Moim rodzicom, siostrze i mężowi.

Za bezwarunkową miłość, wsparcie i wiarę we mnie.

28 X 2012
CHŁÓD

Gdyby czas mógł zwolnić, wszystko wyglądałoby inaczej. Okrutnie sroga zima nie nadeszłaby tak szybko, nie w październiku. Mrok nie spowijałby miasta jeszcze za dnia, a ludzie nie snuliby się ulicami bez życia i wiary w nadejście lepszego jutra. I może mrok nie przyniósłby tych wszystkich zdarzeń?

Henryk Potocki szedł wzdłuż sklepowych witryn przystrojonych świątecznymi lampkami, ostrożnie stąpając po oblodzonym chodniku. Zastanawiał się, co jeszcze, oprócz przedwczesnego wystroju bożonarodzeniowego, przyniesie ta dziwaczna pogoda. Odkąd żył, czyli przez sześćdziesiąt lat, nie widział czegoś równie niepokojącego. Kolorowe choinki i gwiazdy zdobiły lampy rozciągające się wzdłuż największych ulic w centrum miasta. Na łysych drzewach zawieszono migoczące sznury światełek. Zupełnie jakby lokalne władze uznały, że skoro śnieg spadł w tym roku wcześniej, święta Bożego Narodzenia można zorganizować nieco szybciej. Być może w ten sposób chciano zrekompensować ludziom paskudną pogodę i ciągły mrok.

Być może.

On nie czuł tej rodzinnej, świątecznej atmosfery. Ostatnimi czasy jakby więcej rozmyślał nad swoim życiem. A właściwie nad jego marnością. Sprzyjały temu spacery, na które decydował się coraz częściej, nawet jeśli siarczysty mróz paraliżował kończyny. Nie czuł się pewnie za kierownicą. Musiał to wreszcie przed sobą przyznać. Dopiero teraz, po trzydziestu pięciu latach pracy w policji, w niewielkiej, powiatowej jednostce, gdy przyszło mu przerzucić się z czterech kółek na własne nogi, zrozumiał, że miasto o powierzchni niespełna pięćdziesięciu kilometrów kwadratowych wcale nie jest tak małe, jak mogło się wydawać.

Idąc ulicą Stefana Wyszyńskiego, mijał ludzi, w których widział swoje odbicie. Wszyscy wyglądali podobnie. Zasępieni, z głowami zanurzonymi w wysokie kołnierze puchowych kurtek, mrużący oczy przed zacinającym śniegiem albo przed czymś, czego nie potrafił nazwać. Nazywanie dawało moc temu, co jest zawieszone w próżni. Sprawiało, że to coś się materializuje. On ostatnimi czasy unikał nazywania czegokolwiek po imieniu. Inaczej musiałby wypowiedzieć słowo na literę d. Bo przecież to dziwne schorzenie, którego prawdziwego istnienia nie był nawet pewien, nie imało się takich ludzi jak on. Od jak dawna to się ciągnie? Narastająca frustracja, poczucie, że jest się nikomu niepotrzebnym. Samotność. Próżnia. Tak, depresja.

Brak słońca. Brak witaminy D. Kiedy przyjdzie wiosna, wszystko się zmieni. Wierzył w to.

Przystanął przed bramą wjazdową na teren szpitala miejskiego. Oświetlany potężnymi lampami kompleks budynków wyglądał imponująco. Remont kosztował miliony, ale było warto. Ruszył w kierunku dawnego Szpitala Moviusa zbudowanego w drugiej połowie XIX wieku. Mimo dobudowy i zmiany elewacji budynek wciąż zachował swój sanatoryjny styl. Po przekroczeniu progu przystanął. Wziął głęboki wdech. Mogli odmalować ściany, podłogi wyłożyć nowymi kaflami, stare lampy wymienić na jarzeniówki, ale jednego niepodobna było zmienić. Zapach szpitala wciąż pozostawał ten sam. Może to dziwne, ale lubił go. Zapachy środków do dezynfekcji, leków i starych murów tworzyły niepowtarzalną mieszankę. Woń dla większości ludzi nieprzyjemną, przynoszącą niemiłe skojarzenia. Dla niego była ona jednak czymś wyjątkowym. Powrotem do przeszłości, za którą tak tęsknił. To był zapach dzieciństwa. Tak pachniał ojciec, gdy późną nocą wracał do domu i tulił go, a on udawał, że śpi.

Gdyby tak czas mógł trochę zwolnić, a on nadal być młodym, beztroskim chłopcem…

Przystanął na środku długiego, pustego korytarza i przez chwilę wpatrywał się w potężną tablicę, na której rozpisano położenie wszystkich oddziałów. Nocą szpital miejski tonął w ciszy przełamywanej jedynie jednostajnym buczeniem jarzeniówek.

– Naczelniku! – Drgnął, usłyszawszy znajomy głos za plecami. Miał nadzieję, że chwila, zanim to wszystko nastąpi, nim cała machina ruszy, nadejdzie jak najpóźniej. Mógłby odwlekać to w nieskończoność.

Gdy się odwrócił, dostrzegł Martę Helczer. Szefowa działu techniki kryminalistycznej, czy po prostu szefowa laboratorium, patrzyła na niego wzrokiem zatroskanej córki, której nigdy nie miał. Dotąd sądził, że zrezygnowanie jest w środku, niewidoczne dla innych, że doskonale je ukrywa. Spojrzenie Marty mówiło jednak coś innego.

– Próbuję się zorientować… – Podrapał się po brodzie, sugerując, że intensywnie nad czymś myśli.

Oboje wiedzieli, że zna ten budynek na pamięć. Spędzał tu wiele czasu, gdy jego ojciec dniami i nocami pracował na miano jednego z najlepszych chirurgów w regionie.

– Jest późno, wszyscy jesteśmy zmęczeni – powiedziała cicho.

Dobra dziewczyna, pomyślał. Naprawdę dobra dziewczyna.

– Co właściwie tutaj robisz? – zagadnął, gdy pokonali ostatnie schody prowadzące na drugie piętro.

Marta Helczer nie należała do osób, które bywały w takich miejscach, o ile nie były to miejsca zbrodni. Działała w terenie jako technik kryminalistyczny lub zaszywała się w swoim laboratorium. To ona jako pierwsza miała dostęp do miejsc zbrodni, ściągała odciski palców i zabezpieczała wszelkie potencjalne dowody, aby później analizować je pod mikroskopem.

– To takie dziwne, że od czasu do czasu chcę popracować z kimś żywym? – zażartowała, ale nie oczekiwała, że na twarzy naczelnika wydziału kryminalnego pojawi się choć cień uśmiechu. – Szefie, nie jest tak źle, jak to może wyglądać. Dziewczyna ma naskórek pod paznokciami, sporo zebrałam też z jej ubrań i podeszew butów. Sprawa może zakończyć się szybciej, niż myślimy.

Skinął głową. Bez entuzjazmu.

Pierwsze piętro przywitało ich czerwonym napisem na szklanych drzwiach: NIEUPOWAŻNIONYM WSTĘP WZBRONIONY. Marta pchnęła ciężkie skrzydło i weszli na oddział intensywnej terapii. Naczelnik poczuł, jak drętwieje mu kark, gdy w jego stronę jednocześnie zwróciły się dwie pary oczu.

Zaczęło się, pomyślał, i przybierając lekki, pełen współczucia uśmiech, wyciągnął rękę.

Mężczyzna w jasnym prochowcu mocno ją uścisnął.

Gdyby Henryk Potocki miał zwizualizować sobie człowieka władzy, byłby on dokładnie taki jak stojący przed nim Grzegorz Kostecki. Mężczyzna był wysoki i barczysty, a włosy i krzaczaste, oprószone siwizną brwi wcale nie sprawiały, że wydawał się starszy, lecz dodawały mu powagi i dostojeństwa. W jego spojrzeniu było coś srogiego i niepokojącego.

– Przykro mi, że musiał pan wrócić z urlopu – powiedział.

Wiedział, że nie musi się przedstawiać. Był znaną w mieście grubą rybą. Prowadził kilka sporych biznesów i – co najważniejsze – przewodniczył Radzie Miasta. Naczelnik nie miał pojęcia, jakie są jego kompetencje jako radnego ani czym są owe biznesy, ale był wystarczająco mądry, by wiedzieć, że jego macki sięgają nawet policji.

– Komisarz Henryk Potocki. Jestem naczelnikiem wydziału kryminalnego – przedstawił się dla formalności. Nie był pewien, czy wcześniej się już spotkali. – Jak się czuje państwa córka? – spytał, zwracając się do drobnej, dygoczącej kobiety, którą, choć nigdy jej nie widział, uznał za żonę Kosteckiego.

– Trudno powiedzieć – odpowiedział biznesmen, zanim kobieta otworzyła usta. – Lekarze naszpikowali ją lekami. Nie chcę nawet myśleć, co będzie, gdy wróci do domu i spojrzy w lustro. Zdaje pan sobie sprawę, że znalezienie człowieka, który to zrobił, jest w tej chwili priorytetem? – zapytał tonem nieznoszącym sprzeciwu.

A co nim nie jest? Napad na kantor i obława złodzieja czy może wypadek na krajowej dziesiątce, w którym zginęła czteroosobowa rodzina, a sprawca uciekł z miejsca zdarzenia? Która z tych spraw zasługuje na mniej uwagi?

– Oczywiście – odpowiedział. – Zrobimy wszystko, co w naszej mocy.

Zapadła krótka, lecz krępująca cisza. Henryk Potocki nie miał ani planu działania, ani ochoty, by tłumaczyć się przed Kosteckim. Wiedział jednak, że nie może zachowywać się w stosunku do tego człowieka tak, jak zwykle wobec rodziców ofiary. Ulżyło mu, gdy zza drzwi do sali, w której leżała dziewczyna, wyłonił się Tomasz Walkowiak. Mógł nie darzyć tego młodego, ambitnego policjanta sympatią, ale nie był w stanie odmówić mu profesjonalizmu. Z całą pewnością był jego najlepszym podwładnym.

– Jest ledwo przytomna. Nie kontaktuje i nic nie pamięta – powiedział, zaczesując do tyłu bujną blond czuprynę. – Pobrano krew do badania, ale lekarz jest niemal pewny, że została czymś odurzona. Choć pod uwagę bierzemy także czynnik stresu.

– Musimy zaczekać – odparł naczelnik.

– Zaczekać? – wtrącił Kostecki – Równie dobrze może się okazać, że nigdy sobie niczego nie przypomni. Musicie działać!

– Naczelnik źle się wyraził. Musimy odłożyć rozmowę z państwa córką, a co do pozostałych działań, robimy wszystko, nie bacząc na porę. Nasi najlepsi technicy zostali ściągnięci do komendy i już pracują nad nawet najmniejszym okruszkiem i włoskiem, jaki znaleźli.

– Doprawdy, nie wiem, czy nie powinniśmy poprosić o pomoc komendę wojewódzką. To może być zbyt duża sprawa dla powiatowej jednostki.

– Panie Kostecki – Tomasz Walkowiak kontynuował pewnym siebie, spokojnym tonem – to komenda wojewódzka zwraca się do naszych ludzi o pomoc. Mamy świetnych fachowców. Proszę nam zaufać.

Henryk Potocki niczym zahipnotyzowany wpatrywał się w poważną i mądrą twarz Tomasza Walkowiaka. Był pełen podziwu dla mistrzowskiej pokerowej zagrywki. Trzydziestodziewięcioletni podkomisarz miał w sobie coś, co skazywało go na poważanie u ludzi. I na sukces. Nie przepadał za nim. Nie rozumiał, jak można być tak idealnym. Walkowiak należał do ludzi, którzy w życiu mają wszystko. Wysportowane ciało, idealne rysy twarzy, śnieżnobiały uśmiech, który prezentował za każdym razem, gdy prawił komplementy zapatrzonym w niego kobietom, i włosy tak zdrowe i lśniące, jakby właśnie wyszedł z telewizyjnej reklamy szamponu. Nie chodziło jednak tylko o wygląd. Policjant był przede wszystkim inteligentny i – co lubił udowadniać – oczytany. Naczelnik nie mógł pojąć, jakim cudem facet, który z komendy wychodzi jako ostatni, a przychodzi jako pierwszy, znajduje czas na siłownię, zdrowe odżywianie i czytanie książek. Ten perfekcjonizm go wkurzał, chociaż nie mógł odmówić mu tego, że jest świetnym gliną.

– Marto, dziękuję za wszystko. Możesz jechać do laboratorium. A my musimy porozmawiać. – Przy podkomisarzu można było zapomnieć, kto rzeczywiście jest liderem, dlatego Potocki delikatnie to podkreślił.

Zeszli na dół. Usiedli w kawiarence dla pacjentów. Sklep był nieczynny, ale ku radości naczelnika był tam automat z kawą.

– Co dokładnie się wydarzyło i co udało się ustalić? – spytał, wybierając na panelu automatu podwójne espresso.

– Tak jak mówiłem przez telefon…

– Wiem, że mówiłeś mi przez telefon, ale chcę to usłyszeć jeszcze raz. Po kolei – powiedział, ciężko opadając na krzesło.

Tomasz Walkowiak uśmiechnął się pod nosem. To był wstrętny, lisi uśmiech. A może ocenia go zbyt surowo? Tak, zdecydowanie jest uprzedzony.

– Dziewczyna to Bianka Kostecka. Dziewiętnaście lat, najmłodsza ze swojej paczki. Najwyraźniej jej starsze o kilka lat koleżanki bardzo jej imponowały, bo prowadziła dość rozrywkowy jak na swój wiek tryb życia. Niedawno dostała się na Uniwersytet Szczeciński, ale wybrała zaoczne studia, więc była zaledwie na jednym zjeździe. Nie zdążyła się tam jeszcze z nikim zaprzyjaźnić. Tak przynajmniej twierdzą jej koleżanki, więc oczywiście będziemy to sprawdzać. Dziewczyna jest typem imprezowiczki. W szkole radziła sobie średnio, ale rodzice nie sprzeciwiali się jej stylowi życia. Ojciec postawił jej ultimatum. Żadnych ograniczeń pod jednym warunkiem – będzie miała przynajmniej dostateczne stopnie w szkole, aby nie przynieść mu wstydu. Tak więc Bianka Kostecka wypracowywała swoje minimum i praktycznie w każdy weekend z grupą znajomych wybierała się na nocny clubbing.

– To jakiś rodzaj orgii? – Naczelnik tak wytrzeszczył oczy, że między powieki można było włożyć dwie pięciozłotówki.

Podkomisarz z trudem powstrzymał się od śmiechu.

– Dzieciaki chodzą od klubu do klubu. To znaczy, że jednej nocy nie spędzają w jednym miejscu, ale w kilku klubach. W naszym mieście nie jest tego za wiele, więc często wybierają Szczecin. Tej nocy Bianka Kostecka i jej dwie przyjaciółki bawiły się w Euforii. To obecnie największa dyskoteka w Stargardzie, prowadzona przez Malickiego, biznesmena z Poznania. Ale to nie ma w tej chwili znaczna – dodał Walkowiak, widząc zniecierpliwione spojrzenie naczelnika. W dyskotece pojawiły się kilka minut po dziesiątej. Zajęły lożę na tyłach lokalu, w strefie VIP.

– Alkohol, narkotyki?

– Zgodziły się na badania krwi, więc niedługo się okaże, ale nie ukrywały, że trochę wypiły.

– Jakieś towarzystwo?

– Tym razem nie. Tym razem, bo jedna z dziewczyn twierdzi, że rzadko bawią się same. Zwykle ktoś się do nich dosiada. Wygląda na to, że często godziły się na towarzystwo zupełnie obcych mężczyzn.

– To już coś. Jakieś nazwiska?

Walkowiak chrząknął zakłopotany. Zerknął przez ramię i odpowiedział ściszonym głosem:

– Dziewczyny nie przywiązywały wagi do nazwisk, ale do grubości portfela. – Zawiesił głos. – Choć oczywiście nie powiedziały tego wprost.

Naczelnik westchnął ciężko. W takich chwilach jak ta cieszył się, że nigdy nie przyszło mu zostać ojcem.

– Bianka Kostecka zniknęła im z oczu około pierwszej – kontynuował Walkowiak. – Podobno źle się poczuła i chciała wracać. Mówiła, że da sobie radę. Nie powiedziała, jak wróci, choć dyskoteka znajduje się kilka kilometrów od jej domu. Nie wykonywała żadnych połączeń z telefonu komórkowego, a dotychczas, żadna korporacja taksówkarska nie potwierdziła zlecenia na taki kurs.

– A kamery? Przecież to największy klub w mieście.

– Kamery są…

– Ale?

– Wyłącznie w strefie dostępnej dla wszystkich. Lokal VIP, jak tłumaczył nam właściciel, ma gwarantować intymność, dlatego nie zamontowano w nim kamer. Są też dwie przy wyjściu. Atrapy. A to oznacza, że jedyne, co zarejestrował monitoring, to moment, gdy Bianka Kostecka wchodzi do lokalu, następnie przedziera się przez tłum ludzi w strefie dla szaraczków, a kilka godzin później, jeszcze szybszym krokiem opuszcza lokal.

Naczelnik zanurzył twarz w dłoniach. Po chwili uniósł przekrwione oczy i błagalnym tonem powiedział:

– Powiedz, że właśnie w tym momencie zadziałały miejskie kamery.

– Przykro mi, naczelniku, ale tak się nie stało – odpowiedział oschle Walkowiak.

Wymienili krótkie porozumiewawcze spojrzenia. Oboje dokładnie pamiętali gorące obrady Rady Miasta w ubiegłym miesiącu, które pokazała nawet ogólnopolska telewizja. Kilkoro radnych o mały włos nie skoczyło sobie do gardeł. Posiedzenie odbyło się kilka dni po tym, jak w nocy, w samym środku miasta, rozpędzony samochód potrącił grupkę wracającej z imprezy młodzieży. Byli pijani, jedna osoba zginęła na miejscu, druga do końca życia będzie sparaliżowana. Nie było żadnych świadków, kierowca odjechał i zniknął bez śladu, a uczestnicy wypadku nie byli w stanie podać nawet koloru samochodu. Okazało się, że policyjny monitoring rejestruje obrazy z częstotliwością dziesięciu minut, a dokładnie co dziesięć minut uaktywnia się na kilka sekund. Kamery były dotowane z funduszu miejskiego i taki stan rzeczy tłumaczono oszczędnością. Komendant od dawna zabiegał o wymianę sprzętu, a po wypadku dyskusja rozgorzała na nowo. Jednym z zagorzałych przeciwników nieplanowego wydatku z budżetu miasta był nie kto inny, jak sam przewodniczący Grzegorz Kostecki, który uważał, że sedno problemu tkwi w zbyt małej liczbie nocnych patroli policyjnych. Ostatecznie odrzucono projekt uchwały przyznający policji pieniądze na nowoczesny monitoring.

– W takim razie dziewczyna wyszła o pierwszej w nocy, po trzech godzinach w klubie – podsumował naczelnik. – Rodzice znaleźli ją pod bramą posiadłości położonej niemal dziesięć kilometrów od centrum miasta – zerknął na zegar wiszący nad wejściem, dochodziła siódma trzydzieści – o czwartej z minutami, po czym natychmiast wezwali pogotowie. Ktoś porwał tę dziewczynę, zerwał z jej twarzy skórę, a następnie odwiózł ją pod dom. I to wszystko w trzy godziny – dodał, twardo sylabizując.

– Nie możemy z góry zakładać, że została porwana. Równie dobrze ona i sprawca mogli się znać.

– Oczywiście, w tej chwili wszystko musimy brać pod uwagę. Co ze śladami opon? Przecież musiał mieć jakiś samochód.

– Niestety nic. Na ośnieżonym podjeździe nie ma żadnych śladów, a droga, która do niego prowadzi jest pełna zamarzniętego błota. Próbowaliśmy cokolwiek tam znaleźć, ale to bez sensu. Czas na mnie, szefie, mamy dużo tropów do sprawdzenia. Trzeba kuć żelazo, póki gorące.

Tomasz Walkowiak spojrzał na naczelnika wydziału kryminalnego, ale ten patrzył przed siebie nieobecnym wzrokiem. Zapadła głucha cisza.

– Będziemy w kontakcie – powiedział po dłuższej chwili młody policjant i wstał od stołu.

Henryk Potocki w milczeniu powiódł wzrokiem za jego barczystymi plecami.

Oczy miał ciężkie, jakby ktoś przywiązał mu do powiek odważniki. Zanurzył twarz w dłoniach z nadzieją, że gdy ponownie je otworzy, znajdzie się nad Bałtykiem. Na piaszczystej, kołobrzeskiej plaży, ze schłodzonym piwem w ręku. To był jego jedyny urlop w sezonie letnim. Cztery lata temu. Z Marią. Gdyby tak czas mógł trochę zwolnić…

***

14 czerwca 1986 roku

Ojciec mawiał, że ludzka pamięć skonstruowana jest tak, by kodować tylko to, na co godzi się sumienie. Nigdy tego nie rozumiałem. Nigdy też ojciec nie wyjaśnił mi, co dokładnie miał na myśli, ale nadszedł wreszcie dzień, kiedy to pojąłem.

Estera była najpiękniejszą kobietą, jaką spotkałem w życiu. Ktoś mógłby uznać mnie za głupca i stwierdzić, że jestem ślepy, bo ceniłem jej nieokiełznany, diaboliczny cygański urok ponad delikatne, anielskie, niczym nieskalane piękno Heleny. Estera była moją pierwszą miłością. A ta, nie mam co do tego najmniejszych wątpliwości, jest najważniejsza.

Tamtego dnia kochaliśmy się po raz pierwszy. Był mglisty, chłodny wieczór. Z oddali dochodziły echa bawiących się na plaży ludzi. Jeszcze chwilę temu byliśmy wśród nich. Piliśmy wino domowej roboty, wiśniowe, a może malinowe. Kogo to wtedy obchodziło? Liczyło się to, że byliśmy razem. Młodzi, szczęśliwi.

To Estera zapytała, czy nie miałbym ochoty porozmawiać gdzieś dalej od tego hałasu. Z początku nie miałem pojęcia, że „ten hałas” nie oznacza wcale głośnej muzyki i krzyku ludzi, ale był to swego rodzaju kod. Kod, zgodnie z jego przeznaczeniem, nieoczywisty, ale jednocześnie na tyle łatwy, bym mógł go szybko odczytać. Estera miała na sobie niebieską sukienkę i duże kolczyki, srebrne koła. Była bosa i niesamowicie piękna.

Po wszystkim wcale nie czuliśmy się zażenowani, choć moglibyśmy, gdyby wziąć pod uwagę, że oboje oczekiwaliśmy czegoś znacznie przyjemniejszego i… dłuższego. Byliśmy szczęśliwi. Kochaliśmy się. Przeżywaliśmy naszą pierwszą miłość.

Leżeliśmy na trawie pod wielkim drzewem, pijani i niemal całkiem nadzy, nie martwiąc się, że ktoś może nas przyłapać. Mierzwiłem jej gęste, kruczoczarne włosy, odurzając się ich cudownym zapachem, i właśnie wtedy to zrozumiałem. Ludzka pamięć skonstruowana jest tak, by kodować tylko to, na co godzi się sumienie.

***

Gabinet doktora Igora Felczaka mieścił się w starej części miasta przy ulicy Wojska Polskiego. Pamiętające jeszcze czasy drugiej wojny światowej kamienice rozciągały się po dwóch stronach dziurawej drogi. Przez całą noc sypał śnieg, ale nad ranem mróz zelżał i zaczęła się odwilż. Po chodnikach spływała brunatnoszara breja. W powietrzu unosił się smród dymu z kominów. Nikt nie był przygotowany na przyjście surowej zimy tak wcześnie, dlatego ludzie palili w kominach i piecach wszystkim, co mieli pod ręką.

Jan Berent zatrzymał się przed potężnymi drzwiami kamienicy z numerem trzydziestym ósmym. Domofon był czymś umazany. Nie miał ochoty sprawdzać, czy tym, na co to wyglądało. Scyzorykiem podważył zamek i wszedł do środka. Uderzył go zapach wilgoci, moczu i starych, spróchniałych desek.

Zapukał. Był przyzwyczajony, że doktor nie otwiera drzwi od razu. Wyczuwał jego obecność po drugiej stronie, wiedział, że jest obserwowany przez judasza, ale nauczony doświadczeniem, czekał cierpliwie.

Wreszcie drzwi zaskrzypiały i spomiędzy niewielkiej szpary błysnęły małe, przestraszone oczka.

– Dzień dobry! – Jan delikatnie pchnął drzwi, a doktor uskoczył, omal nie przewracając się o własne nogi.

– Nigdy więcej tego nie rób! – zawołał urażony i gdy tylko policjant przekroczył próg gabinetu, zamknął drzwi na klucz oraz na wszelki wypadek zabezpieczył łańcuszkiem. Po tym zerknął jeszcze raz przez judasza. – Dobrze wiesz, że mam problem ze wzrokiem.

– I nieuzasadnionymi lękami.

Doktor wyraźnie się nachmurzył.

Igor Felczak nie był starym człowiekiem, ale aby to stwierdzić, potrzebny był niezbity dowód, na przykład dokument tożsamości. Wszystko inne, wygląd i zachowanie, mówiło coś przeciwnego. Doktor miał pięćdziesiąt cztery lata, co Jan sprawdzał w systemie policyjnym dwukrotnie, myśląc, że za pierwszym razem mu się przywidziało. Niską, zgarbioną sylwetkę policyjnego psychologa wieńczyła głowa z resztkami włosów, które dawno oprószyła siwizna, a z głęboko zapadniętych oczodołów spoglądały szare, pozbawione życia oczy. Wyglądał dość zabawnie w marynarkach z szerokimi ramionami. Prawdopodobnie miały zakryć jego przesadną chudość, a wywoływały odwrotny skutek. Pociągła twarz wyglądała tak, jakby ktoś wyjął z niej wszelkie tkanki mięśniowe, ale zapomniał pozbyć się nadmiaru skóry. Doktor przypominał Janowi wiecznie smutnego psa rasy bloodhound.

– Pozwól, że zapalę – powiedział, siadając przy potężnym mahoniowym biurku. Srebrna popielnica stała zawsze w tym samym miejscu, tuż obok sterty porannych gazet i białej filiżanki na spodku w kwiaty. Doktor zerknął na czubek papierosa, a następnie na swojego gościa, po czym wstał i otworzył okno na oścież. Do gabinetu wpadło światło, odsłaniając grubą warstwę kurzu na ciemnobrązowych meblach. Pomieszczenie było ponure i ciemne. To chyba nie jest odpowiedni wystrój na gabinet psychologa, pomyślał któregoś razu Jan, ale w gruncie rzeczy nie miał nic przeciwko takim wnętrzom.

Pokój wypełniło rześkie powietrze.

– Za każdym razem zapominam o twoim wyczulonym węchu.

Doktor zaciągnął się papierosem. Na jego koniuszku zatlił się żar.

– Lekcja odrobiona?

Jan wzruszył ramionami. Zsunął się po oparciu skórzanej sofy i teraz prawie leżał.

Pozycja lekceważąca.

– Miałem żyć jak normalny człowiek, więc żyłem. Rozmawiałem z ludźmi.

Doktor skinął głową z uznaniem, ale po chwili zmarszczył czoło, jakby coś nagle do niego dotarło.

– Z ludźmi – powtórzył. – Opowiedz mi o nich.

– Chyba nie chcesz listy nazwisk?

– Czy to ktoś poza twoim szefem i technikami z laboratorium?

Jan po raz kolejny wzruszył ramionami.

– W porządku. W takim razie, czy zapoznałeś się z dokumentami, które otrzymałeś od psychiatry?

– Tak.

– I co masz do powiedzenia?

– Że nie jest to coś, co mogłoby wykluczyć mnie z wykonywania zawodu. Co najwyżej z życia społecznego, ale… – Jan niezbyt udolnie przybrał zatroskaną minę – to chyba nastąpiło już dawno.

Doktor wyjął z szuflady grubą teczkę. Musiała być ciężka, bo gdy sięgnął po nią jedną ręką, cicho jęknął. Był dalekowidzem, dlatego odsunął jedną z wyjętych z teczki kartek na szerokość długich, chudych rąk i zaczął czytać.

– Zaburzenia integracji sensorycznej objawiające się zbyt wysoką wrażliwością na zapachy, dźwięki, a w szczególności dotyk. – Zerknął na Jana. – Brak reakcji na niektóre bodźce zmysłowe. Nietypowa dla zespołu umiejętność odczytywania ludzkich intencji oraz emocji przy jednoczesnym upośledzeniu kontaktów społecznych. Typowe objawy obsesyjnych zainteresowań, związanych z wykonywanym zawodem. Nadzwyczajna umiejętność zapamiętywania szczegółów oraz obsesyjna konieczność sprawdzania informacji, których pacjent nie posiada, co powoduje problemy w koncentrowaniu się na bardziej istotnych rzeczach. Trudności w akceptowaniu zmian. Brak objawów dyspraksji, merytoryka ciała w normie. – Doktor Felczak położył kartkę na biurku i patrząc Janowi w oczy, dodał od siebie: – Agresywne zachowanie w stosunku do osób łamiących barierę intymności. Wydaje mi się, czy ty się uśmiechasz?

– Uderzyłem policjanta. W porządku. Poniosłem za to karę. Zostałem zesłany do Archiwum X z wydziału kryminalnego. Faceci czasem dają sobie po mordach, a wy wysyłacie mnie na jakieś badania, gdzie traktują mnie jak królika doświadczalnego, robicie śmieszne testy i eksperymenty, żeby postawić diagnozę: zespół… no właśnie czego?

– Zespół Aspergera – odpowiedział doktor. – Choć nie do końca. Lekarze stwierdzili kilka zachowań typowych dla zespołu, ale z całą pewnością nie jesteś jednostką chorą.

– No cóż, w takim razie to chyba koniec naszych spotkań.

– Nie bądź taki szybki – przystopował go doktor. – Nie zapominaj o pierwotnej przyczynie, dla której cię tu skierowano.

– Uderzyłem policjanta poza godzinami pracy. Na pewno nie jest to powód, dla którego miałbym zostać wydalony ze służby.

– Nie, Janku. – Doktor westchnął ciężko. – Oboje wiemy, że konflikt między tobą a Tomaszem Walkowiakiem nie jest główną przyczyną. To skutek. Komendant ma wątpliwości, czy jesteś zdolny do służby po wypadku. Szczerze? Na razie nie udowodniłeś mi, że jesteś.

– To dlaczego wciąż pracuję?

– Nikt nie chce cię zawieszać z powodu wątpliwości.

Jan prychnął pod nosem.

– Ledwo uszedłeś z życiem z płonącego samochodu, twoje ciało uległo poważnemu poparzeniu, zginął twój policyjny partner. Chcesz mi powiedzieć, że nie wpłynęło to…

– Minął rok! – wrzasnął Jan. – Rok i dwa miesiące.

Twarz miał bordową, a oczy zaszły mu mgłą.

– Nie jestem twoim wrogiem. Dobrze wiesz, że chcę ci pomóc.

– Okej – skwitował obojętnie Jan. – Powiedz tylko, co mam robić, żeby nie stracić pracy.

– Praca – powtórzył kwaśno doktor. – Wolałbym skupić się na tym, co można zrobić, abyś odzyskał życie po za nią.

28/29 X 2012
WŁADZA

Henryk Potocki miał wrażenie, że lada moment straci przytomność i wyłoży się jak kłoda na marmurowej posadzce monumentalnego ratusza. Chociaż za oknem temperatura sięgała dwóch stopni Celsjusza i wiał silny wiatr, w przestronnym gabinecie na pierwszym piętrze niewidzialna siła wessała całe powietrze. Krew szumiała mu w głowie, a serce świdrowało boleśnie w piersi. Wziął łyk zimnej wody i usiadł na krześle. Modlił się w duchu, by to, co dzieje się w środku, nie było widoczne na zewnątrz. Pocił się. Pocił niemiłosiernie.

– Czy pan nas słucha? – dotarło do niego, choć niewyraźnie, jakby zza ściany.

– Przepraszam, to nadciśnienie. Naprawdę nie wiem, kto sypnął pismakom. Ręczę za moich ludzi. Prawdopodobnie ktoś ze szpitala. Sądzę jednak, że to w tej chwili nieistotne. Powinniśmy zastanowić się…

– Nieistotne? Do Stargardu zjechały największe hieny. Ogólnopolska telewizja podchwyciła temat. Widziałeś poranne wydanie szmatławca, który trafia niemal do połowy domów w tym kraju?

Naczelnik poczuł się jak dziecko, które właśnie dostaje reprymendę za nieprzygotowanie się do lekcji. Komendant policji Andrzej Drzewiecki otworzył skórzaną walizkę, prezent pożegnalny z poprzedniej jednostki, i wyjął z niej kolorowy brukowiec.

Potocki nie musiał brać go do ręki, żeby zobaczyć tłusty, czerwony nagłówek na pierwszej stronie:

CÓRKA ZNANEGO BIZNESMENA BRUTALNIE OKALECZONA

– Młoda dziewczyna oskórowana. To kolejny nagłówek z gazety – zacytował.

Potocki nie rozumiał, dlaczego cały poranek po tak ciężkiej nocy dywagują nad tym, jak postępować z dziennikarzami. Zerknął na stojącego przy oknie Grzegorza Kosteckiego. Jego twarz nie zmieniała wyrazu. Była kamienna i zimna.

– Jakie są postępy? – spytał mężczyzna, nie odrywając wzroku od mokrej szyby, za którą rozpościerał się widok na pusty o tej porze rynek.

Potocki poczuł, jak wciska się w fotel. Jak próbuje zniknąć, stać się niewidzialny. Cała ta rozmowa była absurdalna.

– Pracujemy niczym woły. Minęło zaledwie kilka godzin od zawiadomienia policji. Tyramy tak ciężko, jak tylko potrafimy. Jeśli komendant pozwoli – zerknął w stronę szefa – wrócę do jednostki i dowiem się, czy coś się ruszyło.

Kostecki prychnął lekceważąco pod nosem, ale nic już nie mówił. Komendant westchnął ciężko i odparł:

– Nie patrz na mnie tak, jakbyś marnował tu z nami czas. Zainteresowanie mediów to pewien efekt uboczny. Prędzej czy później to musiało wypłynąć. Żałuję, że tak szybko, ale stało się. Nie spotkaliśmy się tu jednak po to, żeby trząść portkami przed pismakami w obawie, że postawią nas w złym świetle albo będą patrzeć na ręce. Trzeba zrozumieć jedną rzecz. Gdzieś w naszym mieście krąży człowiek, który zdarł skórę z twarzy młodej kobiety. Uczynił z niej potwora – spauzował, rzucając dyskretne spojrzenie w stronę biznesmena, ale mężczyzna pozostawał niewzruszony. – Do czego jeszcze może być zdolny taki człowiek? Czy może skrzywdzić dziecko? Zabić? Takie pytanie zada sobie każdy mieszkaniec miasta, i nie tylko, gdy w kiosku kupi świeżą gazetę albo włączy telewizor. To jest właśnie efekt, którego się obawiamy. Nie chcemy siać paniki.

Potocki kiwnął głową. Z tym akurat się zgadzał.

– Zwołajmy konferencję prasową – rzucił Kostecki.

– To dobry pomysł, ale powinniśmy dać sobie jeszcze chwilę. Jest zbyt wcześnie.

– Nigdy nie jest za wcześnie, by ratować sytuację.

By ratować wizerunek, pomyślał Henryk Potocki, ale zacisnął zęby.

Naczelnik wstał i już kierował się ku wyjściu, gdy komendant zatrzymał go spojrzeniem.

– Śledztwem ma kierować Tomasz Walkowiak – powiedział. – Chcę, żeby zajął się tylko tą sprawą. Ma dostać wszystkie możliwe środki i ludzi, jakich zechce. Oczywiście to ty jesteś szefem, ale niech Walkowiak ma wolną rękę. Wtedy działa znacznie efektywniej.

A jednak. Odsuwano go. Komendant już nawet nie silił się na utrzymywanie pozorów.

***

Marta Helczer nerwowo przerzucała wzrok z Jana Berenta na elektroniczny zegar wiszący nad wejściem do laboratorium techniki kryminalistycznej. Już od dwudziestu minut przyglądał się zdjęciom, których nie powinien widzieć. Nic jednak nie mówiła. Byli sami. Wszyscy wiedzieli, że zajmuje się badaniem próbek, które jej podwładnym niczego nie powiedziały. Zupełnie nic. Jak to możliwe? Podobno ziemia zeskrobana z podeszew butów dziewczyny zawierała jedynie piach i kawałki błota, które mogły znaleźć się wszędzie. Żadnego śladu, okruszka, który mógłby chociaż o jedną setną zawęzić pole poszukiwania miejsca, w którym okaleczono ofiarę. Pod paznokciami znaleziono jedynie jej własny naskórek, a zabezpieczony włos na ubraniu należał do koleżanki, z którą spędziła wieczór w klubie. To nie tak, że swoich pracowników uważała za niekompetentnych. Nikt nawet nie obruszył się, gdy postanowiła zamknąć się w laboratorium, aby wszystko sprawdzić jeszcze raz. Nie było to nic nadzwyczajnego. Marta potrafiła nie wychodzić z niego cały dzień, a nierzadko zarywała też noce. To, w jaki sposób udawało się jej utrzymać małżeństwo i wychowywać dwuletnie bliźnięta, stanowiło dla wszystkich wielką zagadkę.

Jan Berent był jedną z nielicznych osób, które wpuszczała do swej świątyni. Zabawne, że zamieniła z nim mniej słów niż ze wszystkimi policjantami w komendzie razem wziętymi, a mimo to był najbliższym jej człowiekiem, o ile w jego przypadku można było mówić o jakiejkolwiek bliskości. Może właśnie dlatego się lubili. W gruncie rzeczy byli do siebie podobni.

– Nie rozumiem – powiedziała cicho, bardziej do siebie, ale Jan uniósł wzrok znad zdjęć i spojrzał na nią pytająco.

Dostrzegła to, więc wyjaśniła:

– Nie rozumiem, jakim cudem ktoś, kto w trzy godziny dokonał dość precyzyjnego oskórowania twarzy, nie zostawił żadnego śladu. Przecież musiał działać w pośpiechu.

– Był bardzo dobrze przygotowany.

– Sądzisz, że to zaplanował? Że chodziło właśnie o tę dziewczynę?

Nie odpowiedział. Marta zerknęła mu przez ramię. Widziała już dużo krwi, rozkładające się zwłoki, jej nozdrza potrafiły rozpoznać zapach śmierci, ale te zdjęcia naprawdę ją przerażały. Dziewczyna z fotografii patrzyła w obiektyw i każda komórka w mózgu nakazywała sądzić, że nie żyje. Nie miała prawa żyć. Ale w jej oczach było życie. Wzrok miała mętny, jakby nieobecny, ale w głębi tliło się wielkie przerażenie. Nigdy nie widziała nikogo bez skóry twarzy. To było coś, czego człowiek nie jest w stanie sobie wyobrazić.

– Co nim kierowało?

– A co przyszło ci do głowy jako pierwsze?

Marta wzruszyła ramionami.

– Że to cholerne bestialstwo zrobić coś takiego człowiekowi.

– To nie jest motyw.

Zmrużyła oczy, usiłując odczytać coś z twarzy Jana. Może właśnie dlatego tak bardzo go lubiła. Był dla niej zagadką. Cichy, niedostępny, przypominał spłoszone zwierzę, które najchętniej schowałoby się przed światem. Ale był dobrym policjantem. Może nawet najlepszym, jakiego znała. Fotograficzna pamięć i świetna intuicja wyróżniały go spośród innych. Miał szansę zrobić wielką karierę w kryminalnych, gdyby nie konflikt z najbardziej poważanym gliną w komendzie, Tomaszem Walkowiakiem. Właściwie nie wiedziała, co dokładnie się między nimi wydarzyło. Nikt tego nie wiedział.

– Martwię się o szefa.

Musiała to z siebie wyrzucić. Czekała na dobrą okazję. Ta nie była najlepsza, ale nic nie zapowiadało, by najbliższe dni coś zmieniły.

Jan nawet na nią nie spojrzał, ale wiedziała, że słucha.

– Minął już rok od śmierci jego żony, a on wciąż się nie podźwignął. Najgorsze jest to, że wszyscy dookoła to widzą. Sądzę, że ma depresję. Jeśli to dojdzie do komendanta, mogą go nawet zawiesić.

– Nic na to nie poradzimy.

– Nie bądź taki! Musimy z nim porozmawiać.

– My?

– Tak, my. On nikogo nie ma. Jest całkiem sam.

– Z tego, co wiem, bardzo cię lubi, więc może rzeczywiście powinnaś z nim pogadać. Ja nie jestem najlepszym kompanem do takich rozmów.

– Może nie jesteś, ale jeśli pójdę do niego sama, potraktuje mnie jak wyolbrzymiającą problemy babę, w której nie ustała jeszcze burza hormonów po porodzie. Znasz go przecież. Wiesz, że będzie bagatelizował. On o ciebie walczył. Gdyby nie szef, wyleciałbyś z roboty. A tak, masz możliwość pracować dalej.

Jan chrząknął.

– No tak, w wydziale dla zesłanych glin – powiedział.

Marta uśmiechnęła się pod nosem. Słyszała to określenie nie raz, ale sama go nie przyswoiła. Wydział do spraw otwartych i niewyjaśnionych, zwany też Archiwum X, był miejscem, które uważała za niezwykle ciekawe. Powrót do starych, najsłynniejszych i wciąż nierozwiązanych spraw był czymś niezwykle ekscytującym. Uwielbiała uczestniczyć w takich śledztwach. Badać próbki i ślady, które wiele lat temu jej poprzednikom nie mogły powiedzieć zbyt wiele ze względu na nierozwiniętą jeszcze technikę.

– To chyba lepsze niż wylecieć na bruk, co? – Zrobiła gest szturchnięcia, ale go nie dotknęła.

Skinął głową.

– No, to jesteśmy umówieni! – Uśmiechnęła się szeroko i wróciła do stołu, by pochylić się nad mikroskopem.

Jan oderwał wreszcie myśli od zdjęć i zerknął na koleżankę. Tak, z całą pewnością była jego koleżanką. Miłą i nienachalną. Nie przekraczała granicy, instynktownie wyczuwała, jak bardzo może się zbliżyć. Cieszył się, że wróciła do pracy tak szybko. Sądził, że kobieta potrzebuje więcej czasu, by zregenerować siły po porodzie. Marta Helczer była jednak wojowniczką i, tak jak on, pracoholikiem. Między jej charakterem a wyglądem zachodziła jakaś dziwna sprzeczność. Drobna, niska szatynka nie należała do osób, które wyróżniają się z tłumu. Jan nigdy nie zastanawiał się nad tym, czy jest ładną kobietą. Nie umiał tego określić. To dziwne, bo nigdy nie postrzegał jej w tych kategoriach. Dla niego była świetnym technikiem kryminalistycznym, stanowczym, ale wyrozumiałym szefem trzymającym wszystkich na dystans. Właśnie zdał sobie sprawę, że nigdy nie widział jej w spódnicy. Nosiła wyłącznie spodnie, głównie dżinsy, luźne swetry i sznurowane buty w rodzaju męskich pantofli. Włosy o mysiej barwie wiązała w kucyk, nigdy się też nie malowała. Miała ładne rysy, ale ich nie podkreślała. Była po prostu Martą Helczer.

***

Tomasz Kamiński w rzeczywistości nie przypominał wysokiego, szczupłego mężczyzny, którym wydawał się być na ekranie telewizora. Mierzył niespełna metr siedemdziesiąt centymetrów, a zza paska od spodni wychylał się całkiem okazały brzuch. Magia telewizji, pomyślała Rita, po czym usadowiła się na skórzanej kanapie, w dokładnie wskazanym przez producentkę miejscu.

– Proszę pamiętać. Siedzi pani dokładnie tutaj, na wprost karafki z wodą – oznajmiła z powagą kobieta. – Pod żadnym pozorem proszę nie patrzeć w oko kamery. Patrzy pani tylko i wyłącznie na prowadzącego program, niech to będzie naturalna rozmowa.

Rita posłusznie skinęła głową. Była zdenerwowana, ale nie na tyle, aby wpadać w panikę. Po prostu dziwnie się czuła w roli gościa. Jakby ktoś przewrócił wszystko do góry nogami. Po części trochę ją to ekscytowało.

Tomasz Kamiński kręcił się w pobliżu. Wziął kilka łyków kawy, zajrzał do swoich notatek, upewnił się, czy krawat układa się dobrze, i głośno wyartykułował kilka pierwszych liter alfabetu, by rozgrzać struny głosowe. Rita usiłowała pochwycić jego wzrok, ale ten, pogrążony w swym przedemisyjnym rytuale, nie zauważał jej lub nie chciał widzieć. Oczywiście, gdy tylko zabłysną lampy kamer, a producentka rzuci w ich stronę magiczne hasło: „Jesteśmy na wizji”, na twarzy młodego dziennikarza pojawi się szeroki, śnieżnobiały uśmiech skierowany w jej stronę. Padnie wiele kurtuazyjnych słów, typu „Miło, że zechciała nas pani odwiedzić”, „To dla nas zaszczyt gościć tak doświadczoną reporterkę wojenną”, itede, itepe. Będzie miło i słodko, ale teraz, poza wizją, on był nadętym, zakochanym w sobie bucem, a ona czuła się trochę zagubiona.

„Na kanapie u Tomasza” to jedyny program emitowany na żywo w najlepszym, wieczornym paśmie antenowym. Prowadzący słynął z ciętego humoru, ale nie lekceważył też poważnych tematów. Na jego kanapie bywały więc marne, pozbawione szarych komórek celebrytki, znani i lubiani aktorzy, muzycy, a także politycy. Rita widziała kiedyś kilka odcinków, a właściwie przypadkowych fragmentów. Trudno było nie słyszeć o fenomenie słynącego z wysokiej inteligencji i ciętego humoru prezentera programu stylizowanego na amerykański show. Najlepsi spece od wizerunku oraz menedżerowie gwiazd dwoili się i troili, żeby wepchnąć na listę gości swoich podopiecznych.

Rita wcale się nie pchała. Właściwie nie rozumiała, dlaczego ją zaproszono. Temat, który w ostatnim czasie rozpętał burzę w mediach, może i ocierał się nieznacznie o jej profesję, ale – była przekonana – znalazłoby się wiele osób znacznie bardziej odpowiednich do udziału w programie.

Wygładziła spódnicę. Młoda dziewczyna ubrana w skórzaną kurtkę z ćwiekami podeszła i bez pytania zaczęła pudrować jej twarz. Rita kichnęła i ku zdenerwowaniu makijażystki czynność trzeba było powtórzyć.

– Tak się cieszę, że tu jesteś! To dla nas zaszczyt! – padły pierwsze słowa zaraz po włączeniu kamer.

Rita uśmiechnęła się, choć chyba zbyt cierpko jak na kogoś, kogo obserwują właśnie setki tysięcy widzów. Tak się cieszę, że tu jesteś? Zabawne, że jeszcze chwilę wcześniej prezenter nawet jej nie zauważał, a teraz, w świetle jupiterów zwracał się do niej niczym do najlepszej przyjaciółki po fachu. No cóż, musiała robić dobrą minę do złej gry. Olga, jej koleżanka i spec od telewizyjnych show, mówiła, że nie może dać się zbić z pantałyku. Nawet jeśli poczuje się niekomfortowo, a Tomasz Kamiński, co dla niego typowe, powie coś złośliwego, musi grać niewzruszoną, a najlepiej zaserwować jakąś ciętą ripostę. Dlaczego? Po prostu, to jest telewizja!

– Polish death camp. Polski obóz śmierci. Ten niefortunny zwrot wybaczaliśmy już amerykańskim mediom, w tym tak prestiżowemu tytułowi jak „New York Times”, ale tym razem posłużył się nim sam prezydent Stanów Zjednoczonych, Barack Obama. Jak długo będziemy zwracać Amerykanom uwagę, że „polski obóz śmierci” to kłamliwe wyrażenie, które wprowadza ludzi w błąd?

Dopiero krótka, choć w telewizyjnym świecie śmiertelnie długa cisza uświadomiła Ricie, że Tomasz Kamiński właśnie skończył swój wywód, a pytanie, które padło, wcale nie było retoryczne.

– Sądzi pani, że potrzeba na to dużo czasu? – dodał dziennikarz, nim się zreflektowała.

– Bardzo trudno odpowiedzieć na to pytanie. Ostatnie wydarzenia, tak jak wspomniany artykuł w „New York Timesie”, pokazują, że Amerykanie są dość oporni, jeśli chodzi o przyswojenie tej kwestii.

Dziennikarz z uznaniem kiwnął głową, po czym rozsiadł się wygodniej w swoim kosmicznym czerwonym fotelu. Pierwsze koty za płoty. Wyraźnie się wyluzował.

– Tym razem sprawa wydaje się poważniejsza. Kiedy prezydent Stanów Zjednoczonych używa tego pojęcia, w dodatku, o zgrozo!, w momencie wygłoszenia laudacji na cześć Jana Karskiego, nie jest to już drobna wpadka, ale fatalny w skutkach błąd! – mówił podekscytowany.

Rita czuła się przytłoczona przejęciem prezentera. Sama nie uważała, by mieli do czynienia z tak wielkim dramatem. Chwilę zastanawiała się, jak delikatnie ubrać to w słowa.

– Powstrzymałabym się od mówienia o karygodnym błędzie, którego konsekwencje będą dla nas negatywne. Właściwie może okazać się to bardzo pomocne w edukacji Amerykanów na temat tego, że nigdy nie istniały polskie obozy śmierci, a te w Auschwitz-Birkenau, Treblince i innych miejscach były sprawką hitlerowskiego reżimu.

– Twierdzi pani, że pomyłka Baracka Obamy była nam potrzebna? – Prezenter wyraził zdziwienie, lecz teatralny ton głosu zdradził, że nie było ono szczere.

– Oczywiście. Spytajmy pierwszego lepszego Amerykanina na ulicy, co wie na temat nazistowskich obozów zagłady. Wszystko jedno, czy użyjemy zwrotu: polskich, nazistowskich czy hitlerowskich. Przeciętny Amerykanin nie powie na ten temat więcej niż kilka słów. O ile powie cokolwiek… Bardzo dobrze, że słowa Obamy zyskały tak duży rozgłos. Dzięki temu istnieje większa szansa, że inni politycy oraz dziennikarze zastanowią się dwa razy, zanim napiszą o polskim obozie śmierci.

Tomasz Kamiński podrapał się po kilkudniowym, lecz starannie przystrzyżonym zaroście, dając tym samym znak, że słowa swojego gościa rozkłada na czynniki pierwsze.

– Ale o czym to świadczy? Rozgłos rozgłosem – podjął – ale czy tak wysoko postawiony polityk może pozwalać sobie na tego rodzaju błędy?

– Nie zapominajmy, że za plecami tego wysoko postawionego polityka stoi szereg speców odpowiedzialnych za wystąpienia publiczne. Ten błąd to definitywnie ich błąd. Chyba nie sądzi pan, że Barack Obama sam pisze sobie przemówienia?

Pytanie miało być ironiczne i zabawne. Miało być, bo wcale tak nie zabrzmiało. Coś zmieniło się w twarzy prezentera. Coś na pozór niewidocznego, ale jednak…

– Chce pani powiedzieć, że prezydent Stanów Zjednoczonych może czytać najgorsze bzdury o tym, że to Polacy mordowali w obozach zagłady, ale jest rozgrzeszony, ponieważ nie on jest autorem swoich przemówień?

Tym razem było to pytanie retoryczne, bo gdy Rita usiłowała podjąć rękawicę, Tomasz Kamiński ciągnął dalej:

– Nikt nie ma prawa tak kłamać. To jest przekłamanie historii. Bolesne przekłamanie, które godzi w dobre imię Polaków. Chyba nie muszę uświadamiać tak wybitnej reporterce wojennej, jak wiele Polacy wycierpieli podczas drugiej wojny światowej?

– Nie rozumiem, skąd te dziwaczne insynuacje – odpowiedziała, wyraźnie zmieszana. W środku czuła się całkiem rozstrojona, ale robiła dobrą minę do złej gry. Tak jak mówiła Olga. – Zgadzam się, że…

– Czy ma to związek z ostatnimi doniesieniami na temat przeszłości pani dziadka? Czy to zmieniło pani perspektywę?

W pierwszej chwili Rita oniemiała. Nie była pewna, czy dobrze usłyszała. Pytanie było tak idiotyczne, tak nie na miejscu, że nie mogła uwierzyć, by padło naprawdę.

– Przeszłości… Moją perspektywę? – wydukała.

Dopiero na drugi dzień, gdy Olga odtworzyła jej nagranie programu na domowym sprzęcie, zrozumiała, jak komicznie wyglądała z półotwartymi ustami i wybałuszonymi oczami.

– No cóż… – Prezenter rozłożył ręce, a na jego twarzy pojawił się najbardziej żmijowaty uśmiech, jaki Rita widziała w życiu. – Nie jest przecież tajemnicą, że pani dziadek był prawdopodobnie strażnikiem w obozie w Buchenwaldzie.

– Nie rozumiem, co to ma do rzeczy.

Nie słyszała własnych słów. Krew szumiała jej w głowie niczym morskie fale uderzające o brzeg. Miała wrażenie, że śni. Łudziła się, że tysiące osób przed telewizorami nie patrzą właśnie na jej publiczną egzekucję. Że wcale nie stoi na otwierającej się zapadni.

– To zrozumiałe, że człowiek próbuje przywrócić dobre imię przodków. W pani przypadku to naturalna reakcja – brnął dziennikarz.

– Jaki to ma związek z tematem? – Rita nerwowo rozejrzała się wokół, ale wszystko wyglądało tak samo. Czy tylko ona miała wrażenie, że sprawa wymyka się spod kontroli? Producentka stała w lekkim rozkroku, wpatrując się w niewielki ekranik za sceną, zerkając od czasu do czasu na jakieś zapiski przypięte do podkładki. Jej twarz nie zdradzała żadnych emocji. Całkowity spokój, jakby to, co właśnie się dzieje, było czymś naturalnym… zaplanowanym. Jakby wszystko szło zgodnie ze scenariuszem.

– A może właśnie po to się spotkaliśmy? – Rita czuła, że jej głos znacznie się podniósł, ale emocje, które nią targały, były zbyt silne, aby je opanować. – Przemówienie Baracka Obamy to tylko przykrywka, tak? Chodziło o to, żeby zrobić sensację z mojego życia!

– Proszę się uspokoić. Źle mnie pani zrozumiała.

I wtedy Tomasz Kamiński wbił jej gwóźdź do trumny. Skierował wzrok prosto w obiektyw kamery oznaczonej numerem jeden i posłał widzom pełen politowania uśmieszek. Zupełnie jakby niczego się nie spodziewał i teraz był zmieszany dziwacznym zachowaniem swojego nieobliczalnego gościa.

Rita schowała twarz w dłoniach, ale zaraz rozsunęła palce i mimo mdłości zerknęła w ekran telewizora.

– Jeszcze raz – powiedziała niemal przez zaciśnięte zęby.

Olga westchnęła ciężko, po czym nacisnęła replay na pilocie.

– Trzeci raz to oglądamy. Jesteś masochistką.

– Naprawdę spojrzałam prosto w kamerę?

– On też tak zrobił.

– Tylko w jego wykonaniu wyszło to lepiej. Mój Boże! Zatrzymaj! – Ekran telewizora znieruchomiał. – Wyglądam tu, jakbym postradała zmysły!

Na czterdziestocalowym telewizorze widniała jej postać. Patrzyła prosto w szkło kamery, jakby chciała wejść ludziom do domów, grożąc w ich stronę palcem wskazującym.

Olga dotknęła zielonego przycisku i z głośników wydobył się zdławiony głos:

– Jestem reporterką wojenną, która zawsze walczyła i walczy o prawdę. Nie rozgrzeszam swojego dziadka. Wciąż nie zostało potwierdzone, czy te zarzuty to prawda, ale jeśli nawet się nią okażą, nie będę od tego uciekać. Nie macie prawa oceniać mnie przez pryzmat błędów moich przodków.

– To było najbardziej żałosne wystąpienie telewizyjne w historii! – Zaśmiała się histerycznie.

– Może nie w historii, ale… – Olga usiadła obok Rity i spuściwszy głowę, przeczesała krótkie włosy palcami. – Nie. Masz rację, to było najgorsze wystąpienie w historii świata.

***

Samotność była jej ulubionym kompanem do biegania. Przez większość dnia i nocy przebywała wśród ludzi. Po ciężkim dniu w pracy, który częstokroć kończył się po zmroku, wracała do domu. Pięknego stumetrowego domu w spokojnej, ekskluzywnej dzielnicy miasta. Do ludzi wymagających od niej uwagi i rozwiązywania kolejnych problemów. Mąż i dwójka dzieci byli kolejnym zadaniem, któremu musiała sprostać. Dlatego, gdy wychodziła pobiegać, nie potrzebowała towarzystwa. To było jej półtorej godziny. Czas na wyciszenie, na przemyślenia.

Tym razem, choć bardzo chciała oczyścić umysł, nie była w stanie odciąć się od tego jednego, bolesnego pytania. Miała nadzieję, że kiedy wszystko z siebie wyrzuci, powie prawdę, on zrobi wielką awanturę. Zacznie krzyczeć i robić jej wyrzuty. Jak zwykle. Ale nie tym razem. On po prostu spojrzał na nią zlękniony jak małe dziecko i spytał: „Naprawdę chcesz zaprzepaścić to, co zbudowaliśmy przez te dziesięć lat?”. Upokorzyła go, zraniła, zdeptała jak robaka, a on zamiast jej znienawidzić, postanowił dać jej drugą szansę. Nie taki był plan.

Biegła więc przed siebie.

Poczuła na twarzy delikatne płatki śniegu. Uniosła głowę i uśmiechnęła się do siebie. Niebo było czarne jak smoła, bez przebłysku gwiazd. Uliczne latarnie oddalały się z każdym krokiem, a cudowny zapach drzew stawał się coraz intensywniejszy. Las był już blisko. Zatrzymała się i przez chwilę, pochylając się i podpierając rękoma o kolana, uspokajała oddech. Pragnęła wbiec w sam środek ciemnego lasu. Nie bała się. Czuła, że tam jest jej miejsce. Dlaczego właściwie ludzie tak bardzo stronią od lasów nocą? Więcej niebezpieczeństw czyha przecież na ulicach, wśród ludzi. Mimo to odwróciła się na pięcie i ruszyła w stronę światła, w stronę niebezpiecznej dżungli, zwanej miastem.

Zatrzymała się, gdy tylko zobaczyła na horyzoncie dom. W dziecięcych pokojach panowała ciemność. Który to już dzień z kolei nie tuliła synów do snu? Światło paliło się jedynie w kuchni. Mąż krzątał się po niej bez celu. Czekał na nią.

Kark jej nagle zesztywniał, a wzdłuż pleców przebiegł dreszcz. Poczuła za sobą chłodny powiew, ale wcale nie zrobiło się zimniej. Wręcz przeciwnie, mroźny wiatr ustał i przestało padać.

– Nie chciałem cię wystraszyć – powiedział cicho, gdy podskoczyła na jego widok.

– Ale to zrobiłeś. – Głos jej drżał, a serce łomotało w piersi. Była pewna, że je słyszy. – Co tu robisz? – spytała ze złością.

– Chciałem pogadać.

– Tutaj? Teraz? – Rozejrzała się nerwowo. – Znasz zasady.

Skinął głową, ale nie dostrzegła zrezygnowania w jego oczach. Wręcz przeciwnie. Miał harde spojrzenie, które od początku znajomości trochę ją przerażało.

Nieukarani

Wydanie pierwsze, ISBN: 978-83-8083-126-1

© Kamila Denis i Novae Res s.c. 2016

Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, reprodukcja lub odczyt jakiegokolwiek fragmentu tej książki w środkach masowego przekazu wymaga pisemnej zgody wydawnictwa Novae Res.

REDAKCJA: Wioletta Cyrulik

KOREKTA: Alicja Januszkiewicz

OKŁADKA: Wiola Pierzgalska

KONWERSJA DO EPUB/MOBI: InkPad.pl

NOVAE RES – WYDAWNICTWO INNOWACYJNE

al. Zwycięstwa 96/98, 81-451 Gdynia

tel.: 58 698 21 61, e-mail: sekretariat@novaeres.pl, http://novaeres.pl

Publikacja dostępna jest w księgarni internetowej zaczytani.pl.

Wydawnictwo Novae Res jest partnerem

Pomorskiego Parku Naukowo-Technologicznego w Gdyni.