństwo, nauczyciele, starszyzna kościelna. Dopóki się z tego nie oczyścisz, nie będziesz w stanie zrobić pierwszego kroku w stronę bycia religijnym.

Religijność jest cechą twojej istoty; nie ma ona nic wspólnego z zewnętrznymi rytuałami.

Pewne cechy twojej istoty są wciąż w stanie uśpienia, bo nie przychodzi ci do głowy, że trzeba je rozwijać. Czy starasz się rozwijać swoją świadomość? Czy starasz się pogłębiać współodczuwanie? Czy próbujesz rozwijać swoją inteligencję?

Według opinii naukowców nawet geniusze używają jedynie piętnastu procent swojej inteligencji; osiemdziesiąt pięć procent leży odłogiem. I mowa tu o ludziach takich jak Einstein, Marks, Rutherford, o laureatach Nagrody Nobla… A jak to jest ze zwyczajnymi zjadaczami chleba? Ile swojej inteligencji używają? Nie więcej niż pięć procent. Tyle potrzeba na co dzień: do pracy, dla rodziny, dla tak zwanej religii, dla partii politycznej, dla klubu. Pięć procent wystarcza. Nie musisz być geniuszem, by zostać rotarianinem. Nie wydaje mi się, by geniusz chciał zostać członkiem Lions Club. Człowiek usiłujący zostać lwem wydaje się raczej podlegać degradacji niż rozwojowi.

Jeśli nawet geniusz używa jedynie piętnastu procent, to znaczy, że nikt nie stara się rozwijać swojej inteligencji. Używacie jej tylko w takim stopniu, w jakim wymusza na was życie. Gdyby nic nie zmuszało was do tego, nie używalibyście nawet pięciu procent. Z tego właśnie powodu synowie i córki bogaczy nie zdobywają złotych medali na uczelniach, nie należą do elity intelektualnej. Nie potrzebują rozwijać swojej inteligencji; mogą to robić ich służący. Poza tym mają komputery. Wkrótce nie będziecie używać nawet tych pięciu procent, będziecie polegać na komputerze osobistym. Wielu ludzi już to robi – nie zauważyliście?

Mój ojciec szczególnie dbał o rozwijanie umiejętności pisania zwykłym piórem. Nie akceptował w domu wiecznych piór, bo uważał, że nie można pisać nimi naprawdę ładnie. „Wieczne pióro niszczy twój charakter pisma”, powtarzał. To jasne. Wystarczy spojrzeć wstecz: zanim wynaleziono druk, wszystkie księgi przepisywano ręcznie – pięknymi, artystycznymi literami. Treść książki to osobna sprawa, ale przepiękna kaligrafia sama w sobie jest dziełem sztuki. Ta sztuka ucierpiała, niestety, z powodu korzystania z wiecznych piór. A kiedy upowszechniły się maszyny do pisania, zanikła sztuka pisania odręcznego. Ludzie stukają w klawisze maszyn. Poproś kogoś, żeby napisał coś odręcznie… Jego pismo wygląda zapewne tak, jakby nie zdobył on żadnego wykształcenia. Ludzie noszą przy sobie małe komputerki, a żeby móc coś obliczyć – kalkulatory; zapomną nawet, jak samodzielnie dokonać prostych obliczeń.

W Indiach żyje pewna kobieta, Śakuntala (zmarła w 2013 roku – przyp. tłum.), którą ciągle poddają testom, konfrontują ze znanymi matematykami. Nie skończyła uniwersytetu, nie ma pojęcia o wyższej matematyce, ale zaskoczyła nawet Alberta Einsteina. Piszesz jakąkolwiek liczbę – nieważne, jak wielką – i prosisz, żeby pomnożyła ją przez inną liczbę. Kończysz zapisywanie tej drugiej liczby, a Śakuntala podaje ci wynik. Einstein powiedział, że takie obliczenia zajęłyby mu co najmniej trzy godziny.

Jak ona to robi? Sama nie wie. Mówi: „Po prostu patrzę na liczby, które trzeba pomnożyć…”. Ona czuje jakąś ciszę, w której zaczynają pojawiać się cyfry. Zapisuje je, ale nie wie, skąd się biorą. Od urodzenia miała przenikliwą inteligencję, jej umysł działał błyskawicznie. I nie jest ona jedynym tego typu fenomenem.

Chłopiec z Madrasu, Śankaran, był bardzo biedny i musiał pracować jako rikszarz. Nawiasem mówiąc, to coś okropnego, niedopuszczalnego: jeden człowiek siedzi sobie wygodnie w rikszy, a drugi mozolnie go ciągnie! Ten chłopiec miał starego ojca, toteż musiał zarabiać na utrzymanie i woził ludzi. Pewnego dnia do jego rikszy wsiadł profesor, dziekan wydziału matematyki. Zaczął z nim rozmawiać.

– Jesteś taki młody; powinieneś czytać i się uczyć – powiedział w pewnej chwili.

Chłopiec opowiedział mu o swojej sytuacji rodzinnej, ale nie omieszkał się także pochwalić:

– Chociaż nie czytam i nie uczę się, to znam matematykę, sam nie wiem skąd. Wiem, że jest pan matematykiem.

Profesor zaczął go sprawdzać i zdumiał się: ten chłopak to był istny cud. Na własny koszt wysłał go na studia do Oksfordu, żeby mógł pogłębić swoje zdolności. Wielcy matematycy byli nim zachwyceni. Rutherford powiedział, że pewne problemy, z którymi nie mógł sobie poradzić przez całe lata, chłopak rozwiązał w mgnieniu oka. I rozwiązania te okazywały się tak proste, że Rutherford nie mógł pojąć, dlaczego sam ich nie znalazł. Kręcił się w kółko, nie trafiał w sedno, a temu chłopcu bez wykształcenia znalezienie odpowiedzi przyszło tak łatwo.

Intelekt można pogłębiać; jest na to wiele sposobów. Współczesna psychologia usiłuje go mierzyć. Nie wygłupiajcie się, nie traćcie czasu na takie pomiary. Co próbujecie zmierzyć? Przeciętny człowiek zatrzymuje się w rozwoju umysłowym na poziomie trzynastolatka i używa od pięciu do siedmiu procent swojej inteligencji. Po co marnować czas na wymyślanie metod jej mierzenia? Dlaczego nie wymyślać metod, które rozwijają intelekt? Tego właśnie was nauczam.

Jeśli masz wątpliwości, rozwijasz swój intelekt. Jeśli wierzysz, twój intelekt rdzewieje, osiada na nim kurz – przecież go nie używasz.

Wątpliwości zawsze rozwijają intelekt z tego prostego powodu, że nie dają ci spokoju. Musisz coś zrobić, musisz znaleźć odpowiedź. Dopóki jej nie znajdziesz, wątpliwości będą cię dręczyć, nurtować – i w ten sposób zmuszą do wysiłku rozwijającego intelekt. Jednak wszystkie religie uczą, że wątpienie jest grzechem, a wiara to przejaw pobożności.

Ja zaś twierdzę, że „wątpić” znaczy „być religijnym”, a „wierzyć” znaczy „być niereligijnym”.

Te pseudoreligie są przebiegłe i sprytne. To, czego psychologowie nie odkryli do dnia dzisiejszego, religie wiedzą od tysięcy lat: wątpliwości rozwijają intelekt. Wiara jest wygodna, niekłopotliwa; otępia. Jest jak narkotyk – zmienia cię w zombie. Zombie może być chrześcijaninem, hinduistą, muzułmaninem. Różne etykietki, ale oni wszyscy są jak zombie. Czasem tego czy owego znudzi etykietka, więc ją zmienia: hinduista zostaje chrześcijaninem, chrześcijanin – hinduistą. Nowa etykietka, pod nią ten sam system wierzeń.

Zniszcz swoje wierzenia. To na pewno będzie kłopotliwe i niewygodne, ale tego, co wartościowe, nigdy nie zdobywa się bez wysiłku.

Przez trzysta lat używania wątpliwości jako metody badawczej nauka dała światu tak wiele… Religie nie dały światu nawet jednej tysięcznej tego przez dziesięć tysięcy lat. Religie nie wniosły niczego. Wręcz odwrotnie – starają się powstrzymywać rozwój na wszelkie dostępne im sposoby. Próbowały i nadal próbują także powstrzymywać rozwój nauki.

Papież naucza katolików, że nie wolno im stosować antykoncepcji, bo jest wymierzona przeciwko Bogu. Co dziwne, nawet Duch Święty zapewne musiał z niej korzystać, skoro Jezus mówił: „Jestem jednorodzonym Synem Bożym”. Co się stało z Bogiem? Nie płodzi synów, córek? Albo został brahmaćarją, przyjął celibat, co nie wydaje mi się prawdopodobne, albo stosuje antykoncepcję. Papież jednak sprzeciwia się jej, bo jest ona niezgodna z wolą Boga. Bóg zsyła dzieci na ten świat.

Ziemia jest przeludniona; jest w takim stanie, że umrze, jeśli nie zmniejszymy populacji o połowę. Nie będzie konieczna trzecia wojna światowa – przerost populacji wystarczy, żeby wszystkich wyniszczyć, skazać na śmierć głodową. A Bóg ciągle zsyła dzieci… Może nie ma pojęcia, że powinien dodawać kawałek ziemi uprawnej do każdego dziecka albo spróbować czegoś nowego, tak by nikt nie był głodny? Zamiast prawdziwych dzieci niech przysyła plastikowe lalki na baterie. Byłoby łatwiej. Co jakiś czas ładujesz baterię… Dla Boga wszystko jest możliwe. On czyni wszelkie cuda, jego syn czynił wszelkie cuda. Stworzenie dzieci zasilanych bateriami to nie taki znowu wielki cud.

On jednak daje nam brzuchy i głód, ale nie daje ziemi. A ziemia, którą zastaliśmy, codziennie traci urodzajność. Papież mówi: żadnej kontroli narodzin, żadnych aborcji. Dlaczego zakazuje aborcji? Bo to jest zabijanie. Kiedy papież wypowiada te słowa, wydaje mi się to bardzo dziwne. Papieże inicjowali przed wiekami wyprawy krzyżowe, które spowodowały śmierć tysięcy ludzi. Na tym polegała misja papieży: palenie ludzi, palenie kobiet z powodu jakichś wymysłów…

Każdy mógł napisać do papieża i poinformować go, że w jego wiosce mieszka kobieta, która jest czarownicą. To wystarczało, żeby zacząć proces. Zajmowały się tym specjalne sądy. Podczas przesłuchań torturowano te kobiety tak okrutnie, że przyznawały się do tego, czego nie zrobiły. Wtedy palono je żywcem na stosie. Tak spłonęły setki tysięcy kobiet!

Kościół sprzeciwia się przemocy; aborcja to przemoc. A czy papież nie błogosławił Benitowi Mussoliniemu w czasie drugiej wojny światowej? Zabijanie na wojnie to nie przemoc? Arcybiskup Canterbury błogosławił brytyjskiej armii. To, co robili żołnierze, było idealnie dobre?

Niektórzy zastanawiają się, od kiedy aborcja jest traktowana jako przemoc.

Dziecko zostaje poczęte w jakiejś chwili. Czy jest ono żywe, czy martwe? Jest żywe. Skąd wzięło się to życie? Z komórek spermy, które były żywe, zanim znalazły się w macicy kobiety. Plemnik żyje krótko – około dwóch godzin. W tym czasie może znaleźć jajeczko, przeniknąć do niego – dziecko zostaje poczęte. Jajeczko jest żywe; żeńska połowa twojej istoty pochodzi z jajeczka matki, męska połowa z plemnika ojca. W czasie każdego stosunku miliony komórek pędzą na oślep…

Zapewne się zdziwisz, kiedy ci powiem, że tu zaczyna się polityka. Każdy pędzi w kierunku jajeczka, bo ten, kto będzie pierwszy, zostanie prezydentem Stanów Zjednoczonych. Ci, którzy zostaną w tyle, chociaż odrobinę z tyłu… są skończeni! Tylko jeden plemnik przeniknie, potem otoczka jajeczka stwardnieje i stanie się ono niedostępne dla pozostałych plemników. Raz na jakiś czas więcej niż jeden plemnik przeniknie do jajeczka – stąd się biorą bliźnięta, trojaczki, czworaczki, pięcioraczki i sześcioraczki. Słyszałem nawet o dziewięcioraczkach. To jednak prawdziwa rzadkość.

Miliony plemników, wszystkie bardzo szybkie. To wygląda prawie jak wyścigi samochodowe. Ścigają się i muszą być szybkie – jeśli nie osiągną celu w ciągu dwóch godzin, umrą. W czasie jednego stosunku jesteś odpowiedzialny za zabicie milionów istot. W przypadku aborcji niszczysz jedną. Jaka to różnica: zabijesz milion istot czy milion i jedną?

Jednak katolicki papież, muzułmański imam, hinduski śankaraczarja – wszyscy oni chcą wzrostu populacji, liczby mają bowiem znaczenie polityczne. To, jak wielu jest katolików, pozwala uprawiać politykę liczb. Papieża nie interesują ludzkość, przyszłość ani globalne samobójstwo. Jest zainteresowany tylko tym, ilu jest na świecie katolików, bo im jest ich więcej, tym większa jest jego władza. Śankaraczarja jest zainteresowany tym, żeby na świecie było jak najwięcej hinduistów, bo wtedy poszerza się jego władza.

Wszyscy chcą władzy.

Chcą w imię Boga zdobywać coraz większą władzę.

Jeśli Bóg nie istnieje, to czym jest modlitwa?

Modlitwa to produkt uboczny teizmu. Zaczynasz wierzyć w Boga i – naturalnie – potrzebujesz nawiązać z nim jakąś relację. Jest nią modlitwa. Chwalisz Boga w modlitwie. Masz, oczywiście, motywację, bo chcesz coś dla siebie uzyskać. Twoja modlitwa nie wypływa z czystej miłości; nie – to jest biznes. Dlatego modlisz się, gdy masz problemy, a gdy ich nie masz, zapominasz o modlitwie. Kiedy jest ci trudno, nie możesz sobie poradzić, modlisz się do Boga o pomoc. Gdy jest dobrze, zapominasz i o modlitwie, i o Bogu.

Stara suficka opowieść mówi o statku, który wracał do macierzystego portu. Nagle ocean oszalał… wichura, statek bliski zatonięcia. Wszyscy zaczynają się modlić. Kto by się nie modlił w takiej chwili? Nawet ateiści, nawet agnostycy padli na kolana: „Wybacz mi, Boże, moje słowa. Mówiłem nonsensy. Wybacz mi, Boże, i pozwól dopłynąć do brzegu”.

Tylko sufi siedział i się nie modlił. Pozostali wściekli się na niego i wołali:

– Jesteś człowiekiem religijnym, nosisz szatę, zieloną szatę sufich. Co z ciebie za sufi? Powinieneś zacząć się modlić jako pierwszy. My jesteśmy biznesmenami i dla nas ta modlitwa jest jedynie rodzajem transakcji biznesowej. Obiecujemy Bogu, że w zamian za ratunek zrobimy dla niego to lub tamto. Dlaczego ty nic nie robisz? Dlaczego się nie modlisz?

– Sami sobie odpowiedzieliście. Ja nie jestem biznesmenem. Jeśli Bóg chce z nami skończyć, to dobrze, a jeśli chce nas ocalić, drugie dobrze. Całkowicie się z nim zgadzam. W jakim celu miałbym się modlić? Po co? Modlitwa oznacza brak zgody: dzieje się coś, czego nie chcecie. Prosicie, żeby Bóg to przerwał, zmienił, żeby interweniował. Nie mam w tym żadnego interesu. To jego zmartwienie: utopi nas czy ocali. Jeśli chce ocalić tego sufiego, to jego sprawa, nie moja. A jeśli chce, żeby sufi umarł, to także jego sprawa. Nie prosiłem się na ten świat, ale nagle się na nim znalazłem. Jeśli nie miałem wpływu na swoje narodziny, to jak mógłbym mieć wpływ na swoją śmierć?

Pasażerowie uznali go za wariata i postanowili, że zajmą się nim później. Jeśli jakoś uda im się dotrzeć do brzegu, zrobią z nim porządek. To nie sufi, nie człowiek religijny, to ktoś niebezpieczny. Nie ma sensu kłócić się z nim w tej chwili.

Na pokładzie znajdował się najbogatszy, najbardziej znany mieszkaniec tego kraju. Zarobił mnóstwo pieniędzy i wracał do domu z milionami diamentów i innych cennych kamieni. Ów bogacz miał w mieście przepiękny marmurowy pałac. Nawet król mu go zazdrościł i chciał od niego odkupić za każdą cenę. Bogacz odmówił królowi. Twierdził, że ten pałac jest jego chlubą.

W sytuacji śmiertelnego zagrożenia bogacz krzyknął do Boga:

– Słuchaj! Dam ci swój pałac w zamian za ocalenie życia!

I nagle wichura ucichła, ocean się uspokoił. Dopłynęli do brzegu.

Z powodu swojej obietnicy bogacz znalazł się w niezwykle trudnej sytuacji. Wcześniej był zły na sufiego, teraz zrozumiał, że sufi miał rację. Gdyby też siedział cicho, nie straciłby pałacu…

Jako biznesmen postanowił jednak znaleźć jakieś wyjście z tej sytuacji. I znalazł.

Następnego dnia wystawił pałac na sprzedaż. Powiadomił o tym mieszkańców wszystkich sąsiednich królestw. Przybyli liczni królowie, królowe i bogacze. Wszyscy byli zainteresowani kupnem. Ku swemu zdziwieniu zobaczyli kota przykutego łańcuchem do marmurowej kolumny pałacu. Bogacz poinformował zebranych, że sprzedaje razem pałac i kota. Cena kota to milion dinarów, cena pałacu to jeden dinar. Razem: milion jeden dinarów.

Nikt nie rozumiał, dlaczego kot jest taki drogi, a pałac taki tani. Niektórzy próbowali się targować. Bogacz stanowczo powtarzał:

– Nie opuszczę nawet jednego dinara. No i jeśli ktoś z was chce kupić pałac, musi go kupić razem z kotem.

Król poprosił o wyjaśnienie tego tajemniczego warunku. Oto co usłyszał:

– To nie żadna tajemnica. Wszystko z powodu modlitwy. Obiecałem Bogu, że za ocalenie życia dam mu pałac. A jestem biznesmenem tak jak on. Zatrzymam milion dinarów za kota, jednego dinara za pałac przeznaczę dla Boga.

Modląc się, perswadujesz Bogu, żeby robił to, co chcesz, obiecujesz mu coś w zamian. Opierasz się przy tym na domysłach. Po pierwsze – nie znasz Boga. Nie wiesz, co lubi, a czego nie lubi. Po drugie – nie wiesz nawet, czy istnieje. Wszystko postawione na głowie.

Jestem przeciwny modlitwie, bo najczęściej jest to po prostu biznes; przekupywanie Boga. Masz nadzieję, że głaszczesz boskie ego: „Jesteś wielki, jesteś współczujący, możesz zrobić wszystko, co tylko chcesz”. I czegoś oczekujesz, chcesz coś dostać. Masz ukryty motyw, w przeciwnym razie byś się nie modlił.

Jestem przeciw modlitwie. Jestem za medytacją.

Są tylko dwie wartości: modlitwa, wartość fałszywa, i medytacja – wartość prawdziwa.

Jeżeli zamierzasz się pomodlić, najpierw usiłujesz wyobrazić sobie Boga, potem tworzysz modlitwę. Jeżeli zamierzasz medytować, nie musisz wyobrażać sobie Boga, nie musisz wierzyć w żadnego Boga, nie musisz wypowiadać nawet jednego słowa. Jedynie wnikasz głębiej w siebie.

W modlitwie wychodzisz na zewnątrz: Bóg jest gdzieś tam, a ty przerzucasz do niego most w postaci modlitwy. W medytacji nie obchodzi cię „gdzieś tam”. Szukasz w sobie. Szukasz, by się dowiedzieć, co tam jest. Kim jesteś? Czym jest ta energia życia? Jaką masz świadomość? Jeśli poznam tę świadomość, to życie we mnie, poznam także pełnię życia, której jestem częścią.

Spróbuj oceanu – w każdym miejscu jest słony. Spróbuj siebie – masz najbliżej. Spróbuj swojej świadomości w ciszy i spokoju.

Modlitwa zawiera słowa. Znowu będziesz mówił, śpiewał, używał mantry czy czegoś jeszcze. W medytacji słowa mają zostać odrzucone, pozostajesz bez słów choćby krótką chwilę. W tej krótkiej chwili spływa na ciebie błogość. Dzięki takim przerwom cały wszechświat zaczyna cię obdarzać.

Jestem za medytacją, przeciwko modlitwie.

Rzeczywistość, którą odczuwa w sobie medytujący, stanowi puls egzystencji. Dzięki temu pojawia się wdzięczność bez powodu, podziękowanie bez adresata; po prostu – wdzięczność dla wszystkich i za wszystko, co jest. Uważam, że jeśli wtedy chcesz się modlić… ale to ma być prawdziwe, miłosne, pozbawione motywów. Niech to będzie podziękowanie wszem wobec.

2. W poszukiwaniu zbawienia

Nasze modlitwy, nasze śpiewy, nasze mantry, nasze pisma, nasi bogowie, nasi kapłani są częścią naszego niewidzialnego psychicznego pancerza. Chrześcijanin wierzy, że on, a nie kto inny zostanie zbawiony. W ten sposób stwarza sobie poczucie bezpieczeństwa. Wszyscy pójdą do piekła, on jeden nie pójdzie, ponieważ jest chrześcijaninem. Według dogmatów każdej religii tylko jej wyznawcy zostaną zbawieni.

Zbawienie nie jest sprawą religii. Jest ono sprawą lęku i wiarygodnej ochrony przed lękiem. Jednak na pewnym etapie dojrzewania inteligencja podpowiada, że to już nie działa. Było dobre, kiedy byłeś dzieckiem, ale nadchodzi dzień, kiedy trzeba zostawić swojego misia.

Jezus powiedział, że umiera na krzyżu po to, żeby odkupić grzechy ludzi, zbawić świat. Czy możesz to skomentować?

Jest zasadnicza rzecz, którą należy zrozumieć, kiedy mówimy o takich postaciach jak Jezus. Kościół, czerpiący korzyści z ich istnienia, nie mówi prawdy na ich temat. To, co Kościół mówi o Chrystusie, nie może być prawdą. Duchowny chrześcijański właściwie nie reprezentuje Chrystusa. To ten sam stary rabin odpowiedzialny za zabicie Jezusa, tyle że w innych szatach. To samo dotyczy papieża.

Instytucje religijne – żydowskie, chrześcijańskie, hinduistyczne – działają dokładnie w ten sam sposób.

Jezus to buntownik jak Budda i Lao-cy. A ponieważ instytucja nie toleruje buntu, kiedy Kościoły zaczynają się instytucjonalizować, niszczą buntowniczość Jezusa i Buddy. Zaczynają kształtować go według własnych potrzeb, co jest łatwe, bo Jezus odszedł i nie może się bronić. Duchowni zaczynają segregowanie: co zatrzymać w Biblii, co z niej wyrzucić. Wielu rzeczy do Biblii nie włączono, wiele z niej wyrzucono. Na przykład Ewangelia według Świętego Tomasza nie została włączona do Nowego Testamentu. Odkryto ją niedawno, a jest najważniejszą ewangelią. Cztery pozostałe – te, które wchodzą w skład Biblii – są niczym w porównaniu z nią. Ma ona jednak bardzo buntowniczy charakter.

Wydaje się, że Tomasz przekazał niezniekształcone, niesprofanowane przesłanie Jezusa. Zapewne z tego powodu nie włączono jego ewangelii do zatwierdzonej przez Kościół wersji Nowego Testamentu. Ewangelie, które włączono, odpowiednio zredagowano. Redagowano je, zniekształcano przez całe stulecia.

Znam Jezusa, ponieważ znam medytację. Moje poznanie Jezusa nie dokonało się za pomocą Biblii ani teologii chrześcijańskiej. Znam Jezusa bezpośrednio. Znam go, bo znam siebie; to jest mój sposób na poznanie wszystkich Buddów.

W chwili, w której dotrzesz do Buddy w sobie, dotrzesz do wszystkich innych Buddów; ty i oni macie takie samo doświadczenie. Różnice pochodzą z umysłu; kiedy przemienisz umysł, znikną różnice. Jakie różnice można znaleźć w pustce? Dwie pustki są identyczne. Umysły muszą się różnić, ponieważ zawierają myśli. Kiedy na niebie widzimy chmury, każda z nich jest inna. Kiedy nie ma chmur, niebo jest wszędzie takie samo.

Nie poznałem Jezusa dzięki teologii chrześcijańskiej; znam go bezpośrednio. Dzięki temu doskonale wiem, że taki człowiek jak Jezus nie mówiłby o poświęceniu; to zasadnicza, podstawowa sprawa. On świętuje, a nie – poświęca się. Śpiewając i tańcząc, idzie na spotkanie swojego Boga. To nie jest poświęcenie, a on nie jest męczennikiem. Kościół usiłuje uczynić z niego największego męczennika, najwspanialszego człowieka, który poświęcił siebie, by zbawić świat. Po pierwsze – nie ma mowy o poświęceniu, bo ma ono charakter biznesowy. Jest świętowanie! Jezus świętuje swoje życie i swoją śmierć.

Po drugie – nikt nie może rozwiązać problemów innych ludzi, odkupić ich grzechów. Nikt nie może zbawić świata. Przecież sam widzisz: świat jest ciągle taki sam! Minęło dwadzieścia wieków, a księża chrześcijańscy wciąż powtarzają ten nonsens, że Jezus poświęcił się, by zbawić świat. Ale gdzie to zbawienie? Może nie zdołał, nie udało mu się… Nie są w stanie tego zaakceptować. To co się stało? Świat wydaje się ciągle taki sam, nic się nie zmieniło. Ludzkość żyła i żyje w nędzy. Jezus na pewno nie powiedział, że przyszedł zbawić świat.

Takie wymysły są konieczne do ustanowienia Kościoła. Gdyby ich nie było, kto dawałby posłuch księżom? Jezus jest twoim zbawieniem, a nawet więcej – jest twoim jedynym zbawieniem!

Którejś nocy przeglądałem książkę Jezus – jedyna droga. Dlaczego jedyna? A droga Buddy? A droga Lao-cy? A droga Zaratustry? A droga Mojżesza? A droga Mahometa? Jest nieskończenie wiele dróg, które prowadzą do Boga. Czemu zubażać Boga? Jedyna droga? Duchowny chrześcijański musi nakręcać biznes, szukać klientów; nie jest zainteresowany Bogiem. Twierdzi, że droga Jezusa jest jedyną właściwą, pozostałe drogi prowadzą na manowce.

Dlatego każda religia tworzy faszystów i fanatyków. Każda religia głosi: „Moja droga jest jedyną drogą. Tylko nią dotrzesz do Boga. Jeśli podążasz inną drogą, jesteś skazany na piekło, przeklęty”. To faszystowski sposób myślenia, który tworzy fanatyków. Wszyscy wyznawcy religii są fanatykami, świat doznał od nich wielu cierpień. Już czas, najwyższy czas odrzucić to fanatyczne faszystowskie podejście.

Jezus pokazał drogę, ale trzeba ją przejść. Droga może sobie istnieć, to ci jednak nie pomoże. Jezus nie zbawił świata tylko dlatego, że się pojawił, że został ukrzyżowany.

Gdyby tak było – już by go zbawił. To co my teraz robimy? Co mają do roboty kapłani? Co teraz robi papież?

Kilka dni temu ktoś zapytał mnie, czy słyszałem, że papież dokonał cudu. Jasne, że słyszałem – zamienił ślepego w kulawego. Co może zrobić papież? Co ci papieże mają teraz do roboty? Nastąpiło zbawienie świata! Nie jest potrzebna religia, nie jest potrzebny Kościół. Nawet Jezus nie jest już potrzebny! Praca skończona.

Pewien młody człowiek ukończył akademię medyczną ze złotym medalem, uznano go za najlepszego studenta. Jego ojciec także był lekarzem. Powiedział do niego:

– Teraz, kiedy możesz zadbać o moich pacjentów, chciałbym pojechać w góry, żeby wypocząć. Przez całe lata nie miałem ani jednego dnia urlopu. Zostawiam cię, wyjeżdżam na miesiąc.

I tak właśnie zrobił. Po miesiącu, w dniu jego powrotu, syn wyjechał po niego na lotnisko. Od razu się pochwalił:

– Ojcze, czy pamiętasz tę starszą kobietę, którą bezskutecznie leczyłeś przez trzydzieści lat? Wyleczyłem ją w ciągu miesiąca!

Ojciec złapał się za głowę i wykrzyknął:

– Zrujnowałeś cały mój biznes! To dzięki niej mogłeś ukończyć studia medyczne. A miałem nadzieję, że twój młodszy brat też je ukończy. Ty głupcze! Coś ty najlepszego zrobił? Ta kobieta dostarczała nam środków do życia! Cała moja kariera legła w gruzach!

Jeśli Jezus rzeczywiście zbawiłby świat, nie miałoby sensu pojawienie się Mahometa. Nie byłoby także powodu, by pojawił się Nanak, twórca sikhizmu, albo Kabir. Jezus dokonałby dzieła! Ale tak się nie stało.

Budda mówi: „Buddowie mogą jedynie wskazać drogę”. Jednak fanatyczni naśladowcy zawsze mają jakieś roszczenia… Co tam Jezus – nawet dźiniści twierdzą, że Mahawira pojawił się po to, by zbawić ludzkość. Z Jezusem sytuacja jest nieco zagmatwana, ponieważ przemawiał on w sposób, który dopuszcza błędną interpretację, ale Mahawira postawił sprawę jasno. Wyraził stuprocentową pewność, że nikt nie może zbawić drugiego człowieka. Powiedział: „Nie przyszedłem tu po to, żeby kogokolwiek zbawiać. Wystarczy, jeśli zbawię samego siebie”. Mimo to jego uczniowie twierdzą, że przyszedł, by zbawić ludzkość.

Co jednego człowieka obchodzi cała ludzkość? Jak mógłby mieć na nią wpływ? Nie stworzyłeś nędzy tego świata – jak miałbyś jej zapobiec? Gdyby Jezus był przyczyną tej nędzy – zapewne byłby w stanie ją zlikwidować. Gdyby to on cię uwięził, mógłby otworzyć drzwi, pozwolić, byś wyszedł i cieszył się wolnością. Ale nie on to zrobił – ty sam się uwięziłeś, sam stworzyłeś swoje piekło. Co tu pomoże Jezus?

Z pewnych powodów ten głupi sposób rozumowania przeniknął bardzo głęboko do ludzkich umysłów. Zawsze chcemy, żeby za naszą biedę czy też za nasze szczęście był odpowiedzialny ktoś inny. My sami nie chcemy ponosić odpowiedzialności! Żeby jej uniknąć, dajemy się uwieść takim właśnie pomysłom.

Chrześcijanie twierdzą, że Adam i Ewa popełnili pierwszy grzech i z tego powodu cierpi cała ludzkość. Cóż to za beznadziejna głupota! Naukowcy twierdzą, że ludzkość istnieje od milionów lat. Miliony lat temu pewna para – Adam i Ewa – popełniła grzech, a my za niego cierpimy. Jesteś w stanie wydumać coś głupszego? Jesteś uwięziony, bo miliony lat temu ktoś popełnił przestępstwo? Ty go nie popełniłeś – dlaczego masz zostać za to ukarany? I o jakim grzechu pierworodnym oni mówią? Nie jest to ani grzech, ani grzech pierworodny! To, co zrobił Adam, jest czymś zwyczajnym – nie posłuchał ojca. Każde dziecko na początku życia słucha ojca. Dopóki nie sprzeciwi się ojcu, nie osiągnie dojrzałości. Nie ma w tym niczego nadzwyczajnego; to proste i naturalne. To czysta psychologia. Nadchodzi taki wiek, kiedy każde dziecko mówi rodzicom: nie. Jeśli tego nie zrobi, nie będzie miało kręgosłupa; pozostanie mięczakiem. Jeśli nie będzie w stanie sprzeciwić się rodzicom, przez resztę życia zostanie niewolnikiem. Nigdy nie stanie się indywidualnością.

Adam i Ewa nie popełnili żadnego grzechu; po prostu dojrzeli. Powiedzieli: nie; sprzeciwili się. Kiedy twoje dziecko chowa się za domem i zapala papierosa, nie martw się za bardzo – ono po prostu wyraża swój sprzeciw. Jest to pewien etap rozwoju. Martw się, jeśli dziecko ci się nie sprzeciwia. Coś jest z nim nie tak; zabierz je do psychoanalityka. Jeśli zawsze cię słucha, to znaczy, że nie ma duszy. Jest nienormalne. Czuj się szczęśliwy, kiedy twoje dziecko cię nie słucha. Dziękuj Bogu, że dąży ku niezależności. Prawdziwą indywidualność zdobędzie jedynie dzięki buntowi, nieposłuszeństwu. Mądrzy rodzice cieszą się z tego.

Myślę, że Bóg nie może być taki głupi jak chrześcijańscy księża. Zapewne był zadowolony z nieposłuszeństwa Adama i Ewy. Na pewno podśpiewywał sobie radośnie: „Nareszcie moje dzieci stają się dojrzałe”. Nie wyobrażam sobie, żeby mu to przeszkadzało. Nie sądzę, że Bóg nie rozumiałby tego prostego zjawiska psychologicznego.

Musisz przyznać Bogu nieco więcej inteligencji, niż przyznajesz Freudowi! To, że każde dziecko musi się buntować, jest oczywiste. To nie grzech – bunt nie jest grzechem. Co jest w tym takiego niezwykłego? Otóż nic. Dzieje się tak od milionów lat i dotyczy to każdego dziecka. Już trzy- lub czterolatek zaczyna się domagać wolności.

To dlatego twoje najwcześniejsze wspomnienia dotyczą czasu, kiedy miałeś trzy albo cztery lata. Wcześniejsze wydarzenia otacza mrok. Nie miałeś indywidualności, więc nie masz wspomnień. Pierwsze oznaki indywidualności pojawiły się, gdy miałeś trzy, cztery lata. U dziewczynek bliżej trzeciego roku życia, u chłopców – bliżej czwartego. Od początku chłopcy są opóźnieni i tak pozostanie do końca życia. Pozornie mąż idzie na przedzie, lecz tak naprawdę zawsze pozostaje w tyle – za żoną.

Słyszałem pewną historię na ten temat.

Wielki król Akbar powiedział do swoich ministrów:

– Moja żona twierdzi, że wszyscy moi ministrowie są pantoflarzami. Czy to prawda? Chcę wiedzieć, jak jest naprawdę. Nie próbujcie mnie oszukać. Ten, kto będzie usiłował mnie oszukać, zostanie skazany na śmierć. Ustawcie się w dwóch szeregach: po prawej pantoflarze, po lewej mężowie, którzy nie są pantoflarzami.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki