MARTA

GIZIEWICZ

KARETA

Copyright © Marta Giziewicz, MMXV

Wydanie I

Warszawa

Spis treści

- ***

- Notatka Konrada Masternowicza, 12 stycznia 1857

- Relacja Henryka Marconiego dotycząca dnia 28 grudnia 1856

- Dzień 1

- Relacja Konrada Masternowicza dotycząca dnia 29 grudnia 1856

- Relacja Andrzeja Duchownego dotycząca dnia 30 grudnia 1856

- Dzień 2

- Relacja Konrada Masternowicza dotycząca dnia 31 grudnia 1856

- Dzień 3

- Relacja Konrada Masternowicza dotycząca dnia 1 stycznia 1857

- Fragment zeznania Andrzeja Duchownego z dnia 1 stycznia 1857

- Relacja Konrada Masternowicza dotycząca dnia 1 stycznia 1857

- Dzień 4

- Relacja Weroniki Duchownej dotycząca dnia 2 stycznia 1857

- Relacja Konrada Masternowicza z dnia 2 stycznia 1857

- Dzień 5

- Relacja Weroniki Duchownej z dnia 3 stycznia 1857

- Fragment relacji Konrada Masternowicza, dotyczącej dnia 3 stycznia 1857

- Dalszy ciąg relacji Weroniki Duchownej z dnia 3 stycznia 1857

- Dzień 6

- Relacja Weroniki Duchownej z dnia 4 stycznia 1857

- Relacja Konrada Masternowicza z dnia 4 stycznia 1857

- Relacja Weroniki Duchownej z dnia 4 stycznia 1857

- Dzień 7

- Relacja Konrada Masternowicza dotycząca dnia 5 stycznia 1857

- Dzień 8

- Relacja Konrada Masternowicza dotycząca dnia 6 stycznia 1857

- Dzień 9

- Fragment relacji Weroniki Duchownej z dnia 7 stycznia 1857

- Relacja Konrada Masternowicza z dnia 7 stycznia 1857

- Relacja Konrada Masternowicza z nocy z 7 na 8 stycznia 1857

- Epilog

- Z prywatnych notatek Konrada Masternowicza, dzień 22 stycznia 1857, Warszawa

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

***

Notatka Konrada Masternowicza, 12 stycznia 1857

Na początek przydałoby się zamieścić kilka informacji wprowadzających. Odpowiadając na prośbę naczelnika policji, administrującego tereny cyrkułów zarówno I, III jak i XI, generała policmajstra Rasnowa, zobowiązuję się do dołożenia wszelkich starań, aby poniższy raport był dokładny i klarowny. Sprawa jest dosyć niezwykła i uznałem, iż warto byłoby zasięgnąć pomocy osób, które były świadkami zdarzeń, których ja na własne oczy nie widziałem lub mój umysł był zaślepiony i niesprawny. Są to osoby zaufane i podają prawdziwe informacje; stwierdzam to, dając im nieco kredytu zaufania, gdyż nie wszystko byłem w stanie sprawdzić, a to z powodu, o którym już wspomniałem, mianowicie sprawa jest niespotykana i wymaga zeznań wszystkich tych ludzi, których o to poprosiłem. Wierzę, że generał policmajster zrozumie moją sytuację, zapewne wyda się to niecodzienne i tak niesamowite, że aż nieprawdziwe. Zapewniam jednak, że opisywane zdarzenia miały miejsce i ich szczegółowy opis jest kluczem do rozwiązania i zrozumienia dalszego działania.

Poniższy opis zdarzeń jest zmodyfikowany niezależnie od policmajstra, to znaczy został uzupełniony o te fragmenty, które dla bezpieczeństwa mojego i bliskich mi osób musiały pozostać poufne i wyłącznie w mojej dyspozycji.

Rozpoczęcie opowiadania nie mnie przypada, gdyż to, co się wydarzyło, sięga czasu, kiedy nie miałem jeszcze styczności ze sprawą. Niemniej jednak ta krótka relacja jest niezbędna dla pojęcia o całości. W takim niezwykłym wypadku lepiej jest zachować chronologię opisów, aby wydarzenia miały sens i ciągłość.

Głos oddaję także dwóm ważnym dla mnie osobom, mianowicie doktorowi Duchownemu i jego córce. Są to świadkowie, którzy wiele wnoszą do śledztwa, nie tylko za sprawą ich obiektywności, ale i świeżego spojrzenia, barwności z odrobiną emocji i gawędy, która znacznie ułatwia przyswojenie niektórych informacji. Szczególne podziękowania należą się panu Duchownemu, który mimo obiekcji odpowiedział na moją prośbę wyjątkowo entuzjastycznie.

W tym miejscu oddaję głos osobie, która jako pierwsza zobaczyła i usłyszała coś interesującego.

Relacja Henryka Marconiego dotycząca dnia 28 grudnia 1856

Pan Masternowicz radził, żebym najpierw przedstawił krótko, kim jestem i dlaczego to właśnie ja zeznaję. Postępując zgodnie z tą radą, przedstawię się i powiem, jakie stosunki łączą mnie ze sprawą. Nazywam się Henryk Marconi, jestem architektem, aktualnie pracuję w kilku miejscach, jednak pan komisarz kazał skupiać się na tym, co związane ze sprawą, zatem pominę szczegóły, które nie są istotne. Od kilku miesięcy pomagam panu Przezińskiemu przy przebudowie Hotelu Europejskiego, który znajduje się w Warszawie na ulicy Krakowskie Przedmieście. Pana Przezińskiego poznałem razu pewnego na bankiecie, niestety nie pamiętam, kiedy dokładnie to było, mam nadzieję, że to nie jest ważne. Nie chciałbym utrudniać niczyjej pracy. Wówczas to, na tym bankiecie, pan Przeziński wspomniał mi o planach robót nad hotelem. Dowiedziałem się, że on i jego wspólnicy myśleli, żeby powierzyć nadzór właśnie mnie. Powiedzieli mi wiele komplementów i tak gorliwie namawiali, że wstydziłem się odmówić. Ci wspólnicy, o których mówię, to bracia Punikowscy, Stefan i Lucjan. Bardzo rzetelni ludzie, mówią tylko o konkretach. Nie obchodzą ich dyrdymały, przynajmniej w sprawach interesów. Wrócę do osoby Przezińskiego. To z nim się zwykle kontaktowałem w sprawie robót nad Europejskim. Plany, jakie mi przedstawił, były dosyć zadowalające i jasne, to znaczy wiedział, co chce uzyskać i mniej więcej jak to zrobić. Wziąłem od niego papiery z planami i obiecałem się odezwać, jak skończę je przerabiać. Rzecz polegała na tym, by w możliwie ekonomiczny sposób wykorzystać pałac Gerlacha. To świetny pomysł, gdyż pałac zaprojektował człowiek, który zna się na swoim fachu. Przeróbka zapowiadała się wybornie i nie mogłem się doczekać, kiedy zbiorę ludzi i zaczniemy budować. Czas prac zapowiadał się na co najmniej rok, właściciele postanowili zatem, że otwarcie nastąpi w ostatnim dniu roku 1856. Na ten wyjątkowy dzień zaplanowano bal, który miał się odbyć w nowo otwartych salach. Coś wspaniałego, piękne apartamenty do wglądu dla gości, można było tam nawet zanocować, jeśliby ktoś chciał. Sala restauracyjna olbrzymia i ozdobna tak, że oczy gubiły się w migocących świecidełkach. Plan otwarcia był zapięty na ostatni guzik – kolacja, przekąski, herbata, recytacja poezji, smakołyki z cukierni Contiego, muzyka i tańce. Pan Masternowicz uważa, że nie powinienem umieszczać tu zbyt wielu informacji o architekturze i samej pracy, gdyż to pana Rasnowa interesować będzie w mniejszej mierze, ale zaznaczam, że gdyby szanowny pan potrzebował więcej szczegółów, to służę uprzejmie. Mam także nie wybiegać w przyszłość z opowieścią o balu, gdyż na to czas jeszcze przyjdzie. Chciałem ogólnie zarysować ówczesną sytuację. Wrócę zatem do konkretów.

Kilka dni przed otwarciem hotelu dostałem od pana Przezińskiego bilet z prośbą, abym zjawił się w Europejskim. To było 28 grudnia. Bilet dostałem około godziny czternastej, ale miałem jeszcze kilka spraw do załatwienia w mieście, więc zjawiłem się na miejscu tuż przed szesnastą. Nie zrobiło to Przezińskiemu różnicy, widziałem, że do momentu, kiedy mógł poświęcić mi swoją cenną uwagę, był rozchwytywany. Trudno się dziwić, w końcu do otwarcia został jeden dzień, a on lubi, żeby wszystko było perfekcyjne.

– Dobrze, że pan przyszedł – powiedział do mnie, wznosząc ręce w górę, jakby dziękował Bogu za zesłanie anioła w najgorszym momencie życia. – Mam urwanie głowy, a dzięki panu trochę odetchnę. Chodźmy do Contiego, zjemy te ciastka francuskie i pogadamy.

Byłem kontent z tego pomysłu, przepadam bowiem za ciastkami francuskimi. Szczęścia dopełniła gorąca biała kawa, która szybko postawiła nas obu na nogi, a mnie dodatkowo rozgrzała. Na dworze było bardzo zimno i śnieg padał nieprzerwanie od kilku godzin, więc zmarzłem. Początkowo wydawało mi się, że Przeziński sprowadził mnie do siebie, aby się zrelaksować. Rozmowa była całkiem prywatna, wspominał o swojej rodzinie, pytał mnie o moją. Żartowaliśmy nawet. Wydało mi się to dosyć dziwne, gdyż dotąd poruszaliśmy tylko sprawy budowy, można powiedzieć, że łączyły nas tylko interesy. Zaniepokoiłem się. To wyglądało tak, jakby Przeziński czuł do mnie zbyt dużą sympatię, aby powiedzieć prosto z mostu, że postanowił z Punikowskimi odsunąć mnie od budowy i zastąpić kimś innym. Nie znoszę niepewności, wolę najgorszą prawdę, mówioną bez ogródek, niż takie owijanie w bawełnę i podchody.

– Jeszcze trochę, a pomyślę, że faktycznie jestem tu potrzebny, żeby łagodzić zdenerwowanie – zagadnąłem wymijająco. – Chociaż, zdaje się, i beze mnie nieźle się pan trzyma.

– Zachowuję kamienną twarz w sprawie otwarcia – odparł. – Tak naprawdę to bardzo się denerwuję i ta luźna rozmowa zdecydowanie mi pomogła. Poczułem się lepiej, ale nie zaprosiłem pana wyłącznie dla relaksu.

I wtedy powiedział, że chciałby, żebym zaprojektował gmach. Wszelkie obawy odeszły jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki. Uśmiechnąłem się, a moje oczy odpowiedziały mu widać za mnie, gdyż stwierdził:

– Wiedziałem, że pan się zgodzi.

Dostaliśmy kolejne ciasteczka i wypiliśmy jeszcze jedną kawę. Tym razem rozmawialiśmy wyłącznie o budowie, o moich pomysłach, które miałem już przygotowane na zaś (temat gmachu poruszaliśmy już niejednokrotnie, jednak nigdy tak bezpośrednio i oficjalnie), nie odczuwałem żadnego napięcia. Ani się obejrzałem, a przejęcie planami gmachu przeszło na otwarcie hotelu i po chwili rozmawialiśmy o balu i przygotowaniach do niego.

Kiedy tak, można powiedzieć: beztrosko, rozmawialiśmy, zdarzyło się coś, co według pana Masternowicza jest godne uwagi. W cukierni zjawił się jakiś chłopiec i jął gestami przywoływać mojego towarzysza. Pominę wychowanie, które gdyby było dobre, nie pozwoliłoby na szeptanie i machanie ręką w sposób dający do zrozumienia, że prosi na stronę, nie przepraszając nikogo. Pan policmajster prosił o szczególną dokładność tej części opisu, więc postaram się tak właśnie uczynić. Chłopak ten, jak już wspomniałem, zachowywał się dosyć niezwyczajnie, toteż odwróciłem się i spojrzałem na niego uważniej. To był biedny dzieciak, nędznie ubrany, w szarej czapce, spod której wystawały niechlujne czarne włosy. Wyglądał niestosownie w takim miejscu. Nie chcę, aby pomyślano, że gardzę biedotą, chcę jedynie wyrazić zdziwienie, jakie mnie ogarnęło na widok tak ubogiej i brudnej osoby w miejscu przeznaczonym dla ludzi bogatych, na których nie robią wrażenia kryształowe żyrandole i złocone oprawy obrazów. Popatrzyłem na chłopca przez moment i w mig pojąłem coś zaskakującego. Przybysz czuł się jak u siebie, oczywiście nie w sensie mieszkania w takim miejscu, lecz jakby tu pracował. Ktoś go wpuścił, wątpię, aby obsługa cukierni przeoczyła tak rzucającą się w oczy figurę. Widocznie wszyscy go tu znali i nikt nie zważał na jego obecność. Zresztą starał się szybko załatwić sprawę, z którą przyszedł, by nie brudzić dywanów swoimi butami. Ach, jego buty! Były szkaradne! I strasznie cuchnęły, to pamiętam doskonale. Jakby deptał po czymś śmierdzącym. Przeziński przeprosił i wyszedł. Stanęli razem na zewnątrz. Po ich twarzach widać było, że obydwu pilno sprawę jak najszybciej załatwić. Chłopak był podekscytowany, a Przeziński zdegustowany, pewnie tym smrodem, i poirytowany pojawieniem się dzieciaka podczas naszego spotkania. Podniosłem do nosa filiżankę, aby zaciągnąć się milszym zapachem. Ktoś akurat wchodził do cukierni i niechcący dosłyszałem, co ci dwaj mówili. Jednakże to było dosyć dawno temu i szeptali, toteż nie jestem w stanie ich zacytować. Podam jedynie rozmowę w sensie, jaki miała ich rzeczywista wymiana zdań.

– Złapałem dziś jednego! – mówił podekscytowany chłopak. Miał około piętnastu lat; oceniam z wyglądu i z głosu, który nie był jeszcze dość męski. – Latał tu niedaleko.

– Bardzo dobrze – wyszeptał Przeziński. – Gdzie go masz?

– Na dole, w piwnicy. Wsadziłem do klatki z innymi.

– Dobrze, teraz idź. – Włożył mu do ręki pieniądz. Widziałem to, gdyż akurat się obejrzałem, zaciekawiony szeptami i trochę też zniecierpliwiony, bo chciałem wracać do domu.

Przeziński nie zauważył mojego zaciekawienia, bo też starałem się, żeby nie zauważył. Po co miał myśleć, że go podsłuchiwałem. Nie chciałem zepsuć naszych stosunków, to nie służy owocnej pracy. Toteż gdy do mnie wrócił, udawałem pochłoniętego bez reszty myśleniem o krzywo zawieszonym zegarze. Wspomniałem o tym i gdy Przeziński pokwapił się, aby zwrócić uwagę obsłudze, momentalnie uzmysłowiłem sobie, że pora iść. Obiecałem Przezińskiemu przygotować projekt gmachu tak szybko, jak tylko będzie to możliwe. Uścisnąłem mu rękę i wyszedłem. Tego dnia już nie działo się nic szczególnego. Wierzę, iż odtworzyłem zdarzenia wystarczająco wiernie.

Dzień 1

Relacja Konrada Masternowicza dotycząca dnia 29 grudnia 1856

Dla jasności zacznę od tego, że parę dni przed 29 grudnia 1856 roku generał policmajster Rasnow poprosił mnie, abym zastąpił go na balu z okazji otwarcia Hotelu Europejskiego. Moja obecność tam jest bardzo jasna dla pana generała, jednak dla kogoś, kto nie zna sprawy, a będzie kiedyś przeglądał te dokumenty, może być wręcz kłopotliwa, dlatego warto ją wyjaśnić.

Z różnych przyczyn (głównie dla pieniędzy) parę lat temu próbowałem swoich sił jako detektyw, z różnym wynikiem, zazwyczaj sprawy kończone były jednak pomyślnie, a nierozwiązalność leżała głównie w śmierci, skutecznie uniemożliwiającej właściwy przebieg śledztwa. Generała policmajstra Rasnowa poznałem w Wilnie przy okazji pewnej sprawy policyjnej, drugi raz spotkaliśmy się niecałe trzy lata temu w sierpniu w Petersburgu, gdzie udzielałem konsultacji komisarzowi, który poszukiwał sprawcy zabójstwa w urzędzie Sekretariatu Stanu. Od tamtej pory byłem zasypywany propozycjami podjęcia pracy w Warszawie. Pokusiłem się, licząc na wybitne stanowisko, jak to się zdarza młodym, którzy naiwnie wierzą, że mogą wiele osiągnąć bez wielkiego nakładu sił. Czas pewien po studiach matematycznych wróciłem do Warszawy, gdzie ponownie przygarnął mnie stryj Antoni. Szybko okazało się, że gorąca posada, która miała na mnie czekać, to stanowisko asystenta policyjnego, a właściwie obowiązki sekretarza sędziego Kowalczuka i niekiedy drobne zajęcia, zlecane przez prokuratora Majewskiego. Początkowo byłem mocno zawiedziony, wyobraźnia bowiem wyniosła mnie wyżej, niż na to zasługiwałem. Niejeden świeżo upieczony absolwent mógł o tym tylko pomarzyć. W końcu doceniłem gest Rasnowa i przywykłem do swojego miejsca. Doczekałem się nawet własnego pokoju z biurkiem. Znajdował się w kamienicy urzędowej na Podwalu, gdzie mieścił się niewielki komisariat. Najpierw było to duszne pomieszczenie w piwnicy, bez okna, gdzie spalałem całe mnóstwo świec. Potem, dzięki mojej wymownej sugestii i olbrzymiej wyrozumiałości generała całe podpiwniczenie budynku zostało przeznaczone na szczytniejszy cel, mianowicie przechowalnię dokumentów i zwłok, których okoliczności śmierci nie były jasne. Oczywiście, zwłoki te nie leżały tam wiecznie. Z braku okien smród bywał nie do wytrzymania, w związku z czym badania lekarskie przeprowadzano (na zlecenie zaznajomionego operatora) jak najprędzej (czasem też w budynku Akademii Medyko-Chirurgicznej w pałacu przy ulicy Nowy Świat), sporządzano odpowiednią dokumentację (której bardzo przestrzegałem i pilnowałem, to też z czasem weszło w poczet moich kompetencji), następnie zmarłego przekazywano rodzinie lub bezpośrednio grabarzowi. Niemniej obowiązki, które mi powierzano, zdawać się mogły błahe i śmieszne, lecz z czasem wydały mi się bardzo poważne i odpowiedzialne. Myślę, że pan Rasnow również traktował te zlecenia z powagą, choć lubił podkreślać, że to z jego woli znalazłem się wśród uznanych carskich policjantów, aby się kształcić.

Dość długo zwierzchnicy oraz współpracownicy uważali, że jestem za młody jak na swoje stanowisko czeladnicze, mam bowiem tylko dwadzieścia osiem lat i moja praca jest i będzie jeszcze przez kilka lat formą dokształcania. Mundurowcy z reguły nie traktują mnie poważnie, czy to za sprawą wieku, czy przez moje poglądy, podług których ludzkie zachowania są zależne od psychiki i wszystko da się wyjaśnić naukowo, a jeśli nie, to znaczy, że to nie istnieje. Jest to zupełnie sprzeczne z tym, co mój stryj głosi w kościele, jednak nigdy nie miał mi tego za złe, i chwała mu za to. Inny czynnik wyzwalający w pracownikach policyjnych pewien dyskomfort w utrzymywaniu poprawnych relacji ze mną to fakt, że jestem Polakiem, a moich rodaków nie ma wielu w urzędach. Czas sprawił, że te relacje się poprawiły, choć dystans wciąż odczuwam. Praca z generałem policmajstrem Rasnowem jest wyjątkowo przyjemna, gdyż nie dostrzegam z jego strony lekceważenia, chociaż bywało, że lubił mnie sprawdzać. Podobnie się miało z sędzią Kowalczukiem i prokuratorem Majewskim. Traktuję to jako testy adaptacyjne, które musi przejść każdy nowy współpracownik. Nie chcę wierzyć, że robią to tylko przez moją narodowość.

Okazja do zastąpienia pana Rasnowa na wspomnianym balu była w pewnym stopniu miłym zaskoczeniem i niejeden mundurowiec (a najprędzej mój rodak) by powiedział, że to przez koneksje, jednak ja uważam to za objaw zdrowej współpracy i zaufania. Dziwiłem się, że wybrał Polaka (podobno otrzymał pozwolenie od samego oberpolicmajstra Władimira Aniczkowa). Tym mocniej czułem presję. To niełatwa rzecz, godnie zastąpić generała policmajstra Rasnowa i nie narazić się wysłannikom z Zarządu z ulicy Senatorskiej. Przyjąłem propozycję, ponieważ tego wymagał protokół, a ja w takiej sytuacji nie mogłem odmówić (mój zwierzchnik miał bardzo ważne sprawy poza miastem i musiał wyjechać na kilka dni).

Robiłem, co mogłem, aby nie przejmować się wagą mojej obecności na balu. Trochę deprymowało mnie przekonanie, iż moim obowiązkiem będzie poznawanie ludzi, w kręgu których nazwisko Rasnowa, a potem także i moje, nie może źle się kojarzyć. Nie przepadałem nigdy za spotkaniami towarzyskimi, jestem typem człowieka, któremu w życiu potrzebna jest ograniczona liczba osób. Wystarczą stryj, Rasnow i ludzie z prokuratury sędziego, jakaś nieszczęsna ofiara i morderca, abym miał robotę. Moje życie kręci się wokół pracy i tytoniu. Tyle mi do szczęścia wystarcza. Do czasu balu przesiadywałem zatem w biurze, paląc cygaretki i przeglądając raporty i pocztę. W grudniu niewiele się działo, tylko drobne rozboje, kradzieże. Żadnych mordów. Zaczynałem się zastanawiać nad sensem mojej pracy. Nie mogłem uwierzyć, że w Warszawie nie ma żadnego mordercy. Czułem, że jakiś jest, albo i kilku, tylko jeszcze nie znaleźliśmy ofiar. Czytałem nudne raporty z nadzieją, że wpadnie do biura rewirowy ze świeżą wiadomością o zwłokach znalezionych w rzece. Tylko takie sprawy miały sens i sprawiały, że chciało mi się wychodzić z biura.

Historia, w którą zostałem w dość osobliwy sposób wplątany, miała swój początek na balu. Wielki dzień Hotelu Europejskiego przypadł na 29 grudnia 1856 roku, kiedy odbyła się uroczysta inauguracja. W pierwszej kolejności miała miejsce msza w kościele Świętego Krzyża na Krakowskim Przedmieściu, a następnie poświęcenie gmachu hotelu. Na koniec zaproszono gości, śmietankę towarzyską Warszawy, na bal. Powiem szczerze, że nie mam pojęcia, jak odbyła się msza i jak wyglądało poświęcenie gmachu, gdyż z osobistych względów nie uczęszczałem na tego typu rytuały. Słyszałem o tym jedynie od gości i potwierdzały to gazety, że miało coś takiego miejsce.

Udałem się do hotelu ubrany nienagannie, powiedziałbym, że nawet całkiem elegancko. Stryj postarał się, abym wyglądał schludnie i nie wyróżniał się zbytnio z tłumu. Przyznaję, że miałem przykrótkie nogawki, gdyż komplet nie był mój, ale myślę, że niezbyt szybki ruch mógł maskować ten defekt, który przy stawianiu dużych i pospiesznych kroków na pewno byłby widoczny. Szczęściem panowała moda na nie za długie spodnie, moim zdaniem wyglądające, jakby mężczyzna wyrósł ze swoich ubrań sprzed lat. Skupiony zatem na tym, aby sunąć nogami po podłodze, chodziłem po sali restauracyjnej, gniotąc w dłoni bilet. Nikt się mnie nie spodziewał, spostrzegłem to natychmiast, bowiem nie zwracano na mnie uwagi. Miałem tylko cichą nadzieję, że goście nie pomylą mnie z obsługą. Wziąłem na wstępie lampkę szampana i spacerowałem z nią, rozglądając się po sali. Byłem pewien, że znajdzie się tu mnóstwo rzeczy, które przyciągną moją uwagę. Przede wszystkim szybko zauważyłem dym. W mig zorientowałem się, że pochodził z okolic palarni, i tam poprosiłem kogoś o cygaro. Przy okazji zawiązała się między mną i pewnym mężczyzną krótka rozmowa, której przytaczanie jest tu zupełnie zbyteczne.

Wśród gości przyuważyłem kilka znamienitych osób. Byli to, między innymi, Henryk Marconi, znany i ceniony polski architekt włoskiego pochodzenia, a skoro mowa o artystach, wspomnieć należy w tym miejscu o obecnych pomocnikach pana architekta – Marcelim Berendcie oraz Leandrze Marconim, który zresztą jest jego synem, bardzo zdolnym. Oprócz nich wyłowiłem z ciżby krzykaczy i żartownisiów przedstawicieli władzy, to jest księcia namiestnika Michaiła Gorczakowa oraz generała Paniutyna. Przez chwilę rozmawiali z arcybiskupem warszawskim, Antonim Fijałkowskim. Mnie samemu przypadła krótka chwila chwały, albowiem zamieniłem parę zdań najpierw z Michaiłem Gorczakowem, który wydał mi się człowiekiem traktującym Polaków z dystansem, ale z szacunkiem, zwłaszcza wobec tych, którzy jeszcze coś znaczą, a potem także z Leandrem Marconim, człowiekiem młodym, acz bardzo dojrzałym emocjonalnie i wspaniałym rozmówcą. Za jego sprawą poznałem młodą damę, Rozalię Wambach, która z dużym zaangażowaniem (i chaotycznie zarazem) dogadzała gościom swoim towarzystwem, niekiedy gubiąc się w tłumie, rozpoczynając rozmowę i nie kończąc jej, aby podejść do następnych gości. Młody Marconi przedstawił mi także osobę wartościową dla sfery interesów, mianowicie Alberta Rochocińskiego, właściciela jednego z najlepszych hoteli w Warszawie, z którym zamieniłem parę istotnych zdań.

– Widział pan mój hotel? – pytał. Jego małe, ciemne oczy pod czarnymi, krzaczastymi brwiami, wwiercały we mnie swoje przenikliwe spojrzenie. Myślę, że oceniał mój strój, niezbyt szarmancki ani bogaty, lecz wyłącznie schludny. Sam ubrany był nienagannie, wytworność jego w pewnym stopniu mnie przytłaczała, a zarost, tak dokładnie i z finezją przystrzyżony, onieśmielał mnie, ogolonego na gładko, jak młokos. – Mój hotel znacznie się zmienił przez ostatnie lata. Zajmuje cztery kamienice na ulicy Koziej, oferuje prawie sto pokoi. Gdzie pan znajdzie taki hotel? Jest największy! Kojarzy go pan, prawda?

– Tak, kojarzę – odparłem. Istotnie kojarzyłem to miejsce, głównie ze względu na przejście, łączące dwa budynki, rozciągające się ponad ulicą, niczym most. – Niestety nie miałem przyjemności obejrzenia jego wnętrz – przyznałem szczerze, na co Rochociński zrobił posępną minę.

– Zapraszam zatem – powiedział oficjalnie. – Musi pan koniecznie zobaczyć mój hotel.

Z grzeczności przyjąłem zaproszenie, nie myśląc jednak ani przez chwilę o faktycznym skorzystaniu z okazji. Nie było mi pilne zwiedzanie hotelów dla rzekomej przyjemności i wymyślanie podobnych grzeczności, aby tylko połechtać wymagającą pychę bogatych warszawiaków.

Ważną częścią tego wieczora było poznanie panów Przezińskiego i braci Punikowskich. I do tego dążyłem. Musiałem postarać się, aby pozostawić swój ślad w pamięci jak największej ilości towarzystwa, właścicieli Hotelu Europejskiego nie mogłem pominąć. Łowiłem ich wzrokiem wśród tłumu, szukałem jakiejś wskazówki, pokazującej, które to osoby, niestety bezskutecznie. Może to przez hałas zlewających się rozmów, okrzyków i śmiechów.

Około piątej popołudniu zapowiedziano przemówienie właścicieli. Głos zabrał pan Lucjan Punikowski, podobno w imieniu pozostałych właścicieli. Ja sam go nie rozpoznałem. Zasłyszałem jedynie od kogoś obok, że to właśnie on. W odpowiedzi na jego monolog, który wielu z zebranych wydał się błyskotliwy i dowcipny, namiestnik Gorczakow poprosił o wzniesienie toastu za nowo powstały hotel, życząc mu samych sukcesów i korzyści na rzecz miasta. Największe korzyści miał zapewne przynosić jednemu z najważniejszych miejsc Warszawy, to znaczy placowi Saskiemu, tak szczodrze obdarowywanemu przez władze.

Po wysłuchaniu przemówienia i wzniesieniu toastu postanowiłem wrócić do palarni. Stojąc przy wejściu do niej i zaciągając się dymem, nieświadomie przyciągnąłem raz jeszcze namiestnika, tym razem w towarzystwie oberpolicmajstra Aniczkowa. W skupieniu przyglądałem się czarnym wąsom księcia, które z gracją człowieka władzy moczył w kieliszku szampana.

– Orientujecie się, Konrad Tomaszewicz, ile czasu będziecie zastępować generała Rasnowa? – zapytał swoim dźwięcznym głosem po rosyjsku i poruszył wąsami, jakby strzepywał krople szampana.

– Nie mam pewności, kilka dni – odparłem w tym samym języku.

– Pilnujcie pomnika na Saskim, bo Imperator będzie się gniewał za złośliwość Polaków jakby co – dodał generał Aniczkow.

– Chodzi tam specjalny patrol. Ja nie mam zwierzchnictwa nad posterunkami.

– To się zainteresujcie. Rasnow się interesował. Możecie iść za jego przykładem i przypilnować posterunku przy Saskim.

– To sugestia czy rozkaz, generał oberpolicmajster?

– Sami osądźcie, ponoć jesteście roztropni. Rasnow was chwali, Masternowicz.

Namiestnik spozierał na mnie w tej chwili bardzo surowo, choć nie było w jego fizjonomii złości.

Zostawili mnie z tą niezwykłą zagadką. Co powinienem zrobić? Co było, zdaniem generała oberpolicmajstra, roztropne? Powinienem czynić to wszystko, czego Imperator oczekiwał, abym mógł, zginąwszy z rąk polskich chorążych, ucieszyć Jego oczy swoim nazwiskiem wypisanym na podobnym monumencie, co ten na Saskim. Tak.

Dręczyło mnie to okrutnie. Jakby imadło miażdżyło mi serce.

W ten wyjątkowy wieczór przyszło mi zmierzyć się nie tylko z władztwem i zwierzchnictwem, lecz także z niepojętą mocą kobiecego uroku. Wśród dam spostrzegłem otóż niewiastę o wyjątkowej urodzie, jej blask uderzył we mnie z dużą siłą, jakbym był dzwonem kościelnym, który właśnie alarmował. Była to dama, której niekoniecznie zależało na zainteresowaniu gości, acz moją uwagę przykuła natychmiast, gdy tylko na nią spojrzałem; potem już nie mogłem przestać patrzeć. Miała na sobie czerwoną suknię z licznymi kokardami i wiązaniami, które poszerzały strój, czyniąc go bardzo pokaźnym. Dekolt miała szeroki i odważny wystarczająco, aby każdy mężczyzna mógł swobodnie domyślić się, jakie ciało krył gorset. Na okrągłe, białe jak śnieg ramiona opadały loki czarne, gładkie i równe, jakby zakręcane na palcach, bardzo zachęcające. Twarz jej była ładna, jasna, wyrazista, oczy ciemne, choć gdy zobaczyłem je z bliska, wydały mi się jasnopiwne, nos mały, zadarty, usta pełne, pomalowane czerwoną szminką. Ponieważ zabrakło mi odwagi, aby zagadnąć ową damę, a widocznie spostrzegła moje zainteresowanie, ona pierwsza się do mnie zbliżyła i zaczęła rozmowę.

– Pan Masternowicz? – zapytała głębokim głosem, bardzo mocnym. Uśmiechnęła się, a wówczas spomiędzy jej czerwonych warg wyłoniły się dwa rzędy pięknych, równych, białych zębów.

– Zgadza się – odparłem zaskoczony jej znajomością mojego nazwiska. – A pani?

– Jestem gościem pana Rochocińskiego. Zaprosił mnie, by nie być samemu w towarzystwie.

Nie przypominałem sobie, bym choć raz ich razem widział.

– Zaniedbuje panią?

– Odrobinę.

Miałem ochotę zapytać o imię, lecz wyglądała na taką, która zna dobre maniery. Jeśli nie chciała się przedstawić, pewnie miała ku temu powody.

– Wygląda pan na znudzonego – powiedziała szczerze. Jej głos i ton komponowały się idealnie, tworząc dźwięki żwawe i pełne wigoru.

– Niemożliwe – odparłem grzecznie. – Przyjęcie jest bardzo zajmujące.

– Proszę nie kłamać. Wiem, że pan się tu nudzi. Ja również.

Ukradkiem się uśmiechnąłem. Kobieta w czerwieni była szczera, jak mało która dama, a przy tym zachowywała dobry smak i była bardzo urzekająca.

– Przyjęcia mają dobre i złe strony – rzekłem.

– Musiałam przyjść. Koniecznie chciałam poznać pana, panie Masternowicz. Nie mogłam przepuścić takiej okazji.

– Mnie chciała pani poznać? – zdziwiłem się, czerwieniąc jak dziecko.

– Przyszłam tu dla pana – odrzekła wprost. – Koniecznie chciałam się z panem zobaczyć. Spojrzeć na pana i dotknąć.

Poczułem jej rękę na swoim przedramieniu. Przez ubranie przenikło do mojej skóry mrożące zimno. Pokonałem zaambarasowanie, bowiem przyszło mi na myśl, że kobieta czyniła wszystko, aby mnie wkrótce skompromitować. Czyżby tajna działaczka Polaków?

– Panie Masternowicz – szepnęła mi do ucha i pokręciła głową. – Nieładnie. Może pan wzbudził we mnie inne zainteresowanie, niż się panu wydaje?

– O czym pani mówi? – zdumiałem się i wzdrygnąłem.

– Pańska wyjątkowość przyciąga – szepnęła namiętnie. – Jest pan bardzo pociągający, panie Masternowicz.

Jeszcze sekunda, a zacząłbym spodziewać się niemoralnych propozycji. Czekałem na nie dość ostrożnie, zdając sobie sprawę z tego, że mogłem być obserwowany. Jednak kobieta uśmiechnęła się tylko i na tym zakończyła naszą rozmowę, po czym odeszła (później już jej nie widziałem). Pozostawiła we mnie niedosyt, który wkrótce wypełniła inna osoba.

Musiałem sprawiać wrażenie zagubionego, a może rzucało się w oczy moje zmieszanie, gdyż w jednej chwili zjawił się u mego boku nieznajomy mężczyzna, jakby szedł mi z pomocą, kierując się od bufetu.

– Dobry wieczór – odezwał się po polsku. Był to człowiek wysoki i postawny, koło pięćdziesiątki. Mimo siwiejących włosów i zmarszczek wokół ust i oczu wyglądał jeszcze rześko i chyba był z natury wesoły, gdyż uśmiech nie schodził z jego twarzy przez większość naszej rozmowy. – My się nie znamy. Nazywam się Andrzej Duchowny, jestem doktorem.

Poinformował mnie o swojej profesji w sposób szczególny, jak czynią to wysoko urodzeni, aby podkreślić status społeczny, jaki reprezentują. Wątpię jednakowoż, aby nowo poznany mężczyzna miał na celu wywołanie w moim sercu przykrego wrażenia reprezentowania poniżającej mnie pozycji. Bynajmniej nie czułem się gorszy.

– Dobry wieczór – odpowiedziałem i uścisnąłem mu dłoń. – Zastępuję generała policmajstra Rasnowa, nazywam się Konrad Masternowicz.

Czy powiedziałem to z należną dumą? Raczej z obojętnością, zwłaszcza do wizji mojego nazwiska pośród lojalistów. Miałem tylko nadzieję, że pan Duchowny tego nie spostrzeże.

– Hm, jest pan urzędnikiem policyjnym? – zapytał trochę podejrzliwie.

– Jedynie pomocnikiem sędziego Kowalczuka. Nie pełnię żadnego wyższego urzędu. Bywam tam, gdzie prokurator mnie wyśle.

– To nie byle co. Pomocnik wiele znaczy.

Zmarszczyłem się, czyniąc wrażenie skromnego, i cmoknąłem w powietrze.

– Zajmuję się obowiązkami sekretarza… – mruknąłem.

– I pracuje pan na Podwalu?

– Zgadza się.

– Wybornie, mój drogi. Ja często bywam w szpitalu i przytułku na Długiej, to zaraz przy Podwalu. Może nawet czasem mijaliśmy się na ulicy?

– To dosyć prawdopodobne.

– I jest pan dziś zastępcą policmajstra Rasnowa. To ważna funkcja. Widziałem, że rozmawiał pan z księciem namiestnikiem Gorczakowem i generałem oberpolicmajstrem Aniczkowem. To z polecenia któregoś z nich pan się tu zjawił?

– Nie. Z rozkazu policmajstra Rasnowa, ale za zgodą generała Aniczkowa.

– Hm… – mruknął i spuścił wzrok na sekundę. – Wygląda pan na młodego.

– A muszę być stary, by pracować wśród rosyjskich policjantów? – poczułem krótką irytację.

– Nie, oczywiście. To zwykłe stwierdzenie. Proszę się nie obrażać, ja nie chciałem pana obrazić. To, że człowiek jest w takim czy innym wieku, wcale nie oznacza, że musi mieć takie czy inne stanowisko. Wie pan co? W szpitalu Świętego Ducha przy przytułku, tam, gdzie pracuję, kilku lekarzy powiedziałoby panu, że przynajmniej ma pan szansę nacieszyć się dobrym stanowiskiem, ciepłym… bo może w innym przypadku nie dożyłby pan takiego awansu. Chcę powiedzieć, że niektórzy doktorzy twierdzą, że w pewnym wieku człowiek choruje i umiera. Owszem, w pewnej części mają rację, przecież ludzie wcześnie umierają. Ja na przykład jestem już bardzo stary, bo mam pięćdziesiąt pięć lat. Mało kto dożywa takiego wieku. Albo żyje dłużej. A więc jestem stary i wciąż żyję, a dręczy mnie tylko słabe serce i kaszel od czasu do czasu. To dolegliwości, które występują u każdego, w różnym wieku, prawda? Pan ma jakieś dolegliwości?

– Nie. Czuję się bardzo dobrze.

– To wspaniale. Proszę się cieszyć zdrowiem, póki dopisuje. Czasem choroby przychodzą bez zapowiedzi, ale niektóre można przewidzieć, jednak ludzka głupota i szaleństwo sprawiają, że się to ignoruje. Mówię tu o istnej epidemii. – Pan Duchowny dyskretnie się przysunął i pochylił w moją stronę, jakby zamierzał szepnąć mi coś do ucha, chociaż jestem od niego wyższy. Stałem zatem, słuchając, mimo że wyczekiwałem już końca tego monologu. – Myśli pan, że ilu obecnych tu mężczyzn i kobiet ma ten problem?

– Problem?

– Syfilis. Przynajmniej połowa.

– Niemożliwe.

– Owszem, możliwe. Mnie też trudno uwierzyć, że tyle osób naraz choruje na tę samą chorobę, prawie jakby jednocześnie się zarazili. Nawet doktorowi z wieloletnim doświadczeniem zdaje się to niesamowite.

– A mnie wydaje się niemożliwe to, że wszyscy wyglądają na pięknych i grzecznych, a gdy stają się nareszcie sobą, okazują się bestiami, które chcą się tylko…

– To takie ludzkie – wszedł mi w słowo Duchowny. – Nie będę tego usprawiedliwiał. Naprawdę, to nie jest wcale miłe, wiedzieć, że ci wszyscy ludzie, na pozór uprzejmi i grzeczni, jak pan raczył zauważyć, i karierowicze, tak naprawdę skupiają się tylko na rozpuście.

Nie mogłem się powstrzymać, by nie rzucić na niego spojrzenia dość wymownego. Nie powstrzymałem również uśmiechu.

– To straszliwy ciężar wiedzieć, kto z towarzystwa ma tę przykrą chorobę – powiedział. – Niektórzy z nich radzą się mnie w tej sprawie. – Przycichł na chwilę, czekając, aż spoważnieję. – Jak zatem można twierdzić, że występowanie chorób wiąże się z konkretnym wiekiem? To bzdura, nie uważa pan?

– Prawdopodobnie ma pan rację. Ja nie znam się na kwestiach medycznych.

– Nie cierpi pan na dolegliwości?

– Na tę jedną na pewno nie.

Pan Duchowny pozwolił, by jego usta delikatnie się rozciągnęły.

– Zna pan może pana Przezińskiego? – zmienił nagle temat.

– Niestety, jeszcze nie znam właścicieli tego hotelu, choć bardzo byłbym rad dołączyć do ich towarzystwa.

– To ja pana chętnie zapoznam! – rzekł z dużym entuzjazmem. – Muszę jednak pana ostrzec przed panem Przezińskim. To mój dobry znajomy i nieźle go znam. Wydaje mi się, że nie lubi rusyfikatorów.

– Nie zajmuję się odpolszczaniem.

Pan Duchowny chyba odetchnął. Za maską uśmiechniętego człowieka krył obawę przede mną. Przynajmniej z początku. Jak na lekarza przystało, wybadał mnie, lecz nie pod względem fizyczności.

Nie wiedziałem, czy mogę spokojnie dopalić cygaro w okolicy tego osobliwego pomieszczenia, czy udać się z panem Duchownym w jakieś miejsce, gdzie mógłbym poznać jego znajomych i tym samym wkręcić się nieco w towarzystwo. Pan Duchowny stał jednak nieruchomo, z czego wywnioskowałem, że w sali nie są obecni właściciele. Zresztą widocznie szukał ich wzrokiem, marszczył brwi i zacieśniał powieki, aby wyostrzyć obraz. Miał w kieszeni okular, ale chyba o nim zapomniał lub wstydził się go użyć. W końcu jego wzrok zawisł na pewnej postaci, zaciekawiony również spojrzałem. Okazało się, że pan Duchowny wyłowił z tłumu młodą dziewczynę, która rozmawiała z jakimś mężczyzną. Miała około dziewiętnastu, może dwudziestu lat, była drobnej budowy ciała. Jej czarne włosy opadały na stanik sukni koloru błękitnego. Tegoż samego koloru miała kamienie w naszyjniku, kolczykach i bransolecie na prawej ręce. Zdawała mi się chłodną i zdystansowaną, szorstką w obyciu. Cierpliwie słuchała wykładu swojego rozmówcy; moim zdaniem umiejętnie udawała, że skupia na nim całą swoją uwagę. Widziałem znudzenie w jej oczach i gestach. Długo wpatrywałem się w twarz odbijającą się w wielkim lustrze, wiszącym na ścianie. Zerkała na pana Duchownego, a w jej wzroku było coś przyciągającego i intrygującego. Wyglądało to tak, jakby wysyłała do niego jakieś sygnały, których ja niestety nie potrafiłem odczytać.

– Nie jestem pewien, czy miałby pan szanse – usłyszałem głos pana Duchownego i w sekundę zorientowałem się, że zapomniałem o jego istnieniu, pochłonięty obserwacją dziewczyny.

– Nie rozumiem… – odparłem zdezorientowany.

– U mojej córki – rzekł, wskazując palcem na czarnowłosą dziewczynę. – Jest dość trudną osobą.

– Córki? – powtórzyłem, tym razem zaskoczony. Gdy zajrzałem w jego oczy, poczułem się zaambarasowany i na pewno poczerwieniałem. Miałem nieopisaną potrzebę wytłumaczenia się. – Ależ… byłem przekonany, że to pańska małżonka.

– Taka młoda? Chyba pan sobie żartuje! – Roześmiał się. – Moja małżonka nie żyje od dwóch lat. Miała raka odźwiernika żołądka. Paskudna sprawa, niestety. Nie do wyleczenia.

– Bardzo mi przykro.

– Dziękuję. Była miłą, choć uciążliwie upartą osobą. Córka ma na imię Weronika i jest tak samo uparta, jak jej matka.

– Przepraszam za to podejrzenie o małżeństwo z córką. Miałem wrażenie, że wysyła do pana jakieś sygnały wzrokowe, to stąd…

Pan Duchowny spojrzał na mnie spod oka, lecz wciąż z uśmiechem.

– Istotnie, wysyłała.

– Jakie? – zapytałem odruchowo.

Pan Duchowny jednak nie zamierzał odpowiedzieć na to pytanie. Być może pozostawiał mi to jako zagadkę do rozwikłania lub uznał, że to prywatna rzecz, a ja wtykam nos w nie swoje sprawy. Szczerze mówiąc, miałem nadzieję, że nie kłamał, mówiąc o Weronice jako o swojej córce, a nie żonie. Szkoda młodych dam na małżeństwo ze starcami (nie ubliżając panu Duchownemu, on się jeszcze nie klasyfikował do grona starców. Uogólniłem).

Kiedy pan Duchowny oprowadzał mnie po sali, przedstawiając swoim znajomym, poznałem Punikowskich. Panowie Lucjan i Stefan to wzorowi dżentelmeni, uprzejmi i wyjątkowo zainteresowani swoim rozmówcą. Takie odniosłem wrażenie. Oni z kolei zaznajomili mnie z panem Rochocińskim, lecz ten, spojrzawszy na mnie, uśmiechnął się lekko.

– Już się znamy – rzekł. – Zaprosiłem szanownego pana do mojego hotelu na Koziej. Chciałbym, aby go zobaczył. To jedyny w mieście hotel ze stu pokojami. Będzie pan zachwycony!

– To pan Masternowicz musi się pospieszyć – powiedział do niego Lucjan Punikowski. Rochociński zbladł. – Mistrz Marconi opracowuje projekt Hotelu Europejskiego, który już wkrótce będzie posiadał dużo więcej pokoi. Ile to jest, sto pokoi? Czy to tak wiele?

– Nie masz stu pokoi.

– To się wkrótce zmieni.

Rochociński poczuł się urażony tonem Punikowskiego i jego wzruszeniem ramionami. Zdaje się, że zaraz potem opuścił Hotel Europejski. Ja sam byłbym zniesmaczony, gdybym nie pojmował, na czym polega rywalizacja właścicieli zajazdów i hoteli. Warszawa była tym przepełniona. Każdy z właścicieli walczył, aby to jego hotel uważano za najznakomitszy – robił remonty, kupował modne meble, instalował łazienki w pokojach, wprowadzał nowoczesne menu w restauracji hotelowej, manipulował cenami, zapraszał prasę, chwalił się gośćmi. Sławny hotel oznaczał wielu gości, a oni przychodzili z pieniędzmi.

– Takie są interesy – powiedział Lucjan Punikowski, spostrzegłszy zmieszanie na mojej twarzy; jak się okazało, było jednak widoczne.

Brat przyznał mu rację i uśmiechnął się w stronę sali. Obserwował kobiety, wydawało mi się, że był zainteresowany Weroniką Duchowną, choć ta, spędzając czas w towarzystwie jednego mężczyzny, uciekała spojrzeniem wyłącznie w stronę ojca. Dopiero gdy zostałem z nim sam i swobodnie rozmawialiśmy o planach wobec Hotelu Europejskiego, dziewczyna po raz pierwszy zainteresowała się jego nową znajomością. Nasze spojrzenia spotkały się tylko raz. Potem zdawała się unikać kontaktu wzrokowego, nawet z ojcem; podejrzewam, że przez moją ciągłą obecność przy nim. Przypuszczałem, że widziała w tym pewną niegrzeczność i nachalność.

Padła propozycja tańców, toteż towarzystwo zebrało się wśród filarów w parach i zaczęło tańczyć do Walca a-moll. Bardzo przypadła mi do gustu ta spokojna muzyka. Ukoiła nieco moje zakłopotanie. Wraz z panem Duchownym obserwowaliśmy tańczących między filarami. Powiedziałem mu, że kiepski ze mnie tancerz. Niezupełnie rozumiałem, dlaczego to zrobiłem. On stwierdził z uśmiechem, że cygaro i alkohol to zdradzieckie używki. Tu musiałem się z nim zgodzić. Zwłaszcza w odniesieniu do tytoniu, od którego byłem już uzależniony, jak to sam pan Duchowny zauważył. Rzekomo zdradziły mnie pożółkłe koniuszki palców. Pocieszyłem się tym, że znalazła się w towarzystwie osoba bystra, z którą mogłem porozmawiać.

Obserwacja tańczących par szybko stała się dla większości gapiów nudna, zaczęto głośno rozmawiać i śmiać się, a ja nie odrywałem oczu od jednej z owych par. Zżerała mnie niepojęta ciekawość, a mieszanka alkoholu z tytoniem skłoniła do zadania pytania, którego w innej sytuacji nie odważyłbym się zadać.

– Kim jest ten uroczy dżentelmen, który nie odstępuje pańskiej córki na krok?

– Ach, to właśnie pan Przeziński, za chwilę pana przedstawię.

– Jest zainteresowany pańską córką? – zapytałem wprost.

Pan Duchowny nie rozzłościł się za moją bezpośredniość, jedynie ściął mnie wzrokiem, przez co ponownie się zarumieniłem.

– Zauważył pan? – odezwał się oschle.

– Zauważyłem. Nie szkoda tak młodej, ślicznej dziewczyny dla dojrzałego mężczyzny?

– To hrabia Podola – rzekł, jakby go tym usprawiedliwiał.

– To dlatego powiedział pan, że nie mam szans? – zapytałem z ironicznym uśmiechem.

– Ależ skąd… Weronika niestety nie przepada za panem Przezińskim, choć on jest dla niej bardzo miły. Szkoda, wiele mógłby jej zaoferować. Ale Weronika jest uparta i z nieznanych mi przyczyn stawia naukę medycyny wyżej niż małżeństwo z hrabią i wygodne życie.

– Rzeczywiście dziwne – burknąłem trochę impertynencko.

– Proszę nie myśleć, że zależy mi na pieniądzach pana Przezińskiego – zaczął się gorąco tłumaczyć, poruszony brzmieniem mojego głosu. – Weronika ma dość majątku, którym może się cieszyć. Szkoda tylko, że inaczej wymarzyła sobie życie, które ja jej zaplanowałem. A z pewnością byłoby prostsze przy panu Przezińskim.

– Ze względu na majętność?

– To okrutne, ale owszem, na pewno to ułatwi jej życie. Nie chcę, żeby pracowała.

– Mówi pan, że pańska córka ma majątek. Nie musi zatem pracować.

– Nie może zostać sama z tym majątkiem.

– Szuka pan córce partnera, który w sposób rozsądny roztrwoni jej pieniądze?

Ponownie ściął mnie wzrokiem; tym razem zatrzymał go na mojej twarzy na dość długo.

– Pan Przeziński to porządny mężczyzna – powiedział.

– Nie znam go, niestety, nie chcę pochopnie oceniać.

– Jest historykiem i podróżnikiem.

Uśmiechnąłem się. Myślę, że mój uśmiech odpowiedział Duchownemu na jego argument w sposób jasny.

– To nie jest fircyk łasy na pieniądze – dodał pan Duchowny, zgrzytając zębami.

– Oby nie zaraził pańskiej córki syfilisem.

– Na szczęście jest wstrzemięźliwy, a Weronika porządna.

Schyliłem głowę, czyniąc ten gest wymownym, gdyż nie potrafiłem inaczej zaprotestować, aby nie obrazić miłego kompana. Ledwie wysunąłem nogę w przód, pan Duchowny chwycił mnie pod ramię, zatrzymując przed możliwą ucieczką.

– Pozwoli pan, że przedstawię pana mojej córce? – zapytał. Kolejna moja odpowiedź była niema, a skinienie głową wyraźniejsze niż poprzednie. Nic nie odparłem, wolałem ugryźć się w język niż znów powiedzieć coś od rzeczy i potem tego żałować.

Po kilku tańcach wróciła mi trzeźwość umysłu i jak to określił pan Duchowny, stałem się powściągliwy i małomówny. Wszystko przez to, że nie lubię mówić, jeśli nie ma takiej potrzeby. Pan Duchowny mimo to był zadowolony z mojego towarzystwa. Zaproponował, abyśmy wspólnie usiedli przy stole podczas kolacji. Znał się dobrze z panem Przezińskim, wobec czego bez problemu to załatwił. Tuż przed stołowaniem poprosił do siebie córkę i przedstawił mnie.

– Robi pani listę kawalerów do tańca? – zapytałem uprzejmie. Dziewczyna spłonęła rumieńcem, który wprawił mnie nieco w zakłopotanie. Powiedziałem jakąś bzdurę, byłem o tym przekonany. Pan Duchowny uśmiechnął się, kontent.

– Nie tylko kawalerów – odparła zawstydzona.

– Przede wszystkim to moi dobrzy znajomi – wyznał pan doktor z zadowoleniem i wskazał kilka nazwisk z listy, którą tworzyła panna Duchowna na białym karneciku. Zmarszczył czoło na chwilę, ujrzawszy pewną pozycję. – A co z doktorem Kielbergiem? Wyszedł?

– Słabo się poczuł i musiał się wycofać – powiedziała panna Weronika z ulgą.

– Różnie u niego bywa ze zdrowiem, ale zwykle nie wycofuje się z tańców – mruknął pan Duchowny z troską.

– Nic to dziwnego – rzekła jego córka z mocą w głosie. – Jegomość, który ma na karku siedemdziesiąt wiosen, powinien się oszczędzać.

Jej niebieskie oczy zmroziły mnie, nie potrafiłem sklecić porządnego zdania.

– Nigdy nie przepadałaś za jego towarzystwem – mruknął pan Duchowny z żalem.

– W czasie tańca wciąż depcze suknię. Panie Wambach i Kossowska narzekały, że obcasami urwał im kilka wstążek i postrzępił jedwabne brzegi.

– Bądźże wyrozumiała, to starszy człowiek. Należy mu się szacunek i uznanie za osiągnięcia – przekonywał pan Duchowny.

– Leczy ziołami, które są bardziej trujące niż pomocne, a w najlepszych efektach pacjenci chorują od częstego przyjmowania laudanum.

– Kochanie, to jest lekarstwo…

– Widziałam jego pacjentów, którzy błagali o większe dawki, choć choroba im nie doskwierała.

– Kochanie! – zwrócił się do córki pan Duchowny z mocą. Nareszcie zawstydził się, że jego latorośl tak otwarcie krytykuje uznanego doktora, i to przy obcym mężczyźnie. Wtedy i ona się opamiętała, spojrzała na mnie wprost, a ja nie mogłem znów złapać tchu.

– Pan nie uważa, że opium może powodować przykre następstwa? – zapytała.

– Nie jestem felczerem – odparłem.

– Nie trzeba nim być, żeby zauważyć, że coś szkodzi zdrowiu.

– Z tego, co wiem, opium stosuje się jako lek – powiedziałem ostrożnie.

– Który powoduje rozluźnienie mięśni i przywidzenia.

– To akurat przyjemne następstwo – zauważyłem. Panna Duchowna poczerwieniała. – Nie zgodzi się z tym pani?

– Opium w większych dawkach powoduje śmierć – dopowiedziała ostatkiem tchu.

– Wiele medykamentów powoduje śmierć. Nie tylko opium. W zasadzie wszystko, co otacza człowieka, jest śmiercionośne. To jak gra na loterii. Dzięki opium chory przynajmniej nie czuje bólu lub nie jest go świadom.

Usłyszałem tupnięcie damskim butem.

– Zamiast się spierać z panem Masternowiczem, mogłabyś grzecznie porozmawiać – wtrącił pan Duchowny.

– Tatko sam zaczął o doktorze Kielbergu.

– Ach, tak… – mruknął pan Duchowny ze skruchą. – Masz zatem wolny taniec. Może pan się zdecyduje, panie Masternowicz?

– Mówiłem panu, że nie tańczę – odparłem uprzejmie. Panna Weronika najpierw spłonęła rumieńcem (ja zresztą chyba bardziej), a potem mruknęła, że nie trzeba, abym się zmuszał, i przeprosiła nas obu, ruszając na poszukiwanie lepszego towarzystwa.

Moje skrępowanie wydało jej się zapewne nieciekawe, gdyż podczas kolacji, na której siedzieliśmy naprzeciw siebie, nie odezwała się do mnie ani słowem.

Z jej pięknych ust dźwięk dobył się dopiero po toaście. Była czymś bardzo poruszona. Czułem się jak głupiec, nie mając pojęcia, co ją tak przeraziło. Nie mogłem wciąż na nią patrzeć i pilnować każdego ruchu i spojrzenia. Zorientowałem się, o co chodziło, dopiero gdy wyszeptała ową tajemnicę swojemu ojcu, a on wziął jej prawą rękę i uniósł wystarczająco wysoko, abym mógł spostrzec, że bransoletka z błękitnych kamieni zniknęła. Panna Weronika zauważyła to w chwili, gdy podniosła kieliszek do toastu. Wyglądała na zrozpaczoną, podejrzewałem, że to była drogocenna rzecz, nie tylko pod względem materialnym. Duchowny ogłosił to właścicielom, a ci nakazali obsłudze szukać skarbu, gdyż pierwsze podejrzenia padły na przypadek. Ileż rzeczy gubimy przypadkowo, nie pamiętając, gdzie coś położyliśmy, lub za słabo zapinając klamry i gubiąc coś przez pośpiech. Tak samo mogło być z ową błyskotką. Mogła się niefortunnie odpiąć i zsunąć z ręki niezauważenie. Jednak obsługa nie znalazła bransoletki.

– Kradzież? – wymsknęło mi się. Obecni spojrzeli na mnie ze zdziwieniem. Przeziński również i skinął mi głową na znak przywitania, gdyż nie było okazji podać sobie rąk.

– Pan, panie Masternowicz – powiedział – uważa, że to mogła być kradzież?

– Skoro obsługa niczego nie znalazła, to istnieje taka możliwość – odparłem. Najprawdopodobniej już wszyscy wiedzieli, kim jestem.

– Zechce pan pomóc w odnalezieniu tego klejnotu? – zapytał Przeziński, wstając od stołu. – Nie chciałbym, aby panna Weronika straciła tak cenną pamiątkę. Zależy mi na znalezieniu tej bransoletki.

– Nie bardziej niż mnie – mruknąłem, ale chyba tylko pan Duchowny to dosłyszał; obaj jednocześnie zerknęliśmy na Weronikę. Zakłopotało mnie jej przenikliwe spojrzenie. Przez moment miałem wątpliwości, czy zdołam odnaleźć jej klejnot. Nie było już jednak wyjścia, rękawica została mi rzucona, zresztą niemalże nieświadomie wyzwanie przyjąłem, gdyż odruchowo wstałem, jak tylko pan Przeziński poprosił o pomoc. Nie mogłem się wycofać.

Ciekawość ludzka nie zna granic. Ledwie zdążyliśmy z panem Przezińskim odejść od stołu, a głód części towarzystwa zmienił się w zaciekawienie. Nie mogłem uwierzyć, że ludzie, którzy z niecierpliwością oczekiwali stołowania, zrezygnowali z zaspokojenia swoich żołądków na rzecz czegoś tak błahego. Doprawdy, zrozumienie hierarchii ludzkich potrzeb jest tak samo niemożliwe jak pojęcie cudu.

Całe to zdarzenie wzbudziło zainteresowanie namiestnika, który obserwował mnie z dystansu, nie odzywając się ni słowem, pilnie nasłuchując i zastanawiając się nad każdym moim krokiem. Ilekroć na niego zerknąłem, miał na twarzy skupienie i skromny, acz twardy uśmiech widza oglądającego komedię w teatrze.

Do przeprowadzenia specyficznego zabiegu, jakim było to „śledztwo”, potrzebowałem panny Weroniki. Zastanowiłem się, gdzie widziałem ją po raz ostatni z bransoletką. To chyba był moment, kiedy poznałem pana Duchownego, a ona rozmawiała z panem Przezińskim. Poprosiłem ją, aby odtworzyła krok po kroku wszystko, co od tamtej chwili robiła. Panna Weronika była bardzo przejęta i przez to nie mogła zebrać myśli. Zapewniała mnie jednak, że po rozmowie w sali restauracyjnej tańczyła z panami Przezińskim, Punikowskimi oraz kilkoma znajomymi swojego ojca.

– W sali restauracyjnej nie znaleziono bransoletki, prawda? – zapytałem.

– Obsługa niczego nie znalazła – odparł pan Przeziński i prawą ręką poprawił włosy. Zauważyłem, że brzeg rękawa był delikatnie umazany czymś, co przypominało krem z ciasta. Nie zważałem na to, aby nie ubliżyć człowiekowi, który wplątał mnie w to niezręczne zadanie prowadzenia śledztwa na oczach wszystkich gości. Nie mogłem się skupić, dręczyła mnie obawa, że się zbłaźnię. Próbowałem zmusić mój umysł do klarownego myślenia, jednak nie potrafiłem, obserwowałem tylko wszystko wokół i na tym kończyła się moja inwencja.

– Zaraz – mruknąłem. – A może to się stało jeszcze w części bankietowej, zanim poszła pani na tańce. Co pani robiła, rozmawiając z panem Przezińskim?

– Piłam szampana.

– Mogłaby pani wskazać, gdzie zostawiła kieliszek?

– Oczywiście, ale wydaje mi się, że kieliszek już został zabrany przez obsługę.

– W rzeczy samej – wtrącił pan Przeziński. – Obsługa ma obowiązek zbierać opróżnione kieliszki i dostarczać na bieżąco czyste.

– Udajmy się jednak w miejsce, gdzie państwo rozmawiali ostatnio.

Panna Weronika uczyniła wedle mojego życzenia. Rozejrzałem się po stole; na pierwszy rzut oka nie było żadnych ciekawych śladów. Dziewczyna wskazała mi dokładnie miejsce, w którym postawiła kieliszek – musiał w takim razie stać kilkanaście cali od tortu, pokrytego warstwą kremu śmietankowego.

– Panno Weroniko – zwróciłem się do niej stanowczym tonem. Patrzyła na mnie, w jej oczach widziałem wiarę, że znajdę jej klejnot. Obawiałem się, że jeśli ktoś go ukradł, to musiałbym wszystkich przeszukać, a nie mogłem sobie na to pozwolić. – Czy jest pani pewna, że kieliszek stał w tym miejscu, a nie tutaj? – wskazałem miejsce bliżej tortu.

– Postawiłam go tu – upierała się. – Pamiętam te owoce. Postawiłam tuż przy nich.

– A pański kieliszek? – zapytałem Przezińskiego.

– Mój postawiłem przy kieliszku panny Weroniki. Przesunąłem obydwa w tę stronę, którą pan proponuje, w obawie, że może ktoś niechcący potrąci kieliszki i się stłuką.

To, co powiedział Przeziński, stwarzało dwie możliwości. Nie byłem pewny, ale postanowiłem zaryzykować.

– Chyba wiem, co się wydarzyło – oznajmiłem stanowczo. – Niestety, nie powiem tego państwu. Uważam, że powinna to zrobić osoba, która w tym momencie posiada bransoletkę.

Ludzie patrzyli na mnie jak na człowieka niespełna rozumu, gdyż wypowiadając ostatnie słowa, wskazałem uprzejmym gestem pana Przezińskiego.

– Dlaczego ja? – zapytał.

– Strzelam – powiedziałem z uśmiechem tak złośliwym, że pan Przeziński i cała reszta nie mogli wątpić, że nie strzelałem. – Włożył ją pan do kieszeni – spojrzenie na frak, delikatnie muśnięty kremem w okolicy kieszeni – tego oto fraka – dokończyłem.

Przeziński zrobił się czerwony na twarzy; pomyślałem, że go rozjuszyłem i pan Rasnow mnie znienawidzi za wyrobienie złej reputacji nam obu. Musiałem coś zrobić, natychmiast; postanowiłem zachęcić pana Przezińskiego do zajrzenia do kieszeni.

– Może sprawdzi pan, co ma w kieszeni? Rozumiem, że pana oburzyłem podejrzeniem, jednak to pan najgorliwiej pragnął odnaleźć bransoletkę, wnioskuję zatem, że chce pan także faktycznie poznać przestępcę. Z racji dobrej woli wobec panny Weroniki na pewno mi pan wybaczy to podejrzenie.

Pan Przeziński patrzył na mnie jeszcze przez chwilę, nie mogąc uwierzyć, że podejrzewałem właśnie jego. W końcu z rezygnacją na twarzy sięgnął do kieszeni fraka. Serce zamarło mi w piersiach. Wymyślałem już, jak się z tego wytłumaczyć, jak wybrnąć obronną ręką. Jednak ku zdziwieniu towarzystwa, a mojemu chyba jeszcze większemu, pan Przeziński wyjął z kieszeni bransoletkę. Na jego twarzy nie było już tego zmieszania, lecz uśmiech, z którym pokazał wszystkim znalezisko, jakby to była część przedstawienia. Gorczakow zaczął bić brawo, a goście wkrótce do niego dołączyli. Przeziński, pławiąc się w oklaskach, jakby to jemu się należały, uroczyście oddał bransoletkę jej właścicielce i skłonił się przed nią.

– Przepraszam, panno Weroniko, nie zamierzałem jej skraść – powiedział. – To był nietaktowny żart, który chciałem zrobić panu Masternowiczowi, przyznaję się.

To dopiero strzał w dziesiątkę, pomyślałem. Chciał mi zrobić żart, zabierając bransoletkę i wystawiając mnie na próbę przed dostojnymi gośćmi. Takie dowcipy są najsmaczniejsze. Największy ubaw ma osoba, która go wymyśliła, najgorszy – osoba poszkodowana, można powiedzieć, wykorzystana. Tak właśnie musiała czuć się Weronika, widziałem to w jej oczach.

– To było dobre widowisko, Masternowicz – pochwalił mnie namiestnik Gorczakow i uścisnął mi dłoń.

– Może zechce nam pan wyjaśnić, jak doszedł prawdy? – zapytał pan Duchowny. Ten człowiek był szczerze ciekaw, reszta tylko słuchała. Pan Przeziński zaś słuchał, bo musiał, jego jedyny interes dotyczył sprawdzenia, jak dobry jestem w tym, co robię.

– Mogę powiedzieć, ale dokładniej, jak sądzę, zrobi to pan Przeziński.

– Bardziej wiarygodnie będzie, jeśli pan to uczyni – rzekł chytrze Przeziński; książę namiestnik przyklasnął.

Zrozumiałem, że rzuca mi kolejne wyzwanie, cóż mogłem począć.

– To proste – rzekłem pewnym tonem. – Kiedy rozmawiał pan z panną Weroniką, ja akurat poznałem się z jej ojcem, panem Duchownym. Wspomniał mi o swojej córce, toteż zauważyłem, że stała z panem. Miała wówczas na sobie bransoletkę, podobnie jak naszyjnik i kolczyki. Jak wszyscy wiemy, panna Weronika zorientowała się, że nie ma bransoletki, dopiero podczas kolacji. W czasie tańców była zbyt zaaferowana tym, co się wokół niej działo, wciąż miała partnerów do tańca. Mógłbym prosić o pokazanie zawartości kieszeni tych, którzy z nią tańczyli. Jednak w tańcu raczej ciężko jest odpiąć bransoletkę jedną ręką, tym bardziej niezauważalnie. Założyłem zatem, że bransoletki nie było na ręce panny Weroniki już podczas tańców.

– A obsługa? – zapytał starszy mężczyzna, architekt Przezińskiego.

– To by było zbyt proste – powiedziałem. – I pan Przeziński sam by zaproponował przeszukanie obsługi, gdyby jej nie ufał. Cóż, może chciał, żebym szybko znalazł klejnot, dlatego nieświadomie, lub świadomie, odwiódł mnie od służby. Krąg podejrzanych radykalnie mi się zatem zacieśnił, gdy odrzuciłem możliwość „zgubienia” bransoletki na parkiecie. Trop prowadził mnie do pana Przezińskiego i tego oto stołu, gdzie panna Weronika odstawiła swój kieliszek. Pan był gorliwym poszukiwaczem nie bez powodu, prawda? – Tu moja inwencja się kończyła. Wziąłem Przezińskiego za prawą rękę i podniosłem na wysokość twarzy. – Moje podejrzenie potwierdził ten tort. Ma go pan na rękawie i na fraku przy kieszeni.

Ludzie wokół mnie natychmiast zaczęli klaskać i wzdychać. Przeziński również robił minę, która mi pochlebiała. Nie dlatego, że mnie podziwiał, lecz z powodu mojej wygranej; zagrałem mu na nosie.

– Jest pan nieoceniony – powiedział i uścisnął mi rękę, tak jak uczynił to wcześniej namiestnik Gorczakow, który wciąż badawczo mi się przyglądał.

Przez godzinę jeszcze towarzystwo żyło moim śledztwem i sukcesem. Wciąż ktoś do mnie podchodził, aby zamienić kilka słów, przedstawić się i napić wspólnie. Ta jedna godzina oraz śledztwo i to, co przez nie przeżywałem, tak mnie zmęczyło, że poczułem chęć sięgnięcia po moją ukochaną używkę. Wyszedłem z sali restauracyjnej, paląc cygaretkę. Zamyślony, przechadzałem się korytarzami; potem zacząłem liczyć pokoje. Gdy zdecydowałem się wrócić, spotkałem Weronikę. Czekała na mnie na końcu korytarza, zawstydzona i urocza.

– Chciałam panu podziękować – odezwała się nieśmiało. – Ta bransoletka to pamiątka po matce, bardzo cenna dla mnie.

– Tak myślałem.

– Skąd pan wiedział, że to na pewno pan Przeziński?

– Nie wiedziałem, że na pewno – przyznałem się. – To była jedna z kilku możliwości. Mogła ją pani zgubić przy odstawianiu kieliszka i wówczas pan Przeziński by ją wziął. Mogło być tak, że pani zgubiła ją na parkiecie i stamtąd zabrał ją pan Przeziński. Tak jak powiedziałem, wydaje mi się, że zdjęcie bransoletki z ręki osoby świadomej tego, co się wokół niej dzieje, byłoby zbyt trudne. Możliwości jest kilka: zdjął ją z ręki, znalazł na parkiecie bądź na stole przy torcie. Musiałem się zdecydować na którąś z nich. Zabrudzenie na rękawie wskazywałoby stół, jednak to jeszcze nie daje pewności, że tam ją znalazł. Zabrudzić rękaw mógł, przestawiając kieliszki. Mógł także celowo je przestawić, aby zmylić panią i korzystając z pani nieuwagi, zabrać bransoletkę ze stołu. Przypuszczam, że pan Przeziński wcale nie zamierzał jej ukraść. Jego celem mogło być oddanie bransoletki, jednak coś go podkusiło w ostatniej chwili, żeby zrobić mi żart. Mogłem się mylić, każda ewentualność wydawała się możliwa do czasu, gdy sprowokowany pan Przeziński sam się przyznał, sięgnął do kieszeni.

– Zmanipulował go pan?

– Troszeczkę. Myślę, że wszyscy dali się zmanipulować. Ja się poddałem panu Przezińskiemu, przyjmując wyzwanie, które mogło mnie ośmieszyć, a pozostali ulegli mojemu przekonującemu głosowi. Z pewnością także pani była przeświadczona, iż wiem doskonale, że to pan Przeziński stoi za wszystkim.

– Owszem, osiągnął pan, co chciał.

– Proszę wybaczyć. Moim celem było zmanipulować Przezińskiego, by się przyznał, o ile był winien.

– A więc faktycznie strzelał pan na oślep, tak jak to wcześniej powiedział.

– Zgadza się.

W jej oczach było zrozumienie i podziw, a na ustach rozkwitał uśmiech tak szczery, że nie mogłem oderwać od niej wzroku. Zrobiło mi się niesamowicie gorąco, czy to za sprawą jej uznania, czy dłoni, którą mi podała, abym mógł bez obaw o zgodę ją pocałować. Wróciliśmy razem do towarzystwa i rozmawialiśmy zaledwie kilka chwil, a pamiętam każde jej słowo – mówiła o hotelu, jak bardzo jej się podoba jego wystrój, marmury i meble, których ja jeszcze nie miałem okazji oglądać, w sypialniach. Kiedy mówiła o wielkich łóżkach, które „powinienem zobaczyć”, pomyślałem, dlaczego panna Duchowna skupiała się właśnie na tym produkcie meblarskim, skoro z pewnością podobały jej się również inne – hotel był pełny nowych, pachnących sekretarzyków, toaletek, puf i sof. Dlaczego panna Weronika uważała, że powinienem zobaczyć łóżka? Czyżby jej podświadomość podsuwała na myśl to, co chowała w sobie głęboko? Myśl o tym, co przeraża jej ojca w wizjach o jej dorosłości i doświadczeniach z mężczyznami?

Udane rozwiązanie śledztwa dało mi sławę dzisiejszego wieczora, ale i przeszkadzało w zacieśnianiu znajomości z panną Duchowną. Byłem rozchwytywany, nawet gdy już zapomniano o zaginionej bransoletce. Goście chcieli ze mną przebywać. Nawet Przeziński, który próbował się zrehabilitować, podchodząc do mnie i zagadując. Weronika Duchowna odeszła ode mnie, celowo rażąc wzrokiem pana Przezińskiego, aby poczuł się ignorowany przez nią. Na odchodne szepnęła do niego:

– Jak pan mógł? – a on zmieszał się wyraźnie.

– Przepraszam pana za ten głupi dowcip – powiedział z uśmiechem do mnie. Muszę przyznać, że nie polubiłem tego jegomościa, nie odwzajemniłem uśmiechu. – Przysięgam, że nie chciałem pana znieważyć. To miało służyć tylko zabawie.

Mówiąc to, zerkał ku Weronice Duchownej, spodziewając się, że usłyszy ona choćby słowo z tych przeprosin.

– Zabawa cudzym kosztem? – spytałem gorzko. – Proszę ze mną w ten sposób nie pogrywać.

Zabrzmiało to, wbrew mej woli, jak groźba. Przeziński patrzył na mnie z odrobiną zdziwienia, ale ja dostrzegłem coś jeszcze: strach i nienawiść. Byłem przekonany, że Przeziński doniesie na mnie do pana. Miałem nadzieję, że się spotkamy w gorszych niż dziś okolicznościach i spróbujemy swoich sił. Pan, panie Rasnow, nie da temu wiary, ale faktycznie miałem ochotę wyzwać go na pojedynek. Igranie cudzymi nerwami jest bardzo rozjuszające. Chęć drwiny także. Czułem, że między mną i Przezińskim nie będzie dobrych stosunków, niemniej jednak starałem się być tego wieczora spokojnym i miłym. Rozmawialiśmy parę razy, ale były to dość kurtuazyjne wymiany zdań.

Powiedzieć by można, że bal nie ma nic wspólnego ze sprawą. A już na pewno nie mój epizod z panem Przezińskim. Niemniej chciałem zachować ciągłość wszystkich wydarzeń, czasem bowiem nie zwracamy uwagi na drobiazgi, które potem okazują się kluczowe dla rozwiązania. Sposób, w jaki rozpoczęła się moja znajomość z panem Przezińskim, usprawiedliwia podejście, z jakim go później traktowałem, a sympatia Weroniki Duchownej mnie okazana skłoniła go do zazdrości i nieprzemyślanych zachowań. Myślę, że to dość istotne.

Tego wieczora wydarzyło się coś jeszcze.

Na balu była obecna pewna dama. Duchowny podczas spotkania wspomniał o niej tylko raz, gdy szła pod ramię z panem Lucjanem Punikowskim. Powiedział, iż jest bogata i uwielbia literatów. Ponoć wiernie ich wspiera od kilku lat. Organizuje spotkania literackie, bankiety, a nawet inwestuje w sztuki teatralne niektórych ze swoich ulubieńców. Nie chadzam do teatrów, nie mam także pojęcia o teatrzykach amatorskich, toteż nie byłem w stanie skojarzyć wówczas jakiejkolwiek jej działalności. Ponieważ byłem sekretarzem sędziego i prokuratora, współpracującym z policmajstrem cyrkułu I, a niekiedy mnie samego uważano za komisarza albo, co śmieszne, za detektywa, kobieta ta unikała mnie w obawie, że zajdę jej za skórę. Ja jednak nie mieszałem się w sprawy literatury i szkolnictwa. Dopuszczałem spotkania tego typu, pan Rasnow był trochę cięty na młodych, ale dawał się jak dotąd udobruchać. Nikomu nie szkodziły spotkania, na których młodzi czytali sobie wzajemnie jakieś opowiadania o duchach czy miłości.

Wspomniana kobieta nazywała się Agnieszka Mosińska i miała około czterdziestu lat. Z tego, co pan Duchowny mówił, pamiętam, że od dziesięciu lat była wdową. Sama została z majątkiem, nie miała co z nim czynić, więc kładła w edukację młodych ludzi. Szlachetny cel. Niestety, nie przemawiał do każdego. Kobieta była szczerze zainteresowana Lucjanem Punikowskim i każdy oddech poświęcała pochwałom pod jego adresem, każdą wolną chwilę chciała spędzać z nim. Była mu oddana. Punikowski, o dziwo, nie wydawał się zadowolony z tych zalotów. Niegdyś częściej flirtowali, lecz pani Mosińska miała bardzo zmienne nastroje i gdy tylko Punikowski powiedział coś złego lub nie miał dla niej czasu, oskarżała go o straszne rzeczy i robiła awantury. Dziś przez większość wieczoru była dosyć spokojna. Sprawa się nieco zmieniła, gdy prowadziłem śledztwo. Punikowski był bardzo przejęty tym, co się działo, choć nie odmówił sobie obejrzenia pokazu fajerwerków. Z relacji pana Duchownego wynika, że Mosińska już wtedy miała pretensje do swojego przyjaciela o brak uwagi. Nie orientowałem się w tym zbyt dobrze, gdyż byłem zaaferowany moim śledztwem.

Z racji mojej, w pewnym sensie, niedyspozycji podczas tych zdarzeń, powołam się na rzetelność pana Duchownego i oddam mu głos w tej sprawie.

Redaktor serii: Filip Modrzejewski

Redakcja: Jan Koźbiel

Korekta: Sylwia Ciuła, Magdalena Marciniak

Adiustacja: Ida Jahnke, Magdalena Krasnodębska

Projekt okładki: Tomasz Majewski

Skład i łamanie: Typo – Marek Ugorowski

Powieść opublikowano we współpracy z Agencją Literacką Ekstensa, ekstensa.com

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-372 Warszawa, ul. Foksal 17

tel. 22 828 98 08, 22 894 60 54

biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

ISBN 978-83-280-2356-7

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Michał Latusek / Virtualo Sp. z o.o.