Redaktor prowadzący: Adam Pluszka

Korekta: Maja Lipowska, Katarzyna Pawłowska

Redakcja techniczna: Anna Gajewska, Paulina Potrykus-Woźniak

Projekt okładki, stron tytułowych, makiety oraz ilustracje: Anna Pol

Fotografia autorki: © Konrad Kloch

Skład iłamanie: www.pagegraph.pl

Wydawnictwo W.A.B.

02-386 Warszawa, Usypiskowa 5

tel./fax (22) 646 01 74, 646 01 75, 646 05 10,646 05 11

wab@wab.com.pl

www.wab.com.pl

ISBN 978-83-7747-327-6

Copyright © by Wydawnictwo W.A.B., 2011

Wydanie III

Warszawa 2011

Konwersja do formatu EPUB: Virtualo Sp. z o.o.
virtualo.eu

Krystyna Kofta

ukończyła filologię polską na UAM w Poznaniu. Jest autorką powieści: Wizjer (1978), Wióry (1980, wydanie zmienione W.A.B. 2006), Pawilon małych drapieżców (1988), Złodziejka pamięci (W.A.B. 1998), Chwała czarownicom (2002), Krótka historia Iwony Tramp (W.A.B. 2001), Fausta (WA.B. 2010), jak również scenariuszy filmowych, książek publicystycznych i dramatów. Za słuchowisko radiowe Stare wiedźmy otrzymała Grand Prix na festiwalu „Dwa Teatry – Sopot 2007”. W tym samym roku we Frankfurcie nad Odrą odbyła się premiera jej sztuki Salon profesora Mefisto. Sztuka Pępowina została wystawiona w Glasgow i znalazła się w programie tamtejszego festiwalu teatralnego. W 2003 roku nakładem W.A.B. ukazała się najbardziej osobista z książek pisarki: Lewa, wspomnienie prawej. Z dziennika, a w 2006 – Monografia grzechów. Z dziennika 1978-1989. Jako felietonistka Kofta współpracuje z czasopismami „Twój Styl” i „Nowe Książki”. Maluje, rysuje, bloguje.

krystynakofta.blog.onet.pl krystynakofta.pl

Wstęp

Chciałabym podziękować wszystkim osobom, które nieświadomie przyczyniły się do powstania tej książki, stając się jej mimowolnymi bohaterami. Każda bowiem opowiedziana tu historia jest prawdziwa. Bohaterkami i bohaterami są moi przyjaciele, znajomi, nieznajomi, wrogowie, którzy kiedyś byli przyjaciółmi, a także ci, którzy są jeszcze moimi przyjaciółmi, bo nie przeczytali tej książki i się nie rozpoznali. Mam nadzieję, że nie obrażą się na mnie, ponieważ wystarczająco ich „odpodobniłam”, zmieniając wygląd, imiona, sytuacje, a wiem z doświadczenia, że każdy rozpoznaje bezbłędnie sąsiada, siebie prawie nigdy. Jądro problemu zawsze pozostaje prawdziwe. Tematy są wzięte z życia, nic więc dziwnego, że muszę pracować na żywym materiale. Rzeczywistość w sprawach uczuć często przerasta wyobraźnię.

Od czasu pierwszego, drugiego i trzeciego wydania tej książeczki obyczaje się zmieniły. Łacińska maksyma głosi:

Tempora mutantur et nos mutamur in illis, co się wykłada mniej więcej tak: Czasy się zmieniają, a my zmieniamy się wraz z nimi. I to coraz szybciej! Dlatego książkę traktującą o związkach między ludźmi trzeba aktualizować. Przez jakiś czas w felietonach w „Twoim Stylu” zwracałam się do czytelniczek per „drogie siostry”. Oczywiście wiem, że Alina i Balladyna też były siostrami, tak jak Kain i Abel byli braćmi i niewiele dobrego z tego wynikło. Niemniej podczas choroby, która dopadła mnie przez własną głupotę – znów przypomnę to, o czym już pisałam: bo nie robiłam badań mammograficznych ani też USG – to Wy, drogie siostry, pisałyście do mnie listy, maile, odzywałyście się na ulicy, w sklepie, w górach i w dolinach, nad morzem, czułam wasze wsparcie, pokochałam was i uważam, że świat, mimo że podły, i tak jest lepszy, niż myślałam. A i my, kobiety, też jesteśmy mądrzejsze, niż sądziłam. Nie musimy być siostrami, żeby się lubić, kochać, szanować. Nienawiści wciąż za wiele, solidarności za mało. Często też te, które oficjalnie są kobietom przychylne i im „siostrują”, w rzeczywistości gdy tylko któraś z przyjaciółek wyjdzie na prowadzenie, natychmiast rzucą jej kłodę pod nogi, żeby broń Boże nie zwyciężyła. Bardzo często gdy w grę wchodzi ambicja, rozpadają się przyjaźnie. I to nie tylko wówczas, gdy chodzi o mężczyznę. To walka na śmierć i życie. Niekiedy dosłownie, bo są przecież i takie, które mogą zabić z zawiści. Kronika kryminalna zna takie przypadki, choć jest ich mniej niż wśród mężczyzn.

Nie wszystkie kobiety mają ochotę zdobywać, czasami chcemy się faceta pozbyć. Niekoniecznie tak, jak to robią niektóre panie oglądane w programie Discovery, które spędzają potem długie lata na rozmyślaniach „pod celą”. A jeśli odstrzelonych mężów była seria, w krótkim błysku, siedząc na krzesełku, oglądają całe swoje ciekawe życie. Na krzesełku elektrycznym oczywiście, bo w Ameryce, w niektórych stanach, tego rodzaju pozbycie się winnej zbrodni żony, która została wdową na własne życzenie, jest możliwe.

Są prostsze sposoby rozstania niż ten ostateczny. Trzeba tylko sformułować i wyartykułować, choćby głosem myśli, wszystkie za i przeciw. Jeżeli śnisz o tym, że siedzisz sobie w swoim pokoju i nic nie musisz, żadnych obiadków i kolacyjek, żadnych pretensji, że nie masz już dwudziestu lat i że nie schudłaś, a budzisz się i krzyczysz jak w horrorze, widząc obok siebie tego typa, z którym nic cię nie łączy prócz tej „dzieciny maleńkiej”, bo on jest jej ojcem, a dziecina jest już uprawniona do głosowania, jeśli myślisz o tym, jak fantastycznie byłoby mieć święty spokój, a o rozstaniu myślisz częściej niż pięć razy dziennie, powinnaś o tym ze sobą pogadać.

Siądźmy i porozmawiajmy, jak mówią bohaterowie brazylijskich telenowel. Kilka moich dobrych znajomych rozwiodło się w tym czasie i rozkwitło, niektóre zaś przekwitły. Kobiety rozwodzą się zwykle nie z powodu oszołomienia uczuciowego ani nawet gdy zakochają się do szaleństwa. To specjalność męska. Mogą nawet związać się z kimś, kogo pokochały, trzymać go w zamrażarce, tak jak parlament trzyma sensowne ustawy, spotykają się, kochają, płaczą w poduszkę z niemożności, ale rozwód uważają za możliwy dopiero wówczas, gdy dzieci dorosną, staną mocno na nogach. Znam takie, które uważają, że pierwsza samotna noc po rozwodzie była najszczęśliwszym momentem w ich życiu, oprócz oczywiście urodzenia maleństwa, które ma około trzydziestki, własne życie rodzinne, albo tylko seksualne, i spotyka się z mamusią z wielkiej łaski raz w miesiącu, owszem, zadzwoni, przyśle esemes, ale nie zamierza z niczego rezygnować dla najdroższej mateczki. W porządku. Tak powinno być. My teraz zajmiemy się sobą.

Tytuł Jak zdobyć, utrzymać i porzucić mężczyznę jest moim żartem, kpiną z poradników. Pierwotnie miał być tylko „warsztatowy”, ale ówczesny prezes „Twojego Stylu” uznał to za doskonały tytuł handlowy. I tak zostało. Nie uległ zmianie, bo wciąż jest wiele kobiet, dla których mężczyzna jest czymś więcej niż kwiatem do kożucha i pewnie to się nie zmieni. Słynna feministka Gloria Steinem twierdziła, że mężczyzna jest kobiecie potrzebny tak jak rybie rower. Cóż, przejechać się zawsze można. I choć wiele z nas na kiepskim związku się przejechało albo wyszło jak Zabłocki na mydle, wciąż są takie, które chcą spróbować jeszcze raz. A wiadomo jak pan Zabłocki wyszedł na mydle, które przewoził drogą morską. Wymyślił sobie, że będzie świetnie zapakować to mydło w ogromne wory i podczepić do statku. No cóż, takie to męskie odkrycie. Każda praczka wiedziałaby, ile powstanie piany! Kobiety łudzą się, a może wierzą i wiedzą, że zdarza się znaleźć mężczyznę partnera, z którym życie co prawda wcale nie będzie łatwe, jednak może być ciekawe. Oby nie dotyczyło ich przekleństwo: bodajbyś żył w ciekawych czasach. Małżeńskie czasy bywają bardzo ciekawe!

Są także wśród nas takie, dla których życie bez męża jest niewyobrażalne, a ostatni człon tytułu „porzucić” – to herezja. Gdy Rosjanie zwrócili się do mnie o prawa do tłumaczenia, zaproponowali zmianę tytułu na: Jak zdobyć i utrzymać mężczyznę, i jak rozstać się z nim. Słowo „porzucić” w tytule okazało się tam wówczas zbyt mocne, nazbyt rewolucyjne. Sadzę, że dziś „porzucić” byłoby możliwe nawet w Rosji.

Jeśli: – nie jesteś kobietą nieprzemakalną, czyli taką, która wszystko wie lepiej, – masz skłonność do refleksji, – potrafisz spojrzeć na siebie krytycznie, – chcesz nad sobą popracować, – lubisz ludzi, – masz poczucie humoru, wówczas możesz czytać tę książeczkę.

Nie są to zbyt wygórowane wymagania, ale musisz spełniać je wszystkie. Inaczej próżny trud. Jeżeli jesteś nieprzemakalna, bezrefleksyjna, bezkrytyczna, nie pracujesz nad poprawieniem swego obrazu, nie lubisz ludzi, nie potrafisz śmiać się, również z siebie, nie będziesz miała udanego życia uczuciowego. Może nawet, jeśli jesteś piękna, uda ci się zdobyć miłość, ale utrzymać ją będzie trudno, nie uda ci się także rozstać ze swoim partnerem, nie tracąc klasy, zabraknie ci samokrytycyzmu, nie dopuścisz do siebie myśli o choćby małym procencie winy własnej, a bez poczucia humoru trudno przetrwać zarówno w małżeństwie, jak i po rozwodzie.

Jest tylko jeden, za to poważny problem: wszystkie kobiety, bez względu na to jakie są naprawdę, uważają siebie za osoby, które mają skłonność do refleksji, oczywiście, potrafią spojrzeć na siebie krytycznie, ciężko nad sobą pracują, kochają ludzi i mają poczucie humoru.

Wniosek stąd, że jest to książka dla wszystkich kobiet, a także dla mężczyzn, którzy interesują się kobietami i chcą się dowiedzieć, jakich sposobów używają kobiety, żeby ich zdobyć, utrzymać albo w najgorszym razie – porzucić.

Niektórzy panowie czasownik „utrzymać” rozumieją dosłownie i szukają bogatej bizneswoman albo majętnej wdowy. Nic nowego! Łowcy majątków byli zawsze!

Pytanie pierwsze:

Czy masz w ogóle ochotę zdobywać, utrzymać czy też porzucać jakiegoś mężczyznę? Odpowiedz szczerze samej sobie. Kiedyś „stara panna” była nieszczęściem dla siebie oraz kulą u nogi dla rodziny. Pod tym względem wiele się zmieniło. Instytucja „starej panny” funkcjonuje jeszcze gdzieniegdzie, ale nawet do najbardziej zapadłej wsi docierają wraz z telewizyjnymi serialami oraz dyskotekami nowe prądy. Zresztą zawsze można wyjechać do dużego miasta. W mowie potocznej „starą pannę” zastąpiła kobieta samodzielna albo kobieta niezależna. Singielka.

Wiele zmęczonych kobiet wybiera samotność, są znużone ciągłą walką z kolejnymi partnerami, ciężko doświadczone rozwodem, zmaltretowane fizycznie i psychicznie, a czasami do tego stopnia zajęte pracą zawodową, że nie mają ochoty na żadne kontakty uczuciowe. Są takie, które nie pragną czerwonego blasku uczuć, chcą bezpiecznej szarości pustego mieszkania, gdzie wszystko jest znajome, leży na swoim miejscu, gdzie nikt nie narusza ustalonego porządku albo – jeśli to lubią – bałaganu, i nie pragną kogoś, kto wprowadza swój chaos albo wymusza robienie porządku. Piszę tu o sprawach czysto zewnętrznych, ale myślę o naruszaniu wolności osobistej i tłamszeniu duchowości.

Wspólny dom to miejsce ciągłego ścierania się. Życie pod jednym dachem jest nieustającym kompromisem i naprawdę trzeba się bardzo kochać, żeby to znosić. Albo nie kochać wcale i żyć w sposób wyrozumowany, „na zimno”. Jeśli chodzi o seks, to najłatwiej znaleźć mężczyznę dochodzącego czy odświętnego. W takim układzie każdy żyje oddzielnym życiem, a rzadkie spotkania spełniają funkcję rozładowującą. Jest to sposób chłodny, choć nie wyklucza namiętności, pozbawiony złudzeń, ale wbrew pozorom dość powszechny. Co więcej, ostatnio obserwuję nawet pary małżeńskie żyjące w ten sposób. Bez dzieci, bez kłopotów, w dwóch mieszkaniach, przy całkowitej niezależności finansowej; każdy dźwiga samotnie swój garb.

Zwykle bowiem dzieje się tak z ludźmi pokaleczonymi w poprzednich związkach. Oni nie mają już nawet siły dmuchać na zimne. Tworzą skorupę, przez którą nie przechodzi ciepło. Wydaje się, że to związki bezkonfliktowe, gdy tymczasem są po prostu bezuczuciowe. Nie potępiajmy takich osób pochopnie. To nie są zimnokrwiste potwory. Ucieczką w skorupę chronią się przed następną katastrofą, której nie byliby w stanie znieść. Przeżywają permanentny kryzys.

Chłód uczuciowy tego rodzaju jest ciężką nerwicą emocjonalną, a wyrozumowany związek sposobem na przetrwanie, na doczekanie czasów, gdy znów będą mogły dojść do głosu uczucia.

Odmieńcy

Współczesne czasy są trochę łaskawsze dla tych ludzi, którzy mają skłonność do własnej płci. Zwłaszcza gdzie indziej. Tolerancja u nas jest ciągle pobożnym życzeniem mało pobożnych osób, bo nikt tak ostro i jadowicie jak osoby pobożne nie potępia wszelkiej inności. Nasz model życia jest pełen obłudy. Lesbijki często ukrywają się same przed sobą, żeby nie komplikować życia rodzinom, mężom i dzieciom. Status oficjalnej lesbijki w naszym cnotliwym kraju jest trudny do przyjęcia, choć istnieje już kilka dyżurnych lesbijek. Trochę więcej gejów. Łatwiej akceptuje się homoseksualistów; od lat szepce się, a nawet mówi głośno w towarzystwie o znanych „pedałach”, artystach, pisarzach, politykach, którzy już dawno zdobyli sobie jakie takie prawa w erotycznym pejzażu. Geje mogą pójść do swego klubu, poczytać własne pismo poświęcone pięknu męskiego ciała. Nawet w tym względzie my, kobiety, mamy mniej praw. Zresztą nie walczymy o nie, gdyż ostracyzm społeczny jest zbyt silny, silniejszy nawet niż lęk przed grzechem.

W sferze seksualnej według Kościoła grzechem jest właściwie wszystko oprócz prokreacji. Trudno się dziwić, jeżeli zbiór zasad tworzą niespełnieni seksualnie mężczyźni żyjący w celibacie i walczący w imię wiary ze swymi namiętnościami. Prawie każda z nas ma jakieś wspomnienie z dzieciństwa, związane z księdzem patologicznie zainteresowanym seksem. W czasie spowiedzi wciąż kluczą wokół tego tematu, emocjonują się tym, kto kogo, kiedy i gdzie dotknął. Chłopcy natomiast często narażeni są na kontakt z księdzem o skłonnościach homoseksualnych. Najzdrowszy, choć grzeszny, jest przysłowiowy związek księdza z własną gosposią. Pewnie już niedługo, gdy zostanie zniesiony celibat, tego rodzaju układ będzie mógł zostać zarejestrowany jako małżeństwo. Pastor i pop mają żony i nie wynika z tego nic złego dla wiary. Przeciwnie, są lepiej wprowadzeni w różnorakie problemy, jakie niosą ze sobą trwałe oficjalne związki, a nie tylko kłopoty z młodą gosposią, z którą sprawa „zaszła” za daleko.

Zmysłowa przyjemność aktu seksualnego jest dopuszczalna jakby przy okazji, pod warunkiem że służy on wyższym celom i odbywa się oczywiście bez użycia środków antykoncepcyjnych, bez perwersji i „po bożemu”, przez co rozumie się pozycję zasadniczą. Jeśli wszystko w tym względzie jest grzechem, nic nie jest grzechem. Człowiek skazany z góry na moralną klęskę, żeby normalnie żyć, bagatelizuje grzech, czyniąc z niego swego stałego towarzysza. Zwłaszcza że może się wyspowiadać i jest OK.

Lesbijskie skłonności są w odczuciu społecznym nawet więcej niż grzechem, są tabu obyczajowym i dlatego dość mało wiemy o liczbie kobiet ze skłonnościami do swojej płci. Ostatnio coś w tej materii drgnęło. W tak zwanej klasie średniej każdy już zna lesbijkę lub kogoś, kto ją zna. Bywają w naszym pejzażu obyczajowym regularne związki lesbijskie. Nawet takie, które mają dzieci i razem je wychowują. Żyje im się łatwiej niż gejom. Bo lesbijskie dziecko uchodzi za „nieślubne”. W naszej kulturze jasne jest, że wychowuje je matka. Gdy dwie kobiety paradują z wózkiem, nikt się nie dziwi. Ot po prostu, dwie koleżanki wyszły na spacer. Bywa też i tak, że dziewczyny homoseksualne wypierają ze świadomości swoją skłonność. Chyba nie wiedzą o tym nawet spowiednicy. Tabu jest wypierane i nie istnieje jako uświadomiony problem psychiczny osoby. Zdaje się jej, że cierpi z całkiem innych powodów. Jest wiele psychicznych lesbijek, czyli kobiet, które najlepiej czują się w bliskości przyjaciółek. Cenią urodę i mądrość kobiet, stawiając je ponad mężczyznami, często nawet ponad swymi kochankami i mężami. Bywają skrajne przypadki braku szacunku, a nawet obrzydzenia, do człowieka, z którym się sypia, z jednoczesnym uwielbieniem dla przyjaciółki uważanej za ostateczną instancję i niekwestionowany autorytet we wszystkich sprawach. Każda z nas zna taką osobę, a może sama jest taka?

– Wiesz, chciałabym mieć żonę. Żyłybyśmy sobie zgodnie, bez żadnych kłopotów. W domu byłoby czysto i cały czas wolny miałabym dla siebie. Jacek mógłby czasem wpaść na obiad, byłoby fajnie razem z nim i dziećmi obejrzeć film, a potem on do siebie i spokój – Katarzyna powiedziała to żartem, ale ten żart wyraża prawdę. Katarzyna zawsze otacza się kobietami i nie przepuści żadnej okazji, żeby podkreślić wyższość kobiety nad mężczyzną. Lubi oglądać stroje przyjaciółek, przymierzać je, lubi, gdy kobiety przebierają się przy niej. Przyjemność sprawia jej piękno ich ciała. Siada zawsze blisko dziewczyn i nie zaniedbuje żadnej okazji, by je objąć czy dotknąć. Nie mówiąc o tym, że pocałunki na powitanie i pożegnanie wcale nie są takie zdawkowe. Kasia jest w tym naturalna, uchodzi za bardzo miłą osobę. Jest bardzo lubiana. W małżeństwie nieszczęśliwa, ale z powodu trojga dzieci nie może się rozwieść. W towarzystwie męża często płacze,w towarzystwie damskim śmieje się i po prostu rozkwita. Nie zdaje sobie sprawy ze swych skłonności. Należy do tych kobiet, które mogłyby żyć bez mężczyzny, gdyby taki model życia był do przyjęcia w jej świecie.

Jeżeli więc należysz do tej grupy i jesteś chwilowo samotna i wolna, nie szykuj się jeszcze do skoku, do polowania na męskiego tygrysa. Pomyśl, czy nie lepiej żyć samotnie, niż kaleczyć się nienawiścią do człowieka, który powinien być ci najbliższy? Przecież on nie wie, dlaczego odwracasz się z obrzydzeniem, gdy chce cię pocałować, nie rozumie, że conocna miłość jest dla ciebie katorgą. Obciążasz go winą za wszystko, co cię spotkało. Może źle trafiłaś? To się zdarza, ale krzywdzisz człowieka niewinnego, który z inną kobietą byłby szczęśliwy. Dzień po dniu, noc po nocy, twoja psychika ulega nieodwracalnej korozji. Codzienna porcja nienawiści jest jak narkotyk. Przyzwyczajasz się do niej i nie potrafisz bez niej żyć. Powoli nienawiść rozciąga się na wszelkie dziedziny życia. Gorzkniejesz i świat wydaje ci się przeżarty złem. Wszędzie widzisz zepsucie i moralny upadek. Na ludzi dobrych patrzysz podejrzliwie, zaczynasz posądzać ich o ukryte złe intencje. Naprawdę lepszy jest smutek samotności, bo z tego smutku, a nawet z czarnej rozpaczy, możesz wejść w prawdziwą radość, jeśli tylko poznasz kogoś odpowiedniego. Z nienawiści natomiast rodzi się gorycz, podłość, a w końcu zbrodnia. Musisz wziąć pod uwagę fakt, że najwięcej morderstw dokonuje się w rodzinie. W domu, a nie w ciemnej ulicy.

Spis treści

Wstęp

Odmieńcy

Lustra i zwierciadła

Perwersyjny Kopciuszek

Król, dama, walet

Sztuka uwodzenia

Najstarszy podstęp świata

Embarras de richesse

Manipulacje miłosne

Co zrobić, żeby zostać zauważoną

Daj sobie powiedzieć

Zauważył mnie!

Pakiet męski

Być z nim czy nie być?

„Moje serce należy do tatusia”

Kochać Józia czy mamonę?

Małżeństwo z przyjaźni

Mały atlas typów, których bezwzględnie należy unikać

Wdzięczne obiekty uczuć

Krótki kodeks małżeński

Gry i zabawy małżeńskie

Siła bezwładu

Dziecko jako cement

Seks jako narkotyk

Bolesna decyzja

Demon rozstania

Nie poświęcaj się dla dziecka

Rekolekcje przedrozwodowe