ALEKSANDRA

MARININA

CUDZA MASKA

przełożyła Aleksandra Stronka

Tytuł oryginału: Чужая маска

Copyright © by Aleksandra Marinina, 1996

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXIII

Copyright © for the Polish translation by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXIII

Wydanie I

Warszawa

Spis treści

- Rozdział 1

- Rozdział 2

- Rozdział 3

- Rozdział 4

- Rozdział 5

- Rozdział 6

- Rozdział 7

- Rozdział 8

- Rozdział 9

- Rozdział 10

- Rozdział 11

- Rozdział 12

- Rozdział 13

- Rozdział 14

- Rozdział 15

- Rozdział 16

- Rozdział 17

- Rozdział 18

- Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Rozdział 1

Nastia Kamieńska bez reszty pogrążyła się w pracy i skrzywiła się z niezadowoleniem, słysząc dzwonek telefonu.

– Asiu, masz włączony telewizor? – W słuchawce rozległ się głos męża.

Od tygodnia Aleksiej mieszkał u rodziców w Żukowskim. W instytucie, gdzie pracował, zaczął się okres sprawozdawczy, więc na całe dnie znikał w swoim laboratorium, a z domu rodziców do instytutu miał nie więcej niż dziesięć minut niespiesznego marszu.

– Nie, pracuję – odparła Nastia. – A co leci?

– Na RTR idzie bardzo zabawny program o tym, jak u was w milicji łamie się prawa obywateli. Zobacz, będziesz miała ubaw.

– Jaki znowu ubaw. – Kamieńska westchnęła. – Pewnie po raz kolejny obrzucają nas błotem.

– Obrzucają – ze śmiechem przytaknął Aleksiej – ale wasi stawiają zażarty opór. Włącz, nie pożałujesz. Twój przyjaciel, generał Zatoczny, tam się z nimi ściera.

Nastia rzuciła się do telewizora. Tak, rzeczywiście, na ekranie pojawiła się znajoma szczupła twarz Iwana Aleksiejewicza Zatocznego, jednego z szefów pionu do walki z przestępczością zorganizowaną. Anastazja po raz pierwszy zobaczyła generała w mundurze i nie mogła nie przyznać, że w marynarce, świetnie leżącej na jego smukłej, wysportowanej sylwetce, Zatoczny prezentował się o wiele efektowniej niż w kurtce czy w dresie, w których Nastia widywała go podczas ich regularnych spacerów.

Przeciwnikiem generała w owej teledebacie był jakiś niepokaźny osobnik w ogromnych okularach, które co chwila ześlizgiwały mu się na sam koniuszek długiego, cienkiego nosa.

– Nieustannie przychodzą do mnie różne osoby – perorował facet – ze skargami na to, że milicja poważnie pogwałciła ich prawa, w tym również prawo do nietykalności cielesnej.

W tej samej chwili na ekranie pojawił się napis: „Nikołaj Potaszow, obrońca praw człowieka”.

– Mówiąc bez ogródek – ciągnął Potaszow – ludzie ci skarżą się na to, że ich bito, że oszustwem próbowano wymusić od nich przyznanie się do czynów, których nie popełnili. Czy panu, Iwanie Aleksiejewiczu, znane są owe fakty, czy może to, co opowiadam, stanowi dla pana odkrycie?

– Zdaje się, że znam również inne fakty. – Zatoczny uśmiechnął się. – A czy pan, szanowny panie Potaszow, orientuje się, że funkcjonariusze milicji okazują się niekiedy złodziejami, bandytami, gwałcicielami i zabójcami? Raz już, jeśli pan pamięta, przeżyliśmy czasy, kiedy minister spraw wewnętrznych uważał, że skoro w milicji trafiają się łajdacy i kanalie, to cała instytucja jest na wskroś zła i trzeba w niej niezwłocznie wymienić kadrę. A czym się to skończyło, też pan pamięta? W naszym resorcie pojawili się aktywiści z partii i z Komsomołu. Na naszej robocie w ogóle się nie znali, ale za to, zgodnie z założeniem ówczesnej doktryny ideologicznej, wszyscy bez wyjątku byli uczciwi i przyzwoici. Co prawda bardzo szybko się okazało, że pod względem uczciwości niczym nie różnią się od całej reszty milicjantów, pracować nie umieją, więc wykrywanie przestępstw i zapobieganie im legło w gruzach. Mówię to dlatego, że funkcjonariusze milicji są w swojej masie dokładnie tacy sami jak ogół społeczeństwa. Pracownicy naszego resortu nie spadają nam z nieba, nie hoduje się ich w inkubatorach. Urodzili się i wychowali w naszym środowisku, więc dlaczego mają być lepsi niż my wszyscy?

– Ależ ten pański wywód nie wytrzymuje najmniejszej krytyki! – Obrońca praw człowieka Potaszow załamał ręce. – Po co państwu taka milicja, która niczym się nie różni od większości społeczeństwa? Cały sens istnienia waszego resortu polega na tym, że przychodzić do niego mają najlepsi, żeby walczyć z szubrawcami. Taka jest zasada tworzenia organów ścigania w każdym państwie.

– A jak zamierza pan odróżniać dobrych milicjantów od szubrawców? – ironicznie zainteresował się generał. – Czyżby mieli to wypisane na czole?

– Należy przeprowadzać surową selekcję i nie tolerować najdrobniejszych wybryków, nie mówiąc już o przewinieniach służbowych – twardo oświadczył Potaszow. – Tylko tak będziecie mogli oczyścić swoje szeregi z łajdaków, którzy znęcają się nad obywatelami.

– Dobrze, Nikołaju Grigorjewiczu, tak właśnie zrobimy. Jutro pańskie mieszkanie ktoś okradnie, zatelefonuje pan pod „zero dwa”, lecz nikt tam nie podniesie słuchawki. Wszystkie pracownice zwolniliśmy, bo albo spóźniają się do pracy, albo nie dość uprzejmie rozmawiają z obywatelami, albo popełniają wykroczenia administracyjne, na przykład łamią zasady ruchu drogowego. Wówczas zadzwoni pan na swój komisariat, a tam panu powiedzą, że wszystkich wywiadowców wyrzucono i nie ma pan do kogo jechać. Został jeden dyżurny, bo ktoś musi przecież odbierać telefony. I myśli pan, że tak łatwo znajdziemy nowych pracowników? Mądrych, wykształconych, uprzejmych, przygotowanych do zawodu i nieprzekupnych? Mądrzy i wykształceni prawnicy już dawno rozpierzchli się po spółkach albo firmach ochroniarskich, nasza milicyjna pensja jest dla nich najzwyczajniej dziadowska.

– A zatem według pana lepsi są źli milicjanci niż żadni? – Potaszow uniósł się. – No to już, wie pan, w ogóle przechodzi wszelkie...

– Niech pan nie odwraca kota ogonem, Nikołaju Grigorjewiczu. – Zatoczny skrzywił się lekko. – Tego nie powiedziałem. Próbowałem wytłumaczyć panu, że tej elity, o której pan marzy, nie ma skąd wziąć. Nie sposób ich do nas przyciągnąć, rozumie pan? A zresztą, jest jeszcze jedna niebagatelna kwestia: gdzie ich szkolić? Wywiadowców i śledczych należy kształcić, tylko gdzie? Czy ma pan choć niewielkie pojęcie, jakie się tu pojawiają problemy?

– O ile wiem, tylko w samej Moskwie działają trzy wyższe uczelnie MSW. Czyżby to było za mało?

– Niestety – Zatoczny rozłożył ręce – to nie wystarcza. Przytoczę tylko jeden przykład: Moskiewski Instytut Prawa. Za mało pomieszczeń, limit przyjęć na pierwszy rok ciągle się zwiększa, instytut zmuszony jest wynajmować sale, gdzie się da, zajęcia odbywają się na trzy zmiany w czterech budynkach. A ile za tę harówkę dostają wykładowcy? Według ogólnie przyjętego przelicznika: około trzystu dolarów. I to razem z dodatkami za stopień oficerski, naukowy i wysługę lat. Proszę mi więc powiedzieć, szanowny Nikołaju Grigorjewiczu, kto w takich warunkach będzie uczyć przyszłych funkcjonariuszy milicji? Nawet jeśli w Moskwie będą nie trzy, lecz dziesięć wyższych uczelni, skąd weźmiemy wykładowców do tej morderczej pracy? I znowu mówię to wszystko nie po to, żeby wzbudzić współczucie, lecz po to, żeby pan zrozumiał, że w obecnych warunkach milicjantami są zwykli członkowie społeczeństwa, nie gorsi, ale i nie lepsi od innych. Żebyśmy mogli wybierać elitę, musiałaby stać do nas do pracy kolejka...

Nastia poczuła znużenie. Wszystkie argumenty słyszała wiele razy, nie tylko zresztą słyszała, sama je często powtarzała.

– A jednak wszystkie te wasze kłopoty nie usprawiedliwiają przypadków łamania praw obywateli przez funkcjonariuszy milicji. Żadne problemy nie mogą tłumaczyć łamania prawa. Ludzie zwracają się do milicji ze swoimi nieszczęściami, liczą na pomoc oraz współczucie i co widzą?

– Chwileczkę. – Zatoczny uniósł dłoń. – O czym my tutaj rozmawiamy? O tym, że w milicji źle się traktuje poszkodowanych albo zwyczajnych przestępców? To, że niezbyt uprzejmie obchodzimy się z poszkodowanym i tracimy cierpliwość, nie przysparza nam chwały, ale nie ma tu mowy o łamaniu praw obywatelskich, więc może nie odbiegajmy od tematu naszej dyskusji...

Nastia poszła do kuchni i postawiła czajnik na gazie. Skoro już i tak oderwała się od pracy, przynajmniej coś przekąsi. Bez Loszki bieda, gotować dla siebie samej jej się nie chce, musi zadowalać się kanapkami i kawą. Odkroiwszy dwa grube plastry pieczeni wieprzowej, Nastia obficie polała je keczupem, zawahała się przez chwilę, po czym wyłożyła na talerz kilka łyżek groszku konserwowego z puszki. Całkiem przyzwoita imitacja mięsa z warzywami.

Kiedy woda się zagotowała, Anastazja nalała sobie ogromny kubek mocnej kawy, postawiła go na tacy razem z pieczenią i groszkiem i ulokowała się w fotelu przed telewizorem.

– ...ferowane są bezprawne wyroki, za kratki trafiają niewinni ludzie. Piszą do mnie z kolonii karnych, a po wyjściu na wolność sami przychodzą i proszą, żeby się za nimi wstawić, ujawnić prawdę i zrehabilitować. Zakładam, że niewykryte przestępstwo może być skutkiem niewystarczających kwalifikacji śledczego i pracownika operacyjnego, ale kiedy przestępstwo, przepraszam, wyjaśnia się w ten właśnie sposób, to znaczy kosztem niewinnej osoby, to w grę może wchodzić jedynie zły zamiar. Nie ma dla tego usprawiedliwienia i nie będzie! – argumentował rozemocjonowany Potaszow.

– Może pan podać jakieś konkrety? – przerwał mu prowadzący. – Jeśli przedstawi nam pan dokumenty potwierdzające takie przypadki, zaprosimy ekspertów spośród najbardziej kompetentnych pracowników organów ścigania i w następnym programie poprosimy, żeby je skomentowali. Nasz czas antenowy, niestety, się kończy. Dziękuję wszystkim uczestnikom debaty i przypominam, że sponsorem programu jest...

Nastia wyłączyła telewizor i na powrót zatopiła się w rozmyślaniach nad raportem analitycznym, który przygotowywała dla swego szefa. Koniec roku – wszyscy mają okres sprawozdawczy, nie tylko pracownicy naukowi, tacy jak jej mąż Aleksiej Czistiakow. Dobrze, że jutro niedziela. Jeśli nic wyjątkowego się nie wydarzy, Nastia chyba zdąży dokończyć raport i w poniedziałek odda go pułkownikowi Gordiejewowi. Ale przed reprymendą na odprawie operacyjnej i tak jej to nie uchroni: zabójstwo modnego młodego pisarza Leonida Paraskiewicza ciąży Anastazji jak kamień, sprawa już od dwóch tygodni nie rusza z miejsca.

Ponieważ w kubku zostało jeszcze nieco kawy, a wstawać z przytulnego fotela Nastia nie miała ochoty, postanowiła zatelefonować do Zatocznego.

– Iwanie Aleksiejewiczu, robi pan karierę w telewizji. – Nastia żartobliwie powitała generała.

– A niechże panią – żachnął się tamten. – Będzie się pani teraz natrząsać. Wystarczy byle pretekst, a już sobie pani ostrzy na mnie swój język!

– No to niech mi pan nie daje powodów. A mówiąc serio, wyglądał pan na bardzo pewnego siebie, nie to, co pański oponent. Skąd on się wziął?

– Nie mam pojęcia. Przedstawiono nas sobie dopiero w studiu. Muszę pani powiedzieć, że nie jest taki znów wstrętny, jak się wydaje na pierwszy rzut oka. Maniery ma, oczywiście, okropne, ale to niegłupi facet. A przy okazji, dlaczego zrezygnowała pani ze spacerów po parku? Nie widzieliśmy się prawie dwa miesiące.

– Jest zimno, już grudzień.

– Tak nie można. Spacerować musi pani bez względu na wszystko, inaczej straci pani chęć do pracy. Jutro czekam na panią o ósmej, tam gdzie zwykle.

– Iwanie Aleksiejewiczu, to strasznie wcześnie, spać się jeszcze chce. Może przynajmniej o dziesiątej?

– O ósmej. – Generał roześmiał się. – Świat należy do tych, co wcześnie wstają. A zresztą, nie wolno zrywać z tradycją.

– No dobra. – Nastia westchnęła ciężko. – Będziemy ją podtrzymywać.

Sanatorium położone było dwadzieścia kilometrów od obwodnicy, droga była wygodna, więc Siergiej Nikołajewicz Bieriozin odwiedzał Irinę codziennie, a czasem nawet dwa razy w ciągu dnia.

Przechadzali się z wolna po zaśnieżonych alejach, od czasu do czasu pozdrawiając mijających ich kuracjuszy. Irina przebywała tu już trzy tygodnie i zdążyła poznać wiele osób.

– W poniedziałek cię stąd zabiorę – oznajmił Bieriozin. – Dwa dni pobędziesz w domu, a w środę pójdziemy na bankiet. Jesteś gotowa?

– Boję się – cicho odrzekła Irina. – A co, jeśli mi się nie uda?

– Bądź dobrej myśli. Jesteś moją żoną, cały czas o tym pamiętaj i nie trać pewności siebie. Wtedy wszystko się uda.

– A jak coś mi się wyrwie niechcący? Przecież nie znam się na waszych sprawach.

– No i nie musisz się znać. Polityka nie jest dla kobiet, tego się trzymaj. Bądź miła, uprzejma, uśmiechaj się i nie wdawaj w dyskusje, a wszystko będzie w porządku. Przez kilka miesięcy leżałaś w klinice, później trzy tygodnie spędziłaś w sanatorium, naturalne więc, że nie orientujesz się w ostatnich wydarzeniach. I najważniejsze: nie krępuj się mówić, że czegoś nie pamiętasz. Przecież miałaś wypadek samochodowy i wstrząśnienie mózgu. To zupełnie normalne, że możesz mieć problemy z pamięcią. Przecież wszyscy są ludźmi i to rozumieją. Jeśli poczujesz, że coś jest nie tak, zacznie kręcić ci się w głowie, odszukaj mnie w tłumie. Nie bój się, Iroczko, wszystko będzie dobrze.

– Wiesz, wiele osób sądzi, że żona polityka powinna być jego partnerką i znać się na tym, co robi. Jeśli okażę się kompletną kretynką, nikt mnie po prostu nie zrozumie.

– A my oboje jesteśmy zdania, że żona powinna zabezpieczać mężowi tyły, udzielać mu moralnego wsparcia na każdym polu, być panią domu i po prostu ukochaną kobietą. Bo żaden mężczyzna nie jest w stanie poświęcić się swojej pracy, jeśli u jego boku nie stoi kochana i kochająca kobieta, której jest pewien. Czy to jasne?

– Jasne. – Irina uśmiechnęła się słabo. – A jak zaczną mnie pytać o twoją pierwszą żonę?

– Powiesz, że nic nie wiesz, że to w ogóle nie twoja sprawa.

– Ale przecież chodzą słuchy, że to przeze mnie się rozwiedliście. Jeśli zacznę akcentować wspieranie męża przez ukochaną żonę, rozmowa może zejść na nią. Co wtedy?

– Miło się uśmiechaj i odpowiadaj, że ten temat sprawia ci przykrość. Czy może być coś bardziej oczywistego? Iroczko, jeszcze raz powtarzam, jeśli sama nie będziesz się bała, wszystko pójdzie gładko. Chodźmy, odprowadzę cię do budynku, pewnie zmarzłaś.

– Tak, trochę. – Kobieta skuliła się z zimna. – Marznę w tym futrze, chyba nigdy się do niego nie przyzwyczaję. Mój kożuszek był cieplejszy.

– Co poradzić, przyzwyczajaj się. Żona polityka nie powinna chodzić w kożuchu, to nie wypada.

– Już mówiłeś, nie zapomniałam.

W milczeniu dotarli do jaskrawo oświetlonego wejścia i weszli do holu. Bieriozin delikatnie pocałował ją w policzek, zaczekał, aż za Iriną zamkną się drzwi windy, i wrócił na ulicę. Wbrew wszystkim uspokajającym słowom, które jej serwował, Siergiej Nikołajewicz denerwował się wcale nie mniej. Kto wie, czy nie bardziej. Dwie Iriny w jego życiu. Dwie Iriny. Jedna zamieniła mu życie w istne piekło, stała się jego przekleństwem. A kim okaże się druga? Kołem ratunkowym czy pułapką, w którą sam się pakuje?

Ciężko powłócząc nogami, Galina Iwanowna Paraskiewicz wracała do domu ze sklepu. Torby ze sprawunkami ciążyły jej niemiłosiernie i kobieta zachodziła teraz w głowę, po co tyle nakupowała. Pewnie z przyzwyczajenia. Przez dwadzieścia siedem lat w jej rodzinie uroczyście wyprawiano Nowy Rok, zawsze z choinką i prezentami, zapraszano przyjaciół i krewnych. Później, kiedy Lonieczka podrósł, w noworoczny wieczór przychodzili jego koledzy, potem również dziewczęta. No a kiedy się ożenił, zjawiali się również rodzice Swietoczki i jej koleżanki. Wszyscy w domu Paraskiewiczów lubili to święto. Szykowali się do niego cały rok, a później hucznie i wesoło obchodzili. A teraz Lonieczki już nie ma... Minęły dwa tygodnie, odkąd go pochowano. I po co ona taszczy do domu te wszystkie rzeczy? Jakie to teraz święto? Smutek, jeden niekończący się, beznadziejny smutek.

W grudniu wcześnie się ściemnia. Dopiero siódma, a wydaje się, jakby była noc. Galina Iwanowna skręciła w przejście pomiędzy domami, latarnie się tam nie paliły, ale za to droga do domu była krótsza.

– Mamo – rozległ się cichy głos, jakby nie z tego świata.

Galina Iwanowna znieruchomiała, dłonie same rozluźniły uścisk, siatki upadły na śnieg.

– Lonieczka – wyszeptała. – Lonieczka, synku.

– Mamo... – Wydawało się, że głos gdzieś odpływał, robił się coraz cichszy. Ale do nikogo innego nie mógł należeć, jedynie do Leonida. – Mamo, teraz jesteś zadowolona? Teraz wszystko jest tak, jak chciałaś.

– Lonia!!! – wykrzyknęła Galina Iwanowna na cały głos i natychmiast oprzytomniała.

Jaki Lonia? Lonia jest na cmentarzu, w kolumbarium. Ale jego niewinna dusza do tej pory nie znalazła spokoju i dlatego Galinie Iwanownie się zdaje, że słyszy jego głos. Który to już raz go słyszy? Syn nigdy jej nie wybaczy, że od pierwszego dnia zapałała niechęcią do Swietłany. Chociaż udawała, że nie ma nic przeciwko synowej, chwilami nie potrafiła ukryć niezadowolenia. Lonieczka był wrażliwy i nastrój matki rozpoznawał na podstawie jednego westchnienia. Czasami rzucał jej w gniewie:

– Byłabyś szczęśliwa, gdyby Swietka nie zjawiła się w twoim domu. Dlaczego ty jej tak nie znosisz? Ale pamiętaj, że dopóki jest moją żoną, będzie przychodzić tu razem ze mną.

Miał oczywiście rację, trudno zaprzeczyć. Galina Iwanowna nie tylko nie lubiła Swietłany, ale po prostu nie mogła na nią patrzeć. I nie chodziło tu o Swietłanę jako taką, ale o to, że jest żoną jej syna. Że to ona jest teraz panią jego domu, że widzi go częściej i spędza z nim więcej czasu niż matka. I że syn myśli o niej więcej niż o matce. I tęskni za nią bardziej niż za matką. No cóż, wygląda na to, że ona go wychowywała, ubierała, karmiła, uczyła, leczyła, a wszystko po to, żeby potem ten silny, przystojny i wykształcony chłopak wpadł w ręce jakiejś tam... I przepadło, matka poszła w odstawkę. Galina Iwanowna za wszelką cenę starała się znaleźć w synowej widoczne i ukryte wady, żeby usprawiedliwić swoją nienawiść do niej. Nie rozumiała, że gdyby dziewczyna była nawet aniołem w ludzkiej postaci, nic by to nie zmieniło. I tak by jej nie lubiła, i tak by nienawidziła i przygadywała. Jak to się mówi żartem: jakąkolwiek żonę byś sobie wybrał, już mi się ona nie podoba.

No a teraz, po śmierci Loni, Galinie Iwanownie zdaje się, że słyszy jego głos. Syn ją oskarża, nie może jej wybaczyć. Teraz, oczywiście, Swietłana nie jest już właściwie członkiem ich rodziny, mieszka oddzielnie, nie będzie ich odwiedzać. No i dobrze. Lepiej niech się więcej nie pokazuje na oczy.

Kobieta podniosła porozrzucane na śniegu siatki i powlokła się do domu.

Żeby nie zmarznąć na kość, Nastia włożyła na siebie trzy swetry – jeden cienki z wysokim kołnierzem, podobny do golfa, drugi grubszy, a trzeci całkiem luźny, z ciepłej dzianiny, długi do kolan. Owinąwszy szyję miękkim szalem, na wierzch wciągnęła kurtkę puchową i pomyślała, że może teraz uda jej się przetrwać tradycyjny spacer z Iwanem Aleksiejewiczem.

Zatoczny czekał na nią jak zwykle na peronie metra Izmajłowskaja. Niewysoki, szczupły, w kurtce narzuconej na dres i z gołą głową.

– Aż zimno się robi, jak się na pana patrzy – rzuciła z uśmiechem Nastia, dołączając do niego. – Też bym chciała nauczyć się nie marznąć. A gdzie Maksim?

– Na górze, biega po butikach i szuka prezentu na Nowy Rok dla swojej dziewczyny.

Syn generała kończył szkołę i zamierzał wstąpić do tego samego Moskiewskiego Instytutu Prawa, w którego tarapatach i problemach tak dobrze orientował się Zatoczny. Iwan Aleksiejewicz na serio zajął się przygotowaniem fizycznym Maksima, ponieważ normy stawiane przez instytut na egzaminach wstępnych były dość wyśrubowane.

Wyszli na ulicę i bez pośpiechu ruszyli w stronę parku. Niebawem dogonił ich zdyszany Maksim.

– Dzień dobry, ciociu Nastiu – rzucił w biegu i pognał do przodu.

– Dziwnie się czuję, gdy ktoś nazywa mnie ciocią – zauważyła Nastia. – Jakbym była staruszką. Niech pański syn mówi do mnie raczej po imieniu, dobrze?

– Nie, nie zgadzam się. Jest pani osobą, z którą się przyjaźnię, a zatem stoi pani na równi ze mną. Między nim a panią dystans powinien być taki sam jak między nim a mną. Jasne?

– Jasne. – Nastia westchnęła. – Żeby sprostać pańskim pedagogicznym wymaganiom, muszę nie tylko znosić udrękę porannego wstawania, ale również dodać sobie z piętnaście lat. A tak przy okazji, Iwanie Aleksiejewiczu, chcę zadać panu pytanie, które pewnie powinnam była zadać o wiele wcześniej. Mieszka pan z synem sam?

Generał nie odzywał się przez chwilę, później spojrzał Nasti prosto w oczy i odparł krótko:

– Owszem.

Niezręcznie było dalej się dopytywać, choć odpowiedzi na swoje pytanie Nastia w gruncie rzeczy nie otrzymała. Iwana Aleksiejewicza Zatocznego poznała niecały rok temu, w marcu, kiedy rozpracowywała zabójstwo popełnione w Centrum Obsługi Cudzoziemców. Jednym z podejrzanych okazał się podpułkownik Płatonow, który pracował w resorcie Zatocznego. Zaprzyjaźniła się z generałem jakoś nad podziw szybko, potem długo się głowiła, co jej się tak podoba w tym niewysokim, łysiejącym mężczyźnie aż do tego stopnia, że gotowa jest się w nim zakochać. Właśnie wtedy, wiosną, zaczęli się spotykać co drugą niedzielę w parku Izmajłowskim. Przechadzali się alejkami, rozmawiali o tym i owym albo po prostu milczeli, a Maksim albo krążył tam i z powrotem, przygotowując się do biegu przełajowego, albo podciągał się na drążku. Czasami Nastia dzwoniła do generała do domu, ale ani razu telefonu nie odebrała kobieta. Mało tego, przez tyle miesięcy znajomości Zatoczny nigdy nie wspomniał ani o matce Maksima, ani o swojej żonie, więc Nastia mogła tylko snuć domysły: czy Iwan Aleksiejewicz jest żonaty, a jeśli tak, to z kim – z matką swojego syna czy może z inną kobietą. Żonaty? Rozwiedziony? Wdowiec? Kawaler, który zaadoptował cudze dziecko? Nigdy nie przyszło jej na myśl, żeby o to zapytać. Sądząc po zdawkowej odpowiedzi generała, sam nie miał ochoty poruszać tego tematu.

– Anastazjo, przydzielono panią może do sprawy Paraskiewicza? – zapytał Zatoczny.

– Natychmiast – potwierdziła. – Tylko nie rozumiem po co. Wydaje mi się, że w okręgu i bez nas świetnie by sobie poradzili. To nie żaden bankier czy gangster. Nie pachnie tam przestępczością zorganizowaną, którą tak pan lubi.

– Niech pani opowie trochę więcej – poprosił generał.

– Leonid Władimirowicz Paraskiewicz, lat dwadzieścia osiem, zabity przy wyjściu z windy w swoim własnym domu. Zastrzelony z pistoletu z tłumikiem. Zwłoki znalazła żona Paraskiewicza, Swietłana. Czekała na niego, ale specjalnie się nie denerwowała, bo Paraskiewicz bawił u przyjaciela. Około pierwszej w nocy podeszła do okna, żeby zaciągnąć zasłony, i na dole, na ulicy, zobaczyła samochód męża. Stał akurat pod latarnią i był doskonale widoczny. Swietłana zauważyła, że samochód dziwnie połyskuje, po czym zorientowała się, że zdążył go już przyprószyć śnieg, co oznacza, że nie stoi tu od pięciu minut. Wybiegła z mieszkania i zobaczyła męża leżącego przy windzie. I to właściwie całe preludium. Z punktu widzenia kryminalistyki sytuacja jest całkiem kiepska.

– Dlaczego?

– Chodzi o to, że na krótko przed tragedią Paraskiewiczowie przeprowadzili się do nowego domu. Blok jest oczywiście luksusowy, ale na razie nie podłączono tam linii telefonicznej. To po pierwsze. Po drugie, w owym budynku, tak jak i w wielu innych, mieszkania, szyb windy i schody oddzielone są od siebie drzwiami. Co więcej, schody na wysokości każdego piętra mają wyjście na balkon. Po trzecie, dom, jak już wspomniałam, dopiero zaczęto zasiedlać, mieszkańcy się zupełnie nie znają i nie odróżniają sąsiada od kogoś obcego. No i niech pan sobie wyobrazi, że Swietłana Paraskiewicz wychodzi ze swojego mieszkania, otwiera drzwi dzielące część mieszkalną od korytarza z windami i dostrzega leżącego na podłodze męża, który nie daje znaku życia. Co robi, jak pan myśli?

– Pewnie krzyczy – domyślił się Zatoczny. – Albo mdleje.

– Krzyczy – potwierdziła Nastia. – Na jej krzyk długo nikt nie reaguje, bo na tym piętrze, gdzie mieszkają Paraskiewiczowie, zajęte są tylko trzy mieszkania z dziesięciu, sąsiedzi nie zdążyli się jeszcze poznać i naturalnie umierają ze strachu. Na inne piętra krzyk nie dociera, darmo by sobie gardło zdzierać. W końcu na korytarz wyjrzał sąsiad, zobaczył leżącego Paraskiewicza oraz oszołomioną Swietłanę i zorientował się, że trzeba zadzwonić po milicję. W sumie okazało się, że to rozsądny i niegłupi facet, pomyślał nawet o tym, że Swietłana sama potrzebuje pomocy medycznej. Krótko mówiąc, puścił się pędem po piętrach i zaczął dzwonić do wszystkich mieszkań jak leci, zadając właścicielom dwa pytania: czy nie mają telefonu komórkowego i czy nie ma wśród nich lekarza. W domu, jak pan pamięta, nie ma linii telefonicznej. Lekarz na szczęście się znalazł, telefon w sieci komórkowej również, więc milicję, mimo że nie od razu, udało się wezwać. Zdaje pan sobie przecież sprawę, że kiedy o drugiej w nocy dzwoni się do czyjegoś mieszkania, musi minąć trochę czasu, zanim ktokolwiek zacznie przynajmniej rozmawiać przez drzwi, nie mówiąc już o tym, że je otworzy. W budynku jest dwadzieścia jeden pięter, Paraskiewiczowie mieszkają na drugim, a telefon znalazł się dopiero u mieszkańców na szesnastym. Niech pan policzy, jak długo nasz zaradny sąsiad krążył po domu.

– Domyślam się, czym się sprawa skończyła. – Iwan Aleksiejewicz uśmiechnął się. – Wokół ofiary i jego żony zebrał się mały tłum, który zadeptał podest, windę i balkon, więc kryminalistycy nie mieli nic do roboty aż do przyjazdu grupy operacyjnej. A co ze strzałem?

– Strzał oddano z progu drzwi, które oddzielają schody od podestu z windami. Balkon wychodzi na tę samą stronę co okna mieszkania Paraskiewiczów. Widocznie zabójca stał sobie na balkoniku, palił papieroska i czekał na Leonida Władimirowicza. Kiedy zobaczył, jak ten podjechał pod dom, zaczekał, aż wjedzie windą na swoje piętro, i nacisnął spust. Gładko, sprytnie, bez kłopotu. Wie pan, Iwanie Aleksiejewiczu, gdybym była merem, zabroniłabym zatwierdzania projektów architektonicznych bez parafki kryminalistyka. Chyba już ze dwadzieścia pięć lat buduje się w Moskwie te idiotyczne domy, w których windy, mieszkania i schody funkcjonują osobno, a na dole nikt nie mieszka. Można odnieść wrażenie, że projekty tych domów architekci opracowali specjalnie po to, żeby łatwo w nich było popełnić przestępstwo. Moi rodzice mieszkają właśnie w takim bloku, w ciągu sześciu miesięcy na ich klatce schodowej doszło do dwóch typowych zabójstw na tle rabunkowym. I nikt niczego nie słyszał, chociaż ofiary wrzeszczały jak opętane, co lekarze sądowi jednogłośnie stwierdzili na podstawie stanu ich strun głosowych. Krótko mówiąc, Iwanie Aleksiejewiczu, nikt nie słyszał, jak ktoś strzelał do Paraskiewicza, nikt zabójcy nie widział i jak to teraz bywa, nikt nic nie wie, a nawet nie podejrzewa. Według ekspertyzy lekarza sądowego śmierć Paraskiewicza nastąpiła między północą a wpół do pierwszej, co oznacza, że do czasu, zanim go znalazła żona, przynajmniej przez pół godziny leżał przy windzie martwy. Gdyby żona nie wyjrzała przypadkiem przez okno albo gdyby Paraskiewicz zaparkował w innym miejscu, kto wie, kiedy by go znaleziono. Tak czy inaczej, zabójca miał kupę czasu, żeby się ulotnić z miejsca przestępstwa.

– Współczuję pani – bardzo poważnie rzekł generał. – Znaleźliście broń?

– A jakże – mruknęła Nastia. – Tylko głupiec zabrałby ze sobą broń, żeby ją potem schować w szafce kuchennej. Broń leżała przy zwłokach. Taki przyjemny pistolet z tłumikiem. I wszystkie numery spiłowane. To też stało się dobrą tradycją. Sprawdziliśmy w krajowym zbiorze łusek i pocisków, broń jest czysta, nieewidencjonowana.

– Kiepska sprawa – przyznał Zatoczny. – No dobrze, to dotyczy zabójstwa. A co wiadomo o poszkodowanym?

– Też niewiele. No, w sumie coś tam można wykopać. Leonid Paraskiewicz był bardzo popularnym pisarzem. Wie pan, co przyniosło mu sławę? Powieści dla kobiet. Wcale nie kryminały, fantastyka, gwiezdne wojny czy mordercze cyborgi, ale romanse dla kobiet. Książki sprzedawały się jak świeże bułeczki. Paraskiewicz zaczął pisać jakieś pięć czy sześć lat temu i natychmiast odniósł sukces. Już pierwszy romans, który panie i panny kupowały „na próbę”, naturalnie, podbił serca czytelniczek na dobre. Odtąd liczne wielbicielki pisarza wyczekiwały jego powieści, pytały o nie księgarzy, prosiły o odłożenie, jak tylko pojawi się coś nowego. Do chwili śmierci Paraskiewicz napisał dwadzieścia sześć historii romansowych. Wszystkie ukazały się w różnych wydawnictwach, w dość przyzwoitych nakładach. Niby to głupstwo, Iwanie Aleksiejewiczu, ale w związku z powyższym nurtuje mnie jedno pytanie: czy Paraskiewicz był bogaty? Bo jeśli był, to gdzie się podziały jego pieniądze? Jeśli zaś nie był, to dlaczego? Autorowi takiego formatu jak Leonid Władimirowicz wydawnictwa musiały płacić co najmniej dwieście dolarów za arkusz, a Paraskiewicz napisał i wydał ich ponad pięćset. Podkreślam, że dwieście dolarów to minimum. Tak naprawdę stawka powinna wynosić czterysta. Leonid Władimirowicz pisał niesłychanie szybko. I w ogóle był bardzo utalentowany. Mówię poważnie, Iwanie Aleksiejewiczu – dodała Nastia, zauważając, że po twarzy generała przemknął uśmieszek. – Nie próżnowałam przecież, przeczytałam kilka jego książek, losowo, dwie pierwsze, dwie sprzed dwóch lat i trzy ostatnie. Pisze rzeczywiście nieźle, bez egzaltacji, a przy tym jego znajomość duszy kobiecej jest doprawdy nadzwyczajna. Widocznie żona przez cały czas udzielała mu konsultacji. A zatem jeśli Paraskiewiczowi płacono dolną granicę przyzwoitej stawki, przez pięć lat powinien był zarobić ponad sto tysięcy dolarów. No i gdzie one są? Auto ma wysłużone, nabył je, jeszcze zanim zaczęto go tak chętnie wydawać. Mieszkanie trafiło mu się praktycznie za darmo, ponieważ do niedawna oboje z żoną zajmowali dwupokojowe, straszliwie zaniedbane i ze sto lat nieremontowane lokum, ale za to w obrębie Pierścienia Sadowego^1. „Nowi Rosjanie” dosłownie wydarli mu owo mieszkanie, odpalając za nie tyle, że starczyło w zupełności na piękne trzypokojowe mieszkanko w nowym domu, co prawda piekielnie daleko, gdzie nawet metro jeszcze nie kursuje. Przeprowadzili się, jak już mówiłam, jakieś dziesięć dni przed zabójstwem, dopiero co zaczęli kupować nowe meble, bo do tego czasu przez pięć lat małżeństwa żyli skromnie, na wczasy zagraniczne nie jeździli, futer i brylantów nie kupowali. No więc ja się pytam: gdzie są pieniądze? Zrozpaczona wdowa na moje niedelikatne pytanie o pieniądze odparła, że mają do dyspozycji około dwudziestu tysięcy dolarów, za które zamierzali urządzić mieszkanie, a jeśli coś by im zostało, być może wymienić samochód na nowszy.

– No to gdzie są pieniądze? – z niespodziewanym zainteresowaniem zapytał generał. – Doprawdy zaintrygowała mnie pani, Anastazjo. Udało się pani czegoś dowiedzieć?

– Niestety, Iwanie Aleksiejewiczu. Jest tylko jedna hipoteza, w dodatku nie moja, należy do żony nieboszczyka, Swietłany Paraskiewicz. Według niej Leonid był osobą niebywale dobroduszną i inteligentną, nikomu nie potrafił odmówić, nikomu nie potrafił powiedzieć nie. Wszyscy wodzili go za nos, a on wszystkim wierzył, choć raczej nie tyle wierzył, ile krępował się okazać brak zaufania. Krótko mówiąc, Swietłana Paraskiewicz oświadczyła, że po sukcesie pierwszej powieści i po tym, jak druga zniknęła z półek w księgarniach w mgnieniu oka, u Leonida zjawił się stary szkolny kolega, który czerwieniąc się i blednąc z zakłopotania, wyznał, że prowadzi działalność wydawniczą, ale interes jakoś mu nie idzie. Może autorów ma kiepskich, a może go los prześladuje. Czy więc stary kumpel Lonia nie byłby tak miły i nie skrobnął dla jego wydawnictwa ze dwie, trzy nowe rzeczy, żeby firma mogła choć trochę okrzepnąć i stanąć na nogi. Nowe książki Loni, wydane w dużych nakładach spowodują, że wydawnictwo załata przynajmniej największe dziury. Tylko niech pan szanowny wybaczy, ale wysokiego honorarium nie będziemy mogli panu wypłacić, bo jesteśmy w dołku finansowym. No poratuj, zaklinam na Boga. No, co ci szkodzi, choć jedną książeczkę, zgoda? Przecież piszesz tak szybko, nowa powieść to dla ciebie błahostka. Razdwa i za kilka tygodni będzie gotowa. I tak go przekonał. Paraskiewicz napisał dla przyjaciela kolejny bestseller, wydawnictwo nieźle na nim zarobiło, a honorarium dla autora wyniosło sześćset dolarów, innymi słowy: czterdzieści dolarów za arkusz. Potem znowu przybiegli z wydawnictwa, znowu wychwalali go pod niebiosa i bardzo prosili, żeby napisał coś jeszcze, to znaczy pomógł firmie stanąć mocno na nogach. I nawet podniesiono honorarium, zaproponowano całe osiemset dolarów za książkę. Leonid znów się zgodził. A dalej wszystko potoczyło się lawinowo. Te kanalie zorientowały się, że w Paraskiewiczu łatwo jest wzbudzić współczucie, zwłaszcza jeśli przyjdzie do niego osoba nie całkiem obca, ale znajoma przynajmniej z widzenia. I wszyscy po kolei zaczęli mu wciskać historyjki o swojej fatalnej sytuacji i o tym, że on, pisząc dla nich raptem jedną książkę, uszczęśliwi ich i wspomoże. A najlepiej, oczywiście, nie jedną, tylko dwie albo trzy. Paraskiewicz dawał się nabierać. Nie mam pojęcia, czy rzeczywiście był aż tak łatwowierny, czy wiedział, że kłamią, w każdym razie nie umiał odmówić i sprzedawał swoją pracę za tak żałosne grosze, że aż wstyd mówić. Na dodatek wszyscy wydawcy, którzy przychodzili z podobnymi prośbami, stosowali jeden i ten sam chwyt. Mam wrażenie, że wszyscy byli w zmowie, dzielili się doświadczeniami, a także zyskami ze sprzedaży nakładów. Bo cała ta historia przypomina dobrze zorganizowaną kampanię.

– Co to za chwyt, o którym zaczęła pani mówić? – przypomniał Zatoczny.

– A tak, chwyt. Otóż za każdym razem po tym, jak w kolejnym wydawnictwie książka Leonida Paraskiewicza ukazywała się po raz pierwszy, wydawca z kwaśną miną oświadczał, że nakład „się nie rozszedł”, że każde wydawnictwo ma wierną rzeszę czytelników, że ludzie, którzy czytają, znają i lubią Paraskiewicza, kupowali jego książki wydane przez innych wydawców, więc na produkcję wzmiankowanego wydawnictwa nie zwracają uwagi, bo nie spodziewają się natrafić w nim na powieści Paraskiewicza. Wielka szkoda, ale nie udało się załatać dziury finansowej za pomocą jednej jedynej powieści znanego pisarza. Gdyby jednak napisał nową rzecz...

– A on, oczywiście, pisał.

– Oczywiście. W sumie dwadzieścia sześć książek, za które do kieszeni wpadło mu niewiele ponad dwadzieścia tysięcy dolarów.

– A pani szuka jego zabójcy wśród wydawców.

– Naturalnie – przytaknęła Nastia. – A gdzie indziej ja biedna miałabym go szukać?

– A może Paraskiewicz oprócz pisania powieści robił coś jeszcze?

– O ile wiem, to nie. Kończył już dziennikarstwo, kiedy napisał i opublikował swój pierwszy romans. A kiedy dostał dyplom, nie starał się już nigdzie o pracę, ani państwową, ani w sektorze prywatnym. Po prostu usiadł przy biurku i zajął się twórczością literacką. Interesów nie prowadził, w waszym resorcie nic na niego nie mają.

– A zazdrość i temu podobna obyczajówka? Nie chce pani tam poszukać?

– Chcę, ale brakuje mi rąk. Wie pan, Iwanie Aleksiejewiczu, moim zdaniem ten Paraskiewicz był głęboko nieszczęśliwy.

– Co, problemy z żoną?

– Raczej z matką. Widzi pan, jego matka należy do tego rodzaju osób, które uważają wszystkich wokół za głupszych od siebie. O, na przykład o swojej synowej wyraża się tak: nie byłam, mówi, zachwycona wyborem Loni, ale w końcu to nie ja miałam się z nią żenić, tylko on, więc zawsze traktowałam Swietoczkę życzliwie i całym sercem starałam się pokochać ją jak rodzoną córkę. Moje relacje z synową układały się wspaniale, bardzo szybko udało mi się przezwyciężyć niechęć do niej, liczyło się dla mnie tylko to, żeby syn był szczęśliwy. Z kolei sama Swietłana oraz liczni przyjaciele Paraskiewiczów, zarówno starsi, jak i młodsi, zgodnie twierdzą, że Galina Iwanowna tak zapamiętale nienawidziła synowej, że nawet nie potrafiła tego ukryć, choć może i próbowała. Była zaślepiona nienawiścią, która wyzierała z każdego jej słowa, spojrzenia i gestu. Zewsząd. Tymczasem Galina Iwanowna święcie wierzy, że jest wielką aktorką, i nikt nie domyśla się jej prawdziwych uczuć. Despotyczna, nietolerująca innego zdania niż jej własne, o wszystkim za wszystkich decyduje, zawsze wie, kto jak powinien postąpić. Słowem: koszmar. Dzieci takich matek zwykle są bardzo nieszczęśliwe, nawet w dorosłym życiu. Od niemowlęctwa uczą się bezwzględnego posłuszeństwa, boją się postępować wbrew woli matki, a przy tym skrycie jej nienawidzą. Nienawiść z każdym dniem, z każdym rokiem rośnie, ale strach przed matką nie pozwala, by znalazła ujście w krzyku czy po prostu w ostrej uwadze albo w czynie. Wyobraża pan sobie, w jakim piekle żyją te nieszczęsne dzieci? Są już grubo po pięćdziesiątce, a matki dalej je lekceważą, zaglądają im do garnków i udzielają porad, co wolno, a czego nie wolno jeść, krytycznie przyglądają się ich strojom, komentują styl i sposób ubierania się. Wtykają nos w problemy rodzinne dzieci, oceniają małżonków, dają wskazówki co do wychowania wnuków, rozkazują, szarogęszą się, podnoszą głos, pozwalają sobie na impertynencje i nietaktowne zagrania.

– Mówi pani, że matka Paraskiewicza jest taką właśnie osobą?

– Wypisz wymaluj. – Nastia przytaknęła. – Nawet jeszcze gorszą. A żona jest bardzo miła, spodobała mi się. Moim zdaniem naprawdę kochała męża...

Swietłana Paraskiewicz przewróciła się na bok i zaczęła ostrożnie wysuwać się spod ciepłej puchowej kołdry. Starała się nie obudzić leżącego obok niej mężczyzny, ale on i tak otworzył oczy, szybkim gestem zamknął ją w ramionach i ułożył z powrotem, mocno do siebie przyciskając.

– Dokąd się wybierasz?

– Pójdę nastawić wodę.

– Tak bez całusa? Kto to widział, zostawić ukochanego mężczyznę samego w pokoju i wyjść bez jednego pocałunku?

Swietłana czule pocałowała go w usta, oczy i policzki.

– Ubóstwiam cię – wyszeptała. – Jesteś nadzwyczajny. Najlepszy na świecie.

– A twój nieboszczyk mąż?

Kobieta parsknęła dźwięcznym i wesołym śmiechem.

– Tylko on może się z tobą równać – oświadczyła, głaszcząc mężczyznę po ramionach i piersi. – Ale ty i tak jesteś lepszy. Wolny, a przez to silniejszy niż on. Niezależny. W odróżnieniu od niego możesz sobie pozwolić na to, żeby głowę nosić wysoko. Ty nie masz przecież takiej matki, jaką była moja teściowa.

– Nie mam też takiego talentu, jaki miał twój mąż. Kimże ja jestem w porównaniu z nim? Żałosnym nauczycielem języka rosyjskiego i literatury, który zarabia grosze.

– To nieważne – cicho odparła Swietłana, obejmując go. – Jesteś mężczyzną, którego kocham. A talent nie jest ci wcale potrzebny. Wystarczy, że ja go mam.

Przekład: Aleksandra Stronka

Redaktor serii: Filip Modrzejewski

Redakcja: Agata Krzemkowska

Korekta: Natalia Kraszewska, Małgorzata Denys

Redakcja techniczna: Klaudia Lis

Projekt okładki: © Sandra Dudek;

współpraca: Marta Krzyszowska

Fotografia na I stronie okładki: © WiseWander, www.sxc.hu

Logo serii: Marek Goebel

Skład i łamanie: Tekst – Małgorzata Krzywicka

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-372 Warszawa, ul. Foksal 17

tel. 22 828 98 08, 22 894 60 54

biuro@gwfoksal.pl

wab.com.pl

ISBN 978-83-7881-061-2

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Wydawnictwo W.A.B.

i Ewa Krajewska / Virtualo Sp. z o.o.