Spis treści

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

1

Wiadomość o przeprowadzce spadła na Wojtka niespodziewanie niczym doniczka z czwartego piętra. Czy nie dość już przeszedł w ciągu swojego szesnastoletniego życia? Wydawało mu się, że swoimi doświadczeniami mógłby obdzielić przynajmniej kilku swoich ćwierćmózgich kolegów ze szkoły. A może wyjazd ma być lekarstwem dla ojca? W końcu od kilku lat mówi o „braku samorealizacji”, „rutynie” i „niespełnionych młodzieńczych ideałach”. Zawsze zwykł powtarzać, że lata spędzone na krakowskim AGH-u były najpiękniejsze w jego życiu i że nie każdy pierwszy lepszy student skończył wydział elektroenergetyki.

Antoni Stożyński nie miał szczęścia w życiu. Wychowywał się bez ojca. Nie był półsierotą, chociaż czasami żałował, że tak się nie stało. Pensja matki ledwo wystarczała na pokrycie podstawowych rachunków – ojciec swoje zarobki regularnie i niezmiennie przepijał. Po wódce nie był ani agresywny, ani wulgarny. Jego cicha pijacka egzystencja zakłócała jednak spokojne życie Antka i jego siostry Kaśki. Miał problemy ze skupieniem się na nauce, chociaż był niezwykle zdolnym uczniem. Nie mógł w spokoju czytać, a było to jego ulubione zajęcie. Wreszcie musiał przejąć wszelkie „męskie” prace w domu. To dlatego stał się w przyszłości świetnym inżynierem – nie tylko w teorii.

Gdy poznał Ewę, los się odmienił. Był wtedy świeżo upieczonym absolwentem prestiżowej wyższej uczelni, poszukującym pracy. Ona – studentką IV roku pedagogiki pobliskiej Wyższej Szkoły Pedagogicznej – dzisiejszego UP. Antoni w trakcie studiów marzył o budowie nowoczesnej elektrowni, a co za tym idzie, nie w głowie były mu przelotne studenckie romanse. Ewa zmieniła jego światopogląd. Miłość wybuchła nagle, a jej owoc – Wojtek – pojawił się w półtora roku od pierwszego spotkania pary na jednej z imprez w akademiku Olimp.

Mogłoby się zdawać, że dwoje młodych ludzi bez pracy, z dzieckiem w drodze popadnie w swoistą melancholię – w latach 80. słowo depresja nie było bowiem jeszcze tak modne, jak dziś. Tak się jednak nie stało. Antek otrzymał pracę w Bielsku Podlaskim w zakładach rafinerii ropy naftowej. Wojtek cierpliwie poczekał, aż mama uzyska dyplom magistra, i dopiero wtedy postanowił pojawić się w świecie rodziców. Ewa nie od razu rozstała się z malcem, jednak i ona wkrótce rozpoczęła karierę zawodową.

Po tłustych latach przyszedł czas na te chude. Po rutynowym badaniu ginekologicznym u Ewy stwierdzono guza miednicy małej. Wydawał się niegroźny, jednak lekarz prowadzący zdecydował się na usunięcie niechcianego ciała obcego. Ewa, z natury beztroska, nie przyjęła do wiadomości, że wycięty guz musi zostać poddany szczegółowym badaniom histopatologicznym, bo może okazać się zmianą złośliwą. Usłyszała tylko, że pięć dni po operacji wróci do swoich chłopaków. Tak też się stało.

Dwa tygodnie później zadzwonił telefon. Pracująca w tym czasie w Poradni Pedagogiczno-Psychologicznej trzydziestoczteroletnia Ewa, podnosząc słuchawkę, nie wiedziała, że wywróci on jej całe życie do góry nogami. Wojtek stracił matkę, gdy skończył trzynaście lat. Zbiegło się to ze zmianą szkoły na nową, w której nie znał nikogo. Może to i lepiej, bo nie miał ochoty na zwierzanie się dawnym kumplom ani na zawieranie nowych znajomości. Tekst: „kilka tygodni temu straciłem matkę” – działał doskonale. Potencjalny rozmówca odwracał się na pięcie i zostawiał Wojtka w upragnionym świętym spokoju.

A teraz znowu coś. Po trzech w miarę spokojnych latach – szykowała się kolejna zmiana. I to jaka!

– Ale dlaczego Białoruś? – kierował to pytanie do ojca od kilku dni. Przecież w Polsce też mają elektrownie. Tyle że stary się uparł i nie chciał odpuścić. Wspominał coś o idealnym momencie. Tylko na czym ten idealny moment miał polegać? Bo zmarła matka i nie umiał się z tym uporać? Bo kończyła się szkoła i przez wakacje można by się urządzić? No bo chyba nie dlatego, że na Białorusi mają lepsze szkoły? – Wojtek zastanawiał się nad pobudkami ojca od wielu dni.

Faktem było, że Antoni Stożyński marzył o wielkiej sprawie, a budowa elektrowni wiatrowej w Nowogródku była spełnieniem jego marzeń. Nie mówiąc już o tym, że tylko myśl o czymś nowym dawała mu siłę do wstania rano z łóżka. I Wojtek, tak, Wojtek był kolejnym powodem.

2

Zostały dwa tygodnie do zakończenia szkoły. Oficjalne pożegnanie absolwentów, wręczenie nagród i dyplomów budziło przerażenie. Wojtek był, krótko mówiąc, wyalienowany. Tak powiedziała o nim ojcu jego wychowawczyni, pani Lisowska. Co to znaczyło? Że nie miał dziewczyny, że nie popijał na imprezach ze swoimi kolegami z klasy, czy to, że się nie uśmiechał? A nie uśmiechał się od pierwszego dnia szkoły. Nie miał powodów.

Nie zawsze tak było. Miał szczęśliwą rodzinę. Jego starych zazdrościli mu wszyscy. Bo słuchali fajnej muzy, mieli w domu nowości filmowe i co roku zabierali go na wypasione zagraniczne wakacje. Tak, Wojtkowi nie brakowało pieniędzy. Ale to nie one, wbrew temu, co myśleli jego kumple, dawały mu szczęście. Z matką zawsze można było normalnie pogadać. Ojciec miał do niego ogromne zaufanie. I zawsze mieli dla niego czas. Koleżanki z klasy zamiast rodzinnego obiadu dostawały dwie stówy, „żeby kupiły sobie coś ładnego” i nie zawracały głowy, gdy „dorośli ciężko pracują, aby opłacić czynsz”. Tak, jego starzy byli spoko. Ale życie to nie bajka, to pierdolona rzeczywistość – myślał Wojtek.

Kiedy zaczął przeklinać? Chyba wtedy, gdy matka powiedziała o diagnozie, albo trochę później, gdy wzięła pierwszą chemię. W ogóle nie zawsze taki był. Przecież nie tak go wychowali. W podstawówce miał wielu kolegów, przeżył pierwszą miłość. Był prymusem, ale też kapitanem szkolnej drużyny piłki nożnej. Dużo mówił, a jego śmiech był zaraźliwy. Matka już wtedy twierdziła, że jego słowiańska uroda kiedyś zostanie doceniona przez przedstawicielki płci przeciwnej. Wysoki po ojcu, jasny blondyn po matce. I te niebieskie oczy… Niektórzy mówili, że nie są niebieskie, lecz przezroczyste. Porównywano je do oczu psów rasy husky albo do koloru Morza Karaibskiego. Śmieszyło go to.

Zmienił się. Nie tylko zewnętrznie. Zaczęło się od zmiany stroju: w jego garderobie po śmierci matki zaczęły dominować czarne ciuchy, a teraz, po kilku latach, wciąż był taki: szarobury. Stał się opryskliwy, obojętny, nic go nie cieszyło. Owszem, zdawał relację z każdego dnia ojcu, jednak widział, że jego rozmówca patrzy równie pustym wzrokiem, jak i on sam. Dużo czytał, ojciec miał pokaźną biblioteczkę. Rzucił piłkę. Częściej słuchał muzyki albo siedział przed komputerem. Ojciec dużo pracował, a on nie czuł potrzeby rozmowy z nikim innym. Po licznych dyskusjach z ojcem na ten temat zrezygnował też z odwiedzania czatów internetowych. Unikał kontaktu ze światem, choć znajomi z podstawówki zamęczali go nowymi wiadomościami i pytaniami. Nie wiedział, czy to troska, czy wścibstwo.

Z jednej strony przeprowadzka go przerażała, z drugiej rodziła dziwne i zapomniane uczucie podniecenia związanego z tym, co nieznane. Włączył komputer i wpisał w wyszukiwarce: Białoruś. Mieli zamieszkać w miejscowości w powiecie nowogródzkim. Ojciec miał pracować w jego stolicy – Nowogródku. Liczby były bezlitosne. 53 tysiące mieszkańców. W całym powiecie. W Bielsku było ich 25 tysięcy – w jednym mieście. Pominął informacje historyczne, znalazł coś o planowanej budowie elektrowni. W końcu trafił na to, co znał ze szkoły. W pobliżu znajdowało się jezioro Świteź. Kojarzył zdradę strzelca z utworu Mickiewicza tylko dlatego, że ich polonistka zrobiła debatę na ten temat; było nawet śmiesznie. Ojciec obiecał, że znajdzie mu dobre liceum. Miał przyzwoite oceny i bez trudu powinien się gdzieś dostać. Rosyjskiego, tak jak i angielskiego oraz niemieckiego, uczył się już przez dziesięć lat. Ojciec zawsze powtarzał, że jeśli nadarzy się okazja – wyjadą. Matka nie miała nic przeciwko temu, a że chcieli być odpowiednio przygotowani – uczyli się języków we troje. Na razie zaczynały się wakacje i Wojtek miał dostać do dyspozycji domek letniskowy nad osławionym jeziorem. „Bylebym nie podzielił losu strzelca” – pomyślał i w duchu sam do siebie się uśmiechnął. Pierwszy raz od… dawna.

3

Jak niemal każdy mężczyzna, Wojtek nie znosił pakowania. Wyszedł jednak z założenia, że zostawia za sobą w Bielsku pewien etap swego życia, a co za tym idzie, nie będzie zabierał żadnych gratów, które mają jedynie wartość sentymentalną. W zasadzie, co zdziwiło ojca, zmieścił swoje rzeczy w jednej małej walizce. Oprócz ciuchów było tam duże zdjęcie całej ich trójki – z czasów, gdy nie wiedzieli jeszcze, że rodzinne szczęście niebawem się skończy. W chwilach takich jak ta – przełomowych, gdy coś się kończyło, zawsze żałował – że nie ma rodzeństwa. Fajnie byłoby mieć kogoś, kto jest z tobą przez cały czas, nawet gdy masz doła albo warczysz na wszystkich. Niestety, rodzice tłumaczyli, że nie mogli mieć więcej dzieci przez jakieś problemy matki. Później przybrały one na sile.

– Masz wszystko? – wołał z ganku ojciec. – Jest już bagażówka, ja też chciałbym już ruszyć, żeby spokojnie rozpakować się przez zmrokiem.

– Idę, idę… – Wojtka ogarnęło dziwne uczucie. Miał już nigdy nie wrócić do domu, który kojarzył mu się z ciepłym dzieciństwem, bezgraniczną miłością i szczenięcymi latami. Westchnął tylko i zbiegł po schodach.

W drodze niewiele rozmawiali. Zresztą ostatnio w ogóle ciężko było im się dogadać. Temat matki właściwie nie istniał, a rozpoczynanie innych nie przychodziło Wojtkowi tak łatwo i spontanicznie jak dawniej, gdy żyła Ewa. Antoniemu zdawało się z kolei, że cokolwiek powie, zabrzmi to banalnie, staroświecko i stworzy jeszcze większy mur, taki, którego nie będą umieli już przejść ani zburzyć. Tak naprawdę nie wiedział, co jego syn ma teraz w głowie, o czym myśli, jakie ma plany i czy śmierć Ewy wywarła na nim jakiekolwiek wrażenie. Nigdy nie widział, aby Wojtek płakał, nawet na pogrzebie to jego trzeba było pocieszać zamiast nastolatka. Oczekiwał buntu, napadów agresji, bezczelnego zachowania czy właśnie depresji, łez i całej tej popogrzebowej histerii. Nie pojawiło się nic z tych rzeczy. I to Antoniego niepokoiło najbardziej. Wiedząc, że będzie musiał poświęcić kilkanaście godzin dziennie na pracę, znalazł duży drewniany domek tuż nad jeziorem Świteź. Może tam Wojtek odpocznie, zbierze myśli i odetchnie trochę od zgiełku. Tylko czy nie zanudzi się na śmierć?

Na miejsce dojechali wkrótce po zachodzie słońca. Miasteczko sprawiało wrażenie, jakby czas się tutaj zatrzymał. Wojtek obserwował wyłaniające się dachy domów, a następnie miejskie budynki. Nie różniło się zbytnio od tych znanych mu z Polski. Nie czuł zmiany klimatu, powiewu egzotyki. Właściwie było tu tak samo, jak w domu. A może to jemu było wszystko jedno i wcale nie zwracał uwagi na rzucające się w oczy różnice? Chciał położyć się spać i na chwilę zapomnieć o bólu istnienia.

4

W oknach nie było rolet. W ogóle mieszkanie, które wynajęła firma ojca, sprawiało wrażenie bardzo nowoczesnego i… brakowało mu słowa… aaa – sterylnego. Tak, białe ściany, szklane schody i metalowe poręcze zdecydowanie nie sprzyjały tworzeniu atmosfery ciepła rodzinnego ogniska. Apartament – tak nazywał mieszkanie ojciec – składał się z dołu, czyli otwartego salonu z kuchnią, gabinetu, łazienki i toalety. Poziom wyżej mieli do dyspozycji dwie sypialnie i wielką garderobę. „Matka zwariowałaby na jej punkcie” – pomyślał Wojtek, ale już za moment odsunął od siebie tę myśl, zastępując ją pytaniem: „Czym my, faceci, zapełnimy te wszystkie koszyczki, półeczki, wieszaczki?”. Lubił dobrze się ubrać, najlepiej w markowym sklepie, ale nigdy nie był żadnym metroseksualnym, golącym włosy pod pachami pedziem.

Jego sypialnia była w porządku. Duże łóżko, biurko i stolik z dwoma krzesłami. Wszystko białe z elementami czarnego szkła. Spodobały mu się też dachowe okna, wpuszczały wiele światła. Wojtek potrzebował światła, bo oprócz czytania – jego pierwszej pasji – miał jeszcze jedną: rysowanie. Nie jakieś tam widoczki, pejzaże, tylko mroczne oblicza człowieka. Jego gniew, furia, ból… Używał tylko czarnej kredki lub ołówka, a swoich bazgrołów nie pokazywał nikomu, zamykając je w przysłowiowej szufladzie.

Ojciec zaproponował obchód okolicy i przy okazji przekąszenie czegoś na ciepło. Odkąd brakło matki, żywili się, czym popadło. Najczęściej były to klopsy ze słoika albo gotowe dania z pobliskiego sklepiku. Nie mieli właściwie żadnych bliskich. Ojciec od strony taty zapił się na śmierć – Wojtek nie wiedział, co to dokładnie oznaczało. Babcia zmarła tuż po nim, doznała rozległego zawału serca i nie przeżyła decydującej kolejnej doby. Ciotka Kaśka, siostra ojca, wyjechała za granicę, bo poznała jakiegoś Francuza, i kontakt z nią był raczej zerowy. Rodzice mamy, z tego, co mówiła, nie utrzymywali z nią kontaktu. Sama płaciła za studia, pracując wieczorami. Nie zainteresował ich też ślub córki ani narodziny wnuka. Nawet gdy Ewa umierała, nie odwiedzili jej w szpitalu ani hospicjum. Nienawidził ich, chociaż mało o nich wiedział. Pytany o dziadków, odpowiadał: „wszyscy umarli”. Była tylko przyszywana ciotka, Monika. Najlepsza przyjaciółka i daleka kuzynka mamy. Zwariowana podróżniczka, która zawsze umiała go rozśmieszyć. Teraz rozmawiali dość rzadko, choć obiecała, że odwiedzi ich na Białorusi, bo ma tam do zaliczenia kilka punktów na mapie swoich wojaży.

Weszli do restauracji. Wyglądała jak te, które widywał w Zakopanem. Urządzona w tradycyjny sposób. Nie umiał odczytać menu, ale ojciec polecił mu babkę kartoflaną, a na deser syrniki. W ogóle ojciec tłumaczył, że białoruska kuchnia jest oparta na ziemniakach, a właściwie ziemniaczanej masie i różnych odmianach pierogów. Wojtka niezbyt to interesowało. Wiedział, że musi znaleźć jakiś samoobsługowy market, w którym będzie mógł kupować gotowe półprodukty.

– Jeszcze dzisiaj pojedziemy nad jezioro. Spędzimy razem całe popołudnie, obejrzymy okolicę. Od jutra, niestety, będę musiał poświęcić sporo czasu na przejrzenie projektów i rozmowy z inwestorami. Nie gniewaj się, każdy weekend będziemy spędzać razem w taki sposób, w jaki tylko będziesz chciał – w głosie Antoniego słychać było próbę tłumaczenia się, jak gdyby chciał zagłuszyć wyrzuty sumienia. Wiedział, że chłopak ma teraz tylko jego, ale przecież musiał zarobić pieniądze, aby zapewnić mu godne życie, edukację i przyszłość. Nie miał innego wyboru i tyle.

– W porządku. A czy tam są jakieś inne domki? Ktoś tam zagląda? – Wojtek tym razem nie próbował jedynie podtrzymać rozmowy, ale przez chwilę pomyślał, że może pozna kogoś interesującego.

– Z tego, co wiem, oprócz naszego dużego domu są jeszcze dwa mniejsze. W jednym z nich mieszka jakaś samotna staruszka, co do drugiego nie mam pewności. Sam się przekonasz, jak tylko tam dotrzemy.

– Spoko – odparł Wojtek, a w jego głowie zrodziła się myśl, że gorzej być nie może. Nie dość, że wyląduje na totalnym zadupiu, gdzieś na końcu cywilizowanego świata, to jeszcze jego sąsiadką zamiast atrakcyjnej długonogiej brunetki będzie samotna staruszka. Starał się jednak od jakiegoś czasu odganiać złe myśli, więc wbił zęby w ostatni kawałek syrnika i delektował się smakiem deseru.

5

Po półtoragodzinnej jeździe samochodem dotarli na wyznaczone miejsce. Nawet mu się spodobało, bo było takie… mroczne. Co prawda dochodziła dopiero piąta, ale tutaj już zaczynała się ciemność. Wojtek nie wiedział, czy to sprawa zmienionego klimatu, czy też mgły, która unosiła się nad jeziorem. W drewnianym domku, jego przystani na najbliższe dwa miesiące, zostawił plecak i, nie rozglądając się, postanowił obejść jezioro. Otoczone było czymś w rodzaju wału stworzonego przez splątane korzenie. Obok znajdował się tylko gęsty las. Przez chwilę Wojtek czuł się nieswojo… ale, ale – jest facetem i nie będzie się bał tylko dlatego, że spędza wakacje na campingu w lesie. Chciał jeszcze sprawdzić, jaki kolor ma woda Świtezi, ale niewiele widać było przez mgłę. Dostrzegł wyłącznie biel. Wtedy nie wiedział jeszcze, że to stroiczka, która podczas wakacyjnych miesięcy kwitła na biało. Nie wiedział też, że jej kwiaty zawierają trującą lobelinę.

– Wojtek! Wracaj do domu, bo mgły za chwilę staną się tak gęste, że nie znajdziesz drogi! – zaalarmował ojciec. Nastolatek pokornie posłuchał prośby, wiedząc, że od jutra będzie sam sobie sterem, żeglarzem, okrętem i przez większość tygodnia nikt nie będzie zawracał mu głowy poleceniami.

– Lodówka jest pełna. Masz warzywa, owoce, mięso w zamrażalniku, nabiał, napoje… – ojciec wyliczał, stojąc przy otwartej lodówce, podczas gdy Wojtek już przeglądał kolejne pomieszczenia. Domek był jednopoziomowy, ale duży. Mieścił łazienkę z wielką wanną, toaletę, sypialnię z trzema łóżkami, kuchnię ze stołem barowym i wielki salon z kominkiem. Mimo że był koniec czerwca, wcale nie było ciepło. Czuć było wilgoć, choć dom wyglądał jak świeżo odrestaurowany.

– Musisz wiedzieć, że twój staruszek ma niezłe chody. – Antoni spostrzegł, że rozmowa o prowiancie nie zdała egzaminu, więc postanowił zmienić temat

– Taaa, a niby gdzie? – z lekką ironią, ale w półuśmiechu Wojtek odwrócił się, spoglądając na ojca.

– Domek, i w ogóle całe otoczenie, to teren należący aktualnie do władz białoruskich, które założyły tu rezerwat krajobrazowy. Dawniej Świteź była własnością ludzi prywatnych, ale nie dość dobrze o nią dbali.

– To jakim cudem mogę tu spędzić wakacje, skoro to park narodowy? – zdziwił się Wojtek.

– Hm… powiedzmy, że ktoś wysoko postawiony bardzo chciał, żebym u niego pracował, a ja z kolei bardzo chciałem, żeby mój jedyny fantastyczny syn miał wakacje, o jakich inni mogą tylko pomarzyć. A teraz wszyscy są szczęśliwi. – Widać było malującą się na twarzy Antoniego dumę.

Wojtek nic nie odpowiedział, tylko poklepał ojca po ramieniu. Ten symboliczny gest miał jednak dla obu większe znaczenie. Ojciec czuł się przez chwilę doceniony, a syn zrozumiał, że nadal jest dla kogoś bardzo ważny, choć czasem odnosił zgoła inne wrażenie.

W domku nie było telewizji, Internet działał tylko niekiedy i z niewielką mocą. Telefon chwytał zasięg jedynie przy przyjęciu pozycji półleżącej na ganku. Nie pozostało więc Stożyńskim nic innego, jak tylko wyjąć karty i rozegrać turniej remika. Była to jedna z wielu ich rodzinnych tradycji. Dawniej Ewa dbała o całą oprawę. Była tabela z nazwą turnieju – każdy nazywał się inaczej. Był więc turniej wielkopostny, turniej pokoleń, turniej urodzinowy i tak dalej. Wszyscy po zakończonej grze otrzymywali pamiątkowe (wydrukowane na domowej drukarce) dyplomy.

Dzisiejsze starcie nazwałaby na pewno turniejem męskim. Oni zaś potraktowali go jako metodę na zabicie czasu. Po kolacji szybko zasnęli, zmęczeni drogą, przeprowadzką i emocjami, które dawały o sobie znać od kilku ostatnich dni.

REDAKCJA: Roman Honet

KOREKTA: Dagmara Silwanowicz

OKŁADKA: Aleksandra Niesłuchowska

KONWERSJA DO EPUB/MOBI: InkPad.pl

© Agnieszka Kaźmierczyk i Novae Res s.c. 2015

Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, reprodukcja lub odczyt jakiegokolwiek fragmentu tej książki w środkach masowego przekazu wymaga pisemnej zgody wydawnictwa Novae Res.

Wydanie pierwsze

ISBN 978-83-7722-743-5

NOVAE RES – WYDAWNICTWO INNOWACYJNE

al. Zwycięstwa 96/98, 81-451 Gdynia

tel.: 58 698 21 61, e-mail: sekretariat@novaeres.pl, http://novaeres.pl

Publikacja dostępna jest w księgarni internetowej zaczytani.pl.

Wydawnictwo Novae Res jest partnerem

Pomorskiego Parku Naukowo-Technologicznego w Gdyni.