MACIEJ PIEPRZYCA

Chce się żyć

Copyright © by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXIII

Wydanie I

Warszawa

SPIS TREŚCI

- Od autora

- Część I. Dowód

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- 7

- 8

- 9

- 10

- 11

- 12

- 13

- 14

- 15

- 16

- 17

- 18

- 19

- 20

- 21

- 22

- 23

- 24

- 25

- 26

- 27

- 28

- Część II. Czarodziej

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- 7

- 8

- 9

- 10

- 11

- 12

- 13

- Część III. Chłopak

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- 7

- 8

- 9

- 9

- 10

- 11

- 12

- Część IV. Dobrze jest

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- 7

- 8

- 9

- 10

- 11

- Część V. Uśmiech

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- 7

- 8

- 9

- 10

- 11

- 12

- 13

- 14

- 15

- 16

- 17

- 18

- 19

- 20

- 21

- 22

- 23

- 24

- 25

- 26

- 27

- Część VI. Słowa

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- 7

- 8

- 9

- 10

- 11

- 12

- 13

- 14

- 15

- 16

- 17

- 18

- Część VII. Człowiek

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- 7

- 8

- 9

- 10

- 11

- 12

- 13

- 14

- 15

- 16

- 17

- Podziękowania

- Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

OD AUTORA

Najpierw była pierwsza wersja powieści. Na podstawie niektórych jej wątków powstał scenariusz, a w końcu film. Chociaż książka i film mają wiele elementów wspólnych, są to byty odrębne i samodzielne. Chciałbym, żeby te byty się uzupełniały. Wierzę, że ci, którzy przeczytają książkę, będą chcieli zobaczyć jej bohaterów na ekranie. A ci, którzy zobaczą film, będą chcieli dowiedzieć się więcej o losach Mateusza i sięgną po powieść.

Wierzę, że ani jedni, ani drudzy nie będą rozczarowani.

Maciej Pieprzyca

CZĘŚĆ I

1

Noc. Siedzę przy oknie i patrzę w gwiazdy. Ludzie od zawsze patrzyli w niebo i zadawali sobie pytanie, co tam jest w górze i jak działa. Mówią, że z gwiazd można wyczytać całe życie. Poznać przeszłość i przyszłość. Bo gwiazdy są na początku wszystkiego. Po nocy zawsze jest dzień. A potem noc, i znowu dzień, i noc. Jak ta dzisiaj. Pełna gwiazd.

Nazywam się Mateusz Rosiński, dzisiaj kończę dwadzieścia dziewięć lat. Jestem człowiekiem.

2

5 maja 1981 roku, wtorek. Słońce wzeszło o 4.55, a zaszło o 20.09. W tym dniu dwaj kosmonauci radzieccy, Władimir Kowalionok i Wiktor Sawinych, byli świadkami epokowego wydarzenia. Wokół stacji SALUT-6, na której przebywali, przez pewien czas krążył pozaziemski obiekt w kształcie kuli. Wydarzeniu poświęcono konferencję naukową i setki artykułów w prasie na całym świecie. Istnieje jednak opinia, że mogła to być wyrzucona w przestrzeń kosmiczną torebka na śmieci.

W tym dniu rozpoczął się w Londynie proces Petera Sutcliffe’a, znanego jako Rozpruwacz z Yorkshire, który w latach 1975–80 zamordował trzynaście kobiet, siedem innych zaś okaleczył. Sutcliffe uważał, że przemówił do niego Jezus i kazał mu zabijać kobiety. Został skazany na dożywocie w szpitalu psychiatrycznym, gdzie przebywa do dzisiaj. I odbiera trzydzieści listów od wielbicielek tygodniowo.

W tym dniu zmarł też Bobby Sands, jeden z przywódców IRA. W więzieniu rozpoczął strajk głodowy, domagał się uznania siebie i towarzyszy za jeńców wojennych. Zmarł w sześćdziesiątym szóstym dniu głodówki. Umierając, ważył pięćdziesiąt cztery kilogramy. Tyle, ile teraz ja.

Życie składa się z przypadków, tak jak z narodzin i pogrzebów, śmiechu i łez. 5 maja 1981 roku obchodzono Dzień Godności Osoby Niepełnosprawnej Intelektualnie. Może to przypadek, może nie, że tego dnia przyszedł też na świat Mateusz Rosiński.

3

Mamusia dostała bóli podczas szycia. Tatusia nie było. Razem z kolegami siedział na dachu cegielni. Strajkował. Mamusia nie chciała go puścić. Prosił, przysięgał, czarował. I się zgodziła.

Kiedy mamusia dostała bóli, Matylda, moja starsza siostra, zbiegła piętro niżej do Talarczyków. Pan Talarczyk był milicjantem. „Porządny chłop, chociaż glina” – mówił o nim tatuś. Sierżant Talarczyk miał telefon, my jeszcze nie. Przyjechało pogotowie. Gdy zabierali mamusię, powiedziała do Matyldy: „Jak ja spojrzę Kalinowskiej w oczy. Ma komunię, na jutro miałam skończyć jej garsonkę”. Mamusia była krawcową. Nie skończyła garsonki. Urodziła mnie. Potem wiele razy zastanawiałem się, czy na pewno warto było pchać się na ten świat.

Poród był trudny. Mamusia i ja omal nie zmarliśmy tego dnia. Tatuś, jak się dowiedział, zszedł po rynnie z dachu cegielni. Czekał przed szpitalem do rana. Rano lekarz powiedział mu, że nie chciałem wyjść i musieli pomóc sobie kleszczami. Poród kleszczowy to się nazywało. Wyjęli mnie z mamusi jak gwóźdź ze ściany.

4

To mamusia pierwsza zauważyła, że coś ze mną jest nie tak. Było to pół roku po moim urodzeniu, w grudniu tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego pierwszego. Lekarka, do której poszła, nie widziała nic złego w tym, że zawsze wtedy, gdy mamusia próbuje mnie karmić, moja głowa opada do tyłu. Druga lekarka powiedziała to samo i dodała: „Niech pani da spokój temu dziecku. Czego pani chce?”. Potem już nic nie mogła powiedzieć, bo bez pukania wpadła pielęgniarka i wywołała ją na korytarz. Przywieźli zakrwawionych robotników z cegielni. Trzynastego grudnia wyprostowany pan generał, któremu głowa nie opadała jak mnie przy karmieniu, wprowadził stan wojenny. Nie można już było siedzieć na dachu cegielni i strajkować. Znaleźli się jednak tacy, co dalej chcieli siedzieć na tym dachu. I mój tatuś też chciał. Prosił mamusię, przysięgał i czarował. Ale tym razem mamusia się nie zgodziła. Dlatego tatusia wśród tych zakrwawionych nie było.

W miarę jak dorastałem, już nie tylko mamusia widziała, że coś ze mną jest nie tak. Lewą dłoń miałem przez cały czas zaciśniętą. Prawa nie była zaciśnięta, ale za to jej powyginane palce były wciąż sztywne. Nie dawałem rady ich zgiąć. Nie dawałem rady nic chwycić. I wcale mnie nie słuchała. Często sama z siebie wystrzeliwała do przodu albo w bok. Kiedy podrosłem, dowiedziałem się, że nazywa się to spastyka. Ale wtedy, gdy miałem półtora roku, tego nie wiedziałem. I mamusia też nie wiedziała, dlaczego czasem usta mam zaciśnięte tak mocno, że nie daję rady ich otworzyć, a moja szczęka nie wiedzieć czemu opada. Kiedy tak opadała, ślina wypływała mi z ust. Ciekła po brodzie, bo zapominałem o połykaniu. Nie wyglądało to zachęcająco. Zwłaszcza dla tych, którzy widzieli to pierwszy raz. Ale najważniejsze, że nie chodziłem, a nawet miałem problem z samodzielnym siedzeniem bez podparcia. Byłem jak robak, którego znalazłem na podłodze. Leżał tyłem, na pancerzu. Chociaż bardzo się starał i przebierał kończynami w powietrzu, jego ciało nie mogło się przesunąć nawet o milimetr.

Mamusia zabrała mnie do tej samej lekarki, która radziła jej kiedyś, żeby zostawiła mnie w spokoju. Tym razem była innego zdania. Wysłała mamusię do specjalistki.

Pamięć to dziwna rzecz. Wydaje się niemożliwe, żebym pamiętał to, co się działo, kiedy miałem niecałe trzy lata. A jednak. Pamiętam farbowane na blond włosy doktor specjalistki i warstwę różowego pudru na policzkach, słabo maskującą blizny po trądziku. Powieki pomalowane na niebiesko i wisiorek z turkusem, dyndający, kiedy się nade mną nachylała. Mogę przysiąc, pamiętam, kiedy po raz pierwszy usłyszałem:

– Porażenie mózgowe. Czterokończynowe. Wylew śródczaszkowy.

– Co teraz? – zapytała mamusia.

– Będzie trochę lepiej, jak podrośnie i nabierze sił.

– Nie będzie chodził?

– Nie będzie się nawet czołgał. I jeszcze jedno...

– Jeszcze jedno?

Pamiętam reakcję mamusi, kiedy usłyszała od doktor specjalistki, że nigdy nie będę mówił i najprawdopodobniej jestem upośledzony umysłowo. Czyli niepełnosprawny intelektualnie, jak to teraz ładniej nazywają. Jej twarz nagle stała się kremowobiała. Jakby ktoś pociągnął ją emalią. I jeszcze jedno mi się przypomina, chociaż kiedy dziś o tym myślę, wydaje się to niemożliwe. Czy mogłem zobaczyć, jak w jednej chwili posiwiała? Nie żeby od razu wyglądała jak babcia, ale pamiętam, że w jej czarnych włosach zauważyłem srebrzyste nitki.

– Poczekamy, może nie będzie tak źle. Za rok przeprowadzimy odpowiednie testy – pocieszyła ją specjalistka.

– Dlaczego? – zmienionym głosem zapytała mamusia.

Doktor specjalistka podrapała się w upudrowany policzek i powiedziała:

– Wybryk natury.

I to jest moje pierwsze wspomnienie. Jakby od tego momentu zaczął się mój świat.

Wracaliśmy autobusem. Pamiętam, że mamusia siedziała zamyślona. Jechaliśmy. Jechaliśmy. Jechaliśmy. Autobus kursował na linii okrężnej. Jeździliśmy w kółko do zmroku.

W domu mamusia z tatusiem mi się przypatrywali.

– Mateusz, powiedz „mama” – prosił tatuś. – Ma-ma... – powtarzał za mnie.

– Mateusz, słyszysz mnie? – pytała mamusia.

Chciałem odpowiedzieć, ale poza gulgotaniem nic ze mnie nie wychodziło. Nie rozumiałem dlaczego. Zacząłem krzyczeć. To właściwie nie był krzyk. To był skowyt, ni psa, ni człowieka. Pamiętam, że mamusi do oczu napłynęły łzy, pochyliła się nade mną i przytuliła do piersi wybryk natury.

5

Ciepła noc. Siedzieliśmy z tatusiem na tapczanie. Nad nami okno, w nim gwiazdy.

– A tam, widzisz, to Jowisz. Ta jasna to Gwiazda Polarna. Ludzie myślą, że gwiazdy stoją w miejscu. Ale to nie jest prawda, one cały czas są w ruchu. Zasuwają – raz, dwa, pięć. Tylko my, patrząc z dołu, myślimy, że stoją.

Mój tatuś się znał. Znał się na spłuczkach i piecykach gazowych. Wszystko potrafił naprawić. Znał się na gwiazdach. Nie było gwiazdy, o której tatuś by nie wiedział, może poza tymi, których jeszcze nie odkryto. No i znał się na czarowaniu. Tatuś był bardzo mądry. Kiedy tak siedzieliśmy razem i nikt nas nie widział, pamiętam, pociągał nosem i oczy mu się szkliły. Wiedziałem, że ma to związek z tym, co powiedziała doktor specjalistka. Ale gdy tylko do pokoju wchodziła mamusia...

– Paweł, kończ, trzeba kłaść Mateusza.

...tatuś się zmieniał, przecierał oczy tak, żeby nie widziała, i uśmiechał się od ucha do ucha tym swoim rozbrajającym uśmiechem, który działał na wszystkich, ale najbardziej na mamusię.

– Wiesz co, synek? Kiedyś zrobię ci rakietę. Polecisz do gwiazd.

6

Mamusia nie mogła pogodzić się z tym, co usłyszała w gabinecie lekarskim. Ukrywała wybryk natury. Nie wiedziałem, co to podwórko, nie widywałem innych dzieci – poza moim starszym o pięć lat bratem Tomkiem, ale to się nie liczy. Tylko raz mnie zabrała. Wieczorem, po zmroku, zawiozła mnie do kościoła. Na widok pana w czarnej sukience szczęka mi opadła i zapomniałem o połykaniu. Ślina popłynęła po brodzie i zaczęła kapać na posadzkę.

– To nic – powiedział ksiądz, kiedy mamusia wycierała mi twarz. Pogłaskał mnie po głowie.

– Trzeba wierzyć i modlić się o przebaczenie...

– O przebaczenie? – zapytała mamusia.

– Może to kara za grzech.

Nie wiedziałem, kto to ten grzech. Co ma ze mną wspólnego? Mamusia wyglądała, jakby też nie wiedziała.

Więcej nie zabrała mnie na spacer do kościoła.

Tatuś też zabrał mnie na spacer. Zimowy. Po tym jak wyprostowany pan generał wprowadził stan wojenny, nie przeszła mu ochota na politykę. Mamusia mu zabroniła, ale on po kryjomu robił swoje. Kiedy mamusi nie było w domu, odwiedzili nas dwaj wujkowie. Jeden z nich miał wąsy jak tatuś, drugi brodę. Przynieśli ze sobą duży plecak. Wyjęli z niego paczki małych gazet i jeszcze mniejszych książek. Mówili na to „bibuła”. Dużo tego było. Połowę wózka tym zapchali. Na górę położyli mnie.

– Żeby tylko się nie zsikał albo... – Roman, wujek z wąsami, miał obawy. Tatuś uśmiechnął się tylko i ściągnął ceratę ze stołu. Złożył na pół i wsunął pod pieluchę.

Mimo mrozu tatuś i wujek szli z wózkiem daleko, na drugi koniec miasta. To, na czym leżałem, było biblioteką niezależnego związku zawodowego i oni mieli ją przerzucić do nowej kryjówki. Długo już szli i ja nagle zacząłem się drzeć, po swojemu, głośno. Tatuś nie mógł mnie uspokoić. Tak się darłem, że zwróciło to uwagę patrolu milicji, który przechodził drugą stroną ulicy. Mundurowi podeszli i zapytali, czy coś się stało. Tatusiowi zabrakło języka w gębie, ale wujek Roman powiedział, że jestem kaleką, ciężko zachorowałem, a oni wiozą mnie do szpitala. Ci z patrolu zajrzeli do wózka. Zobaczyli szalejący wybryk natury, którego spastyczna ręka raz po raz wystrzeliwała w górę. Z miejsca nas przepuścili. Ruszyliśmy dalej. Tylko tatuś nie mógł nadążyć. Ja wytrzymałem, on nie. To nie mnie, ale jemu przydałaby się cerata na tyłek.

Mamusia, jak się o wszystkim dowiedziała, skrzyczała go. Musiał jej przysiąc, że to się więcej nie powtórzy. Że kończy z polityką.

7

Doktor specjalistka powiedziała, że nie będę się czołgał. Mamusia się z tym nie pogodziła. Zaczęła kłaść mnie na podłodze, na brzuchu, i ruszać moimi rękami i nogami.

– No, Mateusz. Prawa ręka, lewa noga, lewa ręka, prawa noga – zachęcała. Wcale mi się to nie podobało. Nie chciałem współpracować. Żeby mi to „prawa-lewa” weszło w krew, mamusia kładła mnie potem na stole. Leżałem z brzuchem przyciśniętym do blatu, a ona trzymała moje nogi. Za prawą rękę trzymała Matylda, za lewą Tomek. No i tak pompowali na zmianę. Jak mamusia ruszała do przodu prawą nogą, to Tomek lewą ręką. Jak mamusia lewą nogą, Matylda ruszała w przód prawą ręką.

– Boże, mamo, ileż można? – Siostrę nudziło to, co mamusia kazała jej robić.

– Ile będzie trzeba.

– Lekarka powiedziała, że nie będzie się czołgał.

– Zobaczymy. – Głos mamusi brzmiał tak, że Matylda już się nie odezwała. Za to jej mina mówiła, co myśli o młodszym bracie.

Ćwiczyli tak ze mną we trójkę, a jak tatuś wracał z pracy, tylko wchodził, zdejmował buty i bez słowa dołączał do nas. Stawał obok mamusi, trzymając za moją lewą nogę.

– Prawa ręka, lewa noga. – Mamusia krótkimi komendami narzucała rytm. I ruszała, stojąc w miejscu, czwórka ze sternikiem. A właściwie piątka, wybryk natury też tam był. Pajączka, bo tak mamusia nazywała to ćwiczenie, potrafili robić godzinę bez przerwy, trzy razy dziennie, codziennie, siedem dni w tygodniu. Taki byłem biedny.

8

Bycie wybrykiem natury wcale nie było takie złe. Przynajmniej na początku. Całkiem dobrze mi się żyło. Tylko zajęczałem, a mamusia zostawiała wszystko i przychodziła do mnie.

– Co, synuś? Co się dzieje? Co byś chciał? – Nie umiałem powiedzieć, co bym chciał, zawsze zgadywała: – Chcesz pić? Chcesz na plecki? Twardo ci? Podłożyć poduszkę?

Tatuś to samo. Wystarczyło stęknąć, on już był. Zostawiał Tomka, z którym właśnie sklejał model statku. Albo Matyldę, z którą grał w warcaby. Z czasem zacząłem to wykorzystywać. Jak tylko widziałem, że Matylda z tatusiem dobrze się bawią, od razu wtrącałem się ze swoim: „Uuuuaa”. Lubiłem patrzeć na jej skwaszoną minę, kiedy tatuś zostawiał moją siostrę dla mnie. Czasem złośliwy był ze mnie koleżka.

Zanim pojawiłem się na świecie, Matylda była oczkiem w głowie tatusia. Zawsze jak wracał z pracy, przynosił jej cukierek – krówkę. Na początku lat osiemdziesiątych niełatwo było dostać krówki. Ale tatuś miał swoje sposoby. Może je wyczarowywał? W każdym razie kiedy tylko po powrocie z pracy zamykał za sobą drzwi, pstrykał lewą ręką, a wtedy prawą wyjmował zza głowy Matyldy krówkę. Fajnie było tak codziennie dostawać cukierki. Wiem, bo kiedy podrosłem, tatuś przestał wyczarowywać je zza głowy Matyldy. Wyjmował je zza mojej opadającej główki. Matylda mnie nienawidziła. Ja też jej nienawidziłem.

Jak się jest kaleką, ma się właściwie cały czas wakacje i nikt nie zmusza do odrabiania lekcji. Tomek poszedł do szkoły i odtąd popołudniami musiał siedzieć przy biurku. Nie wiem, co tam było w tych jego zeszytach, ale kiedy je otwierał, miał taką nieszczęśliwą minę, że to nie mogło być nic przyjemnego. A jak mamusia wróciła z wywiadówki, to na niego krzyczała. Zabroniła mu przez dwa tygodnie oglądać telewizję, sklejać modele statków i grać w piłkę. Dopóki nie poprawi stopni w szkole. Na mnie nikt nie krzyczał i nie zabraniał mi oglądać telewizji. Siedziałem na kolanach tatusia albo obok niego na tapczanie i gapiłem się na odcinek Shoguna. A Tomek zamknięty w pokoju mi zazdrościł. Shogun to był bardzo popularny serial z Richardem Chamberlainem. Akcja toczyła się w Japonii, gdzie nie tylko kobiety i księża chodzili w sukienkach. Mężczyźni też chodzili i nosili za paskami długie szable. A kiedy je wyjmowali, to przeraźliwie krzyczeli. Jak ja, kiedy czegoś nie rozumiałem.

W tym czasie poznałem też nowy, dziwny stan. Pojawiał się, gdy się nad czymś zastanawiałem. Takie pstryk. Jakby ktoś odciął mi prąd. Głowa mi wtedy opadała do przodu, a buzia się otwierała. Zapominałem o przełykaniu i ślina płynęła po brodzie. No i moje oczy. Wyglądały, jakby patrzyły, ale nie widziały. Potem się dowiedziałem, że to jest zwyczajny stan u osób z porażeniem mózgowym. Zawiesić się – tak to określano.

9

W końcu miałem dość tego pajączkowania, lewa-prawa, na stole. Kiedyś po ćwiczeniach położyli mnie na podłodze. Spróbowałem podczołgać się do przodu. Prawa ręka – lewa noga...

Nie wyszło. Już chciałem krzyczeć, jak zwykle, kiedy czegoś nie rozumiałem, ale przypomniał mi się robak leżący tyłem, na pancerzu. Pomyślałem, czy aby to nie jest właściwy sposób. W końcu jeżeli coś w ogóle umiem, to myśleć. Bez tego w życiu nie da rady. Spróbowałem obrócić się na plecy. Łatwo powiedzieć. Nie udało mi się za pierwszym ani za drugim razem. Nie zrezygnowałem. Dotknąłem czołem podłogi i przeciągnąłem całą siłę, którą miałem, do głowy. Oparłem się na niej i czując, jak paznokcie lewej, wiecznie zaciśniętej dłoni wbijają mi się w skórę, przekręciłem się na plecy.

– Mamo, Mateusz... – Siostra zareagowała pierwsza. Zatkało ją i na chwilę zapomniała, że mnie nienawidzi.

Mamusia przybiegła z kuchni.

– Co się dzieje?

– On sam. – Matylda wskazała na mnie. Leżałem już na plecach i odpychając się „lewy łokieć – prawa noga”, śmigałem. W tempie kilku centymetrów na kilka minut. Ale do przodu.

To był pierwszy samodzielny ruch mojego kalekiego ciała. U sprawnych i niepełnosprawnych dzieje się tak samo – wszystko zaczyna się od głowy.

– Niemożliwe – powiedziała doktor specjalistka, kiedy mamusia pokazała jej, jak się czołgam. Zmieniła puder na policzkach na bardziej czerwony. Lepiej tuszował blizny po trądziku. Na szyi nie miała tym razem wisiorka z turkusem, tylko złoty łańcuszek ze znakiem zodiaku. Waga. Ja byłem Bykiem.

Śmigałem na plecach, podciągając się na łokciu lewej ręki i odpychając się prawą nogą.

– Czy on może zrobić to jeszcze raz? – zapytała, kiedy dotarłem do ściany.

Mamusia obróciła mnie, chciała, bym spełnił życzenie specjalistki i śmignął z powrotem. Ale ja nie miałem ochoty na koncert życzeń.

– No, synciu, pokaż pani doktor – zachęcała mnie mamusia. Pokazałbym. Gdybym nie leżał na plecach, ale na brzuchu, i potrafił samodzielnie zdjąć pieluchę. Wtedy pokazałbym doktor specjalistce, co o niej myślę.

Drugi raz nie pokazałem Wadze, jak się czołgam. Byki są uparte.

10

Trening czyni mistrza, a śmiganie na plecach mi się spodobało. Wkrótce mogłem w kilkanaście minut obejść całe mieszkanie. Ale zwykle mi się nie spieszyło. Wolałem poznawać świat z podłogi. Było na co popatrzeć. Promienie słońca malowały wzory na podłodze i ścianie. Te wzory wyglądały czasem tak, jakby powstały nie przez przypadek, tylko jakby z góry jakiś artysta rzucał je na ścianę. Na podłodze leżały ścinki materiałów, nitki, trafiały się guziki i szpilki. Mamusia, jak już mówiłem, była krawcową. Jej warsztat zajmował połowę naszego dużego pokoju. Była dobra w tym, co robiła, i miała wiele klientek. Kiedyś, czołgając się, znalazłem robaka. To musiał być ten sam, którego wcześniej widziałem. Wciąż leżał na pancerzu, ale jego kończyny już się nie poruszały. Już nie walczył. Poddał się.

Mój tatuś znowu zaczął bawić się w politykę. Mamusia bała się myszy i dlatego nigdy nie schodziła do piwnicy. Tatuś to wykorzystał i po kryjomu w naszej piwnicy uruchomił produkcję butelek zapalających. W wypadku powstania miały posłużyć do obrzucania czołgów i wozów bojowych generała. Z wujkiem Romanem, tym samym, z którym przewoził pod moim tyłkiem bibułę, zmontowali maszynę. Do wielkiej butli sypali cukier i wrzucali drożdże.

– Jak tam? – pytał wujek konspiracyjnie, tak żeby mamusia nie usłyszała.

– Kapie – odpowiadał szeptem tatuś.

W końcu amunicja dojrzała do próby. Konspiratorzy napełnili butelki i udali się z nimi w plener. W ruinach starej cementowni postanowili przekonać się o sile rażenia i zdetonować kilka flaszek. Ale napotkali problem. Nikt nie wiedział, jak to się robi, bo wszyscy widzieli butelki zapalające tylko na starych filmach o wojnie. Zastanawiając się, zaczęli kosztować zawartość flaszek. Popili się, śpiewali. Ktoś ich zauważył. Przyjechała milicja. Na szczęście nikt nie wydał prawdziwego powodu, dla którego znaleźli się z butelkami w ruinach. Odwieziono ich na izbę wytrzeźwień.

Po wszystkim tatuś klęczał przed mamusią i przysięgał, że już na zawsze kończy z polityką.

11

Myślałem, że jak zacznę się czołgać, mamusia da mi spokój. Przecież nawet doktor specjalistka była moimi umiejętnościami oczarowana. Nic z tego. Pajączki się skończyły, zaczęła się zabawa w chodzonego. Trzy razy dziennie mamusia podnosiła mnie z podłogi i trzymając pod ramiona, usiłowała nauczyć chodzić.

– No, synuś, prawa noga, lewa noga. – Uśmiechem nagradzała każdy krok. Moje powykrzywiane stopy dotykały podłogi, ale nie dawały rady udźwignąć ciała. Gdyby mamusia mnie puściła, runąłbym jak snop.

– Pięknie – mówiła. Mnie się nie podobało. Ciągnąłem na podłogę.

– Lekarka powiedziała, że nigdy nie będzie chodził – gderała Matylda, wieszając moje pieluchy na sznurze rozciągniętym przez pokój. Balkonu nie mieliśmy. Pieluchy suszyły się dosłownie wszędzie: w łazience, w pokoju i w kuchni.

– Mówiła też, że nigdy nie będzie się czołgał.

– Ma już cztery lata. – Matylda kończy rozwieszać pieluchy. Zerka przez ramię Tomka, który odrabia lekcje przy stole. – Co za tuman. Osiemdziesiąt i czterdzieści dwa to sto dwadzieścia dwa, a nie sto trzydzieści dwa. – Kreśli to, co napisał Tomek. – Co z ciebie wyrośnie.

Co wyrośnie z Matyldy, wiadomo. Wyrośnie z niej jędza.

12

Nadszedł dzień testu, o którym mówiła doktor specjalistka. Zaprowadziła nas do innego pokoju. W kącie leżały zwykłe zabawki: lalki, misie, samochodziki. Na parapecie leżały zabawki dziwne. Mamusia podjechała wózkiem do stolika, na którym specjalistka postawiła jedną z tych dziwnych zabawek. Boki skrzynki miały otwory w kształcie klocków – kwadraty, trójkąty i gwiazdki. Specjalistka wysypała klocki, przysunęła je do mnie. Uśmiechnęła się do mamusi siedzącej pod oknem i podniosła dziwny zegarek, który też leżał na blacie. Wtedy nie wiedziałem, że taki zegarek nazywa się stoper. Kliknęło i widziałem, jak długa wskazówka szybko przesuwa się po tarczy.

Domyślałem się, że trójkąty i kwadraty trzeba powsadzać do otworów o tych samych kształtach. Spojrzałem na doktor specjalistkę, przyglądała mi się. Przekręciłem głowę do mamusi. Zobaczyłem nadzieję w jej oczach. Spojrzałem na blat. Od razu spodobał mi się klocek w kształcie gwiazdy. Astronauta Mateusz postanowił ją zdobyć.

Wyciągnąłem prawą rękę w kierunku klocka. Nie było mi łatwo utrzymać ją nad stołem. Czułem, jak zęby wbijają mi się w dziąsła, ale udało mi się szczęśliwie wylądować. Położyłem dłoń na gwieździe i szykowałem się, żeby zacisnąć na niej moje dwa sprawne palce. Wtedy przypomniała o sobie spastyka. Ręka wyrwała w bok i uderzyła w pozostałe klocki. Dwa z nich spadły na podłogę. Mamusia zerwała się, chciała podnieść, ale specjalistka ją powstrzymała. Sam. Bolały mnie dziąsła. Bolała mnie lewa, zaciśnięta dłoń. Spojrzałem na gwiazdę leżącą na blacie. I się na niej zawiesiłem. Patrzyłem, ale nie widziałem. Nie pamiętam, jak długo to trwało. Odwiesiłem się na kliknięcie zatrzymujące stoper.

Potem specjalistka pozbierała klocki, rozłożyła układankę. To był obraz, a właściwie zdjęcie pocięte na kawałki. Trzeba było je ułożyć w odpowiedniej kolejności. Zadanie łatwiejsze niż wepchnięcie gwiazdki w otwór. Ale miałem już dość. Przestało mi się tu podobać.

Specjalistka znów wcisnęła stoper i położyła go na blacie. Było tak cicho, że słyszałem, jak tyka. Słyszałem nawet przelatującą muchę. No i oddech mamusi. Nie wykonałem już żadnego ruchu. Po prostu siedziałem. Wskazówka sekundnika okręciła się pięć razy wokół tarczy. Mój czas minął. Specjalistka podniosła stoper i wcisnęła przycisk. Spojrzała na mamusię.

– Są takie specjalne ośrodki. Może go pani oddać.

– Co pani mówi?

– Prawdę. W jego głowie zrobił się skrzep śródczaszkowy. Przez to mózg nie pracuje. Mateusz jest jak roślina.

– Ale on zawsze podnosi głowę i patrzy na mnie, jak do niego mówię.

– To odruch. Nie rozum. Odruch.

Doktor specjalistka dała mamusi papier. Było na nim napisane, że nie tylko moje ciało jest kalekie, ale i mózg się nie rozwija. Przystawiła pod tym pieczątkę i się podpisała. Ale mamusia dalej nie wierzyła.

Tatuś kiwał głową, gdy mu opowiadała, co działo się u specjalistki i – jak to on – starał się żartować.

– Może lepiej, że nie rozumie. Przynajmniej nie wie, co się teraz w kraju dzieje.

Mamusi to nie śmieszyło. To wtedy tatuś zaczął później wracać z pracy. Od dawna już nie pracował w cegielni. Po wprowadzeniu stanu wojennego zwolnili go za to siedzenie na dachu. Ale tatuś się znał. Żadna spłuczka czy piecyk gazowy nie były w stanie go zaskoczyć. Dobry hydraulik i ślusarz zawsze był na wagę złota. Dalej naprawiał spłuczki i piecyki, tyle że nie dla państwowej, ale dla prywatnej firmy. Pracował do szesnastej. Ale jak kończył pracę, nie wracał do domu. Nie szedł też z kolegami na wódkę. Zachodził sam do baru – takiego, gdzie nikt go nie znał. Siadał w rogu sali, zamawiał piwo i tak siedział nad kuflem. Wiem, bo tata kolegi Tomka pracował w tym barze i słyszałem, jak ten kolega mu opowiadał. Wtedy myślałem, że tatuś przy piwie zastanawiał się nad sztuczkami, które nam pokaże, jak przyjdzie do domu.

Kiedy wracał, słyszałem go pierwszy, jeszcze jak był na schodach. Czołgałem się, żeby, kiedy otworzy drzwi, być przy jego nogach. Zamek się zacinał i chwilę trwało, zanim wyciągnął klucz.

– Paweł, miałeś go naprawić – powtarzała mamusia codziennie to samo. Właściwie od kiedy pamiętam, zawsze to słyszałem.

Do dziś nie wiem, dlaczego tatuś przez tyle lat nie chciał naprawić tego zamka. Przecież dla niego to była bułka z masłem. Może coś przeczuwał.

Kiedy już tatuś wyciągnął klucz, schylał się do mnie, pstrykał lewą ręką, a prawą zza mojej głowy wyjmował krówkę. Potem chwytał mnie za nogi i ciągnąc po podłodze, jechał ze mną do dużego pokoju. Podchodził do mamusi siedzącej przy maszynie do szycia i całował ją w policzek. Ona pociągała nosem.

– Piłeś. – Ale nie miała pretensji. Rozumiała, że czasem musi posiedzieć sam i napić się piwa. Zresztą nie mogła mu się oprzeć, ten jego uśmiech zawsze ją rozbrajał. Tatuś pstrykał lewą ręką, a prawą wyjmował zza jej głowy małą różyczkę. Nie sztuczną. Prawdziwą. Tatuś zawsze przynosił mamusi jakieś co nieco. Jak nie różyczkę, to flakonik perfum Być może. Mamusia wolała, gdy przynosił to, co niełatwo było jej kupić. No i tatuś wyjmował zza jej głowy płyn do prania Kokosal albo dziesięć rolek papieru toaletowego. Jak mogła być na niego zła i go nie kochać?

13

Mamusia nie dawała za wygraną.

– Twoją głowę wypełnia ciepło. – Pamiętam tego olbrzyma. Kiedy położył ręce na moim czole, zasłonił całą twarz. – Twoje ciało wypełnia ciepło. Daję ci moc, ona budzi się w tobie.

Leżałem przerażony, a on klęczał nade mną. Gdy skończył zaklęcie, jego ogromna głowa dotykała mojego tułowia. Przekazywał mi w ten sposób moc, od której ze strachu sikałem w pieluchę.

Mamusia i tatuś patrzyli na to z boku. Na twarzy mamusi malowała się wiara. Tatuś tylko ciężko oddychał. Nie wierzył w moc uzdrowiciela. Potem olbrzym lał na dłonie oliwę i nacierał moje ręce i nogi. Kiedy kończył, zawsze był zmęczony. Nie udawał.

– I jak? – pytała mamusia.

– Trzeba czasu – odpowiadał, ocierając pot z czoła. Chował pieniądze, które mu dawała, i wychodził bez słowa.

Przychodził w każdy czwartek o tej samej porze. Kiedy zbliżała się wizyta, uciekałem do pokoju, który zajmowałem z Tomkiem. Byłem taki drobny, że udawało mi się wsunąć pod tapczan.

– Tu się schował – mówiła z uśmiechem Matylda.

– Poczekaj. Jeszcze zobaczymy.

Gdzieś po dwóch miesiącach olbrzym postawił mnie na nogi. Podniósł z wersalki i trzymał w powietrzu centymetr nad podłogą.

– A teraz pójdziesz do mamy.

Mamusia wyciągnęła do mnie rękę. Pamiętam, że wierzyłem. Mogę. Świat wokół przestał istnieć, była tylko mamusia i trzy kroki przede mną. Poszedłem. Pierwszy krok był chwiejny, drugi pewniejszy. Trzeciego nie było. Kiedy olbrzym mnie puścił, nogi nie utrzymały ciała.

– Już więcej do pani nie przyjdę – powiedział, gdy tatuś podniósł mnie z podłogi. – Nie ma sensu go męczyć.

– Proszę, niech pan jeszcze spróbuje. Od ostatniego razu jest lepiej – błagała.

Tatuś zrobił się czerwony na twarzy, zdjął mnie z kolan i wyszedł z pokoju.

– Trzeba się z tym pogodzić, inaczej złamie to pani serce. – Olbrzym zebrał swoje olejki i kadzidła. Mamusia wyjęła pieniądze. Jak wcześniej do mnie, wyciągnęła rękę do niego.

– Pieniądze nic tu nie pomogą. – Wziął banknoty, ale nie schował. Odłożył na stolik. Wyszedł. Ludzie z takimi dużymi ciałami muszą mieć duże serca. Moje malutkie serce wypełniała złość. Dlaczego się taki urodziłem? Nie rozumiałem. No i jak zwykle, kiedy czegoś nie rozumiałem, zacząłem krzyczeć.

Następny w kolejności był Kaszpirowski. On nie przychodził, pojawiał się na ekranie telewizora. Cała Polska go wtedy oglądała.

– A teraz zapadniecie w zdrowy sen – mówił spokojnym tonem mężczyzna o krótkich, czarnych włosach. – Adin, dwa, tri, czetyrie... – odliczał do dziesięciu. Tatuś nie wierzył w takie cuda, może dlatego, że sam był czarodziejem. Mamusia wierzyła. Ale oboje zasypiali, zanim Kaszpirowski doliczył do siedmiu. Tylko ja nic. Oni pochrapywali. Ja nawet nie ziewnąłem.

14

Ten, kto sam cierpi, lepiej zrozumie kalekę. Mamusia klęczała, ja siedziałem na piętach.

– Ty się pomódl za mnie, żebym cię mogła zrozumieć, a ja się pomodlę za ciebie, żebyś był zdrowy. – Moja prawa dłoń, prowadzona przez mamusię, dotknęła czoła, piersi i ramion. – W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego. Amen.

Tak naprawdę mamusia modliła się o dowód, który potwierdzi to, w co wierzyła.

– „Ojcze nasz, któryś jest w niebie, święć się imię twoje, przyjdź królestwo twoje...” – powtarzała, patrząc na wiszący nad nami krzyż. Był na nim pokaleczony pan z brodą. – To Pan Jezus, Syn Boży – wyjaśniła mi wcześniej.

– Cierpiący panie, spraw, żebym mógł powiedzieć coś do mojej mamy.

Po modlitwie przeczytała mi dziesięć przykazań. Nazywała je dekalogiem.

– Każdy, kto wierzy i chce, żeby Pan Bóg mu pomógł, musi ich przestrzegać. Jeżeli tego nie robi, to jest grzech. A ci, co grzeszą, są surowo karani – powiedziała, patrząc mi w oczy.

Byłem przerażony. Już wiedziałem, co to grzech.

Ale ja przecież nie kradłem, nie zabijałem, nie miałem innych bogów i święciłem niedzielę. Za co Pan Bóg mnie ukarał? Po zastanowieniu wyszło mi, że musiałem pożądać żony bliźniego swego. Nie wiedziałem tylko, co znaczy „pożądanie”. Nie wiedziałem, ale zgrzeszyłem. Przecież bez powodu się taki nie urodziłem.

15

Mój brat Tomek nie był taki jak Matylda. Chociaż ja byłem oczkiem w głowie rodziców, wcale mnie za to nie nienawidził. Czasem kładł się obok na podłodze, na plecach. Ścigaliśmy się. Odpychałem się tylko prawą nogą i lewym łokciem, ale zawsze wygrywałem. Specjalnie przegrywał, przecież był zdrowy, nie to, co ja. W porządku był z niego koleś. Wielką miłością Tomka były statki. Prenumerował miesięcznik „Morze”. Wycinał z niego zdjęcia żaglowców, statków i łodzi podwodnych, które potem wieszał na ścianie. Często z tatusiem sklejali modele. A ja im pomagałem.

Tomek trzymał części statku, tatuś maczał pędzelek w kleju i smarował. Ja siedziałem na jego kolanach z lewą ręką w górze. Kiedy skończył smarować, wsuwał pędzelek między moje zaciśnięte palce. Oni dociskali do siebie posmarowane części statku, a pędzelek w mojej dłoni czekał na to, kiedy znów się przyda.

Jak na starszego brata przystało, Tomek nauczył mnie palić. Właściwie to oduczył. Pierwszego papierosa ośliniłem i nie chciał się zapalić. Z drugim poszło lepiej.

– Ciągnij do siebie – zdążył mnie poinstruować, zanim wciągnąłem go całego i połknąłem. Potem kaszlałem i było mi niedobrze. Przekonałem się, że palenie papierosów szkodzi.

16

Nasz tatuś co jakiś czas miał genialne pomysły. Tak uważał. Mamusia była innego zdania.

– Rewelacja, mówię ci, Zosia. Wszystko mam doskonale przemyślane.

Tym razem były to złote pierścionki. Z dwoma kolegami, z którymi pracował kiedyś w cegielni, chciał wybrać się na Węgry. Nie wiedziałem najpierw, co to są te Węgry, potem zrozumiałem, że to kraj. Nie zamierzali zwiedzać, interesował ich handel. Namawiał mamusię, żeby się zgodziła. Ale ona uważała, że tatuś nie ma głowy do interesów.

– Jak będziemy mieli pieniądze, pojedziemy z Mateuszem do najlepszego specjalisty, do Warszawy. – Tatuś znalazł na nią sposób. – I jeszcze zostanie na te twoje Złote Piaski.

Wczasy w jakichś Złotych Piaskach były wielkim marzeniem mamusi. Jedna z klientek tam była. Jej opowieść rozpaliła wyobraźnię krawcowej. Od tego czasu marzyła, żeby się przekonać, czy ten piasek na plaży to naprawdę, czy tylko z nazwy jest złoty. Zgodziła się więc na wyjazd tatusia i pozwoliła mu wziąć nasze oszczędności. Kupił za nie ręczniki, pościel, kremy Nivea i dwa duże kryształy. Zabrał to ze sobą, żeby sprzedać nad rzeką Dunaj. Tam najbardziej opłacało się kupić złoto – pierścionki i obrączki. Wieźć je ze sobą do Polski było ryzykownie, celnicy wtedy ostro sprawdzali. Tatuś z kolegami w nocy przed powrotem wyjęli biżuterię na stół, wkładali do ust i łykali – pierścionek za pierścionkiem, obrączka za obrączką. Zagryzali salami i popijali winem. Dwa pierścionki i dwie obrączki tatuś wiózł w sobie do Polski. Nie było łatwo wytrzymać i nie skorzystać w pociągu z toalety. Udało im się wytrwać. Chociaż tego dnia celnicy na granicy ich bagaży w ogóle nie sprawdzali. Po powrocie tatuś zajął ubikację. Zajmował ją często przez następny tydzień. Koledzy szybko odzyskali to, co połknęli. Ale nie tatuś.

– Powinieneś pójść do lekarza. Trzeba zrobić prześwietlenie – namawiała go mamusia.

– I co powiem? Że połknąłem dwa pierścionki, zagryzając salami?

– Przecież się nie rozpuściły, Paweł!

Tatuś nie był taki pewny. W jego wypadku wszystko było możliwe. Był przecież czarodziejem.

No i Mateusz nie pojechał na wizytę u specjalisty z Warszawy. A mamusia nie sprawdziła, czy piasek w Złotych Piaskach naprawdę jest złoty.

17

Rosłem. Miałem siedem lat. Dziecko w tym wieku zaczyna chodzić do szkoły. Ja chodziłem tylko kilka metrów, podtrzymywany przez mamusię. I dalej nie znosiłem tej zabawy. Ciągnąłem na podłogę. Mamusia nie pozwalała. Ale ja rosłem. Byłem coraz silniejszy, a ona coraz słabsza.

– Widzisz, że nie chce – gderała Matylda, rozwieszając moje pieluchy w pokoju. Miała już osiemnaście lat, ale jej ciało wcale nie stało się bardziej kobiece. Gdyby nie długie włosy, można by ją wziąć za chłopaka. W miejscu, gdzie inne dziewczyny mają cycki, była deska. Tylko nos jej urósł. Był naprawdę duży. Teraz jej twarz składała się głównie z nosa i słabo widocznej reszty. Nie była z tego zadowolona.

Mamusia mimo upływu lat nie straciła wiary w to, że jej młodszy syn będzie zdrowy. Nie straciła też przekonania, że w mojej głowie jest coś więcej niż przestrzeń, po której hula wiatr. Nie wiedziała, ile rozumiem. Ale mimo że tyle osób mówiło jej, by się pogodziła, ona ciągle wierzyła, że mój mózg pracuje. Chociaż wciąż nie miała na to żadnego dowodu. Któregoś dnia zaczęła przykładać swoje czoło do mojego. Trwaliśmy tak połączeni przez minutę, a nawet dłużej. Z czasem zrobił się z tego nasz rytuał.

Tomek też się nie zmienił. Nadal ma problemy ze szkołą. A szkoła z nim. Za pobicie kolegi został usunięty z podstawówki. Teraz do nowej musi dojeżdżać na drugi koniec miasta. Nie powiedział, dlaczego zbił tego chłopca. Dopiero pół roku później jedna z klientek opowiedziała o tym mamusi – wygadał się jej syn, który chodził do tej samej klasy. Ten chłopiec śmiał się z Tomka. Powiedział, że nie radzi sobie na lekcjach, bo też jest upośledzony, ma przecież brata debila. Gdyby go nie odciągnęli, mogłoby się skończyć gorzej niż tylko złamaniem nosa. Fajny był brat z mojego Tomka. Dalej prenumerował miesięcznik „Morze” i sklejał modele. Czekał, aż będzie dorosły, chciał wtedy zaciągnąć się na statek.

– Znowu będziesz powtarzał klasę – mówi Matylda, sprawdzając Tomkowi zadanie z matematyki. – Nie wiem, który z was jest głupszy. Jeden tuman, drugi tumanek.

– Matylda! Nie mów takich rzeczy przy Mateuszu.

– Ciągle tylko Mateusz. Myślisz, że coś z tego rozumie? – Patrzy, jak próbuję postawić kolejny krok. – No, Mateusz, powiedz coś do siostrzyczki.

– Nie lubię cię. Gdybym był bliżej, pociągnąłbym za ten wielki nochal – mówię. Ale nikt mojego gulgania nie rozumie.

– Przestań, Matylda, to twój brat.

– To czemu nie wyjdziesz z nim na podwórko? Taka ładna pogoda – odcina się siostra. – Talarczykowa codziennie pyta: „Co z twoim bratem? Żyje?”. – Zmienia głos, naśladując sąsiadkę.

Mamusia nadal mnie ukrywa. Może czeka, aż wyzdrowieję. Wtedy zejdzie ze mną po schodach i przedstawi światu: „To Mateusz, mój najmłodszy syn”. Zmęczyła się, sadza mnie na podłodze. Wyjmuje z paczki papierosa. Jakiś czas temu zaczęła palić. Znowu wypali dwa, jednego po drugim. Kładę się na plecach. Tomek wykorzystuje moment nieuwagi Matyldy, wstaje od stołu i kładzie się obok. Kto pierwszy do ściany? Ścigamy się. To też się nie zmieniło. Wciąż odpycham się tylko lewym łokciem i prawą nogą. Tomek o tym wie. Odpycha się jak ja. Szanse muszą być wyrównane. Śmigamy. Jestem pierwszy na mecie. Jak zawsze.

Przychodzi tatuś. Ubrany w niebieski drelich, z monterską torbą przewieszoną przez ramię, wraca z pracy. Klnie pod nosem, bo nie może wyciągnąć z zamka klucza.

– Miałeś go naprawić! – krzyczy z pokoju mamusia. A ja już leżę pod jego nogami.

– No co, synek. – Tatuś dalej często się uśmiecha. Mamusia nie uśmiecha się wcale. Tatuś pstryka lewą ręką, a prawą wyjmuje zza mojej głowy krówkę. Ten rytuał też się nie zmienił.

– Piłeś – mówi mamusia, pociągając nosem, kiedy tatuś się z nią wita. Bez złości. Jak zawsze. A tatuś robi minę zbitego psa. Jak może go za to nie kochać?

Dzisiaj tatuś przygotował niespodziankę.

– Tadam, tadam – puka w wieko swojej torby i wyjmuje aparat telefoniczny z tarczą na przyciski.

Tatuś mówił, że mieliśmy szczęście, tylko sześć lat czekaliśmy na telefon. Gniazdko w ścianie założyli nam już dawno temu. Ale w tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym ósmym o aparaty nie było łatwo. Trzeba było czekać, miesiąc, dwa, nawet pół roku. Chyba że się potrafiło czarować.

Rodzina Rosińskich w komplecie, zebrana wokół tatusia, który wsuwa wtyczkę do gniazdka. Cieszy jednostajne buczenie ze słuchawki. Nawet Matylda się uśmiecha.

– Ja... – mówi, wyciągając rękę.

– Czekaj – odpowiada tatuś. Wciska klawisz z cyfrą zero i przykłada słuchawkę do mojego ucha. Matylda przestaje się uśmiechać, odchodzi obrażona.

– Osiemnasta jedenaście, osiemnasta jedenaście, osiemnasta jedenaście – mówiła do mnie jakaś pani ukryta w słuchawce. Zastanawiające. Nagle moja głowa zaczęła wolno osuwać się do przodu, szczęka opadła, a oczy patrzyły, ale nie widziały. Znów się zawiesiłem.

18

Tatuś wychodził do pracy o wpół do siódmej. Mamusia robiła mu sznytki na pierwsze i drugie śniadanie. Wstawali codziennie o piątej trzydzieści. Tatuś tylko wypijał kawę i wypalał papierosa przy oknie. Przed wyjściem pakował do torby kanapki i herbatę w butelce, całował mamusię i już go nie było. Potem mamusia robiła śniadanie Matyldzie i Tomkowi. Codziennie ścigali się, kto pierwszy zajmie łazienkę. Zwykle wygrywał Tomek. A Matylda była zła od samego rana. Oboje szli do szkoły na ósmą. Kiedy wychodzili, mamusia miała czas już tylko dla mnie i dla klientek, które przychodziły do przymiarki.

Karmiła mnie przez pół godziny, czasem dłużej, bo od urodzenia miałem problemy z połykaniem. Krztusiłem się i musiała kroić wszystko na malutkie kawałki. Po śniadaniu siadała do maszyny, a ja śmigałem na plecach.

Byłem w połowie dużego pokoju, gdy coś błysnęło na podłodze. I nie był to promień słońca. Podczołgałem się. Pod szafką, w rogu przy ścianie, leżała broszka, srebrny listek. Dwa dni wcześniej, kiedy tatuś przyniósł telefon, mamusia spięła nią sweter na piersiach. Odwróciłem się do niej. Zajęta szyciem, nie widziała mnie. Mogłem zacząć jęczeć albo gulgotać po swojemu. Na pewno by się poderwała i zgadywała, o co może mi chodzić. Dałaby mi pić albo posadziła na kanapie. Postanowiłem nic nie gadać i śmigać dalej. W pokoju swoim i Tomka zatrzymałem się, by popatrzeć na wzory, które słońce zostawiało na ścianie. Kiedy się im przyglądałem, przyszło mi coś do głowy. Pod oknem, skąd padały promienie, stała wersalka. Postanowiłem się na nią dostać. Tak jak robiłem to wcześniej, zwinąłem się w kłębek i oparłem ciężar ciała na głowie. Nie było to łatwe i zabrało mi sporo czasu, ale w końcu oderwałem tułów od podłogi i oparłem się plecami o wersalkę. Starając się odpychać prawą nogą, próbowałem wsunąć się na siedzenie. Nie wiedziałem, w jaki sposób po oparciu dostanę się na parapet. Gdybym się zastanowił, pewnie bym zrezygnował. I na pewno bym się zawiesił. A tak dalej próbowałem. Plecy miałem już na siedzeniu. Nie udało mi się jednak poderwać nóg. Zsunąłem się, uderzając o podłogę. Leżałem poskręcany. Takiego znalazła mnie mamusia, która przyszła sprawdzić, co się stało. Popatrzyła na mnie, na okno. Zrozumiała. Podniosła mnie. Wtedy jeszcze dawała radę. Posadziła na parapecie.

Patrzyłem zafascynowany. Pośrodku podwórka był plac zabaw. Nigdy na nim nie byłem. Z mamusią wychodziłem tylko do doktor specjalistki. I zawsze się zastanawiałem, dlaczego tak szybko mija podwórko. Potem zrozumiałem: nie chciała, żeby ktoś z sąsiadów nas zobaczył. Największe wrażenie zrobiła na mnie piaskownica. Musiała być miejscem cudownym. Zobaczyłem, jak chłopiec na wózku podobnym do mojego nagle wstał. Sam poszedł do piaskownicy. Bez pomocy mamy. Najbardziej na świecie zapragnąłem tam być. Spojrzałem na mamusię. Stała obok i mi się przyglądała.

Pani Talarczykowa, sąsiadka mieszkająca pod nami, myła podłogę przed wejściem do mieszkania. Podniosła głowę znad wiadra i wyglądała, jakby się na nasz widok zawiesiła, nawet jej broda opadła.

– Dzień dobry, pani Talarczykowa! – odezwała się mamusia. Zdecydowała, że dziś pokaże światu wybryk natury, i jej głos był mocny. Pani Talarczykowa z miejsca się odwiesiła.

– Dzień dobry, pani Zosiu, pomogę. – Podeszła do nas. Potem staliśmy chwilę pod ich mieszkaniem. Nie lubię obcych, zwłaszcza jak mi się przypatrują. Ale tatuś mówił, że jej mąż jest OK, chociaż glina.

– Duży, urósł. Ładny chłopiec. – Stała nad wózkiem i się uśmiechała. Potem z mieszkania wyszedł pan Talarczyk. To musiał być on, chociaż nie w mundurze. Szkoda, lubię mundury. Grubas był z niego, a łapska miał wielkie jak ten uzdrowiciel, co mnie leczył. Pomachał mi i zrobił głupią minę. Jakbym miał jeszcze dwa lata, a nie siedem.

– Takie nieszczęście – powiedziała pani Talarczykowa. Wtedy jej mąż przestał się uśmiechać i spojrzał na nią tak, że dłonią zakryła usta.

– Idziemy, synciu – powiedziała mamusia.

Podwórko było otoczone z trzech stron takimi samymi, niewysokimi blokami. Wokół piaskownicy stały ławki. Mamusia przysiadła obok innej mamy z wózkiem. Wdała się z nią nawet w pogawędkę.

– Ja mam Matyldę, Tomka, a to Mateusz, mój najmłodszy – powiedziała z dumą. Jakbym już był zdrowy.

Po drugiej stronie też była ławka. Chłopczyk w wózku był ode mnie młodszy, miał w ręce łopatkę. Wstał z wózka i poszedł do piaskownicy. Obok mnie stał inny chłopczyk, też trzymał łopatkę. Moja prawa dłoń ruszyła w jej kierunku. Tym razem mnie posłuchała. Wstałem i poszedłem z łopatką w kierunku cudownego miejsca. Runąłem po pierwszym kroku. Ludzie wokół patrzyli, jak leżałem, a kobieta siedząca obok mamusi wstała i podbiegła do mnie. Mamusia siedziała przez chwilę. Kiedy podeszła, wyjęła mi z ręki łopatkę.

Tego dnia zrozumiałem, że nie jestem jak inne dzieci.

19

No i on wziął tę łopatkę i próbował pójść do piaskownicy.

– To odruch – powiedziała doktor specjalistka. Wróciła do mniej czerwonego pudru. Przestała też malować powieki na niebiesko. Zaczęła na zielono.

– Ale on sam skojarzył łopatkę i piaskownicę. Ja mu tego wcześniej nie pokazywałam. – Mamusia uparcie wracała do łopatki.

– Taki odruch miał.

– Ale sama pani mówiła, że z czasem może się zmienić.

– Mówiłam. – Specjalistka pokiwała głową. Wstała.

Wysypała z pudełka na stolik te same klocki co podczas pierwszego badania. Włączyła stoper. Znów widziałem zasuwającą do przodu wskazówkę sekundnika. Tym razem postanowiłem spróbować z kwadratem.

– Posłuchaj mnie – mówiłem w myślach do ręki. Nakryłem dłonią kwadrat i objąłem go dwoma palcami. Był mój. Poderwałem go do góry. To była dopiero połowa zadania, czekał otwór w skrzyni. Nie widziałem twarzy mamusi, byliśmy tylko klocek, skrzynia i ja. Mamusia musiała być ze mnie dumna. Przynajmniej przez chwilę. Nie utrzymałem klocka. Uderzył o blat. Nie zamierzałem się poddać, chciałem spróbować jeszcze raz. Moje ciało było innego zdania. Wpadłem w stupor i znów się zawiesiłem. Nie wiem, ile to trwało. Kiedy się odwiesiłem, na stole nie było już klocków ani stopera.

– Ale on wziął tę łopatkę. – Mamusia nie dawała za wygraną. Długo szukała dowodu na to, że jednak kumam, i wierzyła, że teraz ma.

– Proszę pani, jestem lekarzem specjalistą i mogę ocenić to obiektywnie. – Pamiętam, że lubiła używać takich wyszukanych określeń. – Mateusz to jest kliniczny przypadek. Pani sobie coś wmawia.

– Czasem patrzy na mnie, jakby wszystko rozumiał.

– Ale nie rozumie. No dobrze, mówi pani, że rozumie. To może jeszcze jakiś przykład, z domu.

– No... – zastanawiała się mamusia – ...jak mu podaję obiad, to on zawsze jest taki pobudzony. Podnosi głowę.

– I ślini się?

– No, ślini się.

– Całkiem jak mój pies. Kiedy ruszam miską, też merda ogonem.

– Ale on wziął tę łopatkę.

– To są elementarne odruchy. – Specjalistka traciła cierpliwość. – Szczątkowa praca mózgu. Czy pani nie rozumie? Mateusz jest jak roślina.

– Nie słuchaj jej, mamo – powiedziałem.

– Co, synuś? – Odwróciła się w moją stronę.

– Nigdy nie będzie z nim kontaktu.

– To nieprawda – gulgotałem coraz głośniej. A potem, jak zwykle, kiedy jest we mnie za dużo emocji, zacząłem się spinać. Moje sztywne ciało rzucało się na boki, ledwie wózek wytrzymał.

– Sama pani widzi, jeszcze te ataki. Tabletki przepiszę. – Wstała i z gabloty, którą miała za plecami, wyjęła flakonik.

Mama próbowała mnie uspokoić.

– Niech się pani odsunie. – Specjalistka podeszła z małą tabletką. – Mateuszek – powiedziała słodko. – Mateuszek. – Pewnie mówi tak do swojego psa, a on szczęśliwy merda ogonem. – Nacisnęła mi szczękę lewą dłonią, a palcami prawej wciskała tabletkę do ust.

Nie lubiłem tej baby i musiałem użyć ostrych słów, żeby mnie zrozumiała.

– Auuua – zawyła, kiedy moje zęby schwyciły jej palec. – Mówiłam, jak pies!

20

Po wizycie u specjalistki siedzieliśmy w parku. Naprzeciwko siebie. Mamusia na ławce, ja w swoim rydwanie. Tyle razy widziałem, jak była bliska płaczu, ale wytrzymywała, jej oczy najwyżej zaczynały się szklić. Teraz zapłakała. Wizyta u specjalistki naruszyła wiarę w to, za co była skłonna walczyć z całym światem.

– Nie jestem rośliną, mamo. – Byłem napięty i czułem, że poruszam ustami. Ale jak ja patrzyłem i nie widziałem, tak ona patrzyła i nie słyszała. A nawet jeśli słyszała, to nie rozumiała. Nachyliła się, jej twarz była bardzo blisko mojej.

– Chcesz mi coś powiedzieć? – Patrzyła zapłakana. – Chcesz pić? Jesteś głodny? Chcesz powiedzieć, że mnie kochasz?

Moja prawa ręka znów mnie nie posłuchała. Tym razem nie miałem jej za złe, że ruszyła do przodu i moje koślawe palce dotknęły maminego policzka.

– Żebym ja wiedziała, o co ci chodzi – westchnęła i pocałowała moją dłoń.

Kiedy wróciliśmy do domu, mamusia już nie płakała, usiadła i jakby zapadła się w sobie. Matylda ją o coś zapytała. Nie odpowiedziała, nie podniosła nawet głowy. Tatuś wrócił z pracy, próbował ją rozweselić. Jego czary nie zadziałały. Patrzyłem z podłogi, jak siedziała, paląc papierosa za papierosem, i czułem, że dzisiaj coś w niej pękło. Chciała się poddać. Wtedy popatrzyłem na tego cierpiącego pana na krzyżu, do którego się razem modliliśmy. Krzyknąłem do niego. Mamusia, tatuś czy Matylda nie zrozumieli tego krzyku, ale on podobno widzi i słyszy wszystko. No to musiał zrozumieć, jak krzyczałem:

– A ja się nie poddam! Nigdy!

Tego dnia zrozumiałem, że muszę coś ze sobą zrobić. Sam. Dłużej nie mogę czekać z założonymi rękami. Nawet jeśli samodzielnie nie daję rady założyć rąk. Postanowiłem czekać, aż nadejdzie moja wielka chwila. Chwila, gdy pokażę wszystkim, jaki jestem naprawdę. Póki co postanowiłem, że zacznę się uczyć. I zobaczę, co z tego wyniknie.

21

Miałem rację, mamusia się poddała. Następnego dnia zrezygnowała z porannej zabawy w chodzonego. Pierwszy raz od lat. I po obiedzie też dała mi spokój. Wróciła do szycia. To był znak. Podczołgałem się do niej i chcąc zwrócić jej uwagę, zacząłem gulgotać. Maszyna mnie zagłuszała. A na dodatek weszła Matylda. Tylko jej tu brakowało.

– Mamo – uśmiechała się – chodź na chwilę.

Matylda po powrocie ze szkoły zaczęła przemeblowywać swój pokój. Pewnie skończyła i chciała się pochwalić. – Mamo! – Udało jej się przekrzyczeć maszynę. Kiedy mamusia przerwała szycie, usłyszała mnie. Zobaczyła, jak z podłogi wyciągam do niej rękę.

– Mamo, chodź. – Matylda nie ustępowała. Ale mamusia nie patrzyła na nią, tylko na mnie.

– Co byś, synciu, chciał? – spytała, nachylając się nade mną. A ja chciałem, żeby dzisiaj w swojej zgadywance mnie zrozumiała. – Chciałbyś chodzić? – Udało się. Podniosła mnie i zaczęliśmy zabawę w chodzonego. Inaczej niż do tej pory. Już nie ciągnąłem w dół.

– Widzisz, Matylda? Widzisz to? – pytała mamusia. Matylda widziała. Stała z kwaśną miną i się przyglądała. – Jakby ważył o połowę mniej. Pięknie, synciu – szczebiotała mamusia, kiedy przechodziliśmy z jednego pokoju do drugiego. W końcu przypomniała sobie o córce. – A ty, co chciałaś?

– Nieważne – odpowiedziała Matylda i wróciła do siebie. Zamknęła drzwi.

Tego dnia długo tak chodziliśmy. I następnego. I następnego. A kiedy mamusia mnie karmiła, zanim wsunęła mi do ust łyżeczkę, dmuchała, żeby zupa nie była za gorąca, i liczyła: – Jedna łyżeczka. Druga łyżeczka. A teraz...

– A teraz trzecia. Trzynaście łyżeczek dziennie, dziewięćdziesiąt jeden tygodniowo. Prawie czterysta miesięcznie. Minus dwanaście wyplutych i cztery wylane. To były moje lekcje matematyki.

Po obiedzie był deser. Budyń albo galaretka owocowa. Podczas deseru mamusia mi śpiewała.

– „Zielony mosteczek ugina się. Zielony mosteczek ugina się. Trawka na nim rośnie, nie sieka się, trawka na nim rośnie, nie sieka się...”

Boże, jak ona fałszowała. I te słowa.

22

Uczyłem się z telewizora. Lubiłem program „Sonda”, mieli tam superczołówkę, zaczynającą się od sputnika lecącego w stronę księżyca i gwiazd. Lubiłem tych dwóch panów w okularach, którzy prowadzili program. Czasem wyglądało, jakby się kłócili. Ale to było na niby. Pamiętam odcinek o długości życia. Dowiedziałem się, że człowiek może żyć nawet sto dwadzieścia lat. Gdyby nie stres, zanieczyszczone środowisko, złe odżywianie, stałoby się to czymś zwyczajnym, bo medycyna jest na to gotowa. Jeden z tych sympatycznych panów zastanawiał się, czego by dożył, mając sto dwadzieścia lat. Też o tym myślałem. Może dożyłbym czasów, w których każdy mógłby lecieć do gwiazd, na przejażdżkę kosmiczną taksówką. Tego też dowiedziałem się z „Sondy”, że jeżeli badania nad lotami w kosmos będą prowadzone w dotychczasowym tempie, to za pięćdziesiąt, może sześćdziesiąt lat będzie to możliwe. A ja miałem dopiero siedem lat. Chyba że ludzie znów zajmą się czymś innym, na przykład wojną. Z „Sondy” dowiedziałem się, że już w tysiąc dziewięćset trzydziestym pierwszym roku wystartowała pierwsza rakieta w kierunku gwiazd. Była niedoskonała i szybko spadła na ziemię. Ale ludzie, zamiast doskonalić rakiety do lotów w kosmos, skonstruowali pociski rakietowe, służące do zabijania. Dlaczego tak woleli? Na to pytanie jeszcze nie znałem odpowiedzi. Zapytałbym tatusia, gdybym umiał mówić. Może wyjaśniłby mi też, jak to jest, że piąte przykazanie z tych dziesięciu, które czytała mi mamusia, mówi„nie zabijaj”, a w samym dwudziestym wieku były już dwie wojny światowe i ludzie wierzący w Boga wzajemnie się zabijali. Nie rozumiałem tego. Może byłem za mały. A może mieli rację ci, co twierdzili, że mój mózg nie pracuje tak, jak mózgi normalnych ludzi. Wtedy postanowiłem, że jak już wyzdrowieję, wybiorę się do stolicy, do telewizji, i zapytam tych dwóch panów w okularach. Oni znali odpowiedzi na wszystkie pytania. Nie zdążyłem. Ci dwaj sympatyczni panowie nie dożyli stu dwudziestu lat. W październiku tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego dziewiątego roku zginęli w wypadku samochodowym, rozbijając się o drzewo. Trzeba uważać na drzewa.

23

Z czasem coraz lepiej radziłem sobie z wchodzeniem na parapet. Pierwszą część, z podłogi na tapczan, szybko wytrenowałem. Druga, z tapczanu na okno, zabrała mi więcej czasu. Często zsuwałem się po oparciu. Wcześniej może bym odpuścił. Przecież mamusia mogła mi pomóc, albo Tomek. Ale nie teraz. Teraz się zawziąłem. Zacząłem próbować na różne sposoby. Wreszcie odkryłem ten, dzięki któremu sam zaliczałem parapet. Raz za razem.

Mamusia zaprosiła potem państwa Talarczyków. Stali i czekali. Nie wiedzieli, czego mają się spodziewać.

Poczułem się odpowiedzialny za to, co się stanie. Pamiętałem, jak mamusia na mnie liczyła, a ja nie potrafiłem wsadzić klocka do skrzynki. Teraz dam radę. Część na tapczan łatwo pokonałem. Kiedy byłem prawie u mety, zsunąłem się. Mama patrzyła, smutna. „Choćbym miał wyzionąć ducha, muszę sam dostać się na ten cholerny parapet”. Za drugim razem się udało.

To był wspaniały wieczór. Talarczykowie byli pod wrażeniem. Tatuś wyczarował butelkę wódki. Talarczyk przyniósł drugą flaszkę. Siedzieli jeszcze, jak zasypiałem. Mamusia była ze mnie dumna i szczęśliwa, jakbym już wyzdrowiał.

24

Codziennie wdrapywałem się na parapet. Obserwowanie sąsiadów z podwórka to były lekcje przysposobienia do życia w rodzinie. Szybko nauczyłem się rozpoznawać, kto jest kim.

W klatce po przeciwnej stronie podwórka mieszkał Czesio Mroczek. Niewysoki chudzielec w okularach. Lubiłem patrzeć, jak wraca z ryb. Zawsze niósł ze sobą trofea: płotki, okonie, szczupaki. Dziwny był ten Czesio – nie lubił jeść ryb, tylko je łapać. Potem rozdawał to, co złowił, sąsiadom. Tatuś mówił o nim „Czesio ja jus”. Słyszałem, jak wyjaśniał to panu Talarczykowi. Czesio miał żonę Lucynę, nazywaną Lucą. Była o głowę wyższa od niego. Kiedyś, gdy Czesio leżał na niej, nie minęła minuta, a on powiedział: „Ja jus”. „No to teraz leć po sąsiada” – burknęła niezadowolona Luca. Potem sama się bliżej zaznajomiła z Szelągiem, mieszkającym nad nimi. Chłop na schwał, pracował jako palacz w kotłowni. No i Luca zaczęła go odwiedzać, kiedy Czesio był w pracy albo na rybach. Widziałem, jak szła piętro wyżej. Szeląg ledwie zamknął drzwi, wkładał ręce pod jej bluzkę i ugniatał to, czym oddychała. Potem ściągał koszulę i zasuwał zasłony.

– Myślisz, że Czesio wie, że ona go zdradza? – zastanawiała się mamusia. A tatuś tylko wzruszał ramionami. Bo wszyscy z naszego podwórka wiedzieli, co się dzieje za zasłoną. I tak to trwało. Do czasu, kiedy Szeląg zwąchał się z Grinową. Młodsza od Lucy, rozwiedziona, mieszkała w naszym bloku. Zaczęła go odwiedzać. Teraz obserwowałem, jak Szeląg, zanim zaciągnął zasłony, ugniatał pod bluzką Grinową.

Na podwórku nic się nie ukryje. Mroczkowa musiała się dowiedzieć. Widziałem, jak przyszła do Szeląga, kłócili się. Potem ona rozebrała się do naga. Może myślała, że jak będzie goła, to go zatrzyma? Ale on złapał ją za włosy i wystawił na balkon. Zamknął drzwi. I długo nie otwierał, chociaż się dobijała. Całe podwórko się potem z niej śmiało.

Minęło kilka tygodni i zobaczyłem, jak Luca wyszła na podwórko. Sama. Przyglądali jej się, jakby była jeszcze większym kaleką niż ja. Ktoś się zaśmiał. Potem drugi. I wtedy z klatki wyszedł Czesio, podszedł do żony. Wszyscy umilkli, czekali, czy ją zabije. Musiał wiedzieć. A on pocałował Lucę, wziął za rękę i poszli do domu. A ci, co się śmiali, przestali się śmiać. Mamusia powiedziała, że dla niej ten mały Czesio jest bohaterem.

W innej klatce mieszkali Popielowie. On był kiedyś profesorem, kierował laboratorium i uczył studentów na politechnice. Pracował nad ważnym wynalazkiem. Dniami i nocami. Robił próby, doświadczenia. Z wynalazkiem nie wyszło, a Popielowi coś się w głowie rozregulowało. Próbował podpalić laboratorium. Mówił, że musi to zrobić, inaczej kosmici opanują Ziemię. Przekonywał, że ma dowody na swoich stopach. Długo się potem leczył w szpitalu dla nerwowo chorych. W tym czasie jego żona wyjechała z dzieckiem do Niemiec. Nie chciała wracać. Zapomnieli o nim przyjaciele, ale nie jedna z jego laborantek, dziewczyna dużo młodsza od niego. Została jego żoną. Widziałem ich zawsze razem, jak szli pod rękę. On wielki i przygarbiony, z grzywą siwych włosów, i ona, taka mała myszka. Ale to ona go wspierała, inaczej by upadł. Któregoś dnia Popielowa nagle zasłabła w sklepie i zabrali ją do szpitala. Popiel znalazł odpowiedni oddział i zapytał, gdzie żona. Pielęgniarka odpowiedziała, że żony nie ma, bo umarła. Nie chciał słuchać wyjaśnień, poszedł. Widziałem, jak szedł – był bardziej przygarbiony niż zwykle, a grzywa siwych włosów zakrywała mu twarz. Wdrapał się na trzecie piętro. Otworzył drzwi i upadł. Zmarł tego samego dnia co żona.

– Co za miłość – powiedziała mamusia.

Z tą miłością to lepiej nie zaczynać, skoro zabija. Potem o tym zapomniałem, miałem z nią do czynienia. I tego żałowałem.

25

Nam strzelać nie kazano. Wstąpiłem na działo i spojrzałem na pole, dwieście harmat grzmiało...” Co dalej? – zastanawiał się Tomek. Od godziny próbował nauczyć się wiersza na pamięć. – „Artyleryi ruskiej ciągną się szeregi, prosto, długo, daleko, jako morza brzegi...” I? – wściekał się. Nawet na mnie spojrzał groźnie, kiedy się roześmiałem. Znów zajrzał do książki. – „Sześć tylko miała armat, wciąż dymią i świecą...” I?

„I nie tyle prędkich słów gniewne usta miecą, nie tyle przejdzie uczuć przez duszę w rozpaczy, ile z tych dział leciało bomb, kul i kartaczy”. Od jego powtarzania już się nauczyłem. Nictrudnego.

Wystarczyło to sobie wyobrazić. Puścić w głowie, jak film z telewizora. Zobaczyć adiutanta, patrzącego na pole bitwy. Redutę z sześcioma armatami, które walą jak szalone w nacierającego wroga. Rosyjskiego wodza wydającego rozkazy i naszego Ordona, który się nie daje. I wszystko samo się w głowie układało. Wiersz rozpalił moją wyobraźnię. Zwłaszcza fragment: „Biorą go, zginął! O nie! Skoczył w dół, do lochów... Dobrze, rzecze generał, nie odda im prochów”.

Czy kaleka z trochę sprawną jedną nogą mógłby się Ordonowi do czegoś przydać? Widziałem w telewizji bojowników z Palestyny, którzy obwieszeni granatami rzucali się w tłum. To mogłaby być moja szansa na odrobinę normalności. Przecież mnie też mogliby obwiesić dynamitem i puścić na wózku w stronę wroga. Tylko chciałbym, żeby ubrali mnie w mundur. Bycie żołnierzem stanowiło dla mnie wtedy wzorzec normalności. Wyobrażałem to sobie i byłem może jedynym na świecie żołnierzem z pieluchą. Byłem Polakiem, synem narodu, który jak żaden inny potrafił ginąć. Byłem czterokończynowo porażonym romantykiem. Wybuchłem wśród wrogów. Moje życie miało sens.

26

Moim ulubionym nauczycielem był tatuś. Siadałem mu na kolanach, a on, paląc papierosa, dawał mi lekcje życia.

– Zapamiętaj sobie, synek, każdy prawdziwy facet, jak się z czymś nie zgadza i ma dość, musi walnąć pięścią w stół.

Pokazywał, jak zacisnąć pięść. Nie szło mi. Sztywne palce prawej ręki nie chciały się słuchać. Pomógł mi, jego palce zacisnęły moje. Uniósł ze mną prawą dłoń i walnął nią w stół, aż szklanka z kawą podskoczyła na blacie.

– Widzisz, synek, tak się robi. Teraz sam.

Podniosłem rękę. Trzęsła się i uciekała na boki. Ale prawdziwy facet nie pozwolił. Walnąłem pięścią w stół.

– Paweł, czego ty go uczysz? – Mamusia wychodziła z łazienki z miską pełną prania.

– Widzisz, Zosia, jaki facet, o...

Znów walnąłem w stół, podskoczyła szklanka z kawą. Mamusia tylko pokręciła głową i poszła rozwiesić moje pieluchy.

– Dobrze jest. Zapamiętaj to sobie, synek – powtórzył tatuś i skubnął wąsa.

Zapamiętałem.

27

Ale najbardziej lubiłem zajęcia z anatomii. Nauczycielkami były klientki mamusi. Nawet mnie nie zauważały, kiedy zdejmowały halki, a czasami biustonosze. Dla nich jako przyszły mężczyzna nie istniałem. Wtedy mnie to jeszcze nie martwiło. Uwielbiałem panią Beatę. Miała naprawdę wielkie cycki i bardzo z tego powodu cierpiała. Mamusia szyła dla niej szerokie bluzki, w których ona próbowała ukrywać biust przed światem.

– Pani Beatko, ma pani taki piękny biust, po co go zakrywać?

– To moje nieszczęście, pani Zosiu. Wszyscy faceci się na niego gapią, a ja się wstydzę.

– A pani mąż?

– Wyszłam za niego tylko dlatego, że był jedynym mężczyzną, który się ciągle nie gapił. Dopiero po ślubie wydało się, że jest krótkowidzem. I kiedy sobie zmienił okulary.

Nie miałbym szans u pani Beaty. Jej cycki na moje oczy działały jak magnes. Lubiłem na nią patrzeć, gdy stała przed lustrem, podtrzymywała je rękami i ważyła w dłoniach.

– Pani Zosiu kochana, chyba mi ten prawy jeszcze urósł, jest większy niż lewy.

Kiedyś Tomek otworzył drzwi do pokoju, jak porównywała te swoje melony.

– Aaaa!... – krzyknęła i się zasłoniła.

– Tomek! – wrzasnęła mamusia. Chociaż chętnie by został, musiał wyjść. A ja się dalej gapiłem.

Cycki i gwiazdy to dwie najlepsze rzeczy, jakie stworzył Bóg.

28

Wreszcie nadeszła chwila, na którą czekałem. Pamiętam, siedziałem na tapczanie i oglądałem Sondę. Sympatyczni panowie w okularach mówili o mikroprocesorach i układach scalonych, które spowodują, że nawet maszyny zaczną mówić. W tym czasie Matylda gadała przez telefon. Nie musiała tego robić, ale specjalnie przechodziła przed ekranem, żeby mi zasłonić.

– Uuuua... – próbowałem protestować.

– Uuuua... – przedrzeźniała mnie. – Kochany braciszek.

– Kochana siostrzyczka.

Tak sobie gawędziliśmy.

Mamusia była w przedpokoju, przymierzała ubrania. Wybierała się na spotkanie po latach swojej klasy ze szkoły krawieckiej. Rzadko gdzieś wychodziła i dziś chciała ładnie wyglądać.

Na ekranie panowie w okularach pokazywali trzydziestodwubitowy procesor, wynaleziony przez badaczy z Doliny Krzemowej w Kalifornii. Ta mała czarna kostka sama myśli. Mówili, że w przyszłości każdy będzie mógł mieć swój mały komputer i dzięki niemu bez problemów komunikować się z kimś na drugim końcu świata.

– Co mówisz?! – krzyczała Matylda do słuchawki. – Chwila... – Podeszła i wyłączyła telewizor. Nie zostawiłem tego bez komentarza.

– Czekaj, jędzo. Kiedyś zamontują mi mikroprocesor w głowie, wtedy ci nagadam.

– Matylda, włącz mu to. – Mamusia weszła do pokoju, stanęła przede mną.

– Co, synciu, OK? – Zaprezentowała mi, w co się ubrała. Podniosła przy tym rękę z wyciągniętym w górę kciukiem. To też od jakiegoś czasu był nasz rytuał. Mrugnąłem oczami, że mi się podoba. Matylda niechętnie wcisnęła klawisz telewizora.

– Myślisz, że coś z tego rozumie?

– Więcej niż ty – odpowiedziałem.

– Matylda, nie widziałaś tej srebrnej broszki po babci? Taki listek.

– Nie.

Ale ja widziałem. Broszka była pod szafką z lustrem, w rogu przy ścianie. Znalazłem ją, kiedy się czołgałem.

– Nie mogę znaleźć – mówiła mamusia, przeszukując drewnianą kasetkę.

Ta broszka była szansą na dowód. Jeżeli uda mi się ją pokazać mamusi, dam jej to, czego przez tyle lat poszukiwała. Zsunąłem się na podłogę. Na plecach zasuwałem w kierunku szafki. Szybciej niż zwykle rzucałem się po podłodze, odpychając prawą nogą.

– Mamo, Mateusz... – Matylda przerwała rozmowę telefoniczną. – Mamo!

A ja już byłem przy szafce. Spojrzałem – broszka leżała w kącie, dokładnie tam, gdzie ją kiedyś widziałem. Wyciągnąłem rękę. Usiłowałem dosięgnąć, ale była za daleko. Musiałem się przysunąć. Głową do krawędzi szafki.

– Synuś, co ty? Uderzysz się. – Mamusia złapała mnie za nogi i próbowała odciągnąć w głąb pokoju. W ostatniej chwili zakleszczyłem swoje dwa palce na nodze szafki. Trzymałem.

– Synuś, co ty?

– Broszka! – krzyknąłem.

– To chyba atak. – Matylda wciąż stała ze słuchawką w dłoni.

Mamusia ciągnęła coraz mocniej, a moja ręka słabła. Przed oczami miałem broszkę. Srebrny listek otoczony kurzem i pajęczyną. Zacząłem się rzucać i kopnąłem mamusię.

– Matylda, co tak stoisz?! Nie możesz mi pomóc? Przytrzymaj go za głowę! – Matylda próbowała mnie złapać. Nie pozwalałem, wijąc się na podłodze. Mamusia wstała i pobiegła do kuchni. Matylda nie dawała rady mnie utrzymać. Udało mi się przesunąć w stronę broszki. Jeszcze kilka sekund, wyrwę się, wsunę rękę pod szafkę i ją wyciągnę. Zobaczą. Zrozumieją. A kiedy mamusia pójdzie z tym do doktor specjalistki, to tamtej szczęka opadnie z wrażenia jak wtedy, gdy zobaczyła, że się czołgam. Podrapie się po upudrowanym policzku: „Niewiarygodne. On jednak myśli”.

Mamusia wróciła. Miała ze sobą drewnianą łyżkę owiniętą bandażem. Po tym jak ugryzłem specjalistkę, ta poradziła jej mieć coś takiego w pogotowiu na wypadek kolejnego ataku.

– Głowa! – krzyknęła mamusia. – Trzymaj go. Mocniej! – A kiedy już unieruchomiły mi głowę, mamusia wepchnęła mi w usta drewnianą łyżkę. Dla mojego dobra. Nie chciała, żebym odgryzł sobie język, jak to się zdarza epileptykom. Ludzie z porażeniem mózgowym bardzo często mają ataki epilepsji. Ja nie miałem. Drugi raz moją próbę skomunikowania się ze światem wzięto za atak. Nie po raz ostatni.

Przestałem się rzucać. Przestałem walczyć.

– Już dobrze – dysząc, mówiła mamusia. – Już dobrze... – I zgodnie z naszym rytuałem przyłożyła czoło do mojego czoła. – Już dobrze. Minęło...

Redaktor prowadzący: Andrzej Szewczyk

Redakcja: Anna Adamiak

Korekta: Anna Mirkowska, Elżbieta Jaroszuk

Projekt okładki: Szymon Wójciak

Fotografia wykorzystana na I stronie okładki: Paweł Dyllus; © Tramway Sp. z o.o.

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-372 Warszawa, Foksal 17

tel./fax (22) 646 05 10, 828 98 08

biuro@gwfoksal.pl

www.wab.com.pl

Skład i łamanie: Tekst – Małgorzata Krzywicka

ISBN 978-83-7881-162-6

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Wydawnictwo W.A.B.
i Michał Latusek / Virtualo Sp. z o.o.