MARCIN

WROŃSKI

HAITI

Copyright © by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXIV

Wydanie I

Warszawa

Spis treści

- Prolog

- Część pierwsza

1. I

2. II

3. III

4. IV

5. V

6. VI

- Część druga

1. I

2. II

3. III

4. IV

5. V

- Część trzecia

1. I

2. II

3. III

4. IV

5. V

- Epilog

- Od autora

- Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Medalion z wizerunkiem napoleońskiego generała wykonywał powolne wahadłowe ruchy, zupełnie jakby w ciszy odmierzał czas i przypominał o ostatniej godzinie. Grubokoścista dłoń, trzymająca klejnot zawieszony na ordynarnym rzemyku, ledwie wynurzała się z ciemności. Rzemień zalatywał końskim potem.

Mężczyzna zrobił kilka kroków w tył, po czym odwrócił się gwałtownie i pobiegł w głąb pogrążonego w mroku ciasnego korytarza, w przerażeniu macając rękami ściany, zrzucając zawieszone na hakach palta i kapelusze. Zerknął przez ramię: medalion z portretem siwiejącego oficera o potężnych bokobrodach dyndał na rzemyku kilka kroków za nim.

Sapiąc z wysiłku, mężczyzna przyspieszył. Biegł ile sił, niepewny, czy buty stukające na drewnianej podłodze są jego butami, czy człowieka, który go ścigał.

Wpadł na niewidoczny w ciemności wieszak. Wojskowy szynel zawinął się wokół uciekającego i chwilę trwało, zanim dał się strącić. Mężczyzna pchnął drzwi, zbiegł po schodach, cudem nie łamiąc sobie nóg, wreszcie wypadł na ciasne podwórko czynszowej kamienicy. Wstrzymał oddech, mając nadzieję, że dosłyszy, czy prześladowca zbiega za nim. Ale krew dudniąca w skroniach zagłuszała wszystko.

Naraz zabulgotało mu w jelitach. Omiótł spojrzeniem wejścia do oficyn, drzwi pokracznych komórek obok trzepaka, zatrzymał wzrok na ubikacji. Prześladowca z miniaturą napoleońskiego oficera zniknął. Bulgot w brzuchu powtórzył się, tym razem głośniejszy.

Mężczyzna ledwie zdążył zatrzasnąć za sobą drzwi szaletu i opuścić spodnie, gdy zadygotał. Mdłe światło żarówki padało na gwóźdź, na który powinny być nabite kawałki gazet. Jednakże zamiast strzępów „Expressu” i „Głosu” do gwoździa ktoś przywiązał rzemień, a na nim wykonywał monotonne ruchy wahadła znajomy medalion…

Spocony mężczyzna usiadł na łóżku, odrzucając mokrą kołdrę. Przerzedzone włosy lepiły mu się do czoła, w kiszkach burczał bigos, niepotrzebnie zjedzony na noc w knajpie Antosika, bo do Grudnia od kilku tygodni obawiał się chodzić…

– Co może znaczyć, kiedy śni się sracz? – zapytał sam siebie, by usłyszeć jakikolwiek ludzki głos i odepchnąć lęk.

Co znaczy, gdy śni się medalion z wizerunkiem napoleońskiego generała, nie zapytał. To akurat dobrze wiedział…

CZĘŚĆ PIERWSZA
Jak można kopać żywe stworzenie?!

I

3 maja 1951 roku

W piękny majowy poranek niechlujny mężczyzna, w którym nikt nie poznałby byłego komisarza policji, po pas w trawie przedzierał się przez zapuszczony hipodrom lubelski. Gniada klacz szła za nim jak pies, gnąc smukłą szyję, by sięgnąć mu pyskiem do kieszeni wytartej marynarki.

Wyjęła „Sztandar Ludu” sprzed paru dni, w którym już na pierwszej stronie Polska Agencja Prasowa informowała z Moskwy, że w związku z nowymi sukcesami, osiągniętymi w 1950 roku w dziedzinie rozwoju przemysłu i rolnictwa, dzięki podwyższeniu wydajności pracy i zmniejszeniu kosztów własnych produkcji, rząd radziecki i Komitet Centralny WKP(b) przeprowadziły nową, czwartą z kolei obniżkę państwowych detalicznych cen towarów powszechnego użytku. W kraju zwycięskiego socjalizmu wódka potaniała o dziesięć procent, a zwykła machorka nawet o piętnaście, podobnie jak chleb żytni. W Lublinie jednak efektów bolszewickiej troski o lud pracujący miast i wsi nikt nie odczuł, zwłaszcza upodlony posadą stróża przedwojenny kierownik Wydziału Śledczego.

Klacz też nie chciała żreć gazety. Upuściła ją na trawę, stępem dogoniła swego opiekuna, po czym przystąpiła do dalszej rewizji.

– Poszła się paść! – burknął dawny glina, ale podniesiona dłoń nie uderzyła konia, tylko pogładziła go po grzywie. – No czego znowu, Haiti?

Zarżała. W prawej kieszeni, tej bardziej wypchanej, Zyga Maciejewski miał też papierosy i ćwiartkę monopolowej. Koń, ledwie poczuł wargami chłodny posmak szkła, zgrabnie podrzucił łbem i z wprawą doliniarza sięgnął do lewej kieszeni mężczyzny.

– Takaś cwana?

Odpowiedziało mu chrupanie marchwi, która przed paroma godzinami rosła jeszcze w ogródku Kusiowej, jednej ze znienawidzonych sąsiadek byłego komisarza. Klacz musnęła wargami jego ucho.

– Byś się ogoliła, czy jak! – Mężczyzna potarł szczecinę zarostu na policzku i przyspieszył kroku.

Ruszyła za nim wyciągniętym stępem, by znów sięgnąć pyskiem pod jego ramię.

Przedwojenny oficer odwrócił się i wyciągnął kieszeń na wierzch.

– Pusty jestem – powiedział. – Poszła się paść!

Haiti z najwyższym obrzydzeniem skubnęła trawy raz i drugi, kiedy jednak mężczyzna włożył sobie do ust papierosa i począł gmerać palcami w pudełku pełnym spalonych zapałek, zrozumiała, że nic więcej nie ugra. Zanurzyła łeb w chaszczach, które niemal do ostatnich dni niemieckiej okupacji regularnie koszono.

Były komisarz zszedł ze środka toru wyścigowego na mocniej ubitą końskimi kopytami bieżnię. Tam zielsko już nie rosło tak bujnie. Wszedł po kilku stopniach na wysokość trzeciej ławki dawnej trybuny i usiadł na desce, na tyle krótkiej, że nikomu z jego sąsiadów nie opłaciło się jej ukraść. Znalazł niespaloną zapałkę i po kilkukrotnym, coraz bardziej nerwowym potarciu jej o draskę zaciągnął się wreszcie papierosem. Prawa dłoń sięgnęła po butelkę, lewa wyjęła korek. Klacz zajęła się sobą, najwyraźniej znudzona.

Mężczyzna pociągnął głębszy łyk wódki, po czym wystawił twarz do słońca. Zamierzał również sycić się nudą i alkoholem. Przynajmniej tak długo, dopóki ktoś mu w tym nie przeszkodzi.

Że kogoś przyniesie, nie miał wątpliwości, dlatego nawet nie poruszył się, słysząc skrzypienie desek na zniszczonych trybunach. Podniósł głowę, dopiero gdy czyjaś postać przesłoniła mu słońce.

– To znowu pan, panie Jędrzejczak. – Pokiwał głową. – Mówiłem panu, że nic z tego nie będzie. Jestem wrak, kurwa zużyta, proszę pana. Poprzestaję na małym jak cholerny grecki filozof.

– Nie znam się na filozofii, panie Maciejewski. – Starszy od niego o jakieś dziesięć lat facet z wąsami podkręconymi á la Witos podścielił sobie pod zadek gazetę i ciężko usiadł na sąsiedniej belce. – I kurwica mnie jasna bierze, jak pan mówi takie rzeczy, panie Zygmuncie. Ale szanuję pana, dlatego jeszcze raz przyszłem pana przekonać. – Jędrzejczak zdjął dorożkarską czapkę, nasadził ją sobie na kolano i otarł spocone czoło kraciastą chustką.

– A nie powinien mnie pan szanować. – Zyga pokręcił głową. – Jestem nikim, nie zauważył pan?

– I po co pan takie szutki opowiada? – Dorożkarz spojrzał na niego z niesmakiem. – Żeby podbić cenę?

– Wiem, pan chce tego konia. – Maciejewski wzruszył ramionami. – Ludzka rzecz pożądliwość! Ale to nie jest mój koń, ja go tylko pilnuję. Jak nie upilnuję, znów dobierze mi się do dupy ubownia albo inna komisja.

Jędrzejczak starannie rozłożył sobie na kolanach chustkę i wyjął z kieszeni tytoń i bibułki. Powolnymi ruchami, jakby spełniał jakiś rytuał, zabierał się do zapalenia skręta.

– A ja myślę… że panu nie o żadną ubownię… i nie o żadną komisję chodzi… – Dorożkarz cedził słowa, z namaszczeniem śliniąc bibułkę. Wreszcie zwinął papierosa i zapalił. – Panu klaczy żal!

– Co też panu przyszło do głowy! – żachnął się Zyga. – W ogóle nie lubię zwierząt! Chyba że na talerzu. Salami na przykład z takiej zrobić! Zjadłbym, czemu nie?!

– Przecież to się panu opłaci… – Jędrzejczak nie uwierzył. – A kto się dowie? Jednego razu we Wilnie tak jak dziś, w święto 3 Maja, jak na paradzie zagrała trąbka, to w dorożki jakby piorun strzelił. – Wąsal zaciągnął się z rozrzewnieniem. – Prawie wszystkie dryndziarskie kobyły, przysięgam panu, ruszyły z miejsca, żeby dołączyć do szyku, do swojego pułku. Tak było! Koniki uspokoiły się, dopiero jak sygnalista zagrał „stój”.

– Co pan mi za dyrdymały opowiada! – Maciejewski przestał grzebać w zapałkach i gestem poprosił o ogień. Jędrzejczak podał mu żar ze swojego papierosa. – Jaki 3 Maja? Widział pan dziś jakieś święto?! I jakie Wilno? To w Związku Radzieckim! Poza tym ten koń nie służył w wojsku, o ile mi wiadomo, i przynajmniej przy mnie nigdy nie ćwiczył reakcyjnej musztry. I nie opowiadaj pan tego głośno, bo jeszcze jakaś menda podsłucha.

– Byle komu bym tego nie opowiadał. Przecież pan wiesz, że przed wojną dorożkarze kupowali na licytacji stare kawaleryjskie konie. I tak jak w wojsku, krzywdy one u nas nie miały. Ona też u mnie źle mieć nie będzie. A to przecież nie będzie pańska wina, jeżeli koń się nagle spłoszy i ucieknie. Pan zacznie szukać, potem zawiadomi milicję, pan będzie czysty. I bogatszy…

– Ja, panie Jędrzejczak, żyję. – Przedwojenny glina wbił wzrok w jego oczy i nie popuścił, dopóki dorożkarz pierwszy nie odwrócił nerwowo głowy. – Po wolności chodzę. To więcej warte, panie Jędrzejczak.

– Pierdoli pan! – Zdenerwowany dorożkarz pstryknął niedopałkiem w stronę pasącej się w oddali klaczy. – Pan szczerze powie: jaja panu ubowcy urwali czy myśli pan więcej ode mnie wyciągnąć?

– No co też pan, panie Jędrzejczak! – zmartwił się Maciejewski. – Nie, ja już od dawna nie jestem chciwy. A o moich jajach, z całym szacunkiem, nie będziemy rozmawiać.

– Szlag z panem! – Jędrzejczak rozsierdził się całkiem i poszedł.

Zyga sięgnął po pozostawioną przez niego gazetę. Dzień radości i wesela na placach i ulicach Lublina, pisał o pierwszomajowym święcie „Sztandar Ludu”. W Saskim Ogrodzie przelewa się alejami żywy strumień ludzki. Zdaje się, że wszyscy naznaczyli sobie tutaj spotkanie. Przez wędrujące tłumy publiczności matki przepychają z trudem wózki z niemowlętami albo prowadzą za ręce kilkuletnie dzieci, dźwigające z dumą kolorowe piłki. Komunistyczna gadzinówka nie napisała jednak, że wśród tego tłumu matek tłumił się były mąż Róży Świdroniowej, wcześniej Maciejewskiej, by chociaż z daleka zobaczyć swojego syna. Nie zobaczył.

II

Niedziela, 3 lipca 1938 roku

BERLIN – Niesłychane oburzenie w kołach Polaków przebywających na wystawie rzemiosła w Berlinie wywołała publikacja dwutygodnika Związku Wschodu „Ostland”, który zamieścił artykuł p. t.: „Rzemiosło niemieckie w Polsce”. Artykuł ten stwierdza, że Polska wystawiła w swym pawilonie przedmioty wykonane przeważnie przez rzemieślników niemieckich, gdyż rzemieślnicy polscy nie stworzyli w tej dziedzinie nic, co można by było pokazać na szerszym terenie. Czy rząd polski zareaguje na bezprzykładną prowokację niemiecką?

RZYM – Włochy uznają postulaty kolonialne Polski! Głównym argumentem Polski jest przeludnienie kraju oraz konieczność sprowadzania surowców z zagranicy. Ludność obecnego terytorium Polski wzrosła z 25 do z górą 34 milionów. Nie mniej ważnym względem są warunki rolne oraz struktura społeczeństwa polskiego, którego 70 procent stanowią rolnicy.

TEL-AWIW – W konsulacie polskim opuszczono flagę do połowy masztu na znak żałoby z powodu zgonu Salomona Ben-Josefa. Ben-Josef był jak wiadomo obywatelem polskim, nazywał się Tabacznik i pochodził z Łucka. Ów „polski” obywatel brał udział w napadzie na autobus arabski, wiozący Bogu ducha winną publiczność cywilną, ostrzeliwał go, a władze angielskie znalazły przy nim materiały wybuchowe. Powieszony został na mocy wyroku sądowego.

LUBLIN – W niedzielę, dnia 10-go lipca 1938 r., otwarcie Sezonu Wyścigów Konnych w Lublinie. Na torze Lubelsko-Wołyńskiego Towarzystwa Zachęty do Hodowli Koni w Lublinie za Cukrownią. Następne dnie wyścigowe: 13, 16, 17, 20, 23, 24, 30, 31 lipca, 3, 6, 7, 10, 13, 14, 15 sierpnia 1938 r. TOTALIZATOR. Dojazd autobusami. Początek każdego dnia o godzinie 15 min. 30, od 3 sierpnia o godz. 15-ej.

Konie wyszły na kolejną prostą i trybuny wstały. Wśród zielonych mundurów z kolorowymi baretkami orderów i towarzyszących oficerom pań w letnich sukienkach czarne garnitury wyższych urzędników wojewódzkich wyglądały nader prowincjonalnie i niestosownie, zupełnie jakby mała grupka żałobników postanowiła zepsuć kawaleryjską zabawę. Chociaż przed godziną nad Lublinem przeszła ulewa, tor był już prawie suchy. Lornetki błyskały w słońcu.

Przodownik Służby Śledczej Witold Fałniewicz opuścił głowę, udając, że całą jego uwagę pochłania program gonitw, wieńczących II Krajową Wystawę Koni Remontowych. W rzeczywistości nie hazardował się końmi, chociaż lubił je, odkąd osiemnaście lat młodszy i mniej więcej tyleż kilogramów chudszy bił bolszewika w 8. Pułku Ułanów Księcia Poniatowskiego, który pod Komarowem urządził prawdziwą łaźnię konarmii Budionnego i zdobył auto samego komandarma.

HAITI kl. gn. 3 l.

Büvesz xx – Tama x po Götterknabe xx

wł. ks. Światopełk-Czetwertyński

tr. por. Gromnicki

dż. K. Malakowicz 57

Fałniewicz zatrzymał wzrok akurat na tym punkcie programu machinalnie, a nawet bez sensu, ponieważ Haiti miała biec dopiero w ostatniej gonitwie. Nie był wszakże jedynym obserwatorem piątej gonitwy, który tylko pozornie interesował się wierzchowcami.

Niski starszy mężczyzna w staromodnym letnim garniturze, z muszką i w słomkowym kapeluszu, powolnymi ruchami chłodził twarz, wachlując się „Głosem Lubelskim”, jeszcze nie tak dawno opozycyjnym prawicowym dziennikiem, który w mgnieniu oka niemal przestał być cenzurowany. Wystarczyło pochować Piłsudskiego, by wyszło na to, że większość jego dawnych podwładnych potrafiła łączyć cześć do Komendanta z czytaniem Dmowskiego do poduszki. Zwolennicy kulturalnej autonomii mniejszości narodowych poszli w odstawkę jako nieuleczalni fantaści, za to rozpoczęło się burzenie ukraińskich cerkwi, pacyfikowanie nieposłusznych wsi i mocarstwowa ekscytacja pozyskaniem kolonii, gdzie w pierwszej kolejności można by przeflancować Żydów.

Silny Fundusz Obrony Narodowej to potęga Polski! Hiszpańskie wojska narodowe ścigają cofającego się w popłochu przeciwnika. Fałniewicz na tyle zbliżył się do starszego jegomościa, że mógł już przeczytać co większe nagłówki. Nie gazeta go jednak interesowała, ale człowiek trzymający ją w ręku. Był jedynym cywilem, który wmieszał się w ułańsko-oficjelską publiczność, tuż przy barierce obserwującą zmagania dżokejów. Stamtąd miał wyborny widok tak na tor, jak i na całą trybunę.

Wywiadowca przysłonił twarz programem i ruszył w stronę obserwowanego mężczyzny, nie dbając o posykiwania tych, którym deptał po lakierkach. W żadnym wypadku nie zamierzał faceta zdejmować od razu, ale chciał być blisko, kiedy stary zacznie przejmować fanty od drobnych doliniarzy, którzy zawczasu wmieszali się w tłum. Umundurowani żandarmi, widoczni w przejściach, być może potrafiliby zareagować, gdyby niemiecki szpieg rzucił bombę między widzów, jednak sprytnych lubelskich kieszonkowców nawet nie dostrzegali. Natomiast Fałniewicz bezbłędnie wyławiał wzrokiem a to młodego człowieka w studenckiej czapce, który niby przypadkiem zakrywał marynarką torebkę stojącej obok pani, a to szpakowatego gościa w okularach, zapewne z powodu krótkowzroczności tak przechylonego ku torowi, że prawie przytulającego się do młodego porucznika.

Konie szły sportowo, z rozsądkiem, nie na zarżnięcie faworyta i zwycięstwo fuksa. Na zakręcie jeźdźcy zwolnili, lornetki kibiców skierowały się w końskie zady, a tajniak zrobił jeszcze kilka kroków ku swojemu celowi. Prawie czuł już zapach jego wody kolońskiej.

Jednakże nim ostatni wierzchowiec wszedł w łuk, pod trybuną pojawił się blady jak ściana stajenny. Nie odnalazłszy wzrokiem munduru policjanta, podbiegł do kaprala żandarmerii, jednego z tych, którzy nieudolnie zabezpieczali trybunę z oficjelami.

– Tam… trup…

Tajniak nadstawił ucha.

Tymczasem starszy jegomość zdjął słomkowy kapelusz, powachlował się nim, by zaraz pospiesznie ruszyć do wyjścia. Fałniewicz przepchnął się w stronę żandarma i tłumaczącego mu coś gorączkowo stajennego. Od żołnierza czuć było kiełbasą, od drugiego mężczyzny końmi.

– O co chodzi? – zapytał półgłosem wywiadowca, dyskretnie wyjmując z kieszeni znaczek służbowy. – Jaki trup?

– Nieżywy… – powiedział stajenny.

*

Ubłocona futbolówka wykonała łuk ponad środkiem boiska i upadła w kałużę. Komisarz Zygmunt Maciejewski wychylił się przez barierkę, ale nie mógł dojrzeć, czy piłkę zdołał przejąć Christ, nowy nabytek Unii, czy jednak Kotkowski z warszawskiej Legii. Zdjął kraciastą marynarkę i rozluźnił krótki sportowy krawat. Chociaż przed meczem przeszła ulewa, mżyło także w pierwszej połowie, to teraz zrobiło się słonecznie i parno.

Niepokoiły go dwie rzeczy: brak prawoskrzydłowego Kubicy w drużynie lublinian, który jak na złość rozchorował się tuż przed eliminacjami do ligi, i kartka z uzdrowiska, dokąd Zyga za własne oszczędności posłał na urlop Różę. Chciał dobrze…

Zresztą nie był to jedyny jego dobry uczynek w 1938 roku. Pierwszy miał formę listu poleconego przesłanego do Warszawy, do Komendy Głównej. Drugim było podarcie odpowiedzi, w której kancelaria generalnego inspektora uprzejmie zawiadamiała zgodnie z art. 64 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 6 marca 1928 r. o Policji Państwowej, iż w odpowiedzi na prośbę Pana o zezwolenie na zawarcie związku małżeńskiego, jakkolwiek nie ma przeszkód w kwestii wysokości wspólnych dochodów, p. Róża Marczyńska, jako karana sądownie była morfinistka, nie spełnia wymogów w kwestii nieposzlakowanej opinii narzeczonej. Trzeci dobry uczynek Maciejewskiego polegał na kłamstwie, podpartym jednak artykułem z policyjnego tygodnika „Na Posterunku”.

– Nie zgodzili się – powiedział Zyga. – Mają w lubelskim za duży procent żonatych. Może w przyszłym roku… A może zamiast ślubu pojechałabyś do jakiegoś uzdrowiska?

– Sama?

– Ja mam przecież służbę. Zresztą jak sama, to taniej wyjdzie.

Widokówka od Róży przedstawiała obudowane uroczą altaną źródło naftusi, najobrzydliwszej wody mineralnej odrodzonej Rzeczpospolitej, która zamiast leczyć, jedynie wzmacniała kaca. Również obszerne post scriptum, napisane równym, drobnym pismem zaraz pod pozdrowieniami z Truskawca, nie podobało się komisarzowi ani trochę. Przypadkiem spotkałam tu miłą panią Alinę Zawistowską z Lublina, która z małżonkiem chętnie wynajęłaby Twój dom dla kuzyna. Cieszę się, że remont idzie dobrze! Ostatni wykrzyknik mówił wiele o radości Róży, zadowolonej, że wreszcie przeprowadzi swój plan wyrwania Zygi z jego nigdy niesprzątanej nory na Rurach Jezuickich. Maciejewski jednak remontu nawet nie zaczął, bo czwarty dobry uczynek rozerwałby na strzępy jego konstrukcję psychiczną.

Miał też ważniejsze, męskie sprawy na głowie, na przykład Unię walczącą o awans w grupie I. Dlatego celne podanie Eglera do Szponara podziałało na niego lepiej niż setka monopolki po ciężkim dniu.

– Uuu-nia! Uuu-nia! – Zyga pierwszy zaczął skandować.

Robotnicy, ubrani w tanie garnitury i niedzielne, świeżo uprane białe koszule, spojrzeli nieco przychylniej na niechlujnego faceta z krzywo zrośniętym nosem i nieogoloną gębą. Po chwili prawie dwa tysiące kibiców zagrzewało Sławińskiego, prowadzącego piłkę ku bramce legionistów. Maciejewski aż poczerwieniał od krzyku i emocji.

A tych było całkiem sporo jeszcze przed pierwszym gwizdkiem, kiedy Zyga ukryty w bramie kamienicy przy Okopowej patrzył to w stronę stadionu, to w niebo, i jak inni zastanawiał się, czy pierwszy mecz eliminacji w ogóle dojdzie do skutku. Wszystkie mniej lub bardziej obskurne bramy między ulicami Narutowicza i Szopena były zajęte przez facetów stojących w ścisku i palących papierosy ukryte pod daszkiem ze zwiniętej dłoni. Żaden cieć nie przyczepił się, nawet jeśli nie kibicował Unii. I o dziwo, nikt nie klął na drożyznę, tylko na pogodę. Drugi sezon Unii w lidze to byłoby coś, chociażby nawet po awansie jak poprzednio przegrała ze wszystkimi, chociażby nawet Makkabi wkopał jej osiem do zera!

Maciejewski wyjął papierosa, ale zapomniał go zapalić, bo Christ ruszył z piłką w kierunku bramki warszawiaków. Tylko czemu tak wolno?! Zyga aż zacisnął pięści. Christowi zastąpił drogę Pyszkiewicz i obaj przewrócili się w kałużę. Dawno nic tak nie zdenerwowało komisarza jak ostry gwizdek sędziego, dobiegającego do zawodników.

Christ po chwili wstał o własnych siłach, ale legionista, obejmując dłońmi ugiętą nogę, turlał się no dosłownie tak, jakby zawstydzony biało-zielonymi barwami klubu postanowił je całkiem ubłocić.

– Udaje, panie sędzio! – wydarł się Maciejewski. – Wstawaj i graj, Pyszkiewicz!

Arbiter był chyba głuchy, bo zamiast wznowić grę, wskazał wyprostowaną ręką bramkę unionistów.

– Jaki wolny? Nie było przewinienia, panie sędzio, do jasnej cholery! – krzyczał Zyga ryzykownie wychylony za barierkę.

Zapewne dlatego nie zwrócił uwagi na mundurowego policjanta, który stanowczo rozpychając kibiców, zmierzał w jego stronę. Dopiero gdy kątem oka dostrzegł, że stojący najbliżej nie patrzą wcale, kto będzie wykonywał rzut wolny, również Maciejewski odwrócił głowę.

– Nic nie zrobił, panie władzo – bronił Zygi zażywny wąsal w płóciennej cyklistówce. – No co się pan człowieka czepia?

– Pan posterunkowy da spokój – próbował tłumaczyć młody chłopak w koszuli z kołnierzem wyłożonym à la Słowacki. – Pan da mecz oglądać…

Mundurowy tylko pokręcił głową i odwrócił się do Maciejewskiego. Zamiast jednak sprowadzić krzykacza z trybuny, ku zdumieniu rozgorączkowanych mężczyzn zasalutował i wręczył niechlujowi złożoną na czworo kartkę z notesu.

Zyga spojrzał wściekle na policjanta. Unikając wzroku wcześniej broniących go, a teraz odsuwających się kibiców, rozłożył wiadomość.

Panie Kierowniku!

Denat w stajni na hipodromie. Proszę o pilne przybycie i dalsze polecenia. Komisariat powiadomiony.

W. Fałniewicz

*

Mierzący ponad metr osiemdziesiąt Fałniewicz nie musiał nawet przepychać się między mężczyznami w dżokejskich kurtkach. Do końskiego boksu z tabliczką Haiti kl., stad. Suchowola bez trudu zaglądał ponad ich głowami. Gniada klacz przyciskała się bokiem do drewnianej ściany, prychała i strzygła uszami, wyraźnie zaniepokojona ciałem leżącym obok poidła i krwawą miazgą, która została z jego twarzy.

– Policja. – Fałniewicz wyjął znaczek służbowy i położył drugą dłoń na ryglu. – Ktoś sprawdził puls?

– Ja sprawdziłem. – Mężczyzna w zielonej furażerce i kawaleryjskim mundurze bez dystynkcji zbliżył się do tajniaka. – Tak jak szkolono mnie w wojsku. Nie żyje.

Wywiadowca machinalnie zanotował w pamięci rysopis: szczupły, niepozorny czterdziestolatek z nastroszonym i jakby za dużym wąsem, niepasującym do pociągłej twarzy. Szare oczy i zdradzające siłę żylaste dłonie, które po chwili nerwowym gestem facet splótł za plecami.

– Pan jest tu stajennym?

– Masztalerzem u księcia Czetwertyńskiego – powiedział wąsal lekko urażony. – Właściciela tej klaczy. Uspokoję ją, proszę poczekać.

Fałniewicz przyjrzał się ściółce boksu, zmienionej zapewne przed kilkoma godzinami. Nieźle, tylko nie zadeptać zostawionych śladów, ze starą byłoby więcej roboty.

– Sam wejdę. – Fałniewicz uchylił bramkę boksu.

Klacz zrobiła pół kroku w tył i oparła się zadem o róg pomieszczenia. Patrzyła teraz jednym okiem na drewnianą ścianę, a drugim na tajniaka.

– Ciiii… – Postawny wywiadowca zasłonił trupa swoim ciałem. Miał nadzieję, że to nieco uspokoi zwierzę. Co z oczu, to z serca.

Sam zerknął przez ramię. Nogawka szarych spodni, skarpeta w kratę i podeszwa trzewika, do której przykleiło się źdźbło słomy. Szara marynarka i rozrzucone ramiona, czyste mankiety białej koszuli ze spinkami w kolorze srebrnym. Na pracownika stajni trup zdecydowanie nie wyglądał.

Tajniak zawahał się, czy podejść do niego. Jeśli tak, zatrze ślady. Tylko o czym tu mówić, skoro zdarzenie ewidentnie wyglądało na nieszczęśliwy wypadek? Facet oberwał kopytem prosto w twarz.

Nie odwracając się, wywiadowca zrobił kilka kroków w tył. Zdecydowanie powinien sam sprawdzić puls.

– On nie żyje. – Masztalerz odgadł intencje policjanta. – Po lekarza już telefonowałem.

Telefonował! Wystarczyłoby zawołać. Fałniewicz zdziwiłby się, gdyby na trybunach hipodromu nie znalazłoby się przynajmniej pięciu doktorów, tyle że nikomu nie zależało na psuciu im zabawy.

– Znał pan zabitego?

– Nikt go tu nie znał.

Wywiadowca, nie spuszczając wzroku z konia, podszedł do zwłok i kucnął. Odnalazł w kieszeni marynarki portfel, niestety bez dowodu osobistego ani nawet kart wizytowych. Pozostałe kieszenie denata były zupełnie puste, nie licząc kraciastej chustki do nosa.

Wyprostował się i powoli podszedł do konia. Klacz drgnęła nerwowo, kiedy delikatnie dotknął jej boku, po chwili jednak odprężyła się nieco. Fałniewicz pogłaskał gniadoszkę, nie mógł sobie odmówić tej przyjemności. Haiti wyczuła najwyraźniej, że ten postawny człowiek nie zamierza zrobić jej krzywdy.

– Ona nigdy nikogo nie kopnęła – zaczął masztalerz. – Pan przodownik sam widzi, że jest łagodna jak dziecko.

Jednakże na przekór jego słowom Haiti naraz podrzuciła łeb i rozchyliła chrapy. Nawet jeśli faktycznie dotąd nikogo nie kopnęła, o gryzieniu nie było mowy. Tajniak, wciąż łagodnie ją głaszcząc, zerknął na wejście do boksu. Już rozumiał, co znów zdenerwowało zwierzę: w bramce stał Maciejewski.

– Jak się pan nazywa? – zapytał komisarz masztalerza, mierząc konia złym spojrzeniem.

– Jan Dąb. I mówiłem już temu panu, że służę… – Mężczyzna urwał. – Pracuję jako masztalerz u księcia Czetwertyńskiego.

– Długo?

– Dwa tygodnie.

– To skąd może pan wiedzieć, czy to bydlę na pewno nie jest agresywne?

Fałniewicz uznał, że sam powinien był o to zapytać. Na ile jednak znał się na koniach, w spojrzeniu Haiti nie było agresji.

Maciejewski, trzymając się blisko barierki, a potem ściany boksu, podszedł do trupa i przykucnął nad nim.

– Szybko pan przyszedł, panie kierowniku – zaczął tajniak, uspokajając konia. – Zaraz sprawdzimy tylne kopyta, zdejmie się też podkowy…

– Słusznie, Fałniewicz, ślad od kopyta jest… – Zaszurała słoma. – Ale on ma siną skórę. – Komisarz wyjął z kieszeni wieczne pióro i odchylił nim kołnierzyk koszuli trupa. – No i to oko, zobacz, jakie przekrwione. Gdyby to było zapalenie spojówek, facet siedziałby w domu. Skoro jest tu, stawiam na uduszenie. I to raczej zanim oberwał podkową.

*

Starszy przodownik Służby Śledczej Tadeusz Zielny z ulgą opuścił stajnię, wysprzątaną jak salonik starej panny na przyjęcie imieninowe, lecz i tak drażniącą jego powonienie zapachem nawozu i końskiego potu. Brązowe letnie półbuty starannie wytarł w piach przed wrotami przysadzistego budynku.

Zawezwany na służbę w świętą i potencjalnie erotyczną niedzielę, z planowanym półfinałem w kinie „Corso” niedaleko komisariatu i fajerwerkami w pokoiku panny Marianny Komarowskiej, kasjerki w browarze Vettera, tajniak z przyjemnością jeszcze raz zabiłby denata. Dlatego też z najwyższą niechęcią wbił wzrok w trzech zaaferowanych stajennych, dyskutujących półgłosem w cieniu pachnącej rozłożystej lipy. Ruszył w ich stronę, po drodze przeganiając kapeluszem natrętną pszczołę.

– Kto wpuścił tego faceta do stajni? – zaczął z grubej rury.

– Nikt nie wpuszczał. – Jeden z mężczyzn, z równo przystrzyżonym płowym wąsem, poprawił spłowiałą furażerkę. – Tylu się tu kręci: jak nie który właściciel, to bukmacher, jak nie bukmacher, to inny szacher-macher… Człowiek nie zwraca uwagi. Dość ma swojej roboty.

– Właśnie widzę, robota wre. – Zielny skrzywił się i znów przegnał natrętną pszczołę. Namolna jak stara panna na wydaniu! – Stoją panowie i dyskutują. Znacie tych buków, co się kręcili? – zapytał, spodziewając się, że akurat bukmacherzy będą i najlepiej zorientowani, i rozmowni. Wątpliwe, aby przestrzegali wszystkich przepisów o zakładach sportowych, tak z nimi zacznie…

– Buków to się zna, wiadomo… – Drugi ze stajennych, niski ospowaty facet, podrapał się po karku, a tajniak znów musiał kilka razy machnąć kapeluszem.

– Niech pan przodownik się tak nie ogaaania – doradził flegmatycznym tonem trzeci stajenny, krępy brunet, opalony jak Cygan. – Trza stać spokojnie, to nie uuutną. Wyperfumował się pan przodownik na niedzielę, to pszczółki ciekawe, co z pana za kwiaaatek, nie?

– Pączek białych róż – burknął Zielny, odpędzając otwartym notesem brzęczącego owada, który już siadał mu na gładko ogolonym policzku. Stajenni zarechotali. – Więc jak z tymi bukami?

– No zaglądał taki jeden Orczak… – zaczął wyliczać ospowaty. – I Różycki węszył tu przed gonitwami… I jeszcze taki nowy, Księżycki, ledwo ponad rok w interesie, ale…

– Księżycki? – przerwał mu tajniak, na chwilę zapominając o pszczołach. – Jak on wygląda?

– Niższy od pana, ale nie żeby zaraz kurdupel! – W ustach tego faceta iście dżokejskiej postury zabrzmiało to komicznie. – Blondyn taki…

– Jest na gonitwach?

– A jak miałby nie być!

– Dziękuję. – Zielny zamknął notes i szybkim krokiem ruszył w stronę trybun. Pszczoły goniły go jeszcze przez chwilę, lecz albo szybko się zmęczyły, albo tajniak przestał im pachnieć kwiatami, a zaczął jak należy: gliną.

Księżycki – to jedno nazwisko załatwiało sprawę. Dawny konfident z pewnością pamiętał, kto mu w trzydziestym pierwszym obił mordę za nienależyte kapowanie…

Idąc w stronę trybun, wywiadowca nonszalancko włożył ręce do kieszeni beżowej marynarki. Księżyckiego zobaczył z daleka i zwolnił kroku. Były informator w pośpiechu wypełniał i wyrywał z bloczka kupon za kuponem. Kapitan w okrągłej czapce szwoleżerów i w granatowych spodniach z żółtym lampasem chował właśnie portfel.

Wywiadowca przesunął kapelusz lekko na bakier i oparł się o barierkę trybun. Wszyscy kieszonkowcy, na których miał zapolować Fałniewicz, zdążyli się ulotnić. Zielny uśmiechnął się na myśl, z jakim żalem porzucili takie żniwa! Na trybunach zieleniło się od mundurów i złociło od orderów, a sądząc po zaaferowanych twarzach oficerów i pań, mało kto zwracał uwagę na portfel czy zapięcie torebki. Ozdobiona orłem loża była chroniona przez żandarmerię, ale co do reszty: łatwy łup.

Wywiadowca prześlizgnął się wzrokiem po publiczności, potem natarczywie wpatrzył w swoją ofiarę. Czekał. Gdy Księżycki odwrócił się może po minucie, Zielny lekko skinął na niego ręką. Bukmacher w pierwszej chwili udał, że tego nie zauważył, ale gest nie umknął uwadze kapitana z żółtymi lampasami. Wojskowy wskazał bukmacherowi tajniaka i chociaż nie mógł wiedzieć, komu wyświadcza uprzejmość, niemniej Zielny i tak zrewanżował się uchyleniem kapelusza. Buk podszedł z miną, jakby dopiero co opuścił gabinet dentysty.

– Dzień dobry, panie Księżycki. – Tajniak odwrócił się w stronę toru, na którym w blokach startowych ustawiano podenerwowane konie. – Nie cieszy się pan?

– Bardzo się cieszę, panie starszy przodowniku. – Bukmacher stanął obok. Z daleka musieli wyglądać jak dwaj kibice niemogący powstrzymać się od komentowania na bieżąco przedostatniej już, dziewiątej gonitwy. – Co pan obstawia?

– Ciebie obstawiam, Księżyc. – Zielny uśmiechnął się tak złośliwie, że jad mało nie pociekł mu z ust na nowy, błękitny krawat. – I postępy w dziedzinie resocjalizacji naszego więziennictwa. Wyszedłeś, w dziwkach nie robisz, koniki sobie oglądasz… A bardziej podobają ci się klaczki czy nadal ogiery?

– Akurat pan mi się nigdy nie podobał! – burknął Księżycki.

– Łamiesz mi serce! – westchnął teatralnie wywiadowca. – Czyżbym się postarzał?

– Nic pan na mnie nie ma!

– Księżycu, słonko ty moje lipcowe! – Zielny przewrócił oczami, jakby już był wieczór i panna Komarowska, nastrojona wesołymi songami z Zapomnianej melodii, wkładała mu właśnie rączkę pod ramię. – A gdybym tak podszedł do tamtego oficera i zapytał, czy płacąc ci za zakład, przypadkiem nie dotknął twojej ręki? „Radzę uważać, panie kapitanie, to pedzik”. Zresztą po co mieszać w nasze sprawy zaraz taką szarżę! Mogę sobie pogadać z innym bukiem i mimochodem zdziwić się, że taką, bądź co bądź, męską pracą zajmuje się podstarzała ciota. Mógłbym też poszukać twoich koleżków spod celi, ale nie chce mi się, za dużo roboty… Tak czy siak, zawsze będę coś na ciebie miał, Księżyc. – Tajniak złapał go za nadgarstek. – Póki śmierć nas nie rozłączy. Trup w stajni – wypalił. – Co to za jeden?

– Mnie pan pyta? – Księżycki wyrwał rękę. – Słyszałem, że był wypadek, że koń kogoś kopnął, ale co to za jeden, to chyba raczej policja powinna wiedzieć.

Tajniak przez chwilę obserwował czarnego wierzchowca, który wyraźnie rwał się do biegania, ale za nic nie chciał stanąć w bloku startowym.

– Nie przedstawił się, wyobraź sobie – wycedził, przenosząc wzrok na dawnego informatora. – Ale skoro kręcił się przy koniach, ktoś tutaj musiał go znać. Popytasz kolegów, odnowimy dawną przyjaźń… Czekam tu na ciebie za pół godziny, bo… – Wywiadowca sięgnął do kieszeni i dyskretnie wysunął obrączki kajdanek.

Za jego plecami z trzaskiem otworzyły się bloki startowe. Konie ruszyły.

– Zrobię, co się da – obiecał wreszcie buk.

– Nie co się da, tylko w zębach mi przyniesiesz jego personalia, a nawet numer kołnierzyka, Księżyc!

Zielny przysłonił oczy przed słońcem daszkiem z własnej dłoni. Konie szły równo, kurduplowaci dżokeje w kolorowych kurtkach lub wojskowych mundurach unosili się nad ich grzbietami. To nie po to jest siodło, żeby siedzieć na nim dupą? Tajniak nie mógł się temu nadziwić, ale podekscytowana publiczność nie widziała w ich pozycji niczego nienaturalnego.

*

Masztalerz Dąb trzymał klacz za uzdę i uspokajał pieszczotliwym głosem. Jednakże ile razy Haiti łypnęła ślepiem na stojącego pod ścianą boksu komisarza Maciejewskiego, tylekroć on umacniał się w przekonaniu, że musi istnieć jakaś głęboko zakonspirowana końska międzynarodówka. Tę kobyłę widział pierwszy raz w życiu, a jednak nienawidziła go podobnie jak wszystkie inne szkapy, do których zbliżał się na trzeźwo. Ostatni raz wierzchem jechał prawie dwadzieścia lat temu, podczas wojny, kiedy i polskie konie, i ludzie też na ogół chwilowo zawiesili prywatne animozje. By później z ulgą do nich powrócić…

– Przydałby się odlew, panie kierowniku – powiedział Fałniewicz. Przykucnięty za końskim zadem, trzymał między kolanami prawe tylne kopyto Haiti.

Zyga przełknął ślinę.

– Nie. Trzeba zdjąć i zabezpieczyć podkowę. Wolę mieć ślady krwi. Stąd je widzę.

– Tak, widoczne – potwierdził wywiadowca. – Ale nie rozumiem, jak to możliwe, żeby jednocześnie uduszenie, jak mówił pan kierownik, i kopnięcie…

Komisarz obojętnie wzruszył ramionami. Tak czy siak, zajmując się jednym śladem, nie zabezpieczy drugiego. Któryś trzeba było wybrać, a jak przypuszczał Maciejewski, jeśli nie znajdzie świadków, sędzia śledczy bardziej doceni krew. Laboratoryjne stwierdzenie jej identyczności z krwią zabitego byłoby mocniejszym dowodem niż zgodność odlewu z raną. No i w razie czego sąd będzie się czepiać doktora Krępiela, a nie śledczych na okoliczność nieprawidłowego sporządzenia odlewu. Również wysoko urodzonemu właścicielowi konia trudniej będzie się wykręcić.

– Komu wolno tu było wchodzić, panie Dąb? – spytał Zyga.

– Nikomu – odpowiedział tamten pieszczotliwym tonem, którego melodia była przeznaczona dla klaczy, a jedynie treść dla policjantów. – Nikomu poza pracownikami księcia.

– Więc tamten – komisarz wskazał ciało przykryte końską derką – sam sobie winien, pańskim zdaniem?

– Tak… Spokojnie, spokojnie, Haiti… Sam sobie winien! Stajenny sprowadzi podkuwacza.

Klacz szarpnęła się gwałtownie, jednak nie z powodu słów masztalerza ani gęby Maciejewskiego. Do niego opornie, bo opornie, jednak zaczynała przywykać. Natomiast u wejścia do boksu stanął Czesław Rudniewski, niespełna czterdziestoletni mężczyzna w czarnym trzyczęściowym garniturze i półbutach lśniących tak, jak komisarzowi nigdy nie błyszczały nawet lakierki, nie mówiąc o mundurowych oficerkach. Mimo upału w przeciwieństwie do policjantów nie pocił się ani trochę. Mógłby być angielskim lordem, jednak został tylko sędzią śledczym Sądu Okręgowego w Lublinie. Sądząc po ostrożnych ruchach, i on nie pałał zaufaniem do koni. Rozejrzał się tylko, jakby dla zaznaczenia swojej obecności zbadał palcem pusty hak wbity w belkę przy wejściu, wreszcie skinął na Zygę.

– Przejdźmy się, panie komisarzu. Zreferuje pan, co dotychczas wykonano.

Idąc obok siebie między stajniami, wyglądali jak alegoria pogodzenia burżuazji z proletariatem, chociaż sędzia prezentowałby się lepiej, gdyby wciąż nosił melonik, jak jeszcze kilka lat wcześniej. Można by ich dać na plakat wyborczy BBWR-u.

– Czuję się w obowiązku uprzedzić pana, panie komisarzu, że w tej sprawie z pewnością będą naciski – mówił cicho Rudniewski. – Wystawa, wysocy urzędnicy, przyszłość wielu hodowli okolicznego ziemiaństwa, a tymczasem taki włos w rosole. Przypuszczam, że presję będzie wywierać się raczej na pana, bo mało kto z własnej woli przychodzi do sędziego śledczego.

– Pan też czytał Kafkę? – Zyga uśmiechnął się lekko. – Poradzę sobie, może pan być pewien.

– Jestem pewien, panie komisarzu. – Prawnik kiwnął głową. – Co pan proponuje na początek?

– Sekcja, a jeśli nie uda się ustalić tożsamości, proponowałbym poprawić mu wygląd i zrobić zdjęcia do gazet. Inaczej nie ma mowy, żeby ktoś go rozpoznał… Aha, i poleciłem zdjąć podkowę, żeby sprawdzić krew z kopyta tej klaczy.

Rudniewski zdjął kapelusz i w zamyśleniu otarł czoło białą wykrochmaloną chustką.

– Panie komisarzu, zawsze współpracowaliśmy przykładnie, ale po co panu ta krew z kopyta? Chyba żeby zwrócić uwagę sądu na odpowiedzialność właściciela konia! Mamy do czynienia ze śmiertelnym wypadkiem z powodu czyjegoś zaniedbania. Ofiary nie powinno tu być, a ktoś tego nie dopilnował. To powinniśmy zbadać.

Maciejewski nie miał wątpliwości, że naciski nie tyle będą, ile już się zaczęły. Zwykle Rudniewski manifestował swą niezawisłość do obrzydliwości, lecz koń księcia Czetwertyńskiego najwidoczniej był ważną figurą nawet dla niego. Który to cezar zrobił swoją kobyłę senatorem? Zyga nie pamiętał, nie przykładał się w szkole do łaciny ani historii starożytnej.

– Panie sędzio, nie ma tu prokuratora, bo jest niedziela, święto, czerwona kartka w kalendarzu. Ale pan jest, bo pan wie, co obaj robimy i po co. Niczego nie zakładam. Po prostu są rany twarzy, jest krew na kopycie, więc zróbmy to porządnie, skoro mamy dowody.

– Mamy zbyteczną redundancję dowodów, panie komisarzu! – Rudniewski ukłonił się sztywno i odszedł parę kroków w stronę ulicy. – Aha! – przypomniał sobie. – Jeżeli jednak ustali pan winnego zaniedbania, nie żądam, aby go pan zatrzymywał. To pozostawiam do pańskiego uznania.

Zyga westchnął ciężko.

– Mam jeszcze pytanie, panie sędzio. – Czuł, że nie jest to odpowiedni moment, ale przecież musiał chociaż spróbować.

– Tak? Słucham pana.

– Nie wie pan przypadkiem, jak skończył się mecz?

– Jaki mecz? – Rudniewski spojrzał na niego jak na wariata.

– Nieważne… – Zgnębiony Maciejewski uchylił kapelusza.

*

Oparty o barierkę Zielny z apetytem przyglądał się paniom na trybunach. Co prawda te, które towarzyszyły wyższym szarżom i dostojeństwu ze starostwa, mogłyby go zainteresować nie wcześniej niż po pięciu głębszych, jednakże córeczki to była całkiem inna sprawa…

Szczególnie na widok jednej, z długimi lokami kasztanowych włosów rozsypanych na szerokim kołnierzu kremowej sukienki, w przeciętnie opłacanym starszym przodowniku Służby Śledczej obudził się instynkt łowcy. W zasadzie była nieco za chuda jak na jego gust, ale już od jakiegoś czasu podobały mu się wszystkie mające, przynajmniej na oko, mniej niż dwadzieścia lat, no chyba że obciążone widocznym kalectwem. Zarumieniona z emocji dziewczyna co chwila podnosiła do oczu wojskową lornetkę, po czym wymieniała uwagi ze szpakowatym pułkownikiem, zapewne ojcem, oraz młodym porucznikiem, kuzynem lub absztyfikantem. Pułk dwudziesty czwarty, wywiadowca bezbłędnie rozpoznał po barwach, bo kilkakrotnie zdarzyło mu się odstąpić od wylegitymowania kraśnickich ułanów w burdelach stolicy województwa, chyba że miał wsparcie Fałniewicza albo mundurowych pod bokiem…

„Glina nie urzędnik, musi mieć wyobraźnię”, jak kiedyś powiedział kierownik Maciejewski, i Zielny wyobraźnię miał: na służbie praktyczną, by niepotrzebnie nie dostać w mordę, za to do kobiet wręcz artystyczną. Patrząc na trybunę, oczami tajniackiej duszy widział tę dziewczynę nagą, galopującą bez siodła na diabolicznie czarnym koniu, jednym z tych, które budziły erotyczny wręcz rumieniec na policzkach panny. Jakiś facet namalował nawet podobny obraz, tylko gdzie wywiadowca mógł go widzieć?… W gazecie? W kronice filmowej PAT-u? Od czasów kursu dla przodowników policji brzydził się końmi, ale dla takiej mógłby zrobić wyjątek i galopować za nią, patrząc na rytmicznie podskakujący tyłek. Gdy już by dognał…

– Jestem, panie starszy przodowniku.

Wywiadowca z niechęcią spojrzał na pociągłą twarz Księżyckiego. Tajniak nie był przecież gorszy niż tamten poruczniczyna obok panny! Gdyby to Zielnego ubrać w mundur z koalicyjką i zamiast kapelusza nasadzić na łeb rogatywkę z białym otokiem, wąchałby zapach mydła kwiatowego i perfum, urabiał dziewczynę na wieczór, a nie handryczył się z konfidentami.

– Spóźniłeś się pięć minut – burknął wywiadowca, spoglądając na zegarek. – No i?

– Nikt go nie znał. – Księżycki jak na złość zasłonił widok na kibicującą pannę. – Jak Boga kocham, panie starszy przodowniku!

– Niedziela niedzielą, ale coś ty się nagle zrobił taki pobożny? – syknął Zielny. – Jak to nikt go nie znał? Ktoś musiał znać.

– Wiele się dowiedziałem, panie starszy przodowniku. Buki widziały kilkunastu kieszonkowców, ale nie stąd. A najdziwniejsze, że nikomu nic nie zginęło – sypał Księżycki. – Był też stary Myszkowski, chociaż po odsiadce podobno przeszedł na emeryturę. Trochę kombinacji z końmi, bo na przykład Ajaks, murowany faworyt w drugiej gonitwie, nagle okulał na pierwszej prostej, a…

– Co ty mi o jakichś kobyłach opowiadasz, Księżyc?! – Zielny boleśnie ścisnął jego łokieć i odprowadził spod trybuny. Wolnym krokiem ruszyli w kierunku stajni. – O trupa chodzi!

– Zdarzają się wypadki…

– To nie był wypadek! – Korzystając z tego, że zeszli z ludzkich oczu, tajniak wykręcił Księżyckiemu rękę.

– Panie Zielny kochany, niech pan się zastanowi! – jęknął informator. – Co mogę wiedzieć, skoro cały czas byłem na trybunach? I co mogą tak szybko wiedzieć inne buki? To był jakiś zupełnie obcy człowiek!

– Obcy człowiek… – powtórzył pod nosem wywiadowca. Puścił Księżyckiego i przyjacielsko klepnął w plecy.

Szli obok toru, ścieżką poznaczoną odciskami końskich kopyt. Bukmacher w milczeniu postępował obok tajniaka, jakby ktoś przykuł go do niego niewidzialnymi kajdankami. Bał się, ale to, zamiast cieszyć, jeszcze bardziej drażniło Zielnego. Bo co może robić obcy człowiek w stajni? W nocy, na wsi – kraść konie, to jasne. W żadnym razie nie na krajowej wystawie w biały dzień.

– Niech pan uważa!

Informator ostrzegł go o pół sekundy za późno. Wywiadowca zdążył zrobić krok i poczuł, że but z cichym mlaśnięciem zapada się kilka centymetrów. Spojrzał pod nogi. Trzewik, sznurowadło, a nawet mankiet nogawki spodni były umazane w przetrawionym owsie i źdźbłach siana.

– Pan się tak nie martwi, panie starszy przodowniku! – Mina Księżyckiego była tak pełna współczucia, że zabić gada to mało! – Odpierze się…

– Spływaj! Tylko nie myśl czasem, że z tobą skończyłem. – Wściekły tajniak bez słowa ruszył w stronę stajni.

– Zresztą na glinie gówna nie znać – dodał cicho bukmacher.

*

Warto było przyjechać na komisariat! – Maciejewski serdecznie uścisnął dłoń posterunkowego, który z niedowierzającą miną wystawił rękę przez barierkę dla interesantów.

– Dziękuję, panie komisarzu.

– To ja wam dziękuję! – Zyga otworzył sobie bramkę i ruszył po schodach za swoimi tajniakami.

Ta niedziela nie była tak paskudna, jak mogłoby się wydawać! Dyżurny wiedział wszystko: że Unia zwyciężyła 1 : 0 po takim strzale Christa, że bramkarz legionistów, chociażby się zesrał, nie miał szans jej obronić. Komisarz żałował tylko, że lublinianie nie wykorzystali przewagi, kiedy Pyszkiewicz, jednak naprawdę kontuzjowany, opuścił boisko i Legia grała w dziesięciu. Ale i tak dwa punkty w tabeli: całkiem nieźle jak na pierwszy mecz eliminacji. Kubica wydobrzeje, to może na rewanżu uda się zrobić remis, z Zagłębiem unioniści dadzą sobie radę… Pozostawał Union-Touring i tu mogło być krucho, łodzianie potrafili robić niespodzianki.

Właściwie jest okazja, żeby wypić! Komisarz posmutniał.  Takie święto, a on musi się babrać w trupach i końskim gnoju. Może by chociaż małe piwko, zanim się wezmą do roboty?…

Zrezygnował z tego pomysłu na widok swojego zastępcy, którego również wyciągnięto z domu. Kraft, poukładany i porządny jak własne biurko ewangelik, odmówiłby uczestnictwa w świętowaniu zwycięstwa. Nie doniósłby, oczywiście, jednak psułby humor praworządną miną.

Za to niewyraźną minę miał Zielny.

– Niech pan nie myśli, panie kierowniku, że nie przycisnąłem Księżyckiego jak należy. – Spojrzał wściekle na szerokie, modnie opadające na obcas buta mankiety spodni. Wciąż roztaczały lekki zapach końskiego łajna, chociaż już mniej zauważalny niż w taksówce pana Florczaka, który odwiózł wywiadowców na komisariat. – Przy ludziach nie mogłem przywalić, ale fachowo mu pogroziłem.

– No to usiądź, bo żeś się umordował… – Zyga wskazał krzesło najpierw jemu, potem drugiemu z tajniaków, który cały czas trzymał w ręku papierową torbę z podkową zdjętą z kopyta klaczy. Dała ją sobie odkuć całkiem spokojnie, wystarczyło, że Maciejewski wyszedł z boksu.

– To może być istotny dowód, Gienek. – Komisarz zabrał torbę wywiadowcy i położył na uporządkowanym biurku Krafta. – Tylko póki co pan sędzia Rudniewski nie ma na niego ochoty.

Zastępca kierownika wydziału rozwinął papier i zajrzał do środka.

– Ślady krwi. – Spojrzał pytająco na Zygę.

– Ano właśnie… – Ten pokiwał głową. – Denat nie ma tożsamości ani znajomych, ale jest krew. Może ona coś nam powie?

– Pan kierownik myśli sprawdzić, komu nasz denat winien płacić alimenty? – Zielny uśmiechnął się kwaśno, starając się nie patrzeć na pobrudzone spodnie, jednak ciemne plamy hipnotycznie przyciągały jego wzrok.

– Myślę jedynie o tym, żeby nikt się do nas nie przyczepił. A zwłaszcza do tych z nas, którzy wytarzali się wprawdzie w końskim łajnie, ale gówno przynieśli. – Maciejewski przyszpilił go spojrzeniem. – Unia dokopała Legii i mam niezły dzień, ale jutro mi przejdzie. Więc czego dokładnie nie powiedział ci twój kapuś?

– Dał mi tylko jedno interesujące nazwisko: Myszkowski. Mnie, panie kierowniku, ono nic nie mówi, ale Księżyc powiedział to w taki sposób, jakby powinno… – Tajniak zawiesił głos.

– Myszkowski? – Kraft starannie zawinął brzegi torby i sięgnął do szuflady, gdzie na równej kupce leżały czyste metryczki śladu dowodowego. – Myszkowski już dawno wyszedł z ferajny. Emeryt.

– Powiedział pan komisarz: emeryt? – zastanowił się Fałniewicz. – Podczas obserwacji rzucił mi się w oczy taki starszy elegancki facet. Na moje oko przyszedł na dolinę, ale za rękę nie złapałem.

– Jeśli to ten, co myślę, to nie będzie w kartotece… – Maciejewski poskrobał się po niedogolonym policzku i otworzył szafę z dawnymi aktami. Sięgnął na najniższą półkę, by wyciągnąć stary album identyfikacyjny w podniszczonej płóciennej oprawie.

Fałniewicz, zaglądając przez ramię kierownikowi kartkującemu album, zauważył bosych chłopów w wojskowych szynelach, sfotografowanych w pozach jak na zdjęciach pamiątkowych przed poborem do wojska. Na innej karcie wklejono czterech młodocianych złodziei, ustawionych od najwyższego do najniższego, kilka kolejnych zapełniały przestraszone kobiety z ubrania przypominające służące. Ten zbiór osobliwości pamiętał jeszcze okupację austriacką, wskazywały na to daty pod pierwszymi zdjęciami. Kolejne robiła Milicja Ludowa tuż po odzyskaniu niepodległości, również aranżując żywe obrazy, zależne chyba tylko od artystycznej fantazji fotografa. Dopiero na początku lat dwudziestych zaczęło to przypominać kartotekę policyjną.

– Ten! – Gruby palec tajniaka spoczął na potrójnym zdjęciu statecznego mężczyzny w średnim wieku. Na środkowej fotografii spoglądał w obiektyw z filozoficzną zadumą, na prawej widać było włosy zaczesane na pożyczkę, na lewej wybierał się na przechadzkę ubrany w płaszcz podszyty futrem i czarny melonik.

– Hipolit Myszkowski, więc jednak… – Zyga pokiwał głową. – Tyle lat bez paragrafu i teraz miałby wrócić do branży? Jesteś pewien, Fałniewicz, że nie przyszedł oglądać koni?

– Na konie to akurat najmniej zwracał uwagę – potwierdził tajniak. – Obchodzili go ludzie.

– Emerytom się nie przelewa. – Zielny pokiwał głową ze zrozumieniem. – Postanowił dorobić.

– No to sprawdzimy, czy nie przekroczył progu podatkowego. – Maciejewski podniósł słuchawkę telefonu. – Dyżurny? Potrzebuję jednego mundurowego w celu doprowadzenia… Nie, nie będzie niebezpieczny, to wyjątkowo kulturalny złodziej.

*

Miło, że nas pan odwiedził, panie Myszkowski. – Komisarz wskazał krzesło przed swoim biurkiem.

Starszy mężczyzna wciąż miał na sobie trzyczęściowy letni garnitur, zwężający mu ramiona i łydki, jakby wyszedł od krawca co najmniej dziesięć lat wcześniej. Jednakże raczej nie było to możliwe, wtedy Myszkowski dopiero dobijał końca odsiadki na Zamku.

– Pan komisarz kazał siadać. – Posterunkowy z paskiem czapki pod brodą położył mu ciężką dłoń na ramieniu.

Maciejewski gestem pozwolił się odmeldować i dopiero kiedy cicho kłapnęły drzwi, z ciężkim westchnieniem otworzył cienką jeszcze teczkę z aktami.

– Widziano pana dziś na wyścigach konnych, panie Myszkowski. Co pan tam robił?

– Oglądałem gonitwy. – Emerytowany złodziej obciągnął mankiety koszuli. – A co innego można robić na wyścigach, zdaniem pana komisarza?

– Ja pana zupełnie nie rozumiem, panie Myszkowski… – Zyga oparł się łokciami o biurko, jakby przygniatał go nie tylko ciężar policyjnej biurokracji, ale też szczera troska o pokój w Europie i przyszłość Ligi Narodów. – Siwowłosy, poważany człowiek, jeśli patrzeć w nasze kartoteki, wręcz persona publiczna, a wyciąga ręce do kajdanek jak pierwszy lepszy amator. Jeszcze raz: co pan tam robił na tych cholernych wyścigach?

Stary doliniarz spojrzał na niego z niesmakiem, potem z zadowoleniem na swoje dłonie, równo złożone na krawędzi biurka. Można by pomyśleć, że zabierał się do jedzenia niewidzialnych krabów albo ostryg. Niestety, zepsuło mu apetyt chamidło naprzeciw, nie tylko używające wulgaryzmów, lecz w dodatku trzymające łokcie na stole.

– Jak wspomniałem panu komisarzowi, miałem kaprys przyglądać się jednemu z najważniejszych wydarzeń w życiu naszego miasta – powiedział ze spokojem. – W życiu nie tylko sportowym, ale również handlowym i towarzyskim. Jako emeryt mam chyba szczególne prawo do tego rodzaju kaprysów, a poza tym pozwolę sobie zauważyć, że zgarnęliście mnie bez fantów.

– Za mądry pan jest, żebyśmy zgarnęli z fantami. – Maciejewski sięgnął po papierosa.

– Wolno panu palić tytoń w godzinach urzędowania? I to podczas wykonywania czynności? – Myszkowski z frasunkiem zmarszczył czoło. – A tak przy okazji spytam: zginęło coś komuś?

– Pan dobrze wie, że nie chodzi mi o to, czy komuś coś zginęło. – Komisarz zgniótł gilzę i włożył sobie papierosa do ust. Zaczął grzebać w zapałkach, szukając niespalonej. – Mam na głowie zabójstwo.

– To bardzo przykre. – Stary złodziej smutno pokiwał głową. – Takie towarzystwo, takie gonitwy, a pozostanie niesmak… Chętnie bym pomógł, niestety nie znałem człowieka.

– Jak przychodzi co do czego, pan nigdy nikogo nie zna! – warknął Zyga. Wszystkie zapałki w pudełku miały zwęglone łebki, a emerytowany złodziej pogrywał sobie z nim, bo dobrze wiedział, stary rutyniarz, że komisarz nic na niego nie ma. – Którego człowieka nie znał pan tym razem?

– Tego, co świeć Panie nad jego duszą. – Doliniarz westchnął nabożnie. – Pan komisarz wie, że pasjami lubię nasze konwersacje, podejrzewam jednak, że musi pan być teraz nadto zaaferowany. Więc wsadza mnie pan na czterdzieści osiem czy mogę iść do domu?

Maciejewski znalazł wreszcie niespaloną zapałkę i po chwili zaciągnął się papierosem.

– Panie Myszkowski, zbyt pana szanuję, aby pomyśleć, że poszedł pan na hipodrom kraść portfele panom oficerom. Gdyby tak było, nie stałby pan na widoku, by wszyscy moi tajniacy mogli sobie pana obejrzeć. Za to całkiem możliwe, że wszedł pan w spółkę z czynnymi złodziejami i poszedł tam na wabia. Naprawdę nie chciałbym uprzykrzać panu życia, ale skoro wrócił pan do zawodu, to nie mam innego wyjścia…

– Niech mnie pan nie straszy, bo zacznę się jąkać. – Myszkowski z cierpiętniczą miną spojrzał na zegarek. – Prawie godzinę pan stracił. Nie znam zabitego i akurat panu nieba bym przychylił, niestety facet nie żyje, więc jak mam się dowiedzieć, kto miał do niego złość? Każe pan zdjąć pasek i sznurówki czy kolację zjem w spokoju?

– Panie Myszkowski, dzisiaj Unia dokopała legionistom. I pan, i ja chętnie uczcilibyśmy to wódką, niech pan nie staje sztorcem, tylko załatwmy to i miejmy z głowy – niemal poprosił Zyga.

– Niestety nie zajmuje mnie piłka kopana – powiedział z wyższością emerytowany złodziej. – Nie weźmie mnie pan pod włos. Co wiedziałem, powiedziałem, a pan komisarz swoje. Jakby panu tak dobrze z oczu nie patrzyło, pomyślałbym, że chce mi pan coś przyszyć w imię recydywy.

Maciejewski ściągnął brwi, podpisując przepustkę. Ktoś inny przyjąłby ją ze skwapliwością, być może także ze źle skrywaną ulgą, ale stary doliniarz zerknął na urzędowy druczek jak na wciśnięty mu nachalnie bilet wizytowy.

– Charakter pisma bardzo się panu popsuł – ocenił ze współczuciem. – Warto rozważyć zakup nowego pióra. Cóż, gdybym był jeszcze czynny zawodowo, pożyczyłbym od kogoś coś odpowiedniego dla pana komisarza, ale w tej sytuacji… Do miłego zobaczenia.

III

3 maja 1951 roku

Może byłoby lepiej, gdyby wziął ją Jędrzejczak? – wymruczał bez przekonania Fałniewicz, układając na drewnianym stopniu swoją sztywną nogę, pamiątkę po postrzale w czterdziestym czwartym i kuracji w ubeckim więzieniu.

– Hrabia Czetwertyński nie sprzedał jej wojsku, to ma zajeździć Haiti jakiś dorożkarz, Witek? – Zyga skrzywił się.

Siedzieli w pierwszym rzędzie niczym sanacyjny wiceminister z reakcyjnym wojewodą i gdyby z trybun lud polski nie powyrywał większości zdatnych do czegokolwiek desek, przyszedłby pewnie stróż i zapytał, czego tu szukają. Fałniewicz nie wzbudziłby w nim wielkich podejrzeń, bo kaleka i ubrany w całkiem porządną marynarkę. Dopóki nie zerwać z niej podszewki, nie poznałby nikt, że była przenicowywana i wielokrotnie cerowana. Sąsiad dawnego gliny, Feldbaum, potrafił nie tylko świetnie szyć z materiałów powierzonych, robił również cuda ze starymi ubraniami.

Fałniewicz jednak, nawet dobrze ubrany, jako były więzień Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego miał małe szanse na znalezienie przyzwoitej roboty, ale przydała się sztywna noga. Obywatel Bolesław Urbanowicz, jeszcze przed rokiem współwłaściciel i szef niewielkiej fabryki octu przy Szewskiej, teraz tylko jej kierownik, przyjął go na pracownika umysłowego. Były wywiadowca policyjny zamiast osób podejrzanych spisywał teraz wskazania aparatów pomiarowych, swoim drobnym, starannym pismem lekko fałszował zestawienia produkcyjne, aby zakład uniknął domiaru podatków, i sporządzał protokoły dla wydziału finansowego. Zaś sam Urbanowicz dobrze wiedział, że wkrótce jego firmę przejmie w zarząd państwowy Spółdzielnia Związku Inwalidów „Zjednoczenie”, zatem chciał mieć w niej własnego inwalidę, który nie podłoży mu potem świni.

Dozorca bardziej skrzywiłby się na widok Maciejewskiego, który półleżał z papierosem w zębach, a popiół opadał na mocno poszarzałą koszulę. Były oficer policji w ciągu ostatnich czterech lat trzykrotnie pracował jako robotnik niewykwalifikowany, robił za pomocnika szklarza, ładowacza na stacji kolejowej, był też w brygadzie odgruzowującej Stare Miasto, dopóki obecni koledzy, a dawni podejrzani nie zaczęli mu dla kawału czapkować i tytułować „panem władzą”. Tym razem jednak, mimo wyglądu lumpa, nie miał powodu do obaw. Sam był tu dozorcą.

Gniada klacz skubała jakiś badyl na wewnętrznym polu hipodromu, gdzie trawa i młode krzaki sięgały jej niemal do kłębu. Wokół oczu miała już wyraźne płaty siwizny.

Od szosy janowskiej dał się słyszeć warkot silnika ciężarówki. Koń podniósł głowę i zastrzygł uszami.

– Bez nerwów, Haiti, to nie po ciebie, nie z rzeźni. Jeszcze… – Maciejewski wyjął z bocznej kieszeni ćwiartkę monopolki i pociągnął łyk. Podał flaszkę Fałniewiczowi. – Koń. Jaki jest, każdy widzi. Ale mieć robotę tylko dzięki kobyle… Kara boska, Witek, za to, że nigdy tych bydląt nie lubiłem. Większe od człowieka, nerwowe jak baba i też źle im z oczu patrzy.

– A w wojsku nie jeździłeś? – Dawny tajniak pociągnął z butelki.

– Nie mówiłem ci nigdy? – zdziwił się Zyga. – Może i nie… – Zaciągnął się resztką papierosa. – Piechota. – Zadusił ledwie widoczny niedopałek schodzonym buciorem. – Dużo błota, mało fajerwerków, no i dobrze!

– A ja byłem pod Komarowem, w ósmym ułańskim Poniatowskiego. – Fałniewicz westchnął.

– Krzywa buzia, krzywa nózia, to ułani księcia Józia! – Maciejewski zarechotał. – Jak mogłem się nie domyślić?!

Po chwili jednak przestał się śmiać i spojrzał na przyjaciela ze złością, chociaż jak na siebie był prawie trzeźwy.

– I to ty mi mówisz, że może nawet dobrze byłoby ją sprzedać dorożkarzowi?! – podniósł głos, niepokojąc klacz, jednak Fałniewicza ani trochę.

Ten siedział bez ruchu, dając odpocząć chorej nodze.

– To jest wierzchowiec, nie jakaś cholerna kobyła artyleryjska! – rzucił jeszcze Zyga ze złością, ale bez przekonania. – No i dopóki ona tu jest, mam pracę.

– Jak długo? – Fałniewicz wzruszył ramionami. – Ktoś po nią przyjedzie tak czy siak, i po robocie. I po pensji. Jędrzejczak powiedział dobrą cenę, lepiej byś na tym wyszedł.

– Łatwo ci mówić! – Maciejewski włożył do ust kolejnego papierosa i nerwowo zaczął szukać zapałki. – A ty myślisz, Witek, że ja się nie boję? – warczał, grzebiąc w pudełku pośród drewienek ze spalonymi łebkami. – Co powiem milicji? Że koń mi uciekł?

– Jeśli zameldujesz zaraz, jak ucieknie, to co ci mogą zrobić?

Zyga odnalazł wreszcie niespaloną zapałkę, niestety ta tylko psyknęła z niezadowoleniem i zgasła, ledwie potarł ją o draskę. Pomyśleć, że przed wojną co oszczędniejsi dzielili takie na dwoje, nawet na czworo i wciąż się zapalały! Znacjonalizowany przemysł zapałczany postanowił najwyraźniej wyplenić te reakcyjne nawyki.

– Mogą mi wszystko zrobić, nie strugaj wariata! – Maciejewski ze złością cisnął paczkę zapałek na porośnięty trawą tor wyścigowy.

– Naprawdę się boisz? – Fałniewicz spojrzał mu w oczy.

– A ty nie? – burknął Zyga. – Nie słyszałeś, jak radzieccy egiptolodzy ustalili, że niezidentyfikowana mumia to Ramzes XIV? Zlecili badania NKWD i faraon się przyznał.

Ekswywiadowca wstał i powłócząc sztywną nogą, zgramolił się z trybuny. Haiti, widać znudzona samotnością, zbliżyła się, nadstawiając chrapy.

– I ja się boję – przyznał Fałniewicz – ale musiałem usłyszeć, że Zyga Maciejewski też. Bardzo poprawiłeś mi humor.

Wyjął z kieszeni kostkę cukru. Haiti pożarła ją z większą zachłannością, niż były komisarz opróżnił ćwiartkę.

– Polecam się na przyszłość – mruknął. – Nie dawaj jej więcej cukru, wpadnie w nałóg.

Redaktor serii: Filip Modrzejewski

Redakcja: Katarzyna Arbaczewska-Matys

Korekta: Małgorzata Denys, Natalia Kraszewska

Redakcja techniczna: Anna Gajewska

Projekt okładki: Krzysztof Rychter

Projekt typograficzny: Robert Oleś / d2d.pl

Logo cyklu: aorta.com.pl

Logo serii: Marek Goebel

Zdjęcie na okładce: © Corbis / Foto Channels

Skład i łamanie: d2d.pl s.c., Kraków

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-372 Warszawa, ul. Foksal 17

tel. 22 828 98 08, 22 894 60 54

biuro@gwfoksal.pl

ISBN 978-83-7881-354-5

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Aleksandra Łapińska / Virtualo Sp. z o.o.