Recenzent

Dr Elżbieta Lemańska

Wydawca

Edyta Kunowska

Projekt okładki i stron tytułowych

Grafos

Produkcja

Mariola Grzywacka

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Naukowego PWN:

Marcin Kapusta / konwersja.virtualo.pl

Copyright © by Wydawnictwo Naukowe PWN, 2016

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2016 r., (wyd. I)

ISBN 978-83-01-18983-9

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 69 54 321, faks 22 69 54 031

e-mail: pwn@pwn.com.pl; www.pwn.pl

Spis treści

Wykaz skrótów

Wstęp

Rozdział 1
Podstawy normatywne oraz zasady i przesłanki postępowania wieczystoksięgowego

1.1. Aksjologiczne podstawy postępowania wieczystoksięgowego

1.2. Postępowanie wieczystoksięgowe

1.3. Zasady procesowe postępowania wieczystoksięgowego oraz zasady materialnoprawne ksiąg wieczystych

1.3.1. Zasady procesowe ogólne

1.3.1.1. Zasada równouprawnienia

1.3.1.2. Zasady ustności i bezpośredniości

1.3.1.3. Zasada jawności

1.3.1.4. Zasada kierownictwa sędziowskiego

1.3.1.5. Zasada koncentracji materiału procesowego

1.3.1.6. Zasada swobodnej oceny dowodów

1.3.1.7. Zasada formalizmu procesowego

1.3.1.8. Zasada rozporządzalności

1.3.1.9. Zasada kontradyktoryjności

1.3.2. Zasady procesowe szczegółowe

1.3.2.1. Zasada rozpoznawania spraw wieczystoksięgowych na posiedzeniu niejawnym

1.3.2.2. Zasada działania sądu wieczystoksięgowego na wniosek i w granicach wniosku

1.3.2.3. Zasada mocy wstecznej wpisu

1.3.2.4. Zasada ograniczonej kognicji sądu wieczystoksięgowego

1.3.3. Zasady materialnoprawne ksiąg wieczystych

1.3.3.1. Zasada wpisu – pojęcie wpisu i jego rodzaje

1.3.3.2. Zasada rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych

1.3.3.3. Zasada domniemań związanych z wpisem

1.3.3.4. Zasada pierwszeństwa ograniczonych praw rzeczowych ujawnionych w księdze wieczystej

1.3.3.5. Zasada rozszerzonej skuteczności praw osobistych i roszczeń ujawnionych w księdze wieczystej

1.4. Przesłanki postępowania wieczystoksięgowego

Rozdział 2
Podmioty postępowania wieczystoksięgowego

2.1. Sąd

2.2. Referendarz sądowy

2.3. Wnioskodawca i uczestnicy postępowania wieczystoksięgowego

2.3.1. Wnioskodawca

2.3.2. Uczestnicy postępowania wieczystoksięgowego

2.4. Reprezentacja wnioskodawcy i uczestników postępowania wieczystoksięgowego

2.4.1. Pełnomocnictwo procesowe w postępowaniu wieczystoksięgowym

2.4.2. Pełnomocnictwo materialnoprawne w postępowaniu wieczystoksięgowym

2.4.3. Pełnomocnictwo udzielone za granicą Rzeczypospolitej Polskiej – klauzula apostille

2.4.4. Przedstawiciel ustawowy w postępowaniu wieczystoksięgowym

2.5. Notariusz

2.6. Komornik sądowy

2.7. Syndyk, zarządca oraz nadzorca sądowy

2.8. Prokurator oraz Rzecznik Praw Obywatelskich

Rozdział 3
Wpisy w dziale I księgi wieczystej

3.1. Wpisy w dziale I-O księgi wieczystej

3.1.1. Cel i charakter oznaczenia nieruchomości w księdze wieczystej – wiadomości ogólne

3.1.2. Wniosek o wpis w dziale I-O księgi wieczystej

3.1.3. Wszczęcie postępowania wieczystoksięgowego o sprostowanie oznaczenia nieruchomości

3.1.3.1. Postępowanie wieczystoksięgowe o sprostowanie oznaczenia nieruchomości wszczęte na wniosek

3.1.3.2. Postępowanie wieczystoksięgowe o sprostowanie oznaczenia nieruchomości wszczęte z urzędu

3.1.4. Podstawa wpisu w dziale I-O księgi wieczystej

3.1.5. Relacje wpisów wieczystoksięgowych w dziale I-O księgi wieczystej do wpisów w innych działach księgi wieczystej

3.2. Wpisy w dziale I-Sp księgi wieczystej

3.2.1. Cel i funkcja wpisu w dziale I-Sp księgi wieczystej

3.2.2. Ujawnianie wpisów w dziale I-Sp księgi wieczystej

3.2.2.1. Wpisy w dziale I-Sp księgi wieczystej związane z własnością nieruchomości

3.2.2.2. Wpisy w dziale I-Sp związane z użytkowaniem wieczystym

3.2.2.3. Wpisy w dziale I-Sp dotyczące spółdzielni mieszkaniowej

3.3. Relacje wpisów w dziale I-Sp do wpisów w innych działach księgi wieczystej

3.4. Czynności sekretariatów sądowych w związku z wpisami wieczystoksięgowymi w dziale I-O oraz w dziale I-Sp

3.5. Udział innych podmiotów w czynnościach o wpis w dziale I księgi wieczystej

3.5.1. Notariusz

3.5.2. Komornik sądowy

3.5.3. Syndyk, zarządca oraz nadzorca sądowy

Rozdział 4
Wpisy w dziale II księgi wieczystej

4.1. Cel i charakter wpisów w dziale II księgi wieczystej – wiadomości ogólne

4.2. Wszczęcie postępowania wieczystoksięgowego o wpis w dziale II księgi wieczystej

4.3. Ujawnianie wpisów w dziale II księgi wieczystej

4.3.1. Sporządzanie wpisów

4.3.2. Podstawa wpisów

4.3.2.1. Akt notarialny

4.3.2.2. Orzeczenie sądu podstawą wpisu

4.3.2.3. Decyzja administracyjna podstawą wpisu

4.3.2.4. Dokumenty prywatne podstawą wpisu wieczystoksięgowego

4.3.2.5. Dokumenty zagraniczne podstawą wpisu wieczystoksięgowego i klauzula apostille

4.4. Wpis prawa własności z uwzględnieniem wybranych zagadnień z praktyki judykacyjnej sądów wieczystoksięgowych

4.4.1. Wpis prawa własności nieruchomości na rzecz małżonka w okresie obowiązywania dekretu – Prawo rzeczowe z 11 października 1946 r. i jego aktualizacja

4.4.2. Wpis prawa własności nieruchomości na rzecz cudzoziemców

4.4.3. Wpis prawa własności na podstawie wyroku rozwodowego

4.5. Wpis prawa użytkowania wieczystego

4.6. Wpis spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu

4.7. Wpis trwałego zarządu

4.8. Relacje wpisów praw ujawnionych w dziale II księgi wieczystej do wpisów ujawnionych w innych działach księgi wieczystej

4.8.1. Relacje wpisów praw ujawnionych w dziale II księgi wieczystej do wpisów ujawnionych w dziale I-O oraz w dziale I-Sp księgi wieczystej

4.8.2. Relacje wpisów praw ujawnionych w dziale II księgi wieczystej do wpisów praw ujawnionych w dziale III księgi wieczystej

4.8.3. Relacje wpisów praw ujawnionych w dziale II księgi wieczystej do wpisów praw ujawnionych w dziale IV księgi wieczystej

4.9. Czynności sekretariatów sądowych w związku z wpisami wieczystoksięgowymi w dziale II księgi wieczystej

4.10. Udział innych podmiotów w czynnościach o wpis w dziale II księgi wieczystej

4.10.1. Notariusz

4.10.2. Komornik sądowy

4.10.3. Syndyk, zarządca oraz nadzorca sądowy

Rozdział 5
Wpisy w dziale III księgi wieczystej

5.1. Cel i charakter wpisów w dziale III księgi wieczystej – wiadomości ogólne

5.2. Wszczęcie postępowania wieczystoksięgowego o wpis w dziale III księgi wieczystej

5.3. Ujawnianie wpisów w dziale III księgi wieczystej

5.4. Wpisy w dziale III księgi wieczystej i podstawa ich ujawnienia – wybrane zagadnienia z praktyki judykacyjnej sądów wieczystoksięgowych

5.4.1. Wpis ostrzeżenia i postępowanie przynaglające

5.4.2. Wpis wzmianki o wszczęciu egzekucji i podstawy jego wykreślenia

5.4.3. Ujawnienie informacji o scalaniu i wymianie gruntów

5.4.4. Wpis ograniczonych praw rzeczowych

5.4.5. Wpis prawa dożywocia

5.5. Relacja wpisów ujawnionych w dziale III księgi wieczystej do wpisów ujawnionych w innych działach księgi wieczystej

5.5.1. Relacje wpisów w dziale III księgi wieczystej do wpisów ujawnionych w dziale I-O i w dziale I-Sp

5.5.2. Relacje wpisów praw ujawnionych w dziale III księgi wieczystej do wpisów praw ujawnionych w dziale II księgi wieczystej

5.5.3. Relacje wpisów praw ujawnionych w dziale III księgi wieczystej do wpisów praw ujawnionych w dziale IV księgi wieczystej

5.6. Czynności sekretariatów sądowych w związku z wpisami w dziale III księgi wieczystej

5.7. Udział innych podmiotów w czynnościach o wpis w dziale III księgi wieczystej

5.7.1. Notariusz

5.7.2. Komornik sądowy

5.7.3. Syndyk, zarządca oraz nadzorca sądowy

Rozdział 6
Wpisy w dziale IV księgi wieczystej

6.1. Cel i charakter wpisów w dziale IV księgi wieczystej – wiadomości ogólne

6.2. Hipoteka umowna oraz podstawy jej wpisu

6.3. Hipoteka przymusowa oraz podstawy jej wpisu

6.4. Wszczęcie postępowania wieczystoksięgowego o wpis w dziale IV księgi wieczystej

6.5. Ujawnianie wpisów w dziale IV księgi wieczystej

6.6. Wpis w dziale IV księgi wieczystej z uwzględnieniem wybranych zagadnień z praktyki judykacyjnej sądów wieczystoksięgowych

6.6.1. Zakres zabezpieczenia hipoteką

6.6.2. Cesja wierzytelności przesłanką wykreślenia hipoteki w księdze wieczystej – aspekt prawa upadłościowego

6.6.3. Rozporządzenie opróżnionym miejscem hipotecznym

6.6.4. Wpis hipoteki a funkcja administratora hipoteki

6.6.5. Wpis hipoteki przymusowej, w tym na nieruchomości objętej wspólnością ustawową małżeńską

6.7. Relacja wpisów ujawnionych w dziale IV księgi wieczystej do wpisów ujawnionych w innych działach księgi wieczystej

6.7.1. Relacje wpisów w dziale IV księgi wieczystej do wpisów ujawnionych w dziale I-O oraz w dziale I-Sp

6.7.2. Relacje wpisów praw ujawnionych w dziale IV księgi wieczystej do wpisów praw ujawnionych w dziale II księgi wieczystej

6.7.3. Relacje wpisów praw ujawnionych w dziale IV księgi wieczystej do wpisów ujawnionych w dziale III księgi wieczystej

6.8. Czynności sekretariatów sądowych w związku z wpisami w dziale IV księgi wieczystej

6.9. Udział innych podmiotów w czynnościach o wpis w dziale IV księgi wieczystej

6.9.1. Notariusz

6.9.2. Komornik sądowy

6.9.3. Syndyk, zarządca oraz nadzorca sądowy

Rozdział 7
Orzeczenia i zarządzenia w postępowaniu wieczystoksięgowym

7.1. Wpis w postępowaniu wieczystoksięgowym i zarządzenia służące jego wykonaniu

7.1.2. Wpis wieczystoksięgowy orzeczeniem sądowym rozstrzygającym sprawę co do istoty

7.1.3. Zarządzenia w postępowaniu wieczystoksięgowym związane z wykonaniem wpisu wieczystoksięgowego

7.2. Inne orzeczenia kończące postępowanie wieczystoksięgowe

7.2.1. Postanowienie o oddaleniu wniosku wieczystoksięgowego

7.2.2. Umorzenie postępowania wieczystoksięgowego

7.2.3. Odrzucenie wniosku wieczystoksięgowego

7.2.4. Pozostałe orzeczenia kończące postępowanie wieczystoksięgowe

7.3. Orzeczenia niekończące postępowania wieczystoksięgowego

7.4. Środki zaskarżenia w postępowaniu wieczystoksięgowym

7.4.1. Skarga na orzeczenie referendarza sądowego

7.4.2. Apelacja od orzeczenia sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym

7.4.3. Zażalenie w postępowaniu wieczystoksięgowym

7.5. Koszty postępowania wieczystoksięgowego

Literatura

Wykaz orzecznictwa

Orzeczenia Sądu Najwyższego

Orzeczenia sądów okręgowych i apelacyjnych

Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego

Orzeczenia sądów administracyjnych

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Wstęp

W dobie intensywnego rozwoju społeczno-gospodarczego urządzenie księgi wieczystej i ujawnienie w jej treści aktualnego stanu prawnego nieruchomości ma istotne znaczenie. Urządzenie to powinno nastąpić w taki sposób, aby księga wieczysta przyczyniała się do bezpiecznego obrotu prawnego nieruchomościami.

Na założenie księgi wieczystej i ujawnienie w jej treści stanu prawnego nieruchomości składa się wiele czynności sędziego i referendarza sądowego. Prakseologii tych czynności oraz ich charakterystyce przez pryzmat poszczególnych aktów prawnych zostało poświęcone niniejsze opracowanie. Wszelkie czynności sędziego bądź referendarza sądowego podejmowane są w toku postępowania wieczystoksięgowego zgodnie z zasadami nim kierującymi, wyznaczonymi przez ustawodawcę treścią norm prawnych. Opracowanie to służy m.in. ich ukazaniu jako aksjomatów realizowanych w postępowaniu wieczystoksięgowym, które powinien uwzględniać sąd wieczystoksięgowy i referendarz sądowy, czuwając nad jego przebiegiem. Przestrzeganie zasad postępowania wieczystoksięgowego, a co za tym idzie – przesłanek procesowych z nich wynikających, jest niezbędne m.in. dla jego dystynktywnej instytucji, którą jest rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, oraz dla domniemania zgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Wspomniane tu zasady i instytucje w ścisłym związku pozostają z funkcją, jaką w postępowaniu wieczystoksięgowym pełni sąd lub referendarz sądowy. Mimo że podmioty te kierują tym postępowaniem i czuwają nad jego prawidłowym przebiegiem, ich pozycja procesowa różni się, co nie pozostaje bez znaczenia dla czynności procesowych. Wynika to z przysługujących im uprawnień i obowiązków ustalonych treścią dystynktywnych dla tego postępowania aktów prawnych.

W tym opracowaniu zostały też przedstawione zasady sporządzania wpisów w poszczególnych działach księgi wieczystej, charakter tych wpisów oraz znaczenie skutków, które z nich wynikają, a także aspekt udziału poszczególnych podmiotów, w tym innych aniżeli sąd lub referendarz sądowy, w postępowaniu wieczystoksięgowym.