Martha Woodroof

DARY ŻYCIA

Przełożyła Małgorzata Fabianowska

Tytuł oryginału: Small Blessings

Text copyright © 2014 by Martha Woodroof

Published by arrangement with St. Martin’s Press, LLC. All rights reserved.

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXVI

Copyright © for the Polish translation by Małgorzata Fabianowska, MMXVI

Wydanie I

Warszawa, MMXVI

Dla Charliego i mojej córki Liz Gibson.

I dla mojej przyjaciółki Marcii Robertson, która – jak uważa Szef – jest twardsza niż inni.

Oto jest dar prostoty. Oto dar wolności.

Dar podążania tam, gdzie chcesz zagościć.

A gdy dojdziesz do celu, rozpoznasz to miejsce

Że w Dolinie Miłości i Radości jesteś.

HYMN SZEJKERSÓW

Jeśli pragniesz czegoś, a się boisz, uznaj, że pożądanie jest większe niż obawa.

PRZYPISYWANE BILLOWI COSBY’EMU

PODZIĘKOWANIA

Przede wszystkim pragnę podziękować wspaniałej Loretcie Williams za jej wyczucie literackie i przyjaźń. Dziękuję też Kate Garrick, mojej agentce, oraz Hilary Teeman, mojej wydawczyni, gdyż dzięki nim książka mogła zaistnieć. Dziękuję również Skipperowi Fittsowi, dyrektorowi księgarni The Sweet Briar College, który pozwalał mi obsługiwać nowiutki ekspres do kawy.

Nie potrafię znaleźć słów uznania dla Kip Carrico, Jeffreya Freymanna-Weyra, „Doodling” Judy Dilts, wszystkich towarzyszy moich lunchów, przyjaciół z radia WMRA (małe, niekomercyjne radio, które gra z powodzeniem!) oraz Uniwersytetu Jamesa Madisona w Harrisonburgu, w Wirginii.

Wielkie dzięki dla mojej nieżyjącej już mamy Ruth Hege, wykładowczyni literatury angielskiej, która kochała słowa niemal tak samo jak mnie. Jestem też niezmiernie wdzięczna mojemu tacie za radę, której udzielił mi, kiedy wyjeżdżałam do szkoły z internatem – że mam zabrać tylko tyle bagażu, ile sama uniosę.

CZĘŚĆ PIERWSZA

ROZDZIAŁ 1

I oto się zjawiła, witana w tym zaścianku jak świeże powietrze w multipleksie; kobieta, która – jak donosiły plotki – ośmieliła się być szczęśliwa. Tom słyszał o niej głównie od Russella Jacobsa, swojego kolegi z Wydziału Filologii Angielskiej. Teraz zobaczył ją w naturze – wysokie, smukłe, ciemnowłose stworzenie ubrane w stylu luzackim w workowate spodnie i biały T-shirt.

Stała w nowej kafejce w odległości paru metrów od niego, uważnie słuchając, co ma do powiedzenia członek koterii wydziałowych emerytów. Ponoć, jak donosił Russ, przyklasnęli nowej asystentce dyrektora księgarni uniwersyteckiej, zaledwie ta pojawiła się w kampusie. Dla Toma był to moment wprost bezcenny. Oto nagle w zastałej części akademickiego świata Południa, gdzie wszyscy pilnie udawali pracę naukową, jakby chcieli udowodnić głównemu nurtowi, że są na tropie wielkich odkryć, pojawiła się osoba, która śmiała być na takim luzie, że miała czas uważnie wysłuchać, co kto ma do powiedzenia, a nawet zastanowić się nad tym przez moment. Niewyobrażalne!

Tom już wiedział, że nazywa się Rose Callahan i została zatrudniona przez Teda Pittsa, szefa księgarni, aby poprowadzić kafejkę i „dokonać energetyzacji życia intelektualnego i towarzyskiego społeczności poprzez odpowiednie programowanie atmosfery w kluboksięgarni” – cokolwiek by to miało znaczyć. Przez ostatnie parę lat u Teda Pittsa wyraźnie nasiliła się nieszkodliwa obsesja „budowania więzów w społeczności”, jak sam ją nazywał. Wszyscy przyklaskiwali jego wysiłkom, z jednym wyjątkiem – nowej pani prorektor do spraw finansowych, przystojnej czterdziestolatki z dyplomem z ekonomii z Darden School, która zasłużyła sobie na wymowną ksywkę „Harpia”.

Prorektor została zatrudniona przed rokiem, kiedy to ekonomia po 9/11 zmusiła uczelnię do zaciskania pasa. Zaledwie Rose się pojawiła, Harpia publicznie zaczęła wyrażać niepokój, czy zachcianki pana Pittsa dotyczące „budowania więzów” nie podkopią i tak już nadwątlonych finansów placówki, przedmiotu jej bezustannej troski. Fakt, iż Ted Pitts zatrudnił Rose Callahan na stanowisku asystentki kierownika (oraz menedżera odpowiedzialnego za budowanie więzów w społeczności), był powszechnie postrzegany jako bunt przeciwko uciskowi szponów Harpii, dławiących wolnego ducha uczelni. Tedowi dotąd udawało się zachować margines wolności. Pokrywał wydatki księgarni sprzedażą podręczników i reinwestował zyski z handlu książkami, gadżetami oraz kawą w akcje ulepszania społeczności.

Rose Callahan pracowała już od miesiąca, co niektórym powinno wystarczyć, żeby dokładnie przegrzebać jej życiorys. Jednak zdaniem Russa (który był kampusowym dystrybutorem plotek, a zatem osobą kompetentną) brudu było tam tyle co za paznokciem. Rose miała trzydzieści siedem lat i pochodziła z Teksasu. Wydawało się, że albo nigdy nie miała męża, albo rozwiodła się za porozumieniem stron – tego Russ dokładnie nie wiedział. W każdym razie wydawało się, że mieszka sama i raczej nie należy do gatunku modliszek, które odgryzają głowy mężczyznom. Ponoć miała się wprowadzić do jakiegoś zapyziałego kampusowego domku, ale musiała zaczekać, aż wymienią rury. Na razie mieszkała w pokojach gościnnych uczelni. Przyjechała z Charlottesville, gdzie przez dwa lata prowadziła własną księgarnię w galerii handlowej Charlottesville Downtown Mall i całkiem dobrze jej szło dzięki innowacyjnemu podejściu do ludzi. Jak twierdził Russ, Rose Callahan potrafiła inteligentnie rozmawiać o książkach, w tym także o literaturze osiemnastowiecznej, która była jego konikiem. Mało tego, po powrocie z wakacji – czyli zaledwie wczoraj – studenci zaczęli się jej masowo zwierzać ze swoich spraw osobistych. Posiłki spożywała w stołówce i bez problemu integrowała się przy stoliku z tłumem nieznajomych; widziano ją także, jak po godzinach pracy wędruje całe mile poza kampus z lornetką na szyi, co oznaczało, że albo obserwuje ptaki, albo szpieguje. Russ optował za ptakami.

– Ładna to ona nie jest – stwierdził, pochylając się nad biurkiem Toma w ten konfidencjonalny sposób rodem z męskiej szatni, zarezerwowany dla kumpli z wydziału, z którymi po nocach regularnie rżnął w pokerka. – Wystarczy już choćby ten złamany nos. Podobno przetrącili jej go na meczu szkolnej koszykówki! Słowo daję, obok twojej pięknej żony wygląda jak narzeczona Popeye!

Russ, który od dawna był rozwiedziony i zbliżał się do emerytury, nadal uważał się za niezłego koguta. Znacząco uniósł krzaczaste brwi.

– Ona jest ewidentnie samowystarczalna. Intryguje cały kampus, bo tak po prostu sobie istnieje i nie żąda niczego w zamian, rozumiesz? I nigdy się nie eksponuje. Nigdy. Prawda jest taka, że Rosie Callahan praktycznie nic nie mówi o sobie. Nawet nie wiem, czy ma kochanka... gorzej, nie wiem, czy jest hetero, skoro już o tym mowa. Nie sądzę przy tym, żeby specjalnie się z czymś kryła. Nie o to chodzi. Po prostu ona autentycznie uważa, że życie innego człowieka jest bardziej interesujące niż jej własne. A jednak, pomimo wręcz irytującego wycofania, Rosie Callahan ma w sobie to coś, co sprawia, że kiedy mówi, człowiek po prostu siada i słucha. Tak, profesorze Putnam, nawet ty będziesz słuchał.

Rozbawił go tym ostatnim zdaniem. Tom ogarnął spojrzeniem zagracone biurko i po raz już pewnie tysięczny pomyślał, jak nieszkodliwą pierdołą jest stary, dobry Russ. Aż do momentu pamiętnego spotkania w księgarni Tom gotów był się założyć o swój fundusz emerytalny, że jego przyjaciel dawno zapomniał, jak to jest być mężczyzną. Ale teraz, kiedy w kampusie zapanowała Rosie Callahan, sam był podkręcony jak mały chłopiec, który wyczuł świeżo upieczone ciasto.

Rose uniosła głowę i się uśmiechnęła. Coś drgnęło w duszy Toma i pomyślał słowami swojego idola: „Ledwom cię ujrzał, zaraz serce moje do ciebie biegło, by ci wiernie służyć” ¹.

I tak oto Thomas Marvin Putnam – miłośnik Szekspira, wykształcony w Amherst College i na Uniwersytecie Wirginii, dysfunkcjonalnie żonaty od dwudziestu lat – zmienił się w wesołe, beztroskie dziecko zbiegające w podskokach ze wzgórza i razem z Alicją spadające, spadające i spadające w studnię, do której wcześniej nie przyszłoby mu do głowy zajrzeć.

Tom miał odruch ucieczki, ale Marjory zaczęła skubać rękaw jego tweedowej marynarki; jej nerwowe palce rozdłubywały szparę pod odpruwającą się po raz kolejny skórzaną łatą na łokciu.

Przyszli do kluboksięgarni na pierwszą „Angielską herbatkę naukową”, która miała się odbywać cyklicznie. Było to wydarzenie wymyślone przez Rose i mające zainaugurować jej działalność. W ten oto podstępny sposób pragnęła zbliżyć kadrę naukową Wydziału Filologii Angielskiej do nauczycieli angielskiego z miejscowych liceów oraz ich najlepszych uczniów, potencjalnych studentów.

Wydarzenie, które okazało się wielkim rekrutacyjnym sukcesem, zaczynało się zwijać. Pracownicy wydziału już się rozeszli, ale Marjory, która najpierw nie chciała przyjść, teraz nie chciała wyjść.

– Chcę poznać tę nową menedżerkę – szepnęła. – Podejdźmy do niej i się przedstawmy.

– Nie teraz – syknął Tom, zastanawiając się nerwowo, czy jego buntowniczo łomoczące serce nie wyrwie się z piersi i nie spadnie na rząd nowych książek rozłożonych przed nimi na stoliku i czy kolana nie odmówią mu posłuszeństwa.

Oto stoi tutaj – chuda, wysoka, nudna, ciapowata tyka; uosobienie szacownego i miłego profesora literatury angielskiej. Ale było już za późno. Rose Callahan przeprosiła uczelnianego emeryta, z którym rozmawiała, i teraz zmierzała ku nim z dłonią wyciągniętą do Marjory. Głos miała ciepły i lekko nosowy.

– Jestem Rose Callahan i jeszcze nie zdążyłam poznać wszystkich. Was na pewno nie.

Tom ze zdumieniem spostrzegł, że Marjory znormalniała jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki. Dawno już przestała ściskać komuś dłoń na powitanie. Od czasu jego żałosnego romansu z poetką zaczęła mieć silne fobie na temat zarazków i nieznanych chorób. A teraz, jak gdyby nigdy nic, uścisnęła dłoń Rosie Callahan i przedstawiła się uprzejmie:

– Jestem Marjory Putnam, a to mój mąż Tom. Wykłada literaturę angielską.

– Miło mi cię poznać, Marjory – powiedziała z uśmiechem Rose, przez moment taksując spojrzeniem drobną, nerwową kobietę ubraną w niepoważnie kwiecistą, perkalową sukienkę, zapiętą pod szyję.

Tom był wdzięczny za tę drobną uprzejmość wobec Marjory. Ale jeszcze bardziej był wdzięczny Rose, kiedy wreszcie zwróciła się do niego.

– Rose Callahan – przedstawiła się z prostotą, wyciągając rękę na powitanie. – Musisz być kolegą Russella Jacobsa.

Jej dotyk był chłodny; a uścisk dłoni o wyjątkowo długich palcach silny i energiczny. Wyrażał zdecydowanie i nawet twardość, co kazało podejrzewać feministyczne nastawienie, raczej egzotyczne w tym kampusie, gdzie młode kobiety nadal nosiły sznury prawdziwych pereł do designerskich dżinsów. Kiedy ich dłonie się zetknęły, Tom miał wrażenie, że przeskoczył pomiędzy nimi mały ładunek energii. Rose zerknęła na swoje ręce z miną, której nie potrafił zinterpretować.

– Tak – powiedział. – Jestem jego kolegą.

Chciał dodać coś jeszcze – coś dowcipnego na temat Russa – ale w głowie miał pustkę.

Na ułamek sekundy zapadła cisza, po czym Rose powiedziała do Marjory:

– Russell jest dla mnie bardzo miły.

Tom zauważył, że jest dużo wyższa od jego żony, która sięgała jej ledwie do ramienia. Przez moment zobaczył Marjory tak, jakby ujrzał ją po raz pierwszy – jako delikatną, kruchą chińską lalkę. Prawdopodobnie była to najbardziej trafna definicja własnej żony, jaka kiedykolwiek przyszła mu do głowy.

– Och – powiedziała Marjory, znów popadając w nerwowe napięcie.

Opuściła wzrok i kompulsywnie bawiła się zameczkiem torebki. Każda wzmianka o Russie wprawiała ją w popłoch. Jego pewność siebie przerażała ją.

Rose uśmiechnęła się, bowiem myśl o Russie u większości ludzi (poza Marjory) wywoływała uśmiech, po czym znów przeniosła uwagę na Toma.

– Russell przedstawił mnie całemu tłumowi ludzi i o każdym mi coś opowiedział.

Tym razem ich spojrzenia się spotkały. Rose miała oczy wzorcowo niebieskie, w stylu Paula Newmana, i kiedy w nie patrzył, miał wrażenie, że w ich głębi osobowość jarzy się własnym blaskiem.

Bard, zawsze obecny w głowie Toma i zawsze skory podsunąć mu właściwe słowa na każdą okoliczność, skomentował: „Naucz mnie raczej, jak w jaśniejszym oku utopić oko, ciesząc się z promieni”.

– To normalne – udało mu się wreszcie powiedzieć. – Russ jest tu naczelnym socjalizatorem z własnego nadania.

Spodobało mu się wymyślone na potrzebę chwili słowo „socjalizator”, lecz w następnej sekundzie skarcił się za tę drobną satysfakcję. Od lat nie starał się prowadzić błyskotliwych konwersacji. Poczuł nagłe, nieznośne swędzenie karku i bolesny skurcz złapał go w środkowy palec u nogi. Pożałował, że od dawna nie był u fryzjera. Jego kasztanowe włosy stały się niesforną masą kosmyków.

Marjory kręciła się u jego boku, ożywiona niespodziewaną dawką energii.

– A może przyjdziesz do nas na kolację w piątek, Rose? – zagadnęła z nadzieją. – Zamierzamy uczcić pierwszy tydzień nowego roku akademickiego. Mieszkamy tu, w kampusie i bardzo chcielibyśmy cię ugościć... prawda, Tom?

Tom przestał się wpatrywać w Rose Callahan i przeniósł spojrzenie na żonę. Marjory od dziesięciu lat nie zaprosiła nikogo do domu. Czyżby była wstawiona o trzeciej po południu? A może łyknęła za dużo tych swoich pigułek na szczęście? Dekadę temu jego małżonka nabawiła się patologicznego lęku i paraliżu decyzyjnego, zwłaszcza w odniesieniu do obcych kobiet.

– Bardzo byśmy chcieli, prawda, Tom? – powtórzyła Marjory tak spokojnie, jakby mówiła o czymś zupełnie zwyczajnym.

– Ależ oczywiście.

Tom wypowiedział te słowa głośniej, niż zamierzał. Znów odwrócił się do Rose Callahan, czując napływ desperacji. Uzna go za dupka, był tego pewien. Zakurzonego akademika, który potrafi już tylko funkcjonować w świecie własnego intelektu.

– Przyjdź koniecznie – dodał, mając wrażenie, że wypowiedział te słowa, jakby ją błagał.

– Z przyjemnością – odrzekła, uśmiechając się do Marjory. – Dzięki za zaproszenie.

Tom miał wrażenie, że jakaś część spokoju i normalności Rosie Callahan przeniknęła do Marjory drogą osmozy. Była to najdłuższa socjalna interakcja, jaką jego żona podjęła od wielu lat.

– Dobrze – powiedziała. – Czy możemy umówić się na godzinę dziewiętnastą? Mieszkamy na samym końcu Faculty Row, w dużym, kwadratowym, ceglanym budynku, stojącym w pewnej odległości od reszty. Mieszka z nami moja mama i na pewno też się ucieszy z twojej wizyty.

– Świetnie, ja również się cieszę. Możliwość zjedzenia kolacji w prawdziwym domu i z prawdziwą rodziną to dla mnie rzadka przyjemność – powiedziała Rose.

Można było odnieść wrażenie, że perspektywa spędzenia wieczoru z mamuśką Marjory wzbudziła w niej radosne oczekiwanie. Oczywiście plotki krążyły po kampusie i opowieści o jego teściowej mogły zaintrygować Rose.

– W takim razie widzimy się w piątek, o ile nie spotkamy się wcześniej w pracy – powiedziała do Marjory, po czym zwróciła się do Toma: – Wiesz – powiedziała niemal speszona – postanowiłam wrócić na studia i dokończyć dyplom. Zapisałam się na jedne z twoich zajęć szekspirowskich, w sali czterysta dwa, które wypadają we wtorki i czwartki po południu. Co ty na to?

Znów pojawiło się to światło; rozbłysło i oślepiło go, jakby ktoś odpalił fajerwerk za głową Rose Callahan.

– Och – powiedział Tom.

Jego serce zrobiło fikołka, a lewy środkowy palec stopy rozgrzał się niczym zatarty silnik.

– Zajęcia trwają od czternastej trzydzieści do szesnastej dwadzieścia pięć. Pierwsze są jutro.

– Wiem. – Rosie Callahan, nadal lekko speszona, ponownie uśmiechnęła się do niego. – W takim razie do zobaczenia jutro po południu.

Tom zerknął na żonę, sprawdzając, jak zareaguje. Marjory potrafiła histeryzować niczym pogrzebowa płaczka, jeśli tylko na przyjęciu zatrzymał wzrok na jakiejś kobiecie. Tym razem jednak uśmiechała się życzliwie jak zupełnie normalna osoba.

***

Rose stała oparta o ścianę w sklepionym przejściu, które oddzielało kafejkę od właściwej księgarni, i obserwowała wychodzących Putnamów. Pracowała tutaj od trzech tygodni i trzech dni, więc zdążyła się sporo nasłuchać o Marjory Putnam, zwłaszcza od Russella Jacobsa. Wszyscy zgodnie twierdzili, że to osobliwa postać, ale nikt nie powiedział Rose, jaką jest przemiłą osobą. I jaką przyjazną! Natomiast w jednym plotkarze mieli rację – Marjory była istnym kłębkiem nerwów. Można było się domyślać, że realizacja takiej przyjaznej postawy wymaga od niej wiele wysiłku – jakby zapomniała, co trzeba robić, kiedy się jest między ludźmi, czy odzwyczaiła się od tego. Poza tym nie uszło uwagi Rose, że palce Marjory zaczęły skakać jak koniki polne w fałdach jej sukienki, kiedy padło nazwisko Russella. Jednak te dwie rzeczy nie musiały jeszcze świadczyć o osobliwości Marjory Putnam. Mogła być po prostu osobą nieśmiałą, którą przeraża sama myśl o barokowej bujności Russella Jacobsa.

Na wpół ukryta za łukiem przejścia, patrzyła, jak Putnamowie zatrzymują się nagle przed jedną z wielu szklanych gablot książkowych w przedsionku księgarni. Stali tam, rozmawiając szeptem – a raczej profesor przemawiał szeptem do Marjory, która słuchała z pochyloną głową i splecionymi rękami. Putnam położył żonie dłoń na ramieniu gestem, który miał skierować ją do wyjścia. Jednak Marjory pokręciła głową jak uparte dziecko, odstąpiła o krok od męża i odwróciła się, szukając spojrzeniem Rose. Jej ciało nagle zesztywniało jak pogrzebacz, a twarz przybrała pusty wyraz. Nie poruszyła się, ale Rose wychyliła się zza bufetu i pomachała do niej. W odpowiedzi Marjory uniosła rękę i trzymała ją w powietrzu. Przez długą chwilę obie stały tak i patrzyły na siebie. Rose czuła, że narasta w niej dziwne, opiekuńcze uczucie i emanuje w kierunku drugiej kobiety. Mogłaby przysiąc, że Marjory odebrała ten przekaz, bo krótko skinęła głową i uśmiechnęła się ulotnie, na moment jednego uderzenia serca Rose.

Stała tam i patrzyła dalej, ale nie było to już zwykłe patrzenie na rzeczywistość. Marjory sprawiała wrażenie ślepej kobiety, która widzi inaczej, całą sobą, dostrzegając rzeczy niedostępne dla normalnych oczu.

„Od lat jest zaburzona – powiedział o niej Russell, bez najmniejszych skrupułów piętnując osobę, której Rosie jeszcze wtedy nie znała. – Jeśli nie wierzysz, zapytaj, kogo chcesz, moja droga. Każdy ma swoje opowieści o Marjory. I nikt poza Tomem nie wytrzymałby z nią tyle czasu. Ale profesor Putnam jest naszym kampusowym skautem, ikoną miłego, porządnego, zadaniowego chłopca. To jedyny człowiek, jakiego znam, który działa w sposób całkowicie bezinteresowny i nieegoistyczny. Chociaż Bóg jeden wie, co tak naprawdę sobie myśli. Jestem pewien, że od czasu do czasu ma ochotę zamordować Marjory, żeby choć przez chwilę nie musieć się o nią martwić”.

Marjory stała nieporuszona jak drewniany posążek, dźwigając swoją nerwową kruchość na szczupłych ramionach. Była jak człowiek objuczony przenośną tablicą ogłoszeniową z hasłem: „Przepraszam, że żyję”. W tym czasie serce Rose zdążyło wykonać następnych dziesięć uderzeń. Może Marjory Putnam wiedziała, co ludzie o niej mówią, i uważała, że sama jest winna tym plotkom? Ta myśl sprawiła, że Rose nabrała ochoty, aby dać fangę w nos kolejnej osobie, która zechce ją uczęstować opowieścią o szalonej Marjory – czyli najprawdopodobniej Russellowi Jacobsowi.

Profesor Putnam ponownie położył łagodnym gestem dłoń na ramieniu żony i tym razem Marjory pozwoliła się odwrócić w kierunku wyjścia. Państwo profesorostwo ponownie ruszyli przed siebie i Rose z żalem zauważyła, że słodka Marjory zaczyna się zachowywać zgodnie z plotkarskim schematem, prowadząc swojego męża po księgarni dziwną, meandrującą trasą. Nie zanosiło się na to, aby prędko trafili do wyjścia. Kobieta przypominała dwulatka, którego uwagę co chwila przyciągają kolorowe zabawki mijane po drodze. Jednak profesor Putnam znosił to dzielnie i uprzejmie pozdrawiał uśmiechem napotkane osoby, przytakując każdemu słowu żony z zastygłym na twarzy słodkim uśmiechem lalki kiwającej głową.

Rose stała w przejściu i patrzyła dalej. Widziała pełne ubolewania spojrzenia, jakimi obrzucali ich przechodzący pracownicy uczelni, i słyszała tłumione chichoty studentów. W pewnym momencie zorientowała się, że już nie skupia się na Marjory, ale zaczyna studiować profesora Putnama. Rose raczej nie miała zwyczaju podziwiać ludzi, którzy mieli pokręcone życie, ale postawa tego mężczyzny, niepróbującego w żaden sposób zdystansować się od ewidentnie zaburzonej żony, utorowała sobie drogę do jej dobrze chronionego serca. Rose, która nigdy nie wahała się przed zmianą czy porzuceniem pewnych spraw, kiedy jej życie zaczynało się komplikować, teraz zastanawiała się, czy Tom Putnam nie jest wyjątkowo dzielny. Czyżby należał do tych nielicznych, którzy mają odwagę zaakceptować bez żalu i złości fakt, że ktoś jest taki, jaki jest – nawet jeśli w jego wypadku miało to oznaczać spędzenie życia z Marjory?

Rose z westchnieniem skrzyżowała ramiona na piersi. Sama nigdy nie zasłużyła na taką lojalność ze strony drugiej osoby – oczywiście nie licząc jej mamy Mavis. Ani też sama nigdy nie była tak lojalna. Rose nienawidziła tych – nieczęstych na szczęście – chwil, kiedy kolejne zmiany w życiu napawały ją niepokojem, zamiast wprawiać w euforię z powodu swobodnego parcia do przodu. I teraz patrząc, jak profesor Putnam radzi sobie z zaburzoną małżonką, doznawała podobnego dyskomfortu.

Mavis Callahan, która zawsze miała swoje teorie, w szczególności odnoszące się do jedynego dziecka, twierdziła, że Rose – zwykle bardzo dzielna – pod jednym względem jest tchórzem. A mianowicie tchórzy, kiedy powinna zaakceptować coś, nad czym nie jest w stanie całkowicie zapanować. Mavis mawiała, że jej córka, gdziekolwiek się znajdzie, zawsze trzyma nogę w drzwiach, gotowa się wycofać, gdyby coś poszło nie po jej myśli. Rozwijała dalej swoją teorię, twierdząc, że nie jest to winą Rose, bo po prostu tak została wychowana. Jednak – dodawała Mavis – skoro jej samej udało się w końcu znaleźć swoje miejsce w życiu, uda się też Rose. Tu przytaczała sentencję z arsenału swoich życiowych mądrości, „co ma wisieć, nie utonie”, dając wyraz przekonaniu, że kiedyś córka zdobędzie się wreszcie na odwagę, żeby gdzieś osiąść. Mavis kończyła matczyną perorę efektownym stwierdzeniem, że jej córka nie jest tchórzem, tylko spóźniła się, kiedy rozdawano akceptację. I że sama wie coś o tym, bo przez pierwsze czterdzieści jeden lat swego życia również była jej pozbawiona.

Rose pomyślała, że kiedy stanie oko w oko ze swoim profesorem, może rzeczywiście dojdzie do wniosku, iż pora skupić się na stabilizacji, bo może stracić ostatnią szansę na posiadanie stałego adresu pocztowego.

Ze swoim profesorem...

– A więc wreszcie poznałaś przerażających Putnamów? – odezwał się głos z boku.

Rose odwróciła się i zobaczyła Iris Benson, która jak zwykle stała zbyt blisko. W ten sposób, jak przypuszczała Rose, podkreślała swoją ofensywność. Bowiem zdaniem Russa Iris Benson uwielbiała wszelkiego rodzaju konfrontacje, małego i dużego kalibru.

Rose spokojnie odstąpiła krok w tył, przywracając właściwy dystans.

– Cześć, Iris. Co u ciebie?

Iris Benson miała na sobie ubranie w kolorze swojego kwiatu imiennika, czyli fioletowe – od stóp do głów. Tak jak zwykle. Trudno ją było nazwać ładną, ale Rose dostrzegła w niej swoistą, teatralną urodę – i w pewnym sensie trafiła, gdyż okazało się, że Iris przez dziesięć lat próbowała zrobić karierę aktorską, występując w małej lokalnej trupie i w letnich przedstawieniach, aż wreszcie przerwała, żeby iść na studia. Iris miała szalone rude włosy, zielone oczy, wydatny nos i wystające kości policzkowe, zawsze zaróżowione na szczytach. Te śmiałe rysy były skomasowane w małej, delikatnej twarzyczce o kształcie serca. Przypomniała Rose walentynkę przynoszącą wezwanie do boju zamiast do miłości. Lubiła rozmawiać z Iris, lecz jako córka Mavis Callahan wolałaby kogoś mniej ukształtowanego. „Lubię rozmawiać z kimś, kto jest dla mnie przygodą” – powtarzała często Mavis, rezydując za kolejną barową ladą.

– Co u mnie? – Iris zmarszczyła czoło i wpatrzyła się ostrym spojrzeniem w jakiś punkt ponad lewym ramieniem Rose. – Sama nie wiem. Ale nie sądzę, żeby cię to obchodziło. – Spojrzała oskarżycielsko na Rose.

– Obchodzi mnie, ale chwilowo nie mam czasu – wyjaśniła spokojnie Rose, uśmiechając się do niej. – Muszę pilnować imprezy.

Czy poniosła ją wyobraźnia, czy rzeczywiście Iris zaczerwieniła się lekko pod warstwą pudru?

– Przepraszam – powiedziała niespodziewanie Iris. – To było chamskie. A nie ma powodu, żebym tak cię traktowała, przynajmniej na razie. – Powiedziawszy to, odwróciła się na pięcie i odeszła.

Atak był w jej stylu, ale przeprosiny – nie. Czy wszystko z nią w porządku? – zastanawiała się Rose. Ale skoro wszystko jest w porządku, czemu nagle Iris miałaby oczekiwać od niej współczucia – od osoby, która jest tu od niedawna? Z pewnością ma w kampusie przyjaciół, którzy się o nią troszczą. A może nie. Rosie znów westchnęła. Zdaje się, że przyjaźń z Iris może być dość ryzykowna.

Studentka siedząca wraz z całą grupą przy jednym ze stołów zaśmiała się wysokim, świdrującym głosem, a potem ruszyła lawina chichotu całego towarzystwa. Oczywiście śmiali się z kogoś, jak to zwykle studenci. U większości ludzi empatia wykształca się dopiero z wiekiem. Rose odwróciła się do nich plecami i zafundowała sobie chwilę przerwy w socjalizacji. Zaczęła poprawiać książki na stojakach. Książki były głównym powodem, dla którego zawsze wybierała pracę w księgarniach. Bez względu na to, jak chaotyczny i udziwniony opisywały świat, ten chaos miał zawsze swój koniec. Można się było bezpiecznie w nim pogrążyć i wyjść w dowolnym momencie. Świat z książek był zupełnie inny niż prymitywny, przerażający, niekończący się chaos realnego życia.

Energicznie wsunęła na miejsce dzieła zebrane Emersona, aby karnie stanęły w szeregu na półce. Prosta prawda objawiła się Rose w całej swojej bolesnej prostocie: rzeczywistość, wraz z towarzyszącymi jej komplikacjami – czyli innymi ludźmi – była nie do uniknięcia. Jak mawiała Mavis do swoich zaprutych klientów: „Prawdziwe życie, kochanie, to jedyna rozrywka w tym mieście”.

***

Teściowa Toma Agnes Tattle odwiedziła go wieczorem w jego gabinecie, co zdarzało się raczej rzadko. Zaraz po kolacji umknął na górę, tłumacząc, że musi się przygotować do pierwszych w tym roku zajęć seminarium o Szekspirze. Jedyną zasadą, którą Tom egzekwował bezdyskusyjnie, było jego moralne prawo do jak najlepszego i najefektywniejszego nauczania. Problemy domowe nie zwalniały go od odpowiedzialności za staranne przygotowanie się do zajęć i utrzymywanie ich atrakcyjności na niezmiennym poziomie. Gdyby sam nie był głęboko zaangażowany w to, co mówił, jak mógłby wymagać tego od innych?

Tom nie kłamał. Rzeczywiście sporządzał notatki na temat produkcji BBC Sen nocy letniej z Helen Mirren w roli Tytanii. („Mój Oberonie! Cóżem to ja śniła? Nibym z miłości weszła z osłem w stadło”). A jednak, kiedy weszła Agnes, złapał się na rysowaniu róż na marginesach.

– Co, do licha, dzieje się z Marjory? – zapytała napastliwie swoim chrypliwym głosem.

Od wielu lat paliła camele, ale musiała rzucić nałóg, kiedy się do nich wprowadziła, bo zięć był uczulony na dym.

Gabinet Toma znajdował się na drugim piętrze, czy raczej na wpół wykończonym poddaszu. Surowy wystrój był jego dziełem. Było tam piekielnie gorąco latem i lodowato zimą. Gdyby zgłosił zapotrzebowanie, uczelnia wykonałaby izolację, ale nie poprosił o to. Nie miał zamiaru zmieniać swojego miejsca pracy w przytulne pomieszczenie, w którym jego żona i teściowa chętnie by przesiadywały. Mijały lata i Tom coraz bardziej zmieniał się w Gretę Garbo – pragnął, aby zostawiono go samego. Agnes spiorunowała go wzrokiem, stojąc w progu i ocierając spoconą twarz wilgotną chusteczką, którą wyjęła ze swojej „siateczki” – ręcznie wydzierganej przez siebie saszetki, którą zawsze nosiła w domu.

– Okropnie tu gorąco – powiedziała z niezadowoleniem. – Nie rozumiem, dlaczego nie pracujesz na pierwszym piętrze, gdzie jest klimatyzacja?

– O co ci chodzi z Marjory?

Tom zignorował jej komentarz. Za każdym razem, kiedy przychodziła do niego na górę, wygłaszała tę samą uwagę. Lubił swoją teściową. Jej osobowość ukształtował na zawsze wielki kryzys gospodarczy i druga wojna światowa, które położyły się cieniem na jej życiu. A jednak w połowie lat pięćdziesiątych ukończyła jego rodzimą uczelnię, obroniwszy dyplom magna cum laude, i to z matematyki.

Agnes nigdy nie skarżyła się na swoje wielkie problemy, jak chroniczna choroba umysłowa córki czy utracone, znaczne akcje Enronu, ani na małe – jak podniebne położenie gabinetu zięcia. Wprowadziła się do nich, kiedy stan Marjory pogorszył się tak, że wymagała niemal stałej opieki. Tom nie prosił teściowej o pomoc. Bo co właściwie miałby powiedzieć: „Twoja córka kompletnie zwariowała? Z mojej winy, bo wplątałem się w idiotyczny, trzytygodniowy romans, którego konsekwencje ponoszę przez lata”? Dziewięć lat temu Agnes po prostu stanęła w ich progu z walizką i oznajmiła, że zostanie na jakiś czas. Tom był jej niewypowiedzianie wdzięczny, choć rządziła w domu tak, że miał jeszcze jeden powód do emigracji na poddasze.

Agnes postąpiła parę kroków w głąb wysokiego pomieszczenia, rozglądając się tak, jak gdyby widziała je po raz pierwszy i nie widziała powodu, żeby kiedykolwiek tu wrócić. Był to kolejny rytualny element jej wizyt.

– Zapytałam: „Co się, do licha, dzieje z Marjory?”. Nie wiem, czy wiesz, ale w tej chwili jest w kuchni i piecze czekoladowe makaroniki.

Tom nie zamierzał przepuścić okazji do efektownego rozegrania tej sceny. Odchylił się w fotelu, złożył dłonie w daszek i postarał się o najbardziej łagodną minę.

– Twoja córka zaprosiła kogoś na kolację w piątek. Rozumiem, że makaroniki mają być na deser. O ile pamiętam, powinny postać dzień albo dwa, żeby osiągnąć pełnię walorów smakowych.

Efekt był więcej niż satysfakcjonujący. Agnes chyba przez dziesięć sekund gapiła się na swojego zięcia wybałuszonymi oczami – a potem odwróciła się, bardzo spowolnionym ruchem zdjęła stos książek z jedynego krzesła w pokoju i usiadła.

– O co tu chodzi, do cholery?

Tom wzruszył ramionami.

– Nie mam pojęcia – powiedział niemal z radością. – Rose Callahan, nowa menedżerka naszej księgarni, przedstawiła się jej tego popołudnia i zanim się obejrzałem, Marjory zaprosiła ją na piątek.

– Może się napiła? – spytała szeptem Agnes, pochylając się ku niemu. – Chociaż to raczej niemożliwe. Widziałam, co robiła, zanim zabrałeś ją na tę imprezę. Przez cały czas siedziała przy stole w słonecznym salonie, klecąc te swoje idiotyczne albumy z wyklejankami.

Albumy Marjory były kroniką jej szalejącego schorzenia. Kupowała i czytała całe stosy kolorowych kobiecych poradników. Wycinała z nich artykuły w stylu: „Jak utrzymać zainteresowanie swojego partnera w długoletnim związku?” albo „Młody wygląd w dziesięciu krokach”, i wklejała je całymi seriami do albumów. Przed laty Agnes usiłowała odwieść córkę od tych nonsensów, lecz doktor Simms, psychiatra Marjory, sprzeciwiał się takim interwencjom. Najnowsze albumy Marjory zabierała ze sobą do Charlottesville, gdzie dwa razy w tygodniu odbywała wizyty u swojego dobrego doktora. Były to jedyne samodzielne wyprawy, na jakie jej pozwalano. Tom wyobrażał sobie, że psychiatra jego żony musi się śmiertelnie nudzić, wysłuchując przez dwie godziny tygodniowo litanii na temat dawnych i aktualnych grzechów jej męża. Dobrze, że mógł przynajmniej zawiesić oko na albumach.

Tom pokręcił głową.

– Moim zdaniem była absolutnie trzeźwa – powiedział. – Może doktor Simms zmienił lek i znalazł wreszcie coś skutecznego? – poddał.

– Niestety nie.

Tom znów wzruszył ramionami.

– W takim razie – rzekł – błyskawiczne zaproszenie i wynikłe z niego makaroniki pozostają na razie tajemnicą.

Agens zmierzyła go spojrzeniem spod zmrużonych powiek. Tom był doskonale świadom, że ma w niej sojusznika w tym nieszczęściu. Zdarzały im się momenty bliskości i porozumienia, kiedy miał pokrętne wrażenie, że w jakimś sensie on i Agnes są mężem i żoną, a Marjory to chore, całkowicie zależne od nich dziecko. Agnes Tattle była jedyną osobą, jaką znał, która miała odwagę spojrzeć życiu prosto w oczy i splunąć w nie. Musiało to mieć coś wspólnego z matematyką. Tak odważnego realizmu z całą pewnością nie nabywa się po studiach literatury angielskiej.

– Cóż, pewnie tak. – Agnes z westchnieniem podniosła się z krzesła.

W progu odwróciła się i jeszcze raz spojrzała na niego. W sumie nie było już o czym rozmawiać. Dyżurny temat Marjory był koniecznością, a nie źródłem przyjemnej konwersacji.

– Zejdę na dół, wyjmę z barku scotcha i chlapnę sobie – oznajmiła. – Przynieść ci?

– Nie, dzięki.

Czy Agnes zauważyła róże, które rysował? Mierzyła go tym swoim nieprzeniknionym, bystrym spojrzeniem. Jeśli ktoś potrafił czytać w myślach, to z pewnością Agnes Tattle.

– No dobrze, profesorku. Zostawiam cię z listem.

Koperta, którą wyjęła z saszetki, była mała, koloru lawendy i ewidentnie zawierała list od kobiety. Zaadresowano ją brązowym atramentem, nadano w Nowym Orleanie, zaś w adresie zwrotnym wpisano inicjały R.T. Agnes wręczyła list Tomowi, patrząc mu prosto w oczy.

– To przyszło dzisiaj, poleconym. Na szczęście zdążyłam do drzwi przed Marjory.

Powiedziawszy to, ulotniła się błyskawicznie.

Tom nie czuł potrzeby, aby niecierpliwym ruchem rozerwać małą kopertę. Miał cały wieczór na zrekonstruowanie jednego z największych błędów, jakie popełnił w życiu.

Romans Toma Putnama dotyczył zaproszonej na uczelnię poetki Retesii Turnball – kolejnej eterycznej, uduchowionej kobiety podobnej do Marjory z czasów, kiedy się poznali, tak niepasującej do warzywnika, w którym pracowała. Retesia, która była całkiem niezłą poetką, często wspominała w wierszach o swoim nordyckim dziedzictwie. Tom zapamiętał głównie, że miała wyjątkowo jasną cerę.

Retesia przebywała na uczelni dokładnie miesiąc, z zaangażowaniem prowadząc seminarium poetyckie i ucząc gromadkę wyjątkowo egocentrycznych studentów, jak przekuwać swoje lęki w słowa. Była wówczas świeżo owdowiała i trwała w głębokiej żałobie. Z kolei Tom desperacko pragnął użyć życia i marzył o niezobowiązującym połączeniu z innym ludzkim bytem. Dlatego zapomniał o swoim zwykłym wycofaniu i sześć razy odbył stosunek z Retesią na kanapce w jej gabinecie. A potem wyjechała i odtąd nie miał od niej wiadomości – aż do teraz. Widocznie tylko on tęsknił – jednak nie tyle za Retesią, ile za wszystkim, czym pragnął, żeby była.

Nieraz zastanawiał się, dlaczego kiedyś miał pociąg do nieszczęśliwych kobiet. Teraz nieszczęścia go odstręczały. Po prostu miał ich za dużo.

Napisał do Retesii tylko jeden list – zbiór co ciekawszych ploteczek z uczelni. I nigdy go nie wysłał, ale też nie wyrzucił. Marjory znalazła ten list miesiąc później. Choć nic w tekście nie wskazywało, że Tom i Retesia byli kochankami, choroba jego żony, rozwijająca się przez lata w ukryciu, zaczęła się manifestować w przyspieszonym tempie.

Nie minęły kolejne dwa miesiące, a Marjory była już szalona jak Kapelusznik.

Od tego czasu Tom nie spał z żadną kobietą, ani nawet nie flirtował. Ukarał się za zdradę, prowadząc życie eunucha zamkniętego w klatce. Ale skoro już zrobił skok w bok, czemu nie wybrał szczęśliwej, wesołej kobiety? Dlaczego wybrał następną pokrzywdzoną przez los duszę, która jak Marjory wołała o ratunek?

Marjory. Jego żona. Jakąż smutną jest kobietą! I pewnie zawsze była smutna. Ale kiedy brał ją za żonę, był przekonany, że małżeństwo odmieni jej życie. Była tak urocza i tak zagubiona – córka empatycznej Agnes i jej męża pilota, który siedząc za sterami wojskowej maszyny, wzleciał w niebo w Del Rio w Teksasie i już nie wrócił z ćwiczebnego lotu. Rodzinie powiedziano, że zawiodły silniki. Po prostu – pach! – kula ognia i koniec.

Agnes musiała szaleńczo kochać swojego pilota, bo pozostała mu absolutnie wierna. Mąż opuścił ją, kiedy była w ciąży, ale zostało zasobne rodzinne konto, ładny dom w Charlottesville oraz duża, apodyktyczna rodzina z idiotycznymi poglądami na feminizm. Agnes odmówiła zapisania się do klubu ogrodniczego swojej teściowej i zamiast tego pojechała na Uniwersytet Wirginii, żeby studiować prawo. Tam szybko awansowała na wydawczynię wydziałowego „Przeglądu Prawnego” i zakończyła studia z trzecią lokatą. Jak opowiadała Agnes, jej teściowa była zbulwersowana.

Po studiach młoda mecenas Tattle szybko stała się idolką mężatek w średnim wieku, porzuconych przez mężów, zachwyconych możliwością dołożenia tym draniom i wydrenowania za karę ich kont. Marjory – dziecko słabe i chorowite – spędziła lata, w których kształtuje się osobowość, na wysłuchiwaniu niekończących się opowieści matki o paskudnych, niewiernych mężach, zachęcającej nieasertywne kobiety, żeby ośmieliły im się postawić. Tom poznał swoją żonę na Uniwersytecie Wirginii, kiedy była na pierwszym roku studiów magisterskich.

Marjory była przemiłą, patologicznie nieśmiałą absolwentką kobiecego college’u. Dobiegała trzydziestki, mieszkała z matką i nie miała pojęcia o samodzielnym życiu. Przedstawiono ich sobie na balu Stowarzyszenia Prawników. Tom nie bardzo pamiętał, skąd się tam znalazł, ale zapamiętał moment, w którym pierwszy raz zobaczył Marjory. Stała przed nim speszona, urocza jak pierwszy wiosenny żonkil, a kropla ponczu skapnęła na jej zapiętą pod szyję białą bluzkę, kiedy z głośników popłynęło Ratuj mnie Fontelli Bass.

W ciągu następnego ćwierćwiecza przekonał się boleśnie, że nie da się jej uratować. Jeden człowiek, nawet pełen zapału i dobrej woli, nie jest w stanie naprawić tego, co szwankuje w drugim człowieku. Mógł ją wspierać, ale mógł jej pomóc. Tom sięgnął po długopis i z roztargnieniem nagryzmolił kolejną różę. Przeszłość jest ciągle obecna, nie? Czeka, aż zostanie zauważona i dołączona do teraźniejszości. Musiał być straszliwie samotny, kiedy spotkał Marjory. Studia doktoranckie na Wirginii nie miały nic z luzackiej atmosfery męskiego klubu, którą cieszył się w Amherst. Dotąd spał z paroma kobietami, ale to były wyzwolone studentki sztuki z Holyoke, z którymi wszystko szło łatwo. Jego pietą achillesową na tym samotnym roku było marzenie, aby stać się kimś wyjątkowym, aby wyróżnić się z tłumu miłych Jasiów. Stopniowo jego młodzieńcze marzenie ze studiów o zbawieniu świata w pewnym sensie zredukowało się do marzenia o zbawieniu drugiej osoby.

Agnes próbowała przekazać mu przed ślubem, że jej córka nie jest materiałem na żonę. W pewnym momencie kazała mu usiąść, po czym w ten swój bezpośredni, dosadny sposób oznajmiła, że Marjory ma deficyty, z którymi nie potrafi sobie poradzić ani ona, ani lekarze. Wówczas Tom, bogaty w doświadczenie dwudziestu lat życia, uprzejmie, acz stanowczo powiedział teściowej, żeby się goniła ze swoimi mądrymi opiniami. Prawda była taka – teraz Tom widział to jasno, siedząc przy biurku na dusznym, ciemnawym poddaszu – że w tamtym czasie sam był zagubiony. Po prostu kolejny niszowy intelektualista usiłujący stworzyć teorię, jak żyć. W tym celu wykoncypował poręczną teorię, że dwa źdźbła związane razem tworzą miotłę, która skutecznie wymiata wszystko, czego chcemy się pozbyć.

Agnes oczywiście miała rację. Małżeństwo od początku było klęską. Marjory przerażała perspektywa uprawiania seksu, życia towarzyskiego oraz zostawania samej w domu i bycia zaniedbywaną przez męża. Tom zmarszczył czoło i paroma ruchami nabazgrał swoją ostatnią różę. Teraz łatwo mówić, że powinien się wtedy wycofać, póki był na to czas. W momencie, kiedy dla niego i dla wszystkich stało się jasne, że cokolwiek złego dzieje się z Marjory, nie wynika z jego winy. Ale Marjory była tak osamotniona i zrozpaczona – i tyle razy powtarzała, że bardzo się stara – że Tom został na uczelni jeszcze rok, a potem następny i kolejny, aż w końcu sam zaczął uważać, że część problemów żony jest jednak jego winą.

Tom przeniósł spojrzenie na małą, ciemną lukarnę, za którą widać było mroczne niebo. „Będzie jak będzie” – mawiali jego aktualni studenci. Nie ma sensu wyrzekać na Boga, że robi sobie ponure żarty z ludzi. Jak ujął to Van Morrison: „Nieważne dlaczego, dlaczego, dlaczego; po prostu tak jest”. „Praktycznie, gdyby nie Agnes – myślał Tom w chwilach, kiedy po paru późnowieczornych dawkach scotcha ujawniały się jego skrywane melodramatyczne skłonności – powiesiłbym się na tym strychu, choćby tylko po to, żeby wreszcie coś zmienić”. Prawda była taka, że zabagnił sobie życie i nic już nie mógł na to poradzić.

Mała lawendowa koperta parzyła mu dłoń. Dziwne. Przecież to tylko list. Trzeba przeczytać, żeby mieć go z głowy.

Drogi Tomie!

Będzie to zapewne dla ciebie wielką niespodzianką, ale mam nadzieję, że miłą. Otóż jesteś ojcem dziesięcioletniego chłopca o imieniu Henry. W jego dziesiąte urodziny, trzy tygodnie temu, powiedziałam Henry’emu o tobie. Od dawna chciał wiedzieć, kim jest jego ojciec, ale trzymałam tę informację w tajemnicy, aby wykorzystać ją jako rodzaj inicjacji, gdy będzie miał dziesięć lat.

Moje życie w ciągu ostatnich paru lat całkowicie się zmieniło. Obecnie jest dużo bardziej satysfakcjonujące i ekscytujące niż kiedyś. Zmiana rozpoczęła się w momencie, kiedy uświadomiłam sobie, że poezja jest dla przegranych. Zamiast wierszy zaczęłam pisać romanse i odniosłam ogromny sukces. Piszę pod pseudonimem (który jest również moim obecnym nazwiskiem). Nie ma potrzeby, żebyś je znał.

Wracając do rzeczy – mój agent i wydawca załatwili mi trzymiesięczną „trasę” spotkań autorskich na całym globie i Henry postanowił, że zamiast jechać ze mną, na ten czas zamieszka u ciebie.

Uznaliśmy, że najlepiej będzie zadziałać z zaskoczenia, toteż wiedz, że zaraz odwożę twoje dziecko na pociąg w Nowym Orleanie. Planowy przyjazd do Charlottesville o 7.09 w poniedziałek, 5 września.

Nie próbuj mnie odnaleźć. Mam teraz inne, nowe życie. Skontaktuję się z tobą, kiedy wrócę z trasy, albo niedługo po tym.

Pozdrów ode mnie Marjory.

Całuję, Retesia

Tom zmiął list w dłoni i popatrzył na zaciśniętą pięść. Głównie zapamiętał z niego drugie zdanie, które mówiło, że jest ojcem chłopca o imieniu Henry. Z ogromnym wysiłkiem zdołał oderwać od niego myśli na tyle, by skomentować ów fakt. Jak zwykle z pomocą przyszedł mu Szekspir: „Naśladowanie to życia niezgorsze. Natura musi konieczności ulec”.

Czy Retesia mogła to zaaranżować? Czy miał powód, aby wątpić w jej rewelacje?

W sumie nie. Jak na poetkę, Retesii osobliwie brakowało wyobraźni. Jeśli napisała, że Tom ma syna, to na pewno tak jest.

„Mądry ojciec, co zna własne dzieci”.

Dziecko! Jego dziecko.

W głębi duszy Toma coś zaczęło się domagać ujścia, uwagi jego zamąconej świadomości – i to coś, o dziwo, było ekscytacją.

Jeszcze raz skupił się na liście. Brązowy atrament i lawendowa papeteria kompletnie nie pasowały do Retesii. O ile pamiętał, miała prawdziwą słabość do Emily Post i jej nauk na temat etykiety. Jednak bez względu na to, czy atrament i papier pasowały do niej czy nie, z pewnością napisała ten list. Bowiem tylko Retesia, Marjory i Russell (któremu Tom pod wpływem nagłego impulsu zwierzył się niedługo po tym, jak Marjory znalazła list) wiedzieli, że doszło do zbliżenia, z którego mogą wyniknąć dzieci.

Znów ktoś szedł na górę. Tom jednym ruchem wcisnął list w szparę fotela, na którym siedział, i czekał. To nie Agnes, gdyż kroki były zbyt niepewne. Powinny należeć do Marjory, ale nawet nie pamiętał, kiedy ostatni raz była u niego na poddaszu. Zawsze mówiła o „gabinecie”, jakby chciała podkreślić cudzysłów i zasugerować zupełnie inną funkcję tego pomieszczenia, o której się wie, ale się o niej nie wspomina. Czemu, och, czemu, pomyślał Tom, walcząc z poczuciem klęski, Marjory jest tak permanentnie niezrównoważona? Czy nie mogłaby mieć okresów poprawy? Kto wie, jak zareaguje, kiedy pojawi się Henry?

W nagłym odruchu sięgnął po notes z nagryzmolonymi różami, zamknął go i odłożył na bok. Leniwe marzenia na jawie należały do innej epoki.

– Tom?

„Aniołowie Pana Zastępów, miejcie mię w swojej opiece!”.

Tom zerwał się momentalnie.

– Proszę, wejdź! – zawołał nazbyt ochoczo. – Co za miła niespodzianka!

Marjory miała upośledzoną zdolność interpretowania cudzych reakcji i łagodny impet powitania dosyć ją przeraził. Jedna jej ręka zaczęła nerwowo skubać drugą.

– Nie chcę ci przeszkadzać – powiedziała nieśmiało.

– Ależ skąd, wcale nie przeszkadzasz – zapewnił, powściągnąwszy udawaną wylewność.

Zaczął powoli i spokojnie podchodzić do żony, jakby zbliżał się do rannego ptaka trzepoczącego w trawie. Zatrzymał się przed nią i delikatnym gestem dotknął skubiącej dłoni.

– Usiądź, proszę.

Podprowadził ją do krzesła. Marjory szła ze wzrokiem wbitym w podłogę, jakby śledziła swoje kroki. Przysiadła na brzeżku krzesła. Mimo półmroku Tom dostrzegł staranny makijaż, który musiała sobie zrobić z okazji tej wizyty. Kiedy puścił jej rękę, ta od razu zaczęła pląsać wśród fałd spódnicy.

Tom usiadł na swoim fotelu z kółkami, okrążył nim biurko i zatrzymał się przed żoną. Nie było sensu zaczynać pogaduszek. Marjory nie przyszłaby tutaj bez ważnego powodu. Zbyt wiele ją to kosztowało.

– Dobrze – powiedział najłagodniejszym głosem, na jaki go było stać. – Czy potrzebujesz czegoś, kochanie?

Wzrok Marjory zabłądził w górę, zanim spojrzała mu w oczy. Szybko wyrzucała z siebie słowa.

– Chciałam tylko powiedzieć, że bardzo lubię Rose Callahan i myślę, że może być naszą dobrą przyjaciółką. Wydaje mi się, że ona też potrzebuje przyjaciół. – Wyrecytowała tekst, jakby napisała go wcześniej i przećwiczyła swoją kwestię, piekąc makaroniki.

– Słucham? – Tom był w szoku. Dla Marjory inne kobiety były zagrożeniem, a nie potencjalnymi, ulubionymi przyjaciółkami.

Marjory ponownie odtworzyła swoją kwestię:

– Chciałam powiedzieć, że bardzo lubię Rose Callahan. I myślę, że może być naszą dobrą przyjaciółką. Wydaje mi się, że ona też potrzebuje przyjaciół. – Powiedziała to i – o, cudzie! – naprawdę się uśmiechnęła. – Cieszę się, że przyjdzie na kolację. Pomyślałam, że zrobię spaghetti.

To wyznanie było największą i najmilszą sensacją, jaką zaskoczyła go żona w ciągu ostatnich długich dziesięciu lat. Tom był pewien, że usiłowała przekazać mu coś niesłychanie istotnego; znacznie ważniejszego niż przygotowanie spaghetti. Ale co mogło się kryć za słowami, że Rose Callahan także potrzebuje przyjaciół? Uznał tę teorię za niedorzeczną. Rose z pewnością świetnie sobie radzi w tych sprawach. Widać było, jak ludzie na kampusie lgną do niej.

Marjory wciąż na niego patrzyła, osobliwie skupionym wzrokiem.

„Co znowu?” – pomyślał.

– Tak, kochanie?

– Cieszę się, że ją lubisz – powiedziała. – I chcę, abyś wiedział, że absolutnie rozumiem... – Nie dała rady. Jej spojrzenie opadło i dalej mówiła już do trzeciego guzika jego koszuli. – Tamtą sprawę – dokończyła niemal bełkotliwie.

Tom nie miał pojęcia, o co jej może chodzić. Czyżby w końcu wybaczyła mu romans z Retesią?

– Nie bardzo rozumiem, co masz na myśli – powiedział.

Dłonie Marjory skryły się w fałdach spódnicy, a jej oczy usiłowały je odszukać.

– Nic takiego. Najważniejsze, co chciałam powiedzieć, to zaproszenie i spaghetti.

Tom pojął, że dzisiejszego dnia pomiędzy jego żoną a Rose musiało zajść coś naprawdę znaczącego. Prawdopodobnie zdarzyło się to w momencie, kiedy Marjory zatrzymała się w drodze do wyjścia i uparcie chciała zawrócić. Był wtedy dość zirytowany, gdyż pragnął koniecznie opuścić księgarnię, zanim Marjory znów stanie się sobą. Chciał, aby Rose Callahan myślała – choć przez chwilę – że są normalną parą prowadzącą zwykłe życie.

– Spaghetti jest świetnym pomysłem – powiedział, usiłując skierować rozmowę na mniej problematyczne kwestie.

Marjory wstała. Albo powiedziała już wszystko, co zamierzała, albo nie starczyło jej odwagi, żeby powiedzieć coś więcej.

– Pójdę już sobie. – Znów wróciła do szeptu. – Wiem, że masz dużo roboty.

Pomknęła do drzwi i za moment już jej nie było. Tom nasłuchiwał, jak bezszelestnie schodzi po schodach i zamyka drzwi na dole. W domu znów zapadła cisza, jakby nikt w nim nie mieszkał. Ponad tą ciszą usłyszał odległą arię napływającą ku niemu z uchylonego okienka w dachu. Jeśli nie masz miłości, zawsze jest muzyka. Dźwięki dobiegały z sąsiedniego domu, w którym mieszkała miła, bezdzietna para. Oboje pracowali na Wydziale Muzyki i przechodzili katorgę leczenia bezpłodności.

Tom przez długą chwilę siedział nieruchomo, wpatrując się w drzwi. Nadal nie potrafił się oswoić z myślą, że jest ojcem dziesięcioletniego syna. Bezskutecznie próbował też dociec, czy jego żona jakimś cudem się o tym dowiedziała. Jednak jego umysł był nieprzenikniony jak zamknięte drzwi. Dobrze znał ten stan i nawet go lubił. Pojawiał się w chwilach, kiedy potrzebował się zdystansować od zamętu i wiedział, że i tak nic nie wymyśli. Był to znak, że powinien choć na moment spasować i nie starać się rozwiązać problemu. Zresztą, czy miał inne wyjście? Bez względu na konsekwencje, które mogły spotkać jego, czy zwłaszcza Marjory, nie był w stanie powiedzieć dziesięcioletniemu chłopakowi, że jako ojciec nie chce mieć z nim nic wspólnego. List Retesii bynajmniej nie brzmiał subtelnie ani poetycko, a Henry w sposób nieunikniony zmierzał ku swemu tacie. Jutro on, Tom Putnam, wstanie, pójdzie na zajęcia jak gdyby nigdy nic, a potem wróci do domu i zrzuci swoje brzemię na silne barki Agnes.

Nie było również sensu roztrząsać wizyty Marjory. Żona od początku stanowiła dla niego źródło nieustającego zdumienia. Jednak stwierdzenie Marjory o Rose, która potrzebuje przyjaciół, nie dawało mu spokoju. Przypomniał sobie, jak kiedyś wygłosiła podobnie intrygującą opinię o Russie. Pewnego wieczoru Marjory uniosła głowę znad albumu i ni z tego, ni z owego stwierdziła: „Russell ma sekrety. Dlatego jest taki, jaki jest”. Po czym spokojnie powróciła do wycinania artykułu z „Glamour”. Od czasu do czasu wypowiadała się w tym samym niezwykłym stylu o innych osobach – choć dotąd tylko sąd o Russie okazał się nad wyraz trafny. Zupełnie jakby skrywane aspekty ludzkie wydzielały woń, którą tylko ona potrafiła wywęszyć.

Odległa aria zmieniła się w odległy duet, o wiele bardziej radosny. Może odnalazła się stracona miłość? Tom przestał się gapić na drzwi i przerzucił spojrzenie na kwadratowe, ciemne okienko. Kropla potu skapnęła mu z brody i padła na notes. To go wytrąciło ze stanu zawieszenia. Otworzył notes i popatrzył na swoje róże. Były to staroświeckie, pojedyncze kwiaty, jakie można podziwiać w ogrodach Monticello, posiadłości Thomasa Jeffersona, chluby Charlottesburga. Kojarzyły się z jabłkami, wonnym powietrzem i romansami.

Rose. Róża. Rose Callahan. Russ miał rację, nie jest ładna. Jakby zeszła z obrazu Modiglianiego: twarz – zbyt pociągła, nos – zbyt wygięty, włosy – zbyt szalone. A jednak w tej nie za ładnej twarzy nie było nic niemiłego, złośliwego czy małostkowego. Były w niej żywość i intensywność, które przeniknęły go do głębi, budząc skrywane nadzieje, które tkwiły tam od lat. Wystarczyło jedno spotkanie, żeby ta dziwna Rose Callahan napromieniowała mu serce.

Jej uśmiechnięta twarz przepłynęła przez strony notesu, spoglądając spod chmury włosów nie na niego, lecz na Marjory. Od lat nikt nie raczył być naprawdę miły dla Marjory. Nie opłacało się. Brała bardzo serio wszystko, co do niej mówiono, i reagowała w kłopotliwy sposób. Tymczasem na uprzejmość Rose zareagowała prawidłowo sformułowanym zaproszeniem. Czy nowa normalność Marjory powróci przy proszonej kolacji? Prawdopodobnie nie. Ale powinien dać jej szansę. Jakaś cząstka Toma pozostała wybitnie opiekuńcza wobec żony, pomimo całego poczucia beznadziei. Poza tym miał dziwną pewność, że bez względu na możliwe wyskoki Marjory Rose Callahan będzie dla niej tak samo miła jak tam, w księgarni.

Tom sięgnął po pióro i starannie narysował kolejny kwiat. „A jam uważał, gdzie padł grot Kupida. Padł na kwiat drobny...”.

Przekład: Małgorzata Fabianowska

Redakcja: Katarzyna Włodarczyk-Gil

Korekta: Hanna Jagodzińska, Anna Sidorek

Projekt okładki: Izabella Marcinowska

Zdjęcie wykorzystane na pierwszej stronie okładki: © Corbis

Skład i łamanie: Tekst – Małgorzata Krzywicka

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-372 Warszawa, ul. Foksal 17

tel./faks (22) 646 05 10, 828 98 08

biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

ISBN 978-83-280-3200-2

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Michał Latusek / Virtualo Sp. z o.o.