AGATA

CHRÓŚCICKA

KONTENER

Copyright © by Wydawnictwo W.A.B., 2011

Wydanie I 

Warszawa 2011

1

To niewiarygodne, co ludzie potrafią nazwać piwem, pomyślał i skrzywił się okropnie po przełknięciu mętnej, żółtawej cieczy. Przez te lata zdążył przyzwyczaić się niemal do wszystkiego, ale ta jedna jedyna rzecz zawsze wytrącała go z równowagi. No, w każdym razie irytowała. W końcu Marco la Salle był Belgiem i pierwsze piwo, jakie w życiu wypił, to był duvel. Pewnie dlatego nigdy, nawet w myślach, nie nazywał tego paskudnego afrykańskiego płynu piwem. Był raczej skłonny podejrzewać wredny postkolonialny, antycywilizacyjny spisek, wymierzony w niego osobiście. I jeszcze te nazwy! Na przykład to, które miał przed sobą, nazywało się Regab Pils. Czy oni w ogóle wiedzą, co to jest pils?

Poza tą jedną rzeczą to nawet lubił Afrykę. W sumie spędził w niej prawie dwadzieścia ostatnich lat i nauczył się tu żyć bez nadmiernych stresów. Od jakichś dwóch lat był szczególnie zadowolony. Zlecenie, jakie dostał, pozwalało mu na spędzanie długich godzin w portowych knajpach Port Gentil, jednego z najsympatyczniejszych miast Afryki. Wyjątkowo jego nazwa oddawała stan faktyczny. To był miły port. Jak się człowiek odpowiednio zorganizował, to mógł nawet przez dłuższy czas się łudzić, że trafił do krainy szczęśliwości.

Marco nie miał specjalnie wrażliwej natury, a nawet można powiedzieć, że był w stanie znieść znacznie więcej niż większość ludzi, ale naprawdę nie sprawiał mu przyjemności widok afrykańskiej nędzy. Nie żeby jakoś specjalnie współczuł, tylko zwyczajnie nie lubił oglądać wokół siebie tych wielkich, okrągłych oczu i kościstych łydek oblepionych muchami. To mąciło jego wewnętrzny spokój. Dlatego w każdym afrykańskim mieście trzymał się dzielnic białych, o ile takie istniały, i starał się omijać miejscowe slumsy. W Port Gentil to było łatwiejsze niż gdzie indziej. Wystarczyło nie wychodzić z dzielnicy Pointe Akosso, położonej nad samą zatoką.

Do Port Gentil przypływają statki z całego świata, głównie po ropę i egzotyczne gatunki drewna. Po wpłynięciu do portu dla załóg następuje czas należnego relaksu, który polegał głównie na upijaniu się mieszanką przywiezionej ze sobą whisky i miejscowych wynalazków. Kiedyś główną atrakcją były czarne piękności, ale dziś już nikt by się na to nie odważył – nawet z potrójnym zabezpieczeniem. Lepiej nie kusić losu i w sprawach miłosnych udać się w inne rejony – to w końcu tylko kilka tygodni. Człowiek morza musi być cierpliwy, bo inaczej zwariowałby już podczas pierwszego rejsu. Tak więc portowe knajpy Pointe Akosso mają tę specyficzną męską atmosferę. Nie ma w nich nawet kelnerek ani barmanek – to zbyt dobrze płatne zajęcia, żeby dawać je kobietom.

Wstał od stolika, na którym zostawił niedopite piwo, zapłacił barmanowi trzysta franków (jakieś pół amerykańskiego dolara) i wyszedł do ocienionego palmami hotelowego ogrodu. Był sam środek pory deszczowej i na niebie zmagały się w bezgłośnych, na razie, zapasach frakcje czarnych, granatowych i spychane do defensywy słabe oddziały niebieskich. Gołym okiem było widać, że czarni muszą wygrać i lada chwila znowu zaleją opanowany przez siebie plac boju potokami wody, a co gorsza, dla zastraszenia i ostatecznego pognębienia przeciwników użyją efektów dźwiękowych. Marco nie lubił przyznawać się do tego także sam przed sobą, ale prawda była taka, że i europejskie burze budziły w nim niepokój. Afrykańskie, jak wszystko inne tutaj, były jeszcze bardziej złowrogie i naprawdę przerażające. Tutaj czarnym nie wystarczyło kilka razy wystrzelić na wiwat. Tutaj używali najcięższego kalibru. Dlatego zdecydowanie przyspieszył kroku – chciał, zanim zacznie się burza, zdążyć do starej portowej dzielnicy.

Szedł główną nadmorską promenadą. Mijał zadbane domy miejscowych Francuzów, kino, stojące na chodniku kawiarniane stoliki. Miał cholerne szczęście, że tu właśnie odbywała się cała operacja. Zupełnie jak w jakimś leniwym śródziemnomorskim miasteczku. Może z jednym wyjątkiem – mimo pory deszczowej było potwornie gorąco. Większość białych nie jest w stanie przyzwyczaić się do tego, że natychmiast po wyjściu z klimatyzowanego biura ogarnia ich fala gorąca, jakby przechodzili obok płonącego szybu naftowego. Marco znosił afrykański klimat bardzo dobrze. Oczywiście, starał się unikać nieocienionych miejsc podczas południowych godzin największego żaru. Ale kiedy musiał, to nawet w samo południe mógł normalnie działać, a nie zastygał w całkowitym bezruchu jak większość Murzynów i wszyscy biali. Ta umiejętność bardzo ułatwiała życie.

Skręcił w wąską uliczkę prowadzącą nad samą plażę. Nawet jeśli dobrze znosił tutejszy upał, to z przyjemnością poczuł na twarzy lekki powiew wiatru o zapachu będącym mieszanką różnych niemożliwych do uchwycenia aromatów, a znanym pod każdą szerokością geograficzną jako zapach morski. Każde morze ma swój własny charakterystyczny zapach, zawsze jednak jest coś wspólnego. Tutejszy wiatr od morza niósł coś słodkawego, jakby nadgniłego, ale jednocześnie pociągającego.

Uliczka doprowadziła go do ulubionej portowej knajpy Chez Annabel. Uwielbiał takie klimaty. Czasem trochę się tego wstydził, bo wolał uważać siebie za człowieka cywilizowanego. Jednak prawda była taka, że kochał obskurne portowe knajpy, najchętniej z koralikowymi zasłonami oddzielającymi wnętrze od rozgrzanej ulicy. Wnętrze koniecznie bardzo ciemne, tak że trzeba chwilę postać, zanim oczy przyzwyczają się do półmroku. Stoły i krzesła jakby powyciągane z różnych miejsc o trudnej przeszłości, a czasem po prostu zwykłe plastiki, szare od wżartego przez lata brudu. Tutaj czuł się najlepiej, a Chez Annabel należała do jego ulubionych.

– Cześć, Bongo – rzucił na powitanie w stronę baru. Jeszcze nie dostrzegł znajomego barmana, bo oczywiście panujący półmrok na chwilę go oślepił, ale wiedział bardzo dobrze, że Bongo musi tam być.

– Witaj, bracie. – I faktycznie Bongo tam był. Po chwili Marco dostrzegł chudą, czarną sylwetkę na tle brudnego lustra za barową ladą.

– Masz coś dla mnie? – zapytał i w jego głosie słychać było chwiejną nadzieję, którą starał się ukryć, ale barman potrafił usłyszeć ten zdradzający napięcie ton.

– Siadaj i przygotuj się na wielkie święto! – powiedział Bongo, celebrując każdą głoskę tego krótkiego zdania.

Marco posłusznie usiadł i bez słowa czekał na to, co miał mu do zakomunikowania Bongo. Przez prawie rok, z którego co najmniej dwa miesiące spędził w tym barze, nauczył się, że Bonga nie wolno popędzać. Im bardziej Marco się starał, tym bardziej obojętny na jego prośby i groźby był człowiek, który nazywał go bratem. Dlatego teraz grzecznie czekał.

Bongo zamilkł na chwilę i patrzył na Marca tak, jakby zastanawiał się, czy wystarczy, że wbije mu nóż w serce, czy przedtem dobrze by było zrobić kilka rytualnych nacięć. Nawet nie próbował ukryć, jak wielki sukces odniósł i jak bardzo Biały Brat jest w tej chwili od niego uzależniony.

Cisza stawała się już zbyt natrętna, ale Marco wiedział, że teraz nie może popełnić błędu i jedyne, co powinien zrobić, to udawać całkowite désinteressment. I wreszcie Bongo nie wytrzymał:

– Przywitaj się z Jego Królewską Mością! Dawno się nie widzieliście…

Marco utkwił głodne oczy w tacy, którą niósł przed sobą Bongo. To, co na niej zobaczył, przyprawiło go o kołatanie serca i wstyd powiedzieć, ślinotok. Na środku tacy, w towarzystwie wysokiej, ociekającej kroplami wody szklanki, stał najprawdziwszy, przepiękny, uśmiechający się do Marca swoją biało-zieloną etykietą hoegaarden grand cru! Wspaniałe belgijskie golden ale. Bongo postawił tacę przed Markiem, nawet nie dotknął żadnej rzeczy, która na niej leżała, i usiadł na drugim krześle przy stoliku.

Taki był ustalony od pewnego czasu rytuał: Bongo dłużej lub krócej drażnił się z Markiem, zanim postawił przed nim tacę z jedną butelką piwa, ociekającą wodą szklanką i stalowym otwieraczem do butelek (o ile sytuacja tego wymagała, bo czasem na tacy stały butelki zamykane ceramicznymi korkami na metalowych zawiasach). Kiedy taca z całą zawartością wylądowała przed Markiem, Bongo już tylko patrzył, jak jego Biały Brat rozpoczyna celebrę. Najpierw gładził butelkę i oglądał ją z każdej strony – sprawdzał, czy wszystko się zgadza. Potem kiwał głową na znak, że w porządku – mamy do czynienia z bezcennym oryginałem. Następnie podnosił otwieracz, drugą ręką przytrzymywał butelkę i jednym wprawnym ruchem zdejmował kapsel w taki sposób, że trudno było uchwycić moment otwarcia. Zdjęty z butelki kapsel zawsze był w idealnym stanie – bez najmniejszej rysy czy odkształcenia. Przez cały czas Marco wpatrywał się w butelkę wzrokiem pełnym miłości, oddania i radości. Kiedy była już otwarta, przelewał pieniący się płyn do szklanki, ale sposób, w jaki to robił, zawsze był inny, bo Marco wiedział, jak należy traktować każdy gatunek piwa. Fermentujące piwa belgijskie należało przelać do szklanki jednym ruchem, bo inaczej bardzo obfita piana wypływała ze szklanki. Piwa holenderskie były stworzone w sam raz, aby lać je cienką strużką po ściance. Piwa niemieckie lubił wlewać po trochu, tak aby stale utrzymywała się na nich półcentymetrowa warstwa piany.

Bongo uwielbiał na to patrzeć. Gdyby pochodził z Europy, pewnie mógłby pomyśleć, że większość facetów w taki sposób jak Marco do butelki z piwem odnosi się do wymarzonej kobiety. Jednak Bongo pochodził z Afryki i nigdy w życiu nie widział, żeby ktokolwiek odnosił się w taki sposób do kogokolwiek lub czegokolwiek, a już w szczególności do kobiety. Dlatego wpatrywał się w ten spektakl tak, aby nie uronić ani jednego gestu. To było piękne! No i należało docenić, że Marco wie o piwach wszystko, choć sam powtarzał zawsze, że jeszcze ciągle się uczy. Prawdziwy mistrz!

Tymczasem bursztynowy, pełen drobnych bąbelków płyn właśnie znalazł się u celu swej wyjątkowo długiej wędrówki. Pierwszy łyk Marco zawsze przyjmował z zamkniętymi oczami – nic nie mogło rozpraszać jego skupionej uwagi w takiej chwili. Po drugim otworzył oczy i rozpoczął wykład, na który czekał Bongo.

– Doskonale zbalansowany owocowy charakter o wyczuwalnej obecności ostrych przypraw. Nuty lemonki, moreli, ananasa i marcepanu. Pozostawia posmak łagodny, słodko-gorzki, z nutami wanilii, gorzkich pomarańczy i odrobiny alkoholu. Wybitny. – Wypowiedział to wszystko głosem natchnionym, ze wzrokiem skierowanym jakby poza pomieszczenie, w którym przebywał, nie tyle w kierunku słuchającego go Bonga, ile raczej ku potomności.

Na tym zakończyło się przedstawienie, na które obydwaj zawsze niecierpliwie czekali. Marco zdecydowanie powrócił duchem do stolika w Chez Annabel i dalej pił swoje piwo niewielkimi łyczkami, jeszcze czasem przymykając z rozkoszą oczy, ale zasadniczo odbierając już inne bodźce – na przykład portowe nowiny Bonga.

Nowiny nie były, niestety, najlepsze. Wyglądało na to, że Port Gentil czekają trudne dni. Do głównej kei Pointe Clairette przybił uss „Emory s. Land”, amerykański krążownik z tysiącem czterystoma żołnierzami na pokładzie.

– Przybili rano i tylko patrzeć, jak rozlezą się po mieście. – Bongo, nie wiedzieć czemu, nie lubił Amerykanów.

Marco natomiast nie miał nic przeciwko nim. Nawet ich lubił. Byli nieco za głośni i trochę aroganccy, ale za to na ogół zadowoleni z życia i chętni do zabawy. Jednak tym razem odrobinę się zmartwił. Kilku Amerykanów zawsze można było jakoś znieść, a nawet dobrze się bawić w ich towarzystwie. Tysiąc czterystu stanowiło jednak spore wyzwanie. Wszystkich ich nie puszczą na ląd, ale i tak będzie ich wystarczająco dużo.

– Nie przejmuj się, stary – próbował pocieszyć Bonga. – Przecież nie będą tu długo. Jakoś to przeżyjemy.

Bongo zawsze był dumny, kiedy Marco mówił „my”, mając na myśli siebie i jego.

– Tyle że raczej będziesz musiał sam stawić temu czoło, bo mnie jutro już tu nie będzie – dodał, wiedząc, że Bongo szczerze się zmartwi. Był jednym z nielicznych ludzi na świecie, którzy martwili się, że następnego dnia już go nie zobaczą. A może nawet jedynym?

– Nie! – ni to pytająco, ni to przecząco krzyknął Bongo. Rzeczywiście się zmartwił.

– Jutro rano towar będę miał już na pokładzie i odpływam w samo południe.

– Ale po co? Do tej pory jakoś dawali sobie radę.

– Wzywają mnie. Coś tam im nie pasuje. Zresztą nie wiem. Pojadę, to się dowiem.

– Kiedy wracasz? – Bongo już nie pytał „kiedy znowu przyjedziesz”, tylko „kiedy wracasz”. Jakby tu właśnie był Marca dom. I prawdę powiedziawszy, Marco też coraz częściej tak myślał o Port Gentil.

Przez chwilę milczał, bo sam zastanawiał się, ile czasu zajmie mu ta eskapada. Rejs do Las Palmas trwa jakieś dziesięć, dwanaście dni. Tam musi się spotkać z paroma osobami. Później poczeka na transport z powrotem i znowu wejdzie na pokład. W sumie zajmie mu to jakieś półtora miesiąca, a może nawet dwa. Ale w końcu, czy gdzieś mu się spieszy?

– Będę za jakieś dwa miesiące.

Bongo pokiwał głową ze zrozumieniem, ale było mu żal. Ponieważ jednak nie potrafił zamartwiać się zbyt długo, natychmiast dostrzegł w tej sytuacji pewne plusy.

– Jak wrócisz, to pewnie będę miał dla ciebie nowe skarby – powiedział to tak, że Marco niemal się wzruszył.

Ten barman faktycznie go polubił. Mimo że Marco sprawiał wrażenie, jakby ludzie, których spotykał na swojej drodze, jedynie mu przeszkadzali. Mimo że nigdy się nie uśmiechał (z wyjątkiem tych cudownych chwil, kiedy po długiej przerwie celebrował powitanie jednego ze swoich ulubionych gatunków). Mimo że jego twarz nie należała do szczególnie sympatycznych – ktoś kiedyś mu powiedział, że przypomina postać z kreskówek – rysy twarzy na tyle proste, aby już na pierwszy rzut oka odczytać, z jakiego podgatunku wywodzi się nasz bohater. Gdyby się tego trzymać, to Marca trzeba by przyporządkować podgrupie „smutni twardziele po przejściach” – o ile taka faktycznie występuje w kreskówkach. Bongo zdawał sobie z tego wszystkiego sprawę, ale nie mógł pozostać obojętny wobec jednej niezaprzeczalnej zalety Marca – ten biały potrafił słuchać. Bongo uważał, że w dzisiejszych czasach mało kto potrafi słuchać – raczej wszyscy chcą się pochwalić tym, co mają do powiedzenia. U Marca umiejętność słuchania była cechą wrodzoną, którą przez lata rozwinął w stopniu faktycznie nadzwyczajnym. Nieraz ta umiejętność uratowała mu życie. W Afryce, a przedtem w wojsku przekonał się, że najgorsze, co może się zdarzyć, to dać się zaskoczyć. Dlatego nieustannie słuchał i patrzył, i wyciągał wnioski. I to właśnie tak bardzo lubił u niego Bongo.

Ich znajomość osiągnęła już ten stopień zażyłości, że równie dobrze im się milczało, jak i rozmawiało. Dlatego Marco na razie zakończył tę konwersację i bez słowa sięgnął po leżącą na stoliku obok, jedyną wydawaną w całym Gabonie gazetę „Le Gri-Gri International”. Faktycznie na pierwszej stronie dziennik donosił o wizycie amerykańskiego okrętu wojennego, który miesiąc wcześniej wyruszył z Hiszpanii, aby po przyjacielsku odwiedzić kilka krajów Zatoki Gwinejskiej, pouczyć afrykańskich sojuszników, jak walczyć z AIDS, z terroryzmem i analfabetyzmem. Podobne wizyty Amerykanie złożą w Ghanie, Nigerii, Togo, Beninie i Sao Tomé.

Marco pokiwał głową, jakby pełen zrozumienia dla przyjacielskich gestów dzielnych Amerykanów. Nie miał w zwyczaju komentować na głos niczego, a już w szczególności spraw, które nie dotyczyły go bezpośrednio. Na własny użytek pomyślał, że to zaiste niezwykły zbieg okoliczności, oraz próbował zrozumieć, jaki jest faktyczny cel Amerykanów. Dość szybko przeanalizował dostępne mu fakty i uspokojony przewrócił stronę. Dalej nie było już równie ciekawych informacji – raczej zwyczajowa kronika z życia odwiecznego prezydenta Gabonu.

Kiedy Marco dotarł na trzecią stronę „Gri-Gri”, zapomniana kanonada czarnych obwieściła na zewnątrz bezwzględne zwycięstwo. Strugi deszczu uderzyły o dach baru z taką siłą, jakby cała wściekłość czarnych skierowana była przeciwko Chez Annabel. W środku zrobiło się jeszcze ciemniej i Bongo szybko zapalił stojącą na barze lampę naftową. Mógł co prawda włączyć oświetlenie elektryczne, ale po pierwsze, Marco bardzo go nie lubił, a po drugie, podczas burzy nie było to zbyt bezpieczne. A burza właśnie obwieściła początek przedstawienia. W chwilę po rozpoczęciu wodnej kanonady nad barem przetoczyły się surmy bojowe, zapowiadające rychłą iluminację. Marco był z siebie zadowolony – po pierwsze, nie siedział teraz sam w nudnym barze Le Meridien Mandji razem z usłużnym, drewnianym barmanem, a po drugie, zdążył do Bonga, zanim ten cały cyrk się zaczął. Rozsiadł się zatem wygodnie i z satysfakcją zabrał się do lektury czwartej, ostatniej strony „Gri-Gri”.

I właśnie wtedy rozpoczął się ciąg wydarzeń, których skutki odczuły wielkie korporacje, wielcy menadżerowie i całkiem zwykli ludzie o setki tysięcy mil od baru Chez Annabel.

2

Autobus zatrzymał się naprzeciwko ruchomych reklam na Piccadilly Circus. Razem z kolorowym tłumem wysiadła ładna blondynka w długim wełnianym płaszczu. Na chwilę zatrzymała się i podniosła wzrok w kierunku skrzydlatej figury Merkurego na wysokiej kolumnie. Pod kolumną jak zwykle siedziało kilkanaście osób – od popijających piwo, niezbyt już trzeźwych wyrostków, po japońskich turystów.

Dziewczyna nie przyjechała do Londynu, aby oglądać zabytki czy poznawać jego niepowtarzalną atmosferę. Miała tu do wykonania bardzo konkretne zadanie. Jednak chwilowo musiała tylko czekać. A że mogła czekać w hotelowym pokoju albo spacerując ulicami miasta, wybrała to drugie. Telefon i tak miała przy sobie. Zawsze lubiła zatłoczone ulice wielkich miast. Czas płynął tu szybciej i nie sposób było się nudzić. Teraz było to tym bardziej ważne, że od telefonu, na który czekała, bardzo wiele zależało. W każdym razie zależała jej kariera.

Idąc z Piccadilly w kierunku Oxford Street, obserwowała przelewający się tłum i porządkowała w myślach dotychczas zebrane informacje oraz białe plamy w układance, którą zajmowała się od kilku tygodni. A dokładnie od dnia, w którym naczelny poprosił ją o pomoc w zbieraniu materiałów na temat pewnego podejrzanego biznesmena z Wybrzeża, a konkretnie z Gdańska. Chociaż nic na to początkowo nie wskazywało, wyszło na jaw, że „biznesmen” nie jest tylko lokalnym gangsterem. Jego działalność wykraczała daleko poza granice Trójmiasta. W miarę odkrywania coraz to nowych elementów układanki okazywało się, że cała ta historia jest znacznie bardziej fascynująca, niż ktokolwiek mógł przypuszczać.

Fascynująca tym bardziej, że idąca teraz Brewer Street blondynka była dziennikarką zaledwie od dwóch lat. Wcześniej pracowała kilka lat w warszawskim biurze międzynarodowej korporacji. Odnosiła nawet pewne sukcesy w postaci kolejnych awansów i coraz lepszej pensji, ale rutyna i śmiertelna nuda ziejąca z biurowych korytarzy powoli zaczęły ją wpędzać w coś w rodzaju depresji. Każdego dnia liczyła godziny do wyjścia z pracy. Każdy dzień przybliżał ją do weekendu, który zazwyczaj przesypiała, bo była zbyt zmęczona, aby robić cokolwiek innego. Kiedy do jej działu przyszedł nowy szef i swoje urzędowanie rozpoczął od tego, że zaproponował jej „niezobowiązującą kolację”, decyzja przyszła jej łatwiej, niż przypuszczała. Następnego dnia wyczyściła szuflady swojego biurka, a w sekretariacie złożyła wymówienie. Pierwsze kroki po wyjściu z biurowca skierowała do redakcji ulubionej gazety.

Nie liczyła na natychmiastowe zatrudnienie i redakcja nie zrobiła jej niespodzianki. „Proszę pisać. Jak będzie dobre, to wydrukujemy. A potem się zobaczy”. Tyle usłyszała od szefa działu krajowego. O rozmowie z naczelnym w ogóle nie było mowy. Okazało się, że teraz jest bardzo mało ważną osobą i na rozmowę z nią ludzie ważni nie mają czasu. A jeszcze wczoraj na jej telefon czekali szefowie całkiem sporych firm! Powyższa konstatacja nie spowodowała jednak zmiany decyzji czy rozczarowania. Uznała po prostu, że jej życie zaczyna się od początku. Zabrała się w związku z tym do szukania tematów, pisania i zasypywania kolejnymi tekstami szefa działu.

Początkowo nie mogła się nadziwić, że sprawy, które uważała za fascynujące, jak choćby zakłamana polityka charytatywna większości przedsiębiorców, zupełnie nie obchodziły redaktorów. Kazali jej skupić się na zwykłym życiu zwykłych ludzi. Próbowała przekonywać, że sama jest zwykłym człowiekiem, a podobne sprawy ją interesują, ale taka argumentacja nie robiła żadnego wrażenia. Powoli zaczynała rozumieć, co dziennikarze mają na myśli, mówiąc o zwykłych ludziach. Najlepiej, żeby byli gangsterami, alkoholikami bijącymi żony i dzieci, a w najgorszym wypadku politykami prowadzącymi drugie życie. I bardzo szybko okazało się, że jest całkiem niezła w tropieniu „zwykłych ludzi”. Po pół roku dostała status stałego współpracownika, a po roku etat dziennikarski. Jej życie zaczęło się na nowo.

I teraz, po dwóch latach od pierwszej, niezbyt zachęcającej rozmowy z szefem działu, tropiła w Londynie „zwykłych ludzi”, i to w dodatku w środowisku podobnym do tego, z którego udało jej się wyrwać. Ku zdumieniu całej redakcji odkryła, że lokalny gangster współpracuje z wielką międzynarodową korporacją z siedzibą w Londynie. Udało jej się namierzyć osobę, która w owej korporacji musiała coś wiedzieć o współpracy z polskim „partnerem”, a to dzięki znajomości hierarchii powszechnej w takich miejscach. I teraz, spacerując zatłoczonymi ulicami Londynu, czekała na telefon od owej namierzonej osoby.

Telefon zadzwonił, gdy oglądała przecenione dżinsy w jednym ze sklepów na Oxford Street. Na ekranie komórki pojawił się nieznany londyński numer. To musiała być ona, bo nikt inny w Londynie nie znał jej numeru telefonu. Spokojnie odłożyła spodnie i przeszła w najdalszy kąt niewielkiego sklepu. Dopiero tam nacisnęła przycisk oznaczony zieloną słuchawką.

– Czy może pani być za pół godziny w Camden Head na rogu Camden Walk i Camden Passage? – Nie miała problemu z rozpoznaniem głosu. A więc „jej człowiek w korporacji” zdecydował się mówić!

– Oczywiście. Jeśli tylko te ulice są na planie miasta i jeśli możliwe jest dotarcie tam w pół godziny metrem z Oxford Street.

– To jest Islington. Z dojazdem na czas nie powinno być problemu. Proszę wysiąść na stacji Angel. To jest czarna linia. Znajdzie pani na planie.

– A jak panią poznam?

– Bez problemu.

Następnie usłyszała tylko ciągły sygnał oznaczający przerwanie rozmowy. Nie bardzo rozumiała, co ma znaczyć owo „bez problemu”. Jak można bez problemu rozpoznać w zatłoczonym pubie osobę, której nigdy nie widziało się na oczy? Postanowiła jednak na razie się tym nie przejmować, a raczej zająć się dotarciem na miejsce na czas. Bez trudu znalazła podane przez Glorię ulice na mapie, ustaliła trasę i ruszyła w kierunku zejścia do metra.

Gdy po półgodzinie otworzyła drzwi lokalu, szybko zrozumiała, co jej rozmówczyni miała na myśli. Wewnątrz było siwo od dymu wydychanego przez otyłych facetów o prostackich twarzach, zaczerwienionych od nadmiaru alkoholu i nadciśnienia. Jedyna kobieta siedziała przy końcu baru na wysokim stołku, a przed nią stała szklanka z wodą mineralną. Miała dość krótkie ciemne włosy, była szczupła, ale nie chuda, i ubrana bardzo kobieco i z klasą. Anna bez wahania ruszyła w stronę samotnej dziewczyny. Brytyjka zauważyła ją i prowadziła wzrokiem już od drzwi pubu. Gdy drobna blondynka znalazła się wystarczająco blisko, zapytała:

– Anna Niezgoda? – trudne dla anglojęzycznej osoby nazwisko wymówiła bez błędu, choć z silnym akcentem, szczególnie zniekształcającym samogłoskę „o” Anna skinęła głową i usiadła na drugim stołku. Zamówiła kawę, po czym odwróciła się twarzą do swojej rozmówczyni, a bokiem do baru.

– Dziękuję, że pani przyszła. – Jak zwykle w sytuacji gdy rozmowę zaczynają dwie zupełnie obce sobie osoby, trzeba było jakoś przełamać lody. – Czy możemy od razu przejść do rzeczy?

Angielka cały czas patrzyła na Annę bardzo poważnie. W odpowiedzi na kurtuazyjne pytanie tylko skinęła głową.

– Jak już mówiłam, moja gazeta interesuje się pewnym, powiedzmy, biznesmenem z Gdańska. W trakcie zbierania materiałów natknęłam się na ślad jego współpracy z pani firmą. Wydało mi się to o tyle dziwne, że ten pan nie ma w Polsce najlepszej opinii, a właściwie ma bardzo złą opinię. Stąd jego kontakty z poważnym koncernem są co najmniej dziwne, żeby nie powiedzieć podejrzane. Pani zajmuje się w firmie między innymi Polską. Czy może pani jakoś wytłumaczyć te powiązania?

Rzecz jasna Brytyjka nie odpowiedziała od razu. Najpierw powoli upiła nieco wody ze stojącej przed nią szklanki, nie odrywając przy tym wzroku od swojej rozmówczyni. Jeszcze chwilę patrzyła na nią, jakby badając, czy aby na pewno jest właściwym adresatem słów, które za chwilę miały paść. Wreszcie zaczerpnęła powietrza i zaczęła w sposób, który przyspieszył bicie serca Anny.

– Nie tylko nie potrafię wyjaśnić okoliczności, o której pani wspomniała, ale jeszcze kilku innych, o których zapewne pani jeszcze nie wie. Prawdę mówiąc, reputacja człowieka, o którym pani mówi, jest mi w tej sytuacji całkowicie obojętna.

– Nie bardzo rozumiem. To znaczy, że pani zdaniem facet, który dorobił się majątku na zwykłej gangsterce, jest odpowiednim partnerem dla szanującej się międzynarodowej firmy, w dodatku w tak wrażliwym sektorze?

– Dobrze pani wie, że nie uważam, aby to był dla nas właściwy partner. Tylko że w obliczu innych faktów jego przeszłość również pani wyda się nieistotnym szczegółem.

Anna poczuła, jak policzki ją palą, a krew zaczyna płynąć coraz szybciej.

– Mam nadzieję, że powie pani coś więcej i nie zostawi mnie z owymi „faktami” bez szansy dowiedzenia się, o co chodzi.

– Nad tym właśnie cały czas się zastanawiam. Nie wiem, na ile mogę pani zaufać.

Angielka była przynajmniej szczera. Anna pomyślała, że nawet trudno się dziwić jej wątpliwościom. Jeśli odkryła we własnej firmie coś na tyle paskudnego, że informacje o partnerze z Polski nie robią na niej wrażenia, to musi być bardzo przestraszona.

– Nie pracuję dla policji ani nie doniosę pani szefom, jeśli tego się pani obawia. Dziennikarze chronią swoje źródła informacji, bo z tego żyją. Ale oczywiście sama musi pani zdecydować, czy chce pani coś ujawnić, czy woli pani, żeby to pozostało tajemnicą firmy.

Szatynka o zielonych oczach jeszcze przez chwilę patrzyła na Annę uważnie, aż w końcu odchyliła się na swoim wysokim krześle i przedstawiła propozycję.

– Zróbmy tak: pani na własną rękę zbada trasę, jaką pływają statki do tej hurtowni, od której zaczęła pani zbierać informacje, i z powrotem. Jeśli nadal będzie pani chciała rozmawiać, proszę do mnie zadzwonić. Tu jest numer mojej komórki. – Przesunęła po blacie wizytówkę z odręcznie dopisanym numerem telefonu.

Anna podniosła kartonik. Rzuciła na niego okiem i zaraz potem otworzyła usta, żeby jeszcze raz spróbować zachęcić Brytyjkę do ujawnienia choćby kilku szczegółów. Ale zanim zdołała zacząć zdanie, jej rozmówczyni podniosła rękę, jakby chciała powstrzymać Annę od dalszych wynurzeń.

– Nie wyciągnie pani ode mnie niczego więcej. Sama jeszcze nie wiem, co mam z tym wszystkim zrobić. Muszę porozmawiać z osobą, której ufam. A pani przekona się, czy chce dalej brnąć w tę historię. Pewnie zajmie to pani tydzień lub dwa. Wtedy proszę wrócić i porozmawiamy dłużej i ciekawiej. Tyle mogę pani obiecać.

Anna z jednej strony była podekscytowana obietnicami i tym, że być może odkryje ponure tajemnice międzynarodowej korporacji. Ale z drugiej strony wiedziała, że jej szef nie będzie zachwycony, jeśli ona wróci z Londynu zaledwie z mglistymi planami.

– Przyznam, że wolałabym nieco więcej konkretów, zwłaszcza że pokonałam dość długą drogę, aby do pani dotrzeć… -podjęła jeszcze jedną próbę, ale bez specjalnej wiary w powodzenie.

– To pani ryzyko zawodowe. Mam nadzieję, że nie nudziła się pani w Londynie. – Dziewczyna dała do zrozumienia, że zakończyła rozmowę, bo wypowiadając ostatnie zdanie, jednocześnie wstała i wyciągnęła do Anny dłoń na pożegnanie. Polka uśmiechnęła się lekko i ściskając dłoń swojej rozmówczyni, dodała tylko „a zatem do zobaczenia”. Po chwili siedziała już samotnie nad kawą i zastanawiała się, jak sprzedać tę historię szefowi, żeby pozwolił na kolejne wyjazdy i następne kilka tygodni poświęcone na tropienie, a nie pisanie.

Zastanawiała się też, co takiego musiało się wydarzyć, że pracownica Saxon & Pride, ogromnego koncernu farmaceutycznego, zdecydowała się wskazać jej trop, który może doprowadzić do odkryć kompromitujących dla jej pracodawców. To nie było podobne do korporacyjnych urzędników. Sprawa musiała być naprawdę poważna. Anna dopiła kawę i wyszła z zadymionego baru na spokojną ulicę peryferyjnej dzielnicy. Najbliższy samolot do Warszawy odlatywał za cztery godziny.

3

Przez koralikową zasłonę, oddzielającą bar od pola bitwy opanowanego przez czarnych, wtoczyła się splątana grupa marynarzy – na razie trudno było określić, ilu ich jest. Jak każdy, kto przekraczał granicę wytyczoną przez koraliki, także ci przybysze zmrużyli oczy i przystanęli na chwilę, czekając, aż z mroku wyłonią się sprzęty i ludzie. Przez tę chwilę Bongo i Marco mieli nad nimi przewagę i mogli bezkarnie się im przyglądać. Tyle tylko, że nie trzeba się było specjalnie wpatrywać, aby natychmiast dojść do przekonania, że proste proroctwa Bonga właśnie stają się rzeczywistością – Amerykanie rozleźli się po Port Gentil, a na pierwszej linii ich wędrówki z okrętu w kierunku miasta był bar Bonga.

Sześciu dobrze odżywionych amerykańskich chłopców w zabawnych białych mundurach stało o jakieś pięć metrów od Marca. Śmiali się bardzo głośno, ściągali z głów całkowicie nasiąknięte wodą śmieszne czapeczki. W miejscu gdzie zatrzymali się na chwilę, natychmiast utworzyły się spore kałuże.

Kiedy już zlokalizowali barową ladę, całą grupą podeszli do Bonga, na razie ignorując Marca, ale raczej dlatego że jeszcze go nie zauważyli, a nie z braku ochoty do nawiązywania nowych znajomości. Marco na wszelki wypadek czytał gazetę coraz bardziej wnikliwie, starając się utrzymać pionową zmarszczkę dzielącą czoło na przedłużeniu nosa.

Tymczasem Amerykanie jeden przez drugiego zaczęli wykrzykiwać coś do Bonga, który z kwaśną miną rozkładał ręce. Ten gest zrozumiałby każdy, ale Amerykanów nie dało się tak łatwo sprowadzić z raz obranej drogi. Po prostu mówili coraz głośniej i czekali, kiedy wreszcie cokolwiek dotrze do gościa za barem. Zwiększona ilość decybeli nie wpłynęła niestety na możliwości percepcyjne Bonga, i Marco wreszcie zlitował się nad nim. Wolno wstał od stolika, jeszcze wolniej podszedł do baru i niezłą angielszczyzną zapytał:

– Panowie, może mógłbym jakoś pomóc? Mój czarny przyjaciel niestety nie rozumie po angielsku. – Jak zwykle miał przy tym minę, jakby złożona propozycja była zwykłym wybiegiem, a jego prawdziwą intencją była masakra stojących przy barze marynarzy. Jednak Amerykanie całkowicie zignorowali wyraz twarzy Marca, a skupili się na warstwie werbalnej jego komunikatu, na który zareagowali z entuzjazmem, zwłaszcza że dopiero teraz spostrzegli, że nie są w tym barze sami.

– Stary, dzięki, powiedz człowiekowi za barem, żeby dał nam po piwie – ucieszył się młody człowiek mierzący dobrze ponad sześć stóp wzrostu i noszący dystynkcje starszego marynarza.

Drugi, stojący obok marynarz podszedł szybko do stolika Marca i w oczywisty sposób nie wiedząc, co czyni, podniósł prawie już pustą butelkę hoegaarden grand cru:

– O rany, ludzie, w życiu bym nie przypuszczał, że tu mają takie piwo. Chłopaki, piłem to kiedyś w Europie. – Tu zwrócił się do Marca z prośbą, aby poprosił barmana o sześć takich samych piw i siódme dla tłumacza.

– Przykro mi, ale Bongo nie ma już tego piwa, możecie dostać lokalne. – Jak nietrudno się domyślić, Marco najchętniej rzuciłby się na śmiałka, ale na razie starał się trzymać nerwy na wodzy. Wiele zależało od reakcji Amerykanina. Niestety, młody marynarz nie dostrzegł, że szerokie ramiona Marca się podniosły, a dłonie zamiast w kieszeniach dżinsów spoczywały już na ladzie baru.

– Chyba nie sądzisz, że w to uwierzę. Akurat mu się skończyło?! – ton Amerykanina zmienił się drastycznie. Tym razem marynarz ewidentnie szukał zaczepki.

Marco dobrze wiedział, że nie najlepiej spełnia się jako wygaszacz konfliktów, a na pomoc Bonga nie mógł liczyć. Postanowił więc mówić jak najmniej i złagodzić rysy twarzy na tyle, na ile pozwalały mu na to naturalne predyspozycje. Bongo oczywiście zorientował się, że Amerykanie domagają się piwa, którego im nie poda, bo tę jedyną, prawie już wykończoną przez Marca butelkę kupił za skrzynkę miejscowego piwa od marynarza z jakiegoś rosyjskiego kontenerowca. Rosjanin z pewnością nie był koneserem i dbał o wielkość zapasów, a nie ich jakość. Niestety, miał tylko jedną butelkę, bo resztę wypił w drodze z Rotterdamu do Port Gentil.

Jedyne, co mógł w związku z tym zrobić Bongo, to odwrócić uwagę Amerykanów od stolika Marca i od tego, co na nim stoi. Szybko chwycił w każdą dłoń po trzy butelki sobragi i zamachał nimi przed oczami marynarzy. Mało brakowało, a goście złapaliby się na przynętę Bonga. Niestety, ten cholerny znawca belgijskiego piwa, który pierwszy zauważył butelkę hoegaardena, nie zamierzał się poddać. Steve – jak się później okazało, nazywał się Steven O’Connor – wytrącił dwie butelki z ręki Bonga, zakasał rękawy i podszedł bardzo blisko Marca. To było zdecydowanie zbyt blisko, ale Marco zdawał sobie sprawę, że nawet on nie powinien lekceważyć sześciu dryblasów z amerykańskiego okrętu wojennego. Dlatego nadal starał się zachować spokój. Koledzy próbowali uspokoić Steve’a, lecz bez specjalnego sukcesu. Amator piwa mówił coraz głośniej i niebezpiecznie machał potężnymi łapami.

I nagle wielka pięść amerykańskiego marynarza wylądowała na szczęce Marca. Na chwilę go zamroczyło, ale szybko się otrząsnął. Przestał kalkulować i błyskawicznie przestawił się na działanie. W takich chwilach wyłączał myślenie i włączał instynkt. Długie i żmudne szkolenie w armii, setki misji, wrodzone predyspozycje, ponad sześć stóp wzrostu i szerokie bary – wszystko to sprawiało, że Marco był strasznym przeciwnikiem. Jednym ciosem powalił Steve’a. Koledzy, którzy do tej pory starali się powstrzymać swojego kumpla, teraz stali w osłupieniu wokół leżącego na wznak. Bongo zza baru, gdzie schronił się błyskawicznie, gdy tylko zorientował się, co się święci, obserwował, jak narasta w nich wściekłość. Pierwszy cios, wymierzony przez wielkiego Latynosa Pabla, nie znalazł twarzy Marca, bo ten uchylił się instynktownie, a następnie dosięgnął pięścią ucha Pabla z taką siłą, że zaprawiony w bojach były członek ulicznego gangu nie zdołał powstrzymać okrzyku bólu. Marco od razu zaatakował jeszcze najbliżej stojącego trzeciego marynarza – stosunkowo drobnego blondyna imieniem Peter – posyłając go na betonową podłogę, ale był to ostatni cios, jaki zdołał wyprowadzić.

Marco nie zauważył, że za bar, który miał za plecami i którego z powodu stojącego tam Bonga nie traktował jako potencjalnego zagrożenia, że za ten bar wszedł najmniejszy z Amerykanów. Claude Schiavo miał podobny do Marca instynkt walki – nie analizował, nie myślał, tylko widząc, jak wielka jest techniczna przewaga cudzoziemca, złapał po prostu butelkę whisky, którą przyniósł ze sobą, i wymierzył mu silny cios prosto w potylicę. Gdyby to była jakaś inna butelka, pewnie Marco obudziłby się po półgodzinie z potwornym bólem głowy i przez resztę życia kombinowałby, jak dopaść cholernych Amerykanów. Ale mały Schiavo wymierzył cios pełną flaszką chivas regal. Półtoracentymetrowe dno butelki wybiło w czaszce Marca dziurę wielkości piłki do tenisa. Jak później napisał miejscowy lekarz, zgon nastąpił natychmiast.

4

Na ekranie komputera zamigała koperta, kiedy Paul Affleck, dobrze zapowiadający się pracownik w dziale analiz koncernu farmaceutycznego Saxon & Pride, właśnie zabierał się do ostatniego akapitu sprawozdania za ubiegły rok. Był już zmęczony i z prawdziwą przyjemnością oderwał się na chwilę od swoich tabel, wykresów i liczb. Przeciągnął się, a nieco już wymięta biała koszula omal nie pękła w szwach, gdy usiłował napiąć mięśnie karku i klatki piersiowej, trochę już zesztywniałe po wielu godzinach spędzonych nad klawiaturą. Zanim trafił do wymarzonej korporacji, Paul uprawiał dość intensywnie wspinaczkę. Dzięki temu jego mięśnie były w niezłym stanie, choć na pierwszy rzut oka nie sprawiał wrażenia atlety. Teraz nie miał już czasu na codzienne treningi, ale w każdy wolny weekend odwiedzał ulubioną ściankę niedaleko Finsbury Park. Zresztą głównie dla niej przeprowadził się w te okolice.

Wiadomość pochodziła od Susan Seldon z działu marketingu, odpowiedzialnej za komunikację wewnętrzną. To nieco osłabiło ciekawość Paula, bo jedyne, czego mógł się spodziewać w korespondencji od Susan, to cotygodniowy biuletyn wewnętrzny Nasza Saksońska Duma (Our Saxon Pride), pełen opisów doniosłych wydarzeń z życia firmy na sześciu kontynentach. Nie żeby nie był ciekawy kolejnych doniesień Susan, ale w tej chwili liczył raczej na jakiegoś niezobowiązującego maila w rodzaju: „Paul, daj się namówić na postawienie mi kawy”, ale takie maile dostawał wyłącznie od Glorii. Niestety, Glorii nie było w pracy od blisko dwóch tygodni.

Usiłował się do niej dodzwonić, pisał maile, nawet pojechał na Dogs Island. Jakby zapadła się pod ziemię. Nie mógł przestać o tym myśleć. Nie przypominał sobie, aby powiedział albo zrobił coś, co mogło skutkować tak radykalnymi posunięciami. Zresztą gdyby to była jego wina, po prostu nie odzywałaby się przez kilka godzin. W absolutnie beznadziejnych przypadkach – przez kilka dni. Gloria nie była wariatką! Nie zawaliłaby pracy z powodu faceta, któremu ledwie pozwalała się adorować. Powód musiał być inny i to Paula niepokoiło. Rolka z najbardziej makabrycznymi scenami z horrorów klasy b przewijała się od początku do końca i z powrotem w jego głowie i zdawała się nie mieć końca. Zatrzymała się dopiero, gdy w dziale hr poinformowano go, że Gloria złożyła wymówienie. A więc żyła! I choć to oczywiście było najważniejsze, nie przyniosło ulgi na dłużej. Co, do jasnej cholery, się stało?!

Na domiar złego był to najgorszy z możliwych momentów na zamartwianie się z powodu kobiety, która chyba ma za nic jego potępieńcze męki. Zawsze w ostatnim tygodniu każdego miesiąca – zawsze, to znaczy od siedmiu miesięcy, odkąd zaczął pracę w S&P – musiał napisać raport. Teraz było jeszcze gorzej, bo oprócz raportu miesięcznego miał do oddania szkic raportu rocznego, co robił w S&P po raz pierwszy. Naprawdę nie pamiętał, kiedy ostatnio czuł się podlej i nie potrafił wyobrazić sobie mniej komfortowego momentu dla przeżywania życiowej katastrofy.

Mimo wszystko otworzył maila z działu marketingu. Zamiast spodziewanej czerwono-zielonej flagowej okładki biuletynu ze zdumieniem przeczytał krótką wiadomość:

Zarząd Saxon & Pride z prawdziwym żalem zawiadamia, że 22 stycznia br. zginął tragicznie długoletni pracownik firmy, Pan Marco la Salle. W ostatnim czasie Pan la Salle nadzorował działania firmy w Afryce, ciesząc się zaufaniem i sympatią władz oraz miejscowej ludności. Pan la Salle miał ogromną wiedzę i doświadczenie, zdobyte podczas trzydziestu lat pracy w Afryce, które wykorzystywał dla dobra rdzennej ludności, wspomagając charytatywne projekty Saxon & Pride w takich krajach jak Angola, Namibia, Nigeria czy Kamerun. Będzie nam bardzo trudno zastąpić wiedzę i autorytet Marca. Zawsze będziemy mieli w pamięci jego oddanie pracy, życzliwość dla ludzi i osobistą uczciwość. Cześć jego pamięci.

W imieniu Zarządu Saxon & Pride

Samuel L. Pride

Prezes Zarządu

Paul wprawdzie pracował w biurowcu przy Bavis Marks 6 od niedawna, jednak wystarczająco długo, aby zauważyć, że firma ceni sobie dyskrecję i raczej stara się nie nagłaśniać niczego, co dotyczy spraw personalnych. Tu co prawda chodziło o sytuację wyjątkową, ale mimo wszystko wydało mu się to dziwne.

– Hej, George, czytałeś o tym la Salle’u? – zapytał siedzącego przy biurku po drugiej stronie pokoju George’a Stubbesa. Co prawda bliżej, bo naprzeciwko, miał faceta, który dwa dni wcześniej zastąpił Glorię, ale jakoś nie potrafił się do niego przekonać. Na pewno dlatego, że wolał, gdy na tym miejscu siedziała Gloria, ale trochę też dlatego, że facet był wyjątkowo mrukliwy. W zasadzie się nie odzywał, nosił wymięte garnitury, miał wiecznie zaciśnięte usta i nieobecny wzrok. Do tego był od Paula wyższy o głowę, co też nie dawało powodu, aby go specjalnie lubić.

– Właśnie to czytam – odpowiedział Stubbes i dalej przebiegał oczami po ekranie komputera. – Przykra sprawa. Kiedyś poznałem tego la Salle’a. To były komandos. Z tą jego życzliwością dla ludzi to może trochę przesadzili. Powiedziałbym raczej, że w pogardzie miał zdecydowanie większą część ludzkości. Ciekawe, co mu się stało?

– Nie sądzisz, że to trochę dziwne, że zarząd informuje o tym w liście do wszystkich? Jakoś do tej pory nigdy niczego takiego nie robili.

– No wiesz, stary, w końcu nie codziennie wieloletni zasłużony pracownik Saxon & Pride ginie na posterunku. – George wypowiedział to zdanie tonem imitującym oficjalne przemówienia członków zarządu. – Sześć lat temu facet, który siedział tam, gdzie ty teraz, zginął w wypadku samochodowym. Wtedy też firma wydała oficjalne pismo i w dobrym tonie było pojawienie się na pogrzebie – dodał, tym razem już własnym tonem, niedbale zdystansowanym, charakterystycznym dla absolwentów dobrych uczelni. George pochodził z bardzo szacownej rodziny, chociaż na pierwszy rzut oka trudno było to zauważyć. Krępa sylwetka, czarne, zawsze zbyt długie włosy i ślad zarostu na brodzie i policzkach sprawiały, że był raczej podobny do latynoskiego piłkarza niż do potomka rodu szczycącego się szlacheckim herbem od co najmniej pięciuset lat.

Paul kiwnął głową, niezupełnie przekonany, ale na tyle uspokojony, że zdecydował już nie zajmować się tą sprawą. Wrócił do tabelek i nawet nie zauważył, że facet naprzeciwko przygląda mu się nadzwyczaj badawczo. W przeciwieństwie do George’a Paul mógł uchodzić za przedstawiciela brytyjskiej elity – szczupły, z przerzedzoną ciemnoblond czupryną i smutnym spojrzeniem szarych oczu. Tyle że akurat on nie miał w rodzinie nikogo z „sir” przed nazwiskiem, a szkoły, jakie ukończył, nie należały do wybieranych przez krajowe elity.

Jakieś dwie godziny później Paul postanowił oderwać się od raportu i skorzystać z przerwy na lunch. Razem z tłumem pracowników z kilkunastu działów firmy przemaszerował sterylnym korytarzem wyłożonym szarą wykładziną, pozbawionym czegokolwiek, na czym można by zatrzymać wzrok. Po obu stronach co chwila otwierały się i zamykały wygłuszane drzwi kolejnych pokoi, z których wyłaniali się niemal identycznie ubrani pracownicy obu płci. Strumień ludzi ciągle się powiększał i wszyscy maszerowali w tym samym kierunku.

Kiedy wszedł do firmowego barku, kłębił się tam już spory tłum. Udało mu się znaleźć wolną tacę i ustawił się w kolejce do bufetu. Poprosił o dużą kanapkę i sok pomidorowy. Kiedy odwrócił się w kierunku sali, jedyne wolne miejsce, jakie wypatrzył, znajdowało się przy stoliku, przy którym siedziała Martha Stuart – szefowa głównej recepcji, jak lubiła o sobie mówić, albo publiczna sekretarka, jak mówili o niej wszyscy inni. Nie była zbyt lubiana, ale Paul uważał, że sama jest sobie winna. Martha nie ukończyła prestiżowej uczelni, co odróżniało ją od większości kolegów z pracy. Nie pochodziła z zamożnej rodziny z tradycjami. Była córką gospodyni domowej i górnika, który ostatecznie przegrał batalię z panią Thatcher, kiedy Martha była zbyt mała, aby mu pomóc. Pozostał jej jednak uraz do klasy średniej, którą ojciec zawsze obwiniał za „całe zło rozplenione w Anglii”. Mimo to, a może właśnie dlatego, postanowiła wedrzeć się w szeregi wroga. Znalazła pracę w wielkiej korporacji w City i właśnie kończyła wieczorowe studia na wydziale zarządzania i marketingu London Business School. Towarzyszące jej wyborom życiowym wewnętrzne pęknięcie między odziedziczoną po ojcu niechęcią a jej własnymi, zbudowanymi na miłości do telewizji aspiracjami powodowało, że Martha nie mogła w sposób naturalny stać się częścią tego świata, jak zrobił to na przykład Paul. Jego rodzina też nie należała do tej elitarnej, jak mu się zawsze zdawało, klasy średniej. Zmarły trzy lata temu ojciec był sumiennym rzemieślnikiem – w rodzinnym Stonesby w Leicestershire wszystkie gospodynie domowe podawały na śniadanie bułki z ich rodzinnej piekarni. Matka prowadziła dom i zwracała szczególną uwagę na edukację Paula. Dziś był jej oczywiście za to wdzięczny i odwiedzał ją przynajmniej raz w miesiącu.

Martha, prędzej czy później, miała do czynienia prawie z każdym pracownikiem wielkiego biurowca, a niezwykła pamięć sprawiała, że zapamiętywała blisko sto procent spotykanych osób.

– Dzień dobry, Martho, czy to miejsce jest wolne? – zapytał bez entuzjazmu, ale bardzo grzecznie.

– Tak, bardzo proszę, Paul – w identyczny sposób odpowiedziała Martha.

Zakładowa stołówka była całkiem przyjemnym miejscem i nawet wolał przychodzić tu niż do absurdalnie drogich barów kanapkowych rozsianych dokoła. Sztuczne rośliny o barwach intensywniejszych niż w naturze miały sprawiać przytulne wrażenie. Lśniąca podłoga, białe ściany i kolorowe serwetki (oczywiście w barwach firmowych) pozwalały na chwilę oderwać się od pozostawionych na biurkach ważnych spraw. Było jednak coś w tej dekoracji, co nakazywało nadal zachowywać powagę, a rozmowy prowadzić przyciszonym głosem.

Paul postawił przed sobą sok i zabrał się do rozpakowywania kanapki. Wiedział, że nie musi podtrzymywać konwersacji, ale ponieważ ani on, ani Martha nie mieli książki czy gazety, czy choćby jakiegoś skrawka zapisanego papieru, w którym mogliby zatopić wzrok, milczenie nie było naturalne. Mimo nadludzkich wysiłków czynionych przez obie strony, aby nie napotkać spojrzenia osoby z naprzeciwka, co jakiś czas nie udawało im się tego uniknąć.

W pewnym sensie Paul czuł powinowactwo z Marthą. On również pochodził z prostej rodziny, w której jako jedyny odniósł zawodowy sukces. Różnica polegała jednak na tym, że on nie traktował swego społecznego awansu ideologicznie. Jemu nikt nigdy nie wmawiał, że porządek świata jest przeciw niemu. Wręcz przeciwnie – zawsze czuł wsparcie ze strony matki i prawdziwą dumę ze strony ojca. Zawsze kiedy słuchał kolejnych anegdotek z życia Marthy, był niezmiennie wdzięczny swoim rodzicom, że oszczędzili mu roli biurowego raroga.

Przy stoliku nadal panowała nieznośna cisza i Paul czuł, że proces trawienny nie będzie przebiegał jak należy, jeżeli natychmiast nie przerwie tego cholernego napięcia.

– Widziałaś tę notkę o la Salle’u? – zapytał najbardziej neutralnie, jak tylko mógł.

Po chwili milczenia i taksowania Paula bardzo podejrzliwym wzrokiem Martha wycedziła tonem przewodnika muzealnego:

– Owszem, słyszałam. Bardzo dziwna historia. Jednak nie ma co szukać dziury w całym. Nawet ktoś taki jak la Salle może czasem wyjechać na weekend.

Paul nieszczególnie liczył na jakieś nowe i zaskakujące informacje z ust Marthy, ale też nie spodziewał się, że zareaguje aż tak absurdalnie. Facet nie żyje, a ona zaczyna od tego, że to stało się w weekend? Jedyną pozytywną stroną jej idiotycznej wypowiedzi było to, że dalsza rozmowa nie wymagała od Paula szukania kolejnych punktów zaczepienia.

– To on spędzał w Afryce weekend? Dość ekstrawaganckie, nawet jak na byłego komandosa, nie sądzisz? – Ta nieśmiała próba nadania lekkości ich konwersacji musiała zakończyć się niepowodzeniem i Paul świetnie o tym wiedział.

– Pan la Salle był w Afryce, gdyż prowadził działania na polecenie firmy, ale nieszczęście przydarzyło mu się w Gabonie, a nie w Nigerii, gdzie powinien być. Policja o to głównie nas pytała. – Mówiąc „nas”, Martha miała na myśli prezesa Samuela l. Pride’a oraz siebie.

Paul przez chwilę zaniemówił ze zdumienia – rozpowiadanie, że przełożonego przesłuchiwała policja, wydało mu się ze strony Marthy jakąś kuriozalną nieostrożnością i był pewien, że dyrekcja powinna była jej tego zabronić. Ale już po chwili zrozumiał, że Martha nie mogła powstrzymać się od postawienia własnej osoby w jednym szeregu z samą górą. Postanowił to wykorzystać i dowiedzieć się czegoś więcej – zawsze lepiej wiedzieć, co się dzieje w firmie, niż nie wiedzieć.

– Nie miałem pojęcia, że była u nas policja – stwierdził najniewinniej, jak tylko potrafił.

– Wybacz, nie powinnam o tym wspominać. Mam nadzieję, że to zostanie między nami. – Martha była wyraźnie przestraszona własną nieostrożnością i by przeciągnąć Paula na swoją stronę, zdobyła się nawet na coś w rodzaju uśmiechu, co już naprawdę świadczyło o desperacji.

– Nie przejmuj się, Martha. Nikomu nie powiem – starał się ją uspokoić, bo liczył, że jednak jeszcze czegoś się dowie.

– Dziękuję ci bardzo, Paul. Będę wdzięczna – odpowiedziała i natychmiast odwróciła wzrok i zatopiła zęby w swojej kanapce, dając tym samym do zrozumienia, że zakończyła rozmowę i Paul nie dowie się już niczego więcej.

Dalsza część lunchu upłynęła im bez słowa i w pośpiechu. Szczególnie Martha chciała jak najszybciej opuścić miejsce, w którym dopuściła się ewidentnego przestępstwa wobec firmy. Paul nie zamierzał, wbrew danej obietnicy, zatrzymać dla siebie rewelacji usłyszanych dzięki kompleksowi niższości Marthy Stuart. Nie planował oczywiście rozpowszechniać, że to ona jest źródłem bezcennej wiedzy, ale na pewno chciał dowiedzieć się czegoś więcej o wizycie policji w biurowcu S&P.

W pół minuty po odejściu Marthy dopił swój sok i wrócił do komputera.

W pokoju siedział już smutny facet z naprzeciwka, ale brakowało George’a. I to była bardzo sprzyjająca okoliczność. Pod pretekstem zapomnianego kwitu z archiwum Paul wyszedł na korytarz, odprowadzany ponurym spojrzeniem Jacka, Jamesa, czy jak mu tam było. Wolnym krokiem ruszył w kierunku archiwum, czujnie rozglądając się, czy nie nadchodzi George, który lubił przedłużać sobie przerwy. I wreszcie doczekał się: charakterystycznym zamaszystym krokiem George zmierzał w kierunku ich pokoju. Paul odwrócił się na pięcie, gdy tylko dostrzegł przez ramię okrągłą sylwetkę, i dopadł drzwi ich pokoju, zagradzając wejście koledze.

– Słucham uprzejmie – zaczął George, kiedy Paul zastąpił mu drogę. Lekki uśmieszek podnoszący kąciki ust świadczył o tym, że zaaferowana mina Paula została dostrzeżona i nie obejdzie się bez drobnych złośliwości.

– Jadłem lunch z Marthą Stuart – oświadczył Paul, chociaż wiedział, że taki początek to wymarzona trampolina dla George’a, a śmiechom i żartom nie będzie końca. Chciał jednak dać mu pole do popisu, żeby później łatwiej było go namówić na rozmowę nieco bardziej serio.

– No, stary! Szacunek! Pozwolisz, że umieszczę twoje nazwisko na liście kandydatów do zaszczytnego tytułu „bohater naszych saksońskich marzeń”?! Jednocześnie myślę, że powinieneś opisać własnymi słowami to nadzwyczajne doświadczenie i podzielić się nim ze wszystkimi, którzy nigdy nie znajdą w sobie dość odwagi, aby to przeżyć. Zasugeruję ten temat Susan. Powinna dać ci co najmniej dwie kolumny w następnym numerze. – George nigdy nie przepuściłby takiej okazji. Prawdę mówiąc, czasem był nawet zbyt przewidywalny.

– Chętnie udzielę wywiadu, ale dopiero w przyszłym tygodniu. Rozumiesz, terminy – zgrabnie, jak sam to ocenił, odciął się Paul.

– Nieźle, całkiem nieźle – George z uznaniem pokiwał głową.

Paul odczekał chwilę i powiedział już poważniej:

– Powiedziała mi, że policja przesłuchiwała zarząd w sprawie la Salle’a i że on zginął w Gabonie, a nie w Nigerii, gdzie powinien był być.

George natychmiast zmienił wyraz twarzy.

– A wolno spytać, dlaczego ta sprawa jest dla ciebie taka ważna? Kim, do cholery, jest dla ciebie pieprzony la Salle? Zakochałeś się? – I ku zdumieniu Paula całkowicie stracił humor.

– No… nie, nikim. – Wzruszenie ramion nie zdołało ukryć zmieszania Paula.

– No to daj sobie z tym spokój. Co cię obchodzi, gdzie on się włóczył i co robił?! Firma odtrąbiła nad nim capstrzyk i koniec z tym tematem. Gdyby chcieli, żebyś wiedział, że była tu policja, toby cię uprzejmie poinformowali. A skoro nie poinformowali, to znaczy, że to nie jest twoja sprawa. I jak dalej będziesz węszył, to ktoś może ci nos przytrzasnąć.

– A ciebie to nie zainteresowało? Nie wydaje ci się, że coś tu jest nie w porządku? – Paul ryzykownie drążył temat, ale widać było, że już ze znacznie mniejszym przekonaniem.

– Wyobraź sobie, że jakoś nie bardzo. Ja rozumiem, że twoje życie zostało na stałe zespawane z naszą ukochaną firmą i tylko to cię podnieca, co ma z nią jakiś związek, ale moim skromnym zdaniem są ciekawsze kobiety niż Martha Stuart i ciekawsze tematy niż to, gdzie spędzał czas nieodżałowanej pamięci Marco la Salle. Za drobną opłatą mogę cię wciągnąć do mojego klubu dyskusyjnego. – George znowu był tanim zgrywusem. – A ty się nie boisz, że nasz wybitny szef przyłapie cię na obijaniu się po korytarzu w czasie, gdy powinieneś cyzelować raport za któryś tam kwartał?

– Raport roczny! – Paul był wdzięczny George’owi, że sprowadził go na ziemię. Miał sto procent racji! Co go obchodzi jakiś facet w Afryce?! Nie miał czasu odwiedzić matki z powodu tego cholernego raportu, a traci czas na idiotyczne śledztwa.

Obydwaj ruszyli w stronę drzwi, gdzie odegrali zwyczajowe przedstawienie „pan będzie łaskaw pierwszy”, przez jakieś piętnaście sekund przepuszczając się wzajemnie w drzwiach. Następnie każdy zasiadł przed swoim komputerem i nie odezwali się do siebie ani do smutnego faceta słowem już do końca dnia. Około osiemnastej George wstał, przeciągnął się i złożył publiczną deklarację w sprawie dalszego niemoralnego przebiegu wieczoru, życzył Paulowi wybitnych osiągnięć w zakresie sprawozdawczości i wyszedł. W pokoju zapadła absolutna cisza, wkrótce przerwana plastikowym odgłosem uderzeń dwóch par rąk w klawiatury komputerów.

5

Paul nie poruszył więcej tematu la Salle’a i prawdę powiedziawszy, przestał się tym zajmować. Główną przyczyną były powracające myśli o Glorii i coraz większe przygnębienie z jej powodu. Naprawdę nie przypuszczał, że tak niewiele dla niej znaczy. Zniknęła bez słowa wyjaśnienia! Trochę się tego wstydził, ale już zaczął sobie nawet wyobrażać siebie i Glorię za kilka lat, w miłym mieszkaniu w cichej dzielnicy, z kotem, a może nawet dzieckiem… a tymczasem nie zadała sobie nawet trudu, żeby powiedzieć „cześć”.

Jego komórka była bliska przegrzania, bo przez pierwszy tydzień po zniknięciu Glorii wykręcał jej numer średnio co pięć minut. Za każdym razem było tak samo – „abonent jest chwilowo niedostępny”, informowała go przemiłym głosem anonimowa sekretarka. Po tygodniu był bliski zawiadomienia policji, ale przedtem postanowił pojechać do jej mieszkania, chociaż nie lubiła, gdy przychodził bez zapowiedzi. Skoro jednak zapowiedź ona sama mu uniemożliwiła…

Nie odpowiedziała na sygnał domofonu. Nie otworzyła też, gdy udało mu się stanąć pod jej drzwiami, bo na klatkę wpuścił go wracający do domu sąsiad. Kilkakrotne długie przyciskanie dzwonka nie dało żadnego rezultatu. Wiedział, że Gloria nie ma zwyczaju zamykać drzwi na klucz, co zresztą starał się zwalczyć, powtarzając, że Londyn to nie ciche osiedle w Holandii, ale bez skutku. Teraz zdecydował się skorzystać z tego dziwnego zwyczaju i nacisnął klamkę. Drzwi ustąpiły. Wsadził głowę do przedpokoju i zawołał ją po imieniu, ale odzewu nie było. Poczekał jeszcze chwilę, a następne kilka godzin spędził na ławce nad pobliskim kanałem. Ruszył w kierunku metra, gdy zorientował się, że ostatni pociąg za chwilę odjedzie bez niego. Sąsiad, ten sam, który go wpuścił na klatkę, powiedział, że widział Glorię jakieś dwa dni temu i jego zdaniem wszystko u niej w porządku. Widocznie po prostu nie chciała mu niczego tłumaczyć. Zwyczajnie zostawiła go bez słowa. To, że Gloria nie należała do kobiet, które pozwalają sobie na taką niefrasobliwość, zupełnie Paula nie zniechęciło do tego rodzaju konstatacji. Jak każdy, w podobnych okolicznościach był raczej skłonny interpretować fakty na swoją niekorzyść, niż zachować zdrowy rozsądek. I dlatego po paru godzinach poświęconych na odszukanie Glorii jechał metrem w kierunku Finsbury Park z solennym postanowieniem, że nie wybaczy jej nigdy tego, jak go potraktowała. Skoro żyje, jak zapewniał dział kadr i jej sąsiad, to powinna była się z nim skontaktować.

Postanowił, że nie będzie poruszał tematu Glorii w biurze i postara się o niej nie myśleć. To pierwsze nawet mu się udawało, ale drugie z solennych postanowień okazało się całkowicie niemożliwe do wykonania.

Poza dręczącymi myślami o własnym nieszczęściu był oczywiście ten raport roczny, którego pierwsza wersja musiała być gotowa z końcem stycznia. Nie było to łatwe i nie pozostawiało wiele czasu ani na inne zajęcia, ani na myślenie. O czymkolwiek poza Glorią, rzecz jasna.

I nareszcie przyszedł ten moment – 31 stycznia, w piątek po południu Paul zapukał do gabinetu członka zarządu, szefa sprzedaży, Pieta Onderdonka.

Gabinety członków zarządu mieściły się na ostatnim, dziewiątym piętrze, które dość znacznie różniło się od pozostałych kondygnacji budynku. Winda otwierała się na wprost ogólnego sekretariatu, w którym wysiadających witał sztuczny uśmiech szefowej sekretariatu zarządu, znakomicie utrzymanej czterdziestki, Helen Perkins. Panowała tu zazwyczaj cisza jeszcze bardziej przygniatająca niż na szarych korytarzach niższych pięter. Stojące w głównym sekretariacie meble były obite kremową skórą, a każdy z ogromnych foteli mógł kosztować kilka tysięcy funtów. Doniczkowe rośliny były prawdziwe, a dywany wygłuszały i amortyzowały każdy krok. Istne królestwo panów i władców. Miejsce, w którym Paul chciał się znaleźć za jakieś dziesięć lat. Kiedyś nawet zwierzył się George’owi, że dziewiąte piętro jego zdaniem ma swój urok, co oczywiście spowodowało serię kpin, z których szczególnie zapamiętał sugestię, że „urocze blond włosy Paula będą znakomicie współgrały z kremowym obiciem foteli”.

Piet Onderdonk był z pochodzenia Holendrem, miał około czterdziestki i był absolutnie wschodzącą gwiazdą koncernu Saxon & Pride. Został tu ściągnięty za kolosalne pieniądze z holenderskiego oddziału największego konkurenta S&P – Stansfield Gronau & Hutch. Paul był jedną z pierwszych zatrudnionych przez niego osób. Jako absolwent London School of Business and Finance już na wstępie miał fory u Pieta, który też skończył tę właśnie uczelnię (oczywiście oprócz najlepszych szkół holenderskich oraz niemieckiego Ludwig-Maximilians-Universität w Monachium). Dyrektor Onderdonk budził zazdrość wśród współpracowników i strach, ale połączony z szacunkiem, wśród podwładnych. Strach nie wynikał ze złego traktowania pracowników. Raczej z faktu, że niczego przed nim nie dało się ukryć: każde niedociągnięcie, błąd, wpadka zostawały prędzej czy później wydobyte na światło dzienne, a sprawca przykładnie ukarany. Natomiast za dobrą pracę nagradzał pochwałami, których jego ludzie oczekiwali pożądliwie, jak podmiejskie koty nadejścia wiosny.

Paul nie tylko lubił Pieta i był mu wdzięczny za zaufanie, ale najzwyczajniej w świecie chciał być taki jak on. Mam na to całe dziesięć lat, powtarzał sobie w licznych momentach, kiedy wiedza, inteligencja i doświadczenie szefa wpędzały go w kompleksy i powodowały, że sam przed sobą musiał się przyznać do braku istotnych kwalifikacji. Dlatego tak bardzo chciał, żeby jego pierwszy roczny raport został oceniony pozytywnie przynajmniej w części i oddany do poprawek, a nie w całości wyrzucony do kosza. Piet nie był facetem, który mógłby się pomylić w ocenie, wydać wyrok inny, niż ktoś zasługiwał, tylko ze względu na prywatne sympatie czy antypatie. I chociaż Paul wiedział, że Piet go lubi i dobrze ocenia jego postępy w koncernie, to nie będzie miał żadnych problemów ze skopaniem mu tyłka, jeśli znajdzie ku temu powód.

Zameldował się u sekretarki Pieta, sympatycznej starej panny w nieokreślonym wieku, równie profesjonalnej na swoim stanowisku jak jej szef na swoim. Panna Simms z kolei natychmiast zameldowała go przez interkom i po chwili Paul usłyszał w odpowiedzi spokojny głos, zapraszający go do gabinetu.

– Cześć, Piet. – Starał się nie zdradzić targających nim emocji, niepewności i zwyczajnego strachu.

– Witaj, Paul, siadaj. – Za to Piet nie musiał niczego udawać. Życzliwie przyjął obecność Paula i bez emocji czekał na dokument (oczywiście nie zapomniał, że właśnie mija wyznaczony termin). Piet był postawnym mężczyzną. Miał gęste szpakowate włosy, które zawsze strzygł na krótko. Rzadko się uśmiechał, ale równie rzadko pozwalał sobie na podnoszenie głosu. Nosił nienagannie skrojone garnitury i zawsze miał najdroższe zegarki, pióra i okulary. To chyba była jedyna słabość wielkiego menadżera. Poza tym wydawał się odporny na wpływ czynników zewnętrznych – brak snu, głód i pragnienie.

Niezmiennie skupiony, wyważony, zajęty tylko ważnymi sprawami. Właśnie takim spokojnym, pewnym siebie facetem chciał być kiedyś Paul.

– Skończyłem raport – mówiąc to, wyciągnął rękę ze zbindowanym opasłym dokumentem, oprawionym w przezroczyste okładki z logo S&P, a następnie ostrożnie usiadł na wygodnym krześle przy sporym stole konferencyjnym w rogu gabinetu. Piet wziął dokument i usiadł naprzeciwko Paula. Stół był zrobiony z jakiegoś egzotycznego gatunku drewna, ciemny i delikatnie połyskliwy. Stojące wokół krzesła miały niemal identyczny kolor, a każde z powodzeniem mogłoby znaleźć się na wystawie poświęconej współczesnej sztuce użytkowej. Zresztą razem ze stołem. Na ścianach wisiały czarno-białe fotografie z początku wieku, przedstawiające uliczne scenki ze starego Londynu. Wszystko razem bardzo wytworne, bardzo drogie i całkowicie bezosobowe.

– Cieszę się, że dotrzymałeś terminu. Niestety, przed końcem dnia nie dam rady przeczytać. Zabiorę to do domu i porozmawiamy w poniedziałek. Powiedzmy, ósma piętnaście u mnie. Może być?

– Jasne, Piet. Gdybyś chciał o coś spytać jeszcze przed poniedziałkiem, to oczywiście jestem do dyspozycji. – Paul wiedział, że taka deklaracja trąci lizusostwem, ale czasem to było silniejsze od niego.

– Miłego weekendu, Paul, i do zobaczenia w poniedziałek. – Piet był pracoholikiem, jak wszyscy zarządzający we wszystkich korporacjach świata, ale ograniczał swój pracoholizm do pięciu dni w tygodniu. Zdarzało się, że wracał do domu na trzy godziny snu i już o siódmej był z powrotem w swoim gabinecie. Natomiast weekendy należały do rodziny, czego przestrzegał z równą konsekwencją, z jaką pilnował kalendarza spotkań służbowych. Przez ostatnie dziesięć lat tylko raz spędził weekend w pracy – podczas finalizacji fuzji Stansfield Gronau z Hutch. Teraz nie było takiej potrzeby i Piet nie zamierzał wystawiać nosa poza wygodny dom w Chelsea – jedną z dodatkowych atrakcji, jakimi przyciągnęli go do S&P. Tam oddawał się przyjemności przebywania z żoną Christine i dwuletnią córeczką Lindą. Był okazowym przykładem oddanego męża i ojca.

Paul podniósł się z wytwornego krzesła równie szybko, jak na nim zasiadł, uścisnął rękę szefa i wyszedł. Przez chwilę zastanawiał się, dlaczego właściwie Piet żądał, aby Paul osobiście przyniósł mu ten raport, skoro nie miał czasu zamienić z nim nawet dwóch zdań, lecz bardzo szybko uznał, że widocznie istniała jakaś przyczyna, bo ten facet nigdy niczego nie robił bez powodu.

I właśnie gdy położył dłoń na lśniącej mosiężnej klamce wielkich rzeźbionych drzwi gabinetu, usłyszał za plecami:

– A przy okazji, Paul. Wolałbym, żebyś nie zajmował się w pracy sprawami innymi niż te, o które jesteś proszony przez przełożonych, lub bezpośrednio wynikające z zakresu twoich obowiązków. – Twarz Pieta nie wyrażała ani zdenerwowania, ani jakiejkolwiek innej negatywnej emocji. Po prostu informował Paula, co jako pracownik S&P powinien robić, a czego nie. Co więcej, wcale nie musiał tłumaczyć, o co mu chodzi, bo Paul dobrze wiedział, że Piet ma na myśli sprawę la Salle’a. Paul rozmawiał na ten temat z dwiema osobami. Powinien wiedzieć, że z pewnością dotrze to do Pieta. Po prostu wydawało mu się to tak całkowicie pozbawione znaczenia, że nie powinno zaprzątać głowy bardzo zajętego człowieka. Tylko że Pieta interesowało wszystko, co dotyczyło firmy.

Paul chciał coś odpowiedzieć, ale tylko odwrócił się i stał jak uczniak przed dyrektorem szkoły. Niezadowolonym dyrektorem szkoły. Tymczasem Piet usiadł znowu za biurkiem i zajął się swoimi sprawami, jakby Paula nigdy w jego gabinecie nie było.

Paul oczywiście nie był zadowolony z nagany szefa, ale pomyślał, że to tylko uwaga, z którą na dodatek się zgadzał. Tymczasem raport, a w każdym razie pierwsza jego wersja, był skończony. Dalsza praca nad nim czekała go dopiero w poniedziałek.

A zatem przed Paulem po raz pierwszy od ładnych paru tygodni wolny weekend i perspektywa wszystkiego, co niemoralne, głupie, przyjemne i deficytowe.

Pakuj się, jedziemy do Szkocji! – bez zbędnych wstępów rzucił w słuchawkę, informując Michaela o planach na najbliższe dwa dni.

Michaela znał od jakichś trzech lat. Nie nazwałby go przyjacielem, ale na pewno nazwałby go kumplem. W niektórych kręgach Michael mógł budzić mieszane uczucia, ale dla Paula miał jedną decydującą zaletę – pociągało go wszystko, co wymagało sporego wysiłku fizycznego, stymulowało produkcję adrenaliny i miało w sobie pewien posmak elitarności. Jednak elitarności pojętej dość specyficznie. Nie chodziło o jazdę konną w Królewskim Klubie Polo. Elitarność jego wyborów miała wynikać z tego, że tylko nieliczni są zdolni do takiego wysiłku i ryzyka.

Na co dzień Michael był wysokiej klasy specjalistą od wszystkiego, co ma związek z komputerami. Zarabiał mnóstwo forsy, siedząc w domu i rozwiązując tajemnicze (w każdym razie dla Paula) zagadki oprogramowania, chociaż jego prawdziwą pasją były gry komputerowe. Nie lubił w nie grać, bo zbyt szybko go nudziły. Lubił natomiast je wymyślać i za to też zgarniał kupę forsy. W jego domu w starym portowym magazynie przerobionym na potwornie drogi apartament nie było zbyt dużo miejsca na cokolwiek poza komputerami, monitorami, drukarkami, nagrywarkami etc. Gdyby nie sprzątaczka, która przychodziła raz w tygodniu, musiałby co tydzień kupować nowe talerze, kubki i kieliszki, bo nigdy w życiu nie splamił się jakimkolwiek domowym zajęciem. Jedzenie zamawiał najczęściej w pizzerii, nie parzył kawy ani herbaty, nie zmywał, nie sprzątał, nie oglądał telewizji. Krótko mówiąc, idealny okaz superinformatyka.

Dla Paula najważniejsza w tej znajomości była możliwość dzielenia z kimś ekstremalnych przeżyć, zmierzenia się z żywiołem w tak już rzadkiej, pierwotnej formie. Zmagania w świecie biznesu były pewnego rodzaju współczesnym tego zamiennikiem, ale prawdziwy facet potrzebuje do szczęścia fizycznego zmęczenia, prawdziwego strachu i możliwości pokonania go. Tak sądził. Stanowili z Michaelem idealnie dobraną parę straceńców.

– Paul, to ty żyjesz? – Michael był naprawdę zaskoczony, chociaż jak zwykle nieco przesadził. – Już myślałem, że wycisnęli z ciebie wszystkie soki, a resztkami nakarmili rybki w waszym słynnym akwarium. – Faktycznie, w głównym holu biurowca stało największe akwarium w Londynie, pomijając rzecz jasna to w County Hall.

– Tak właśnie było, ale ryby wystawiły pikietę i zaprotestowały przeciwko karmieniu ich samymi wiórami. Nie gadaj tyle, tylko się pakuj!

– Aż się boję powiedzieć – ton głosu Michaela rzeczywiście zmienił się na nieco wystraszony.

– Chyba nie chcesz powiedzieć, że właśnie teraz, kiedy cudem uniknąłem śmierci z przepracowania, oddałem raport i mam pierwszy wolny weekend od niepamiętnych czasów, ty właśnie wynalazłeś sobie jakąś śmiertelną chorobę albo inne równie mało istotne wytłumaczenie, a wszystko po to, żeby tylko mnie dobić? – Paul miał nadzieję, że to kolejny głupi żart jego sadystycznego kumpla, ale w gruncie rzeczy już wiedział, że spotka go straszliwy zawód. Normalnie byłby w stanie znaleźć jeszcze dwóch, trzech chętnych na wspinaczkę w szkockich skałkach, ale na pewno nie w piątek po południu. Jedyną osobą, która mogła nie mieć o tej porze dnia i tygodnia żadnych planów, był Michael.

– Prawie zgadłeś. Moja nieodpowiedzialna matka wylądowała w szpitalu. Chyba nic bardzo poważnego, ale wystarczająco, żeby cała rodzina wpadła w panikę. Właśnie się pakuję i spędzę weekend w najukochańszym domu rodzinnym, dzieląc czas między spotkania z sąsiadami i dalszą rodziną a dyżurowanie w szpitalu.

– Przykro mi, stary. Naprawdę. Mam nadzieję, że wszystko szybko wróci do normy – Paul zmienił ton. Nigdy nie lekceważył problemów swoich bliższych i dalszych znajomych.

– Ja też. Wierz mi.

– Jedziesz samochodem, czy odwieźć cię na dworzec?

– Dzięki. Jadę samochodem. Wolę mieć na miejscu własny transport.

– Jasne. No to trzymaj się i daj znać, jak wrócisz. Może za tydzień coś wymyślimy?

– No, dzięki. To na razie.

Paul nie lubił samego siebie w takich chwilach. Dobrze wiedział, że matka Michaela jest damą w mocno podeszłym wieku i każde pogorszenie stanu zdrowia może być zapowiedzią czegoś poważnego. Wiedział też, że Michael, panicz z dobrego domu, naprawdę kochał matkę i całą swoją rodzinę i mimo beztroskich żartów zawsze głęboko przeżywał wszystko, co się z nimi działo. Z drugiej strony ta samolubna część Paula tupała nogami i waliła pięściami ze złości, że akurat właśnie teraz matce Michaela zachciało się wylegiwać w szpitalu. Szybko jednak zdusił w sobie te paskudne emocje i tylko smutno pokiwał głową nad własnym tragicznym losem. Postanowił mimo wszystko pojechać do Szkocji, ale nie wspinać się, tylko powłóczyć po zaśnieżonych wzgórzach. Dobre i to, skoro samotna wspinaczka skałkowa jest zbyt ryzykowna dla kogoś, kto nie może pozwolić sobie na wypadek.

Ale jeśli przesunął wyjazd na sobotę rano, nie pozostało mu nic innego, jak spędzić piątkowy wieczór w Your Sweet Home – pubie za rogiem, do którego zwykł wpadać, od kiedy przeprowadził się na Trinder Road. Poza najważniejszą rzeczą, czyli bliskością ściany wspinaczkowej, okolica spełniała wszystkie potrzeby Paula – blisko City, ale nie za blisko, co utrzymywało ceny w rozsądnych granicach, nie było zbyt wielu tak zwanych interesujących typów, których Paul nie darzył szczególną estymą, niemal nigdy nie zaglądali tu turyści, a mieszkańcy nie wchodzili sobie w drogę. Nie miał też sąsiadów bogaczy, których luksusowe samochody i piękne żony mogłyby wpędzić go we frustrację. Było tu trochę jak na prowincji.

A zatem obrzucił podły telefon jeszcze jednym złym spojrzeniem, wstał od biurka najenergiczniej, jak potrafił, zgarnął z wieszaka w przedpokoju weekendowy kożuch i zbiegł po schodach.

6

Po niecałych dwóch tygodniach od intrygującego spotkania z „informatorką z korporacji” Anna Niezgoda znowu spacerowała londyńskimi ulicami. Tym razem jednak wiedziała znacznie więcej niż poprzednio. I zgodnie z przewidywaniami informatorki, ta nowa wiedza okazała się znacznie bardziej zdumiewająca niż wszystko, czego dowiedziała się do tej pory. Kiedy pojęła, że historia, w którą z własnej woli się wplątała, może być bardzo niebezpieczna, tym bardziej postanowiła dowiedzieć się wszystkiego. Od chwili gdy zgodnie z sugestią wyśledziła kontenerowce kursujące między Afryką a Europą, wiedziała, że właśnie po to zrezygnowała z dobrze płatnej pracy w korporacji i zajęła się dziennikarstwem. Mogła poświęcić bardzo wiele, włącznie z własnym poczuciem bezpieczeństwa, aby rozwiązać zagadkę i na pierwszej stronie gazety przeczytać pasjonujący tekst podpisany swoim nazwiskiem. Była skłonna przyznać, że można by jej zarzucić coś w rodzaju infantylizmu, ale takie życie ją pociągało. Dlatego potrafiła poświęcić sprawie kontenerów większość swojego czasu, inteligencji i zaangażować się tak, jak nigdy nie mogłaby zaangażować się w żadne biznesowe negocjacje.

Gdy tylko Anna dowiedziała się o kontenerach znacznie więcej, zadzwoniła zgodnie z umową do informatorki i poprosiła o spotkanie. Termin został ustalony, a Annę najwięcej wysiłku kosztowało przekonanie swojego szefa, że kolejny wyjazd do Londynu jest konieczny. W tym samym pubie opowiedziała Brytyjce o rezultatach swojego śledztwa. Ta kilkakrotnie zapytała ją, czy nadal chce zajmować się sprawą, która może okazać się bardzo niebezpieczna, a Anna kilkakrotnie ją zapewniała, że chce, i to bardzo. Wtedy dziewczyna obiecała, że odezwie się znowu wkrótce. Podczas całej tej rozmowy Anna miała wrażenie, że Brytyjka jest mocno przestraszona, i to bynajmniej nie tym, że zaraz wyjawi korporacyjne tajemnice osobie z zewnątrz. Raczej bała się tego, co już wie.

Po kilku dniach czekania na telefon Anna zaczęła rozważać, czy nie zostać dłużej w Londynie na własny koszt, bo szef może nie wytrzymać dalszej zwłoki. Tymczasem informatorka wreszcie zadzwoniła i powiedziała, że zamierza umówić spotkanie z jeszcze jedną osobą – człowiekiem, który pracuje w S&P i może pomóc. Początkowo nie chciała powiedzieć nic więcej. Jednak Anna odmalowała obraz szefa, który tylko czeka, żeby zabronić jej dalszego śledztwa, w związku z czym musi podać mu istotny powód dłuższego pobytu w Londynie na koszt redakcji. W końcu poznała powód, dla którego potrzebny jest im ktoś wewnątrz firmy, i dlaczego jest to akurat ten człowiek. Ponieważ data spotkania została wyznaczona na początek przyszłego tygodnia, Anna miała sporo czasu, aby dowiedzieć się więcej.

Paul nie był w pubie, odkąd zaczął pracować nad raportem, czyli od ładnych kilku tygodni. Już nawet tęsknił za spotkaniem z bywalcami Your Sweet Home. Dla niektórych lokal ten faktycznie był bardziej domem niż ich puste mieszkania.

I zwłaszcza teraz, gdy bez skutku usiłował odpędzać myśli o Glorii, liczył na ich pomoc.

Była dopiero siódma wieczorem. Kiedy Paul wszedł do środka, przy swoich stolikach siedzieli już Alison i Enrique, a przy barze jak zwykle Mao, Koreańczyk, który naprawdę nazywał się Hwang Weon-chun. Pub był tańszą wersją typowego londyńskiego pubu. Drewniane panele na ścianach zostały po prostu pomalowane olejną farbą, stoliki i krzesła nie miały żadnych ozdób, nie było wiekowych szyldów, witraży w oknach i starego baru. Na podłodze leżały szerokie deski w kolorze równie ponurym co cała reszta. Panował tu wieczny półmrok, a najjaśniejszym miejscem był bar, za którym znajdowała się szklana ściana podświetlanych półek z dziesiątkami różnych, rzadko używanych alkoholi.

Paul podszedł do baru i przywitał się z Markiem, barmanem, który nigdy nie włączał się w prowadzone tu dyskusje.

– A mnie osobiście gówno obchodzi, ilu czarnych zarazi się hiv. I tak umierają z głodu, bo są idiotami i nie są w stanie przyzwoicie urządzić tych swoich państewek! Nie zamierzam jeszcze pozwalać, żeby wyrzucano ciężko zarobione w Europie i Stanach dwieście miliardów dolarów – podniesiony głos Enrique upewnił Paula, że zastał bywalców pubu w fazie dyskusji rozwiniętej.

– To ty jesteś idiota! Te ciężko zarobione dolary to głównie skutek wyzysku biednych przez bogatych. Czy ty masz choćby nikłe pojęcie, jak wyglądają testy nowych leków prowadzone przez koncerny farmaceutyczne w Afryce? Wiesz, ilu ludzi umiera co roku, żebyś ty mógł spokojnie zeżreć swoje pigułki na prostatę? – Mao był niebezpiecznie blisko granicy wrzenia, co nawet niespecjalnie zdziwiło Paula, bo Koreańczyk najczęściej tak właśnie reagował na zaczepki i tyrady Enrique.

Uwaga na temat domniemanych problemów zdrowotnych, i to w sferze bardzo delikatnej dla południowca, sprawiła, że Enrique gwałtownie wstał od stolika, zapiął sztruksową marynarkę i ruszył w kierunku Mao. Jednak zanim zdołał przecisnąć się między ścianą a pustym krzesłem, Alison chwyciła go za rękaw.

– Chyba nie zamierzasz posunąć się do rękoczynów? – głośno, wyraźnie i tonem nieznoszącym sprzeciwu zadała pytanie, na które odpowiedź chwilowo wcale nie była taka oczywista.

– Owszem, zamierzam dać nauczkę temu żółtkowi! – Enrique nie sprawiał wrażenia, jakby chciał łatwo zrezygnować.

Alison utkwiła szeroko otwarte oczy w Hiszpanie, jakby chciała go zahipnotyzować. I jak tego oczekiwali pozostali uczestnicy i świadkowie dyskusji, Enrique co prawda wyrwał się Alison, ale zaraz usiadł grzecznie przy ich wspólnym stoliku. Nie omieszkał jednak wyrazić ostatecznej dezaprobaty dla sposobu prowadzenia dyskusji przez Mao:

– Nawet jeśli nie przeszkadza ci, że kobieta staje w twojej obronie, to wiedz, że nie zamierzam prowadzić dyskusji z kimś, kto ucieka się do osobistych złośliwości na nędznym poziomie.

Paul był lekko oszołomiony temperaturą panującą w pubie. Nie chciał zaogniać sytuacji, ale był ciekaw, jaki związek ma ten stan rozgorączkowania z przemysłem farmaceutycznym, czyli branżą, z którą wiązał wielkie życiowe nadzieje.

– O co poszło? – przyciszonym głosem zapytał Marka.

Barman tylko wzruszył ramionami i bez słowa podał Paulowi aktualne wydanie „The Guardian”, otwarte na trzeciej stronie. Najważniejszym materiałem w kolumnie był tekst zatytułowany „AIDS może zabić 90 mln Afrykanów – ostrzega onz” Szybko przerzucił artykuł, z którego wynikało, że oenzetowska agenda opublikowała raport na temat zagrożenia Afryki wirusem hiv. Według autorów w ciągu najbliższych dwudziestu lat dziewięćdziesiąt milionów Afrykanów zarazi się wirusem. Gdyby przeprowadzić kampanię informacyjną wśród mieszkańców Afryki, można by uratować szesnaście milionów ludzi od śmierci, a czterdzieści milionów uniknęłoby zarażenia. Tyle że kosztowałoby to dwieście miliardów dolarów.

Gdy Paul podniósł głowę znad gazety, usłyszał już znacznie spokojniejszy głos Mao:

– Dawno nie byłe. – Mao w zasadzie nie miał problemów z angielskim, ale czasem potrafił jakoś tak pokręcić najprostsze zdanie. Miał około trzydziestki, ale starał się robić wrażenie, jakby ledwo skończył dwadzieścia pięć. I faktycznie dla większości Europejczyków, dla których wszyscy Azjaci są tacy sami i nie mają wieku, mógł spokojnie uchodzić za studenta. W istocie był kimś w rodzaju wiecznego studenta. Przyjechał do Londynu pięć lat temu. Zanim tu trafił, studiował u siebie, w Seulu, budowę dróg. Dość szybko zrozumiał, że nic go nie obchodzi skład mieszanki mineralno-bitumicznej, a za to bardzo obchodzi go los ludzkości. Uznał też, że na los ludzkości znacznie większy wpływ będzie miała filozofia niż stan autostrad. Dość oryginalny wybór na przełomie XX i XXI wieku, co sam przyznawał. W związku z tymi dziwnymi przekonaniami porzucił seulską politechnikę i wyruszył do Europy, szukając odpowiedzi na nurtujące go pytania. Najpierw udał się do Rzymu, gdzie studiował historię sztuki i filozofię, a następnie przyjechał do Londynu, aby zgłębiać socjologię i historię idei. Te wszystkie nauki skłoniły go do przyjęcia poglądów raczej lewicowych, żeby nie powiedzieć anarchistycznych i alterglobalistycznych. Nie cierpiał oczywiście polityków i międzynarodowych korporacji. Zewnętrznym, nieco staroświeckim wyrazem tych niespecjalnie oryginalnych poglądów była skórzana kurtka z ćwiekami, włosy farbowane na różne żywe kolory oraz dość obszarpana torba przewieszona na ukos przez ramię.

– Dawno mnie nie było. – Paul nie potrafił się powstrzymać przed poprawianiem jego angielszczyzny.

– Niech ci będzie. Dali ci wolny wieczór?

– Ale pod warunkiem że w weekend przysiądę fałdów. Co was tak zirytowało w tym tekście? – zaryzykował.

– A daj spokój. Nasz gorącokrwisty kolega zirytował się perspektywą wydania dwustu miliardów dolarów, jakby wprost pochodziły z jego kieszeni. – Mao starał się mówić tak cicho, aby Enrique w swoim kącie nie był w stanie go dosłyszeć. – Ale daj już spokój, bo znowu będzie awantura.

Jednak wysiłki Mao nie odniosły zamierzonego skutku i Enrique, choć nie usłyszał dokładnie, to domyślił się, że rozmawiają o niedawnej scenie wywołanej artykułem o AIDS.

– No, proszę bardzo! Przecież nasz młody kolega pewnie na co dzień truje Murzynów kolejnymi specyfikami, to może nam coś o tym opowie? – Kiedy Enrique przypomniał sobie, że Paul pracuje w jednym z największych koncernów farmaceutycznych na świecie, wróciła mu cała zapalczywość. Potraktował go jako kompetentnego świadka swojej batalii o dobre imię zachodniej demokracji i wolnego rynku. W przeciwieństwie do Mao, Enrique był żywą skamieliną gatunku bourjoi. Miał około pięćdziesiątki, był raczej niski i przysadzisty. Szerokie plecy świadczyły o uprawianiu niegdyś kulturystyki, a rysujący się pod zawsze elegancką marynarką brzuszek zdradzał skłonności do korzystania z kulinarnych uroków życia. Jego typowa uroda południowca nadal zwracała uwagę pań, mimo mocno przerzedzonych, lecz nadal kruczoczarnych włosów. Największą furorę robiły wielkie czarne oczy, okolone bardzo długimi gęstymi rzęsami. Miał też zawsze zadbane dłonie i nieskazitelnie czyste buty, robione na miarę.

– Cześć, Hiszpan. Jakieś zmiany w hiszpańskim rządzie? – Paul wiedział, że wszelkie uwagi na temat ojczyzny wzbudzają w Enrique najżywsze emocje, i tym razem użył tego wybiegu, aby dać mu nową pożywkę i zakończyć drażliwy temat międzynarodowy. Enrique od dziesięciu lat mieszkał w Londynie, ale sprawy Wielkiej Brytanii nie obchodziły go za grosz. Za to codziennie czytał co najmniej trzy hiszpańskie gazety, słuchał hiszpańskiego radia i oglądał hiszpański program informacyjny. W Madrycie zostawił żonę i dwoje dzieci. Kiedy tuż po rozwodzie wyjeżdżał z kraju, Carlos miał dwanaście lat, a Sylvia dziesięć. Jak każdy południowiec, długo wierzył, że rodzina jest jego miejscem na ziemi, i starał się zapomnieć, że ożenił się z Luizą na złość sobie. Odrzucona stara miłość okazała się jednak podstępna i wracała w najmniej stosownych momentach. Po trzynastu latach nijakiego małżeństwa poddał się i uznał, że musi odpokutować młodzieńczą głupotę, przemyśleć wszystko jeszcze raz i może wreszcie pogodzić się z tym, że zmarnował sobie życie. Dlatego wybrał Londyn, licząc na to, że całkowita zmiana otoczenia mu pomoże. Problem jednak polegał na tym, że przez dziesięć lat Enrique Saavedra nie zdołał zadomowić się w miejscu, które wybrał. Nadal na wydarzenia w ojczyźnie reagował hałaśliwie, spontanicznie, na ogół wybuchami wściekłości. Jego głośne komentarze były na porządku dziennym i dzięki temu wszyscy bywalcy Your Sweet Home mieli na temat współczesnej Hiszpanii znacznie większą wiedzę, niż wynosiła przeciętna dla wykształconych mieszkańców Londynu. Enrique był z przekonania konserwatystą, toteż rządy socjalistów w Madrycie doprowadzały go do wrzenia, a o premierze Zapatero nigdy nie mówił inaczej niż „ta karykatura Jasia Fasoli”. Jeszcze poważniejszy problem, a może nawet praprzyczynę tego „politycznego” problemu stanowił fakt, że z biegiem lat Enrique nie stał się ani odrobinę mniej porywczy i raczej nadal najpierw mówił (czytaj: awanturował się), a dopiero potem myślał. To nie znaczy, że obca mu była wszelka refleksja, przychodziła jednak zbyt późno, aby zapobiec gwałtownym wybuchom.

Mimo że sam nie szczędził hiszpańskiej polityce żadnych epitetów, nie pozwalał, aby ktokolwiek inny, nieważne, Brytyjczyk czy Koreańczyk, śmiał krytykować cokolwiek co hiszpańskie. Tym razem jednak nie dał się sprowokować do dyskusji o Hiszpanii i wytrwale drążył temat podrzucony przez Mao:

– Doceniam próbę koncyliacyjną, ale pozwolisz, że będę upierał się, aby pozostać przy poprzednim wątku. Czy możesz nam, a w szczególności Mao, powiedzieć, w jaki to sposób twoja firma truje biedne Murzyniątka? – Enrique przybrał ton z pozoru spokojny, za to wyjątkowo zjadliwy.

Paul szybko pożałował, że na własną prośbę dał się wmanewrować w tę dyskusję. Na trzeźwo raczej starał się unikać tak zwanych rozmów egzystencjalnych, czyli rozmów na wszelkie tematy wybiegające poza wymianę wrażeń z weekendu albo ocenę widzianego ostatnio filmu. Teraz został wywołany do tablicy i musiał coś odpowiedzieć Hiszpanowi.

– No cóż… Z tego co wiem, to moja firma nie truła, nie truje i nie zamierza nikogo truć. Zajmuje się raczej badaniami i produkcją leków, czyli specyfików ratujących życie, a nie pozbawiających go – Paul starał się zachować spokój i spowodować, aby rzeczowy ton udzielił się także rozgorączkowanym adwersarzom.

Redaktor serii: Filip Modrzejewski

Redakcja: Elżbieta Ptaszyńska-Sadowska

Korekta: Małgorzata Denys, Małgorzata Kuśnierz, Katarzyna Pawłowska

Projekt okładki i stron tytułowych: Szymon Wójciak na podstawie pomysłu Przemysława Dębowskiego

Logo serii: Marek Goebel

Fotografia Agaty Chróścickiej: © Marco van Dijk

Zdjęcie wykorzystane na okładce pochodzi z cgtextures.com

Wydawnictwo W.A.B.

02-386 Warszawa, ul. Usypiskowa 5

tel./fax (22) 646 01 74, 646 01 75, 646 05 10, 646 05 11

wab@wab.com.pl

www.wab.com.pl

Skład i łamanie: Tekst – Małgorzata Krzywicka

Piaseczno, Żółkiewskiego 7A

Skład wersji elektronicznej: Michał Nakoneczny / Virtualo Sp. z o.o.

ISBN 978-83-7747-273-6