Stephen Clarke

Merde faktor

Przełożyła Katarzyna Puścian

Tytuł oryginału: The Merde Factor

Copyright © Stephen Clarke, 2012

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXIII

Copyright © for the Polish translation by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXIII

Wydanie I

Warszawa

Spis treści

- Dedykacja

- Motto

- Motto

- Un

- I

- II

- III

- IV

- V

- Deux

- I

- II

- III

- IV

- V

- Trois

- I

- II

- III

- IV

- Quatre

- I

- II

- III

- IV

- Cinq

- I

- II

- III

- IV

- V

- VI

- Six

- I

- II

- III

- IV

- Sept

- I

- Huit

- I

- II

- III

- IV

- V

- Neuf

- I

- II

- III

- IV

- V

- VI

- Dix

- I

- II

- III

- IV

- V

- VI

- Onze

- I

- II

- III

- Douze

- I

- II

- III

- IV

- V

- Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Powieść dedykuję wszystkim, którzy przez ostatnie trzy lata pisali do mnie i pytali, kiedy ukażą się nowe przygody Paula Westa.

Merci za te pytania.

Anglicy zdeprawowali umysł mojego królestwa. Nie możemy narażać nowego pokolenia na ryzyko demoralizacji ich językiem.

Ludwik XV, król Francji (1715–1774)

Die Erde hat mich wieder. (Ziemi jestem przywrócony)

J.W. Goethe, Faust

Die Merde hat mich wieder. (Merde jestem przywrócony)

Samuel Beckett, Watt

Un

Le printemps à Paris – il me donne suffisamment d’énergie pour conquérir le monde. Ou au moins l’Angleterre.

„Wiosna w Paryżu – daje mi dość energii, żeby podbić świat. Albo chociaż Anglię”.

Paul-Ovide-Robin Desclous – generał armii napoleońskiej i rzekomy kochanek Józefiny, zabity pod Waterloo przez zbłąkaną francuską kulę armatnią

I

Wyszło słońce i wiosna uderzyła w Paryż niczym tsunami hormonów. Nagle każda forma życia w mieście – od muskających piórka gołębi do przeważnie ponurych policjantów patrolujących ulice – wydawała się uśmiechać od ucha do ucha.

Rano chodniki były jak zwykle zatłoczone, ale teraz paryżanie zdawali się cieszyć spacerem na stację metra i nie gnali jak zwykle z opuszczonymi głowami. Wypożyczane w punktach Vélib’ rowery znikały wcześnie, bo sezonowi cykliści decydowali się na widokową trasę do pracy. Niemal z dnia na dzień dziewczyny uznały, że sezon na rajstopy się skończył, co spowodowało przemianę mężczyzn na ulicach w sowy, których szyje były zdolne do wykonywania obrotów o trzysta sześćdziesiąt stopni w poszukiwaniu gołych nóg.

Pojawiali się pierwsi turyści chodzący na palcach jak goście, którzy za wcześnie przyjechali na przyjęcie i są zawstydzeni, dopóki nie zobaczą, że wszystkie talerze w bufecie są już wypełnione pysznościami. Nie mogli lepiej wybrać czasu przyjazdu – właśnie zwinięto markizy kawiarenek, wpuszczając na tarasy słońce, przez co miasto zmieniło się w jeden wielki teatr na wolnym powietrzu.

Wysokie platany, których nowe, wiotkie gałązki wymachiwały jak ręce rozentuzjazmowanych dzieci, wysyłały w powietrze całą zamieć rojących się pyłków wielkości owadów, najeżonych niczym paryski kelner przy porannej rozmowie. Przez okrągłe metalowe kraty u podstaw pni drzew przebijały się nawet kępki roślin. Te absurdalnie optymistyczne gałązki miały niedługo zostać wydziobane przez ptaki lub obsikane przez psy, ale na razie unosiły głowy ponad morze pyłków i niedopałków, ciesząc się wiosną w Paryżu.

Dlaczego i ja nie mogłem robić tego samego?

Bezpośrednią przyczyną było to, że siedziałem w kawiarni w eleganckiej szóstej dzielnicy i miałem palpitacje serca. Wszedłem do środka, żeby nie płacić więcej za spożycie napoju na tarasie, ale nie na wiele się to zdało. Kelner właśnie postawił na moim stoliku kawę razem z darmową czekoladką wielkości wykałaczki oraz rachunkiem, który sugerował, że mam pomóc w spłaceniu długu strefy euro. Chyba pomylił mnie ze stolikiem naprzeciwko, przy którym rodzina turystów wcinała kopiec croissantów?

– Excusez-moi – zawołałem, ale kelner zmierzał już w kierunku innej osoby, żeby i jej zadać trochę bólu.

Usłyszałem, jak jakaś Amerykanka poprosiła o cappuccino. Nie – pomyślałem – nie rób tego.

– Un cappuccino? Ce n’est pas San Francisco ici, madame – zaśmiał się kelner.

Ale kobieta nie zamierzała się wycofać. Rozejrzała się, przyjrzała skórzanym kanapom, przemykającym kelnerom w długich fartuchach, wsłuchała się w pobrzękiwanie łyżeczek o porcelanowe filiżanki.

– C’est un café ici, non? – zapytała ze skrajnie silnym amerykańskim akcentem.

– Oczywiśście – odpowiedział po angielsku kelner z błędnym akcentem. – Chce pani café crème?

– Non, un cappuccino.

Byłoby zabawnie popatrzeć dłużej na ich wojnę – kelnera starającego się okiełznać intruza z klientką spodziewającą się naiwnie, że we francuskiej kawiarni dostanie dokładnie to, czego chce – ale akurat w tym momencie do środka weszła przyczyna mojej obecności w lokalu. Stawiająca wielkie kroki postać wyróżniała się w tym eleganckim otoczeniu jak pet na talerzu ostryg. Nawet kelner się wzdrygnął.

Mój amerykański przyjaciel Jake jak zwykle wyglądał tak, jakby starał się o rolę zwłok, które ocean wyrzucił na plażę – jego ubrania najwyraźniej ponadgryzała ławica sardynek, a długie, jasne włosy wystylizował przypływ. Jedynie wielki uśmiech na nierówno ogolonej twarzy był pewnym przejawem symetrii.

– Cześć, Paul, belle pogoda, nie? Merci, że przyszedłeś, stary – powiedział w jedynej w swoim rodzaju mieszance angielskiego i francuskiego. Jake był osobą, która uczy się nowego języka, wrzucając do niego z pamięci trochę starego. W ciągu jakichś dziesięciu lat mieszkania w Paryżu udało mu się całkowicie wymieszać francuski z angielskim i stworzyć pełną grudek lingwistyczną soupe à l’oignon. Nigdy nie było wiadomo, na co się trafi: na rosół, grzankę czy może rozmiękłą mieszaninę jednego i drugiego.

– I jak poszło? – spytałem, kiedy się przysiadł.

– Formidable, stary. Była nimi zachwycona.

Kiwnąłem głową, ale bardzo trudno było mi w to uwierzyć. „Ona” w tym zdaniu to agentka literacka, a „one” to wiersze Jake’a, którymi zwykle mało kto się zachwycał. Można je było ewentualnie przetrwać lub się z nimi pogodzić. W jego specyficznym sposobie łączenia straszliwych rymów z jawną pornografią było coś, co sprawiało, że słuchacz miał ochotę wsadzić palec do elektrycznej temperówki tylko po to, żeby złagodzić ból.

– Chcesz powiedzieć, że zaprosiła cię na spotkanie? To znaczy, po tym, jak wysłałeś jej próbkę wierszy? – Robiłem, co mogłem, żeby usunąć z głosu ślady niedowierzania.

– O oui, stary – odpowiedział Jake, wyjmując paczkę tytoniu i bibułki. Jakoś nigdy nie mógł zrozumieć zakazu palenia we francuskich kawiarniach. – Wspominał mi o niej taki mój znajomy. Jest pisarzem. To znaczy mówi, że jest pisarzem, ale niczego jeszcze nie skończył (jest Francuzem), ale przemówił... pomówił mi, hmm...

– Powiedział? – pomogłem mu.

Kiedy Jake zaczynał się plątać, próbując wydobyć wiedzę o angielskiej gramatyce z umysłu przesiąkniętego językiem francuskim, rozmowa mogła utknąć w martwym punkcie na kilka godzin.

– Tak, voilà, powiedział do mnie, że ta agentka sprawia, że français pisarze są sławni na cały świat. Wiesz, to ona wydała, podała tego francuskiego pisarza w Hollywood. Wiesz, ten film, w którym facet poznaje dziewczynę, ale okazuje się, że to jej duch, bo dziewczyna jest w śpiączce?

– Tak. – Mówił o najlepiej sprzedającym się francuskim pisarzu. Prawa do jego pierwszej powieści kupił Spielberg, zanim jeszcze została wydana, właśnie dzięki tej paryskiej agentce literackiej. – I myślisz, że Spielberg będzie się starał o prawa do twoich wierszy? – spytałem.

Według mnie byłoby to możliwe tylko wtedy, gdyby Hollywood miało zapoczątkować modę na hardcorową pornografię z dialogami pisanymi wierszem – rymowanymi kupletami. Ale Jake nie zwracał uwagi na szczegóły techniczne i z entuzjazmem kontynuował opowieść. Nie widziałem go tak podekscytowanego od czasu, kiedy wpadł na grupę uczestniczek konferencji na temat ochrony ginących języków. Biorąc pod uwagę fakt, że życiowym celem Jake’a było przespanie się z kobietami wszystkich narodowości świata, czuł się wtedy tak, jakby natknął się na skład darmowych bibułek do skrętów.

– Spisałem wiersz spécialement dla niej, zainspirowany historią o śpiączce. Chcesz posłuchać?

– Mmm... – Jak tu uprzejmie powiedzieć „Boże, broń”? Ale nie miałem wyboru.

– Kochanie, choć śpiączki widzę symptomat, uwielbiam twój szpitalny aromat...

– OK, Jake, wiem, o co chodzi. – I chciałem zapomnieć.

– Nieważne śpiączki chwileczki, bo masz seksowne majteczki.

– Wysłałeś jej to i zgodziła się na spotkanie? – spytałem.

W odpowiedzi Jake wyszczerzył zęby i kiwnął głową. Miał już w ustach papierosa i rozglądał się za kimś z zapalniczką, krzywiąc się na brak innych palaczy.

– Zrobiła nawet assemblée z kolegami z pracy u niej w bureau, żeby posłuchali – mówił dalej. – A oni zrozumieli wszystkie moje ironie. Cały czas się śmiali.

Mogę się założyć – pomyślałem.

– Stary, była nimi zachwycona – ciągnął. – Pomówiła mi, żebym... – popatrzył przed siebie, jakby chciał zatrzymać magię chwili, w której ktoś powiedział, że podobały mu się (albo chociaż mógł znieść bez proszków przeciwbólowych) jego wiersze – ...żebym sobie poszedł – zakończył.

– Powiedziała ci, żebyś sobie poszedł? – Nagle dojrzałem przebłysk rozsądku.

– Tak, i wrócił, kiedy je potłumaczę.

– Potłumaczysz?

– Tak, no wiesz, na inne języki. Żebym wrócił, kiedy potłumaczę je na dziesięć innych języków. Wtedy będzie je mogła sprzedać na całym świecie.

Wreszcie zrozumiałem. Przetłumaczyć jego wiersze na dziesięć języków? Równie dobrze można by powiedzieć dwumetrowemu początkującemu dżokejowi, żeby wrócił, kiedy będzie miał metr sześćdziesiąt pięć. Krótko mówiąc – nigdy.

– Mogę poprosić o dopomoc kilka byłych dziewczyn – brnął dalej Jake. – Li z Korei Północnej, Yamani z Arabii Saudyjskiej i... monsieur?!

Już się bałem, że Jake spyta kelnera, czy nie miałby ochoty przetłumaczyć trochę odważnej poezji, ale poprosił tylko o feu do papierosa.

– Non, monsieur – uczciwie odpowiedział kelner. Jake jednak ciągle nie rozumiał i trzymał w ustach postrzępionego skręta w nadziei na pojawienie się kogoś z zapalniczką.

– Zakończyła rozmowę tylko dlatego, że mówiła, że musi iść na przyjęcie – oznajmił z dumą. – Ma urodziny. Inaczej dalej byśmy tam siedzieli i słuchali mojego dzieła. – Przerwał, a nowy pomysł sprawił, że papieros zadrżał mu w ustach. – Merde! – krzyknął, przyciągając uwagę wszystkich w kawiarni. – Muszę napisać dla niej wiersz urodzinowy, improwizację! Oui!

Nie udało mi się nie skrzywić.

– Muszę to zrobić – zadeklarował, szperając w swojej bezkształtnej marynarce w poszukiwaniu długopisu. – Pójdę do niej teraz! – Nabierał rozpędu jak osuwająca się ziemia, która zaraz zasypie niczego niespodziewające się miasteczko.

– Napisz do niej maila – spróbowałem coś zdziałać.

– Nie, dużo lepiej, jeśli wykonam go en direct. Powrócę na jej biuro – mają domofon. Wyrapuję go na ulicy.

– Jesteś pewien, że to dobry pomysł?

– O oui.

Wstał, a oczy jaśniały mu poczuciem misji. Kiedy się oddalał, rozmiękły papieros podskakiwał mu w ustach w rytmie powstającego wiersza.

Biedna kobieta – pomyślałem. Do dzisiaj bycie agentką literacką musiało być fajne. Przyciskanie wydawców, niekończące się lunche i przyjęcia koktajlowe. Ale dziś miała poznać ciemną stronę swej profesji. Do tego we własne urodziny. Potrząsnąłem głową, żeby odegnać myśli o cierpieniu, którego Jake miał być wkrótce przyczyną. Ale nie mogłem się od nich uwolnić. Zacząłem się zastanawiać, co jest równie bolesne jak włożenie palca do elektrycznej temperówki? Oczywiście – walka z kelnerem w snobistycznej francuskiej kawiarni.

– Monsieur? – przywołałem go, kiedy przechodził. Zignorował mnie i przespacerował się w kierunku kobiety, która próbowała wcześniej zamówić kawę z San Francisco. Zatrzymał się przy jej stoliku, obrócił i uroczyście podał perfekcyjne cappuccino z białą pianką w wysokiej szklance. Było to kremowo-beżowe dzieło sztuki. Nie mogłem się powstrzymać od śmiechu. Ponarzekał, ale dał jej dokładnie to, czego chciała, nawet jeśli musiała czekać kilka karnych minut dłużej.

– Ach, merci – zagruchała zachwycona.

Teraz kelner podszedł do mnie i popatrzył z góry. A więc jednak mnie usłyszał.

– Monsieur? – zapytał.

Przygotowałem sobie wcześniej mowę pojedynkową. „Zamówiłem espresso – planowałem powiedzieć moim najlepszym francuskim – a dostałem rachunek za menu du jour, non?”

Ale jakoś nie mogłem tego zrobić. Sposób, w jaki podał turystce cappuccino, sposób, w jaki zdawał się mnie ignorować, a następnie podszedł prosto do mojego stolika, sugerował, że jednak nie był takim snobistycznym draniem. Po prostu robił rzeczy po swojemu.

– Je voudrais payer, s’il vous plaît. – Uśmiechnąłem się nieśmiało.

Wiosna sprawiała, że łagodniałem.

II

Moja osobista printemps jeszcze bardziej się zachmurzyła kilka minut później, kiedy zadzwonił telefon.

– Pul?

Tylko jedna osoba tak na mnie mówiła. Było to coś pośredniego między francuskim sposobem wymawiania mojego imienia (Pol) a tym właściwym.

– Bonjour, Jean-Marie – odpowiedziałem. – Mamy się chyba spotkać dopiero w przyszłym tygodniu?

– Tak, ale teraz mam czas. Może pan do mnie przyjechać? Jestem w Sixième.

– O, ja też.

– Wspaniale, proszę przyjechać do... – i podyktował adres.

– OK, będę za jakieś dziesięć minut.

Brak entuzjazmu w moim głosie można wyjaśnić tym, że ze spotkania z Jeanem-Marie próbowałem się wykręcić tak samo, jak co roku odkładam szczepienie się na grypę. Spodziewałem się podobnego bólu.

Jean-Marie dał mi moją pierwszą pracę w Paryżu, niesprawiedliwie mnie z niej zwolnił, a później wepchnął się do założonej przeze mnie herbaciarni, wykorzystując mój przejściowy problem z płynnością finansową, i przejął pięćdziesiąt procent interesu. Spotkania z nim nigdy nie należały do przyjemnych. Był francuskim połączeniem Silvia Berlusconiego ze sprzedawcą używanych samochodów, trochę tylko mniej uczciwym niż każdy z nich. Dodatkowo z kompleksem Napoleona. Typ faceta, któremu, jak kiedyś powiedział mój paryski kolega, nigdy nie należy pożyczać kozy. (Paryżanie dawno już zostawili za sobą wiejskie korzenie, ale w podświadomości zostały im wspomnienia okropności, które mogą spotkać trzodę powierzoną niewłaściwej osobie.)

Problem polegał na tym, że spotkanie z najmniej godnym zaufania człowiekiem w Paryżu było koniecznością, jeśli – tak jak ja – nie miało się pracy i podnajmowało pokój na poddaszu tak mały, że trzeba było prosić sprzedawczynię w boulangerie o przekrawanie bagietek na pół, żeby zmieścić je w kuchni. Rzeczą, którą Jean-Marie posiadał, były kontakty, a w Paryżu to właśnie kontakty są niezbędne do tego, żeby wynieść się z taniego poddasza i zarobić trochę pieniędzy.

Wezwał mnie do miejsca położonego w pobliżu bulwaru Saint-Germain. Jego biuro wcale nie znajdowało się niedaleko dzielnicy łacińskiej, ale uwielbiał się w niej pokazywać, żeby dodać sobie intelektualnego blasku. W hurtowym mięsnym biznesie, który prowadził, nie było nic intelektualnego.

Jeszcze bardziej charakterystyczne dla Jeana-Marie było podanie mi adresu zamiast nazwy kawiarni lub biura. Po co te sekrety?

Wszystko wydało mi się jeszcze bardziej tajemnicze, kiedy odnalazłem miejsce spotkania. Był to nowojorski diner^1 o nazwie American’s Dream. Coś tu się nie zgadzało. Nie tylko bezsensowny dopełniacz saksoński, ale cały adres. Jean-Marie, francuski właściciel wielomilionowej firmy, noszący garnitury, których modny blask mógłby rozpuszczać ser, w podrabianym amerykańskim dinerze?

Wszedłem do środka i uderzył mnie ciepły zaduch złożony z zapachu jedzenia i rozmów. Knajpa była prawie pełna; większość gości stanowiły nastolatki i dwudziestokilkuletni paryżanie. Dziwne – pomyślałem – przecież to eleganccy mieszkańcy jednej z najbardziej snobistycznych dzielnic miasta. Dlaczego siedzieli przy tych plastikowych stolikach jak ze szkolnej stołówki? Czułem się tak, jakbym przypadkiem trafił do zatłoczonego baru z szampanem położonego na pogrążonym w zamieszkach osiedlu. Bez sensu.

I właśnie tam, w rogu boksu dla czterech osób, siedział Jean-Marie, ściskając w ręku duży biały kubek z kawą. Szczerzył do mnie zęby w uśmiechu i oczywiście wymieniał żarciki z przepiękną ciemnowłosą dziewczyną siedzącą obok niego. Zaśmiała się uprzejmie, dając mu pretekst do ściśnięcia jej ramienia. Boże – pomyślałem, zbliżając się do stolika – jest młodsza niż jego córka. Dziewczyna miała najwyżej dwadzieścia pięć lat i była elegancką Parisienne z włosami związanymi w ścisły kucyk – wygodny, ale seksowny. Usta pomalowała jasnoczerwoną szminką, a białą bluzkę miała zapiętą prawie pod szyję, jakby absolutnie nie chciała pozwolić na to, żeby ktoś choćby zerknął na jej dekolt, co, jak na ironię, sprawiało, że była jeszcze bardziej pociągająca.

– O, Pul, znalazł mnie pan! – Jean-Marie złapał mnie za rękę i prawie siłą posadził za stolikiem.

– No tak, miałem adres – odpowiedziałem skromnie.

– Ten młody Anglik zna mnie bardzo dobrze – powiedział do dziewczyny z delikatnym francuskim akcentem, który sprawia, że Angielkom miękną kolana. – Zbyt dobrze. – Zaśmiał się głośno i poklepał mnie po ramieniu. – To Amandine – oznajmił i zanim zdążyłem się zastanowić, czy powinienem podać jej rękę, czy pocałować w policzek, ona sama wyciągnęła do mnie szczupłą dłoń z idealnym manikiurem i najkrócej jak to możliwe uścisnęła moją. – Amandine jest moją, jak to się mówi, stagiaire – powiedział Jean-Marie.

– Stażystką. Cześć, Paul – przywitała się z lekko transatlantyckim akcentem.

Pomyślałem, że pewnie mamusia i tatuś wysłali ją do amerykańskiej szkoły biznesowej.

– Tak, stażystką. Nie musi się pan męczyć ze swoim okropnym francuskim, Pul – powiedział Jean-Marie. – Amandine świetnie mówi po angielsku. Na razie jest tylko stażystką, ale już została nową gwiazdą mojej firmy.

Chyba raczej gwiazdką – pomyślałem. Biedna dziewczyna. Spróbowałem się do niej uśmiechnąć ze współczuciem, ale Amandine miała spuszczone oczy i zajmowała się czymś, co trzymała pod stołem.

Jean-Marie był jeszcze bardziej zadufany w sobie niż zwykle, jeśli to w ogóle możliwe. Na co dzień jego wyraz twarzy sugerował, że właśnie się przespał z hollywoodzką aktorką, a pod jej poduszką znalazł zwycięski kupon totolotka. Dziś wyglądał tak, jakby odkrył sposób na przemienienie kup paryskich gołębi w złoto.

Musiałem jednak przyznać, że wygląda dobrze. Od naszego ostatniego spotkania schudł i zadbał o siebie. Łysiejącą głowę miał dokładnie ogoloną, przez co sprawiał wrażenie nieco groźnego. Dawniej po prostu wyglądał obleśnie. Teraz była to obleśność niebezpieczna.

– Jak tam sprawy w VianDiffusion? – zapytałem i z satysfakcją zauważyłem, że się wzdryga. Jean-Marie nigdy nie wybaczył mi spostrzeżenia, że nazwa, którą wymyślił, kiedy zdecydował się na zagraniczne interesy (Eksporterzy VD^2), nie nadawała się raczej dla firmy spożywczej.

– Świetnie – odpowiedział. – Dostarczamy mięso do tej restauracji. A z pomocą Amandine podbijemy świat. – Jeszcze raz poklepał ją po ręce.

Tym razem jednak, mając mnie za widza, Amandine już się tak głośno nie śmiała. Uśmiechnęła się automatycznie, ale nasze spojrzenia się spotkały i odczytałem w jej oczach, że chciała powiedzieć: „nie myśl, że podoba mi się to, co on robi”.

– A skoro już mówimy o mięsie, to może coś zamówimy? – zaproponowała tonem imponująco pozbawionym emocji.

– O, tak. – Jean-Marie podniósł rękę ozdobioną wielkim roleksem i pomachał do faceta stojącego przy kasie. – Kevin jest właścicielem restauracji – wyjaśnił.

No jasne, Jean-Marie nie zamierzał rozmawiać z szeregowym pracownikiem.

Kevin podszedł do naszego stolika. Od razu się zorientowałem, że nie był to Kevin, tylko raczej Kev-IIN – Francuz o angielsko-celtyckim imieniu podobny do wielu Brendanów (Bren-DAN) i Dylanów (Di-LAN), których spotkałem. Jak wszyscy modni paryscy faceci w wieku od około osiemnastu do trzydziestu pięciu lat miał gęste włosy, chłopięcą nieogoloną twarz i sprawiał wrażenie niepewnego, czy chce być gejem, czy hetero.

– Bonjour, Monsieur Martin – przywitał się wylewnie, ściskając dłoń Jeana-Marie z wdzięcznością, jaką odczuwa właściciel kafejki do swojego dostawcy mięsa. Przedstawiono nas sobie, przy czym przywitanie z Amandine Kevin nieco przeciągnął. Więc jednak nie gej.

– Alors, que prendrez-vous? – zapytał, trzymając w ręku przygotowany notesik z długopisem. – Voulez-vous juste kawę z tostem ou naleśniki avec bekonem? Ou peut-être le pełne śniadanie?

Zatkało mnie. Nigdy wcześniej nie słyszałem takiej mieszaniny francuskiego i angielskiego u nikogo oprócz Jake’a.

– Moi, je prends naleśniki avec syropem klonowym – powiedziała Amandine bez mrugnięcia okiem. – Je n’ai pas pris de śniadania ce matin.

Ja też nic nie jadłem przed spotkaniem z Jakiem, więc zdecydowałem się dołączyć do kulinarnego frangielskiego.

– Deux kawałki tostu, s’il vous plaît – powiedziałem – avec beaucoup de masła. Et jajecznicę avec deux kawałkami bekonu, très dobrze podpieczonego.

OK. – Kevin po prostu wszystko zapisał.

Jeszcze dziwniejszy był brak reakcji Jeana-Marie. A przecież to człowiek, którego wybrano na radnego z listy skrajnie prawicowej koalicji opowiadającej się za obowiązkową grą w pétanque w szkołach, usunięciem Waterloo z podręczników historii oraz za obroną francuskich tradycji, takich jak strzelanie do wszelkich zagrożonych wyginięciem zwierząt, które znajdą się w przestrzeni powietrznej kraju. Spodziewałem się, że będzie nalegał, żeby dano mu menu napisane po francusku, ale on zamiast tego zamówił „tosta avec masłem”, dodając, że musi uważać na wagę „w przeciwieństwie do uroczej Amandine, która jest idealna z natury”. Ścisnął jej ramię i znowu zauważyłem, że Amandine trzyma coś pod stołem. Miałem nadzieję, że to paralizator.

Kiedy Kev-IIN odszedł, Jean-Marie zaczął z rozrzewnieniem wspominać naszą ostatnią dyskusję na temat angielsko-francuskich menu. Tylko on mógł wracać do tego okresu z uśmiechem. Dla mnie było to jak wyrywanie szwów z głębokiej finansowej rany.

– Pul, pamięta pan, jak dostał tę wielką, jak to się mówi, amende?

– Grzywnę – burknąłem pomocnie.

– Tak, chyba trzydzieści tysięcy euro, prawda? Uff... – Wykrzywił twarz w grymasie kiepsko udawanego bólu. – Kiedy Pul otworzył swoją herbaciarnię – wyjaśnił Amandine – w menu było za dużo angielskiego bez tłumaczenia. Widzisz, tutaj – podniósł dwustronne plastikowe menu restauracji – są ostrożni. Wszystko tłumaczą i umieszczają w menu małe francuskie litery. French letters? Czy to nie jest coś nieprzyzwoitego? – Wybuchnął śmiechem.

– Tak, to znaczy prezerwatywy – powiedziała Amandine i z trudem się uśmiechnęła. – To, czego potrzebujemy my, dziewczyny, żeby bronić się przed nieostrożnymi mężczyznami.

– Ach, masz rację – odpowiedział Jean-Marie, nagle poważniejąc. – Mam nadzieję, że nosisz je przy sobie. Masz jakieś w torebce?

Zamiast użyć paralizatora lub wbić mu widelec w wierzch dłoni, Amandine uśmiechnęła się, jakby jej szef był nie wiadomo jak dowcipny. Co te francuskie pracownice biurowe muszą znosić – pomyślałem.

– Pul w ogóle nie przetłumaczył menu – podjął Jean--Marie. – Przyczepili się do... co to było? Filiżanka herbaty?

– Tak – potwierdziłem. – Bali się, że jeśli nie napiszę tasse de thé, Francuzi mogą ją pomylić z kubkiem kwasu siarkowego.

– Trzydzieści tysięcy euro za coś takiego? – Amandine wyglądała na szczerze zaskoczoną, co było zrozumiałe.

– Na szczęście pomogłem mu z pieniędzmi – obwieścił Jean-Marie i zrobił pauzę, jakby czekał, aż wejdę pod stół i okażę mu wdzięczność. – Na początku Pul nie był zachwycony, ale... Jak to się mówi po angielsku? Po burzy zawsze wychodzi deszcz?

– Właśnie – potwierdziłem.

– Tak czy inaczej – kontynuował – ponieważ kupiłem połowę interesu, jesteśmy teraz w takim momencie, że chcemy się rozwijać.

Właśnie dlatego mieliśmy się spotkać – żeby porozmawiać o otwarciu drugiej herbaciarni. Pomysł bardzo mi się podobał, ale nie było mnie na to stać.

– I dlatego chciał się pan spotkać tutaj? – spytałem. – Żeby mi pokazać, jak powinno wyglądać menu?

– Nie, zupełnie nie o to chodzi. No, prawie zupełnie. Chciałem panu przedstawić Amandine, która będzie z nami pracowała nad tą sprawą.

– Świetnie – powiedziałem szczerze. Z nią może być łatwiej znieść spotkania z Jeanem-Marie. Wspólny ból to połowa bólu, chociaż Jean-Marie był w stanie podwoić dawkę.

– Tak, mam nadzieję, że będzie fajnie – powiedziała Amandine, kładąc trochę tylko za duży nacisk na „mam nadzieję”. – Musimy się zastanowić, jak nazwać drugą herbaciarnię. Mam kilka pomysłów...

Z narożnika, w którym siedział Jean-Marie, dobiegło lekko zniecierpliwione mruknięcie.

– Porozmawiamy o tym na następnym spotkaniu – powiedział. – Dzisiaj chcę, żebyście się zastanowili nad czymś innym. – Konspiracyjnie zniżył głos. – Słyszeliście o tym amerykańskim biznesmenie, który zdecydował, że do samolotowych sałatek nie będą już dodawać oliwek? – Pokiwaliśmy głowami, przypominając sobie dobrze znaną historię faceta, który dzięki tej jednej zmianie w menu zaoszczędził miliony. – Okrzyknięto go geniuszem, prawda? Ale nim nie był. Bo nie myślał, jak to się mówi, spoza szablonu? – Nie poprawiłem go. – Rozwiązaniem nie było usunięcie oliwek – ciągnął – tylko usunięcie całego posiłku. Żadnych darmowych posiłków w samolotach! Genialny pomysł. – Aż westchnął z zachwytu. – Teraz chcą, żeby pasażerowie stali, a nawet zabierają im toalety. Niedługo zabiorą też pilota, nie?

– Tak, a później pewnie skrzydła – zgodziłem się. – Więc sugeruje pan, żebyśmy otworzyli herbaciarnię bez krzeseł, toalet i pewnie bez herbaty?

– Nie, nie, nie – powiedział poważnie. – Ale chcę, żeby się pan zastanowił nad tą zasadą przed naszym następnym spotkaniem.

Zanim zdołałem zapytać, o co mu, do cholery, chodzi, wrócił Kevin z jedzeniem, posługujący się owsiankopodobną mieszaniną angielskiego i francuskiego, kiedy stawiał talerze na stole. Zabrałem się do jedzenia i musiałem przyznać, że jest dobre. Nie tak smaczne i nie tak obfite porcje jak w prawdziwym dinerze w prawdziwej Ameryce, ale zdecydowanie jadalne. Już rozumiałem, dlaczego restauracja była pełna.

– Voilà. Tout va bien? – zapytał Kevin.

– Très bien – odpowiedział Jean-Marie, jednym ramieniem obejmując Amandine, a drugie kładąc na mojej ręce. – Tout est parfait.

– Mam pytanie – zwróciłem się do Kevina po angielsku. – Dlaczego nazwaliście restaurację „American’s Dream”, a nie „American Dream”?

– A, tak. – Kevin uśmiechnął się filozoficznie. – PomyśleliśMYY, że taka nazWAA ma dużo bogatSZEE znaczeNIEE. „American’s Dream” to sen AmerykaniNAA, wymyślony przez AmerykaniNAA, a może sen o AmerykaniNIEE. Kto jest podmioTEEM, a kto przedmioTEEM snu? I czym jest sam sen?

Zadaj Francuzowi głupie pytanie, a otrzymasz głupią francuską odpowiedź.

– Rozumie pan? – zapytał.

– Tak – powiedziałem. – Aż za dobrze.

Kiedy Kevin odszedł, spojrzałem na Amandine i na chwilę złapaliśmy kontakt wzrokowy, zanim Jean-Marie włączył się do rozmowy.

– A tak na marginesie, Pul – dodał – to szuka pan pracy, tak? I nie chce pan pomagać w herbaciarni?

Pokiwałem głową. W herbaciarni było zatrudnionych pięć osób i nie chciałem nikomu zabierać pracy.

– To proszę zadzwonić do tej pani. – Jean-Marie z rozmachem wyciągnął dużą białą wizytówkę i niczym krupier przesunął po stole w moim kierunku. Widniało na niej wieloczłonowe nazwisko (Marie-Dominique Maintenon-Dechérizy) oraz francuskie rządowe logo: trójkolorowa flaga ozdobiona profilem Marianny. Marianna, symbol Rewolucji, wyglądała tu świeżo i nie miała żadnych zmarszczek, jak gdyby République była pełną zapału nastolatką, a nie zmizerniałą dwustuletnią staruszką.

– Ministerstwo kultury? – przeczytałem. – Co miałbym dla nich robić?

– Proszę zadzwonić do Marie-Dominique i zapytać. Och... – Przyłożył palec do skroni, słabo odgrywając rolę kogoś, kto stara się sobie o czymś przypomnieć. – Benoît powiedział mi coś ciekawego. – Benoît był synem Jeana-Marie. Zarządzał herbaciarnią. – Podobno widział, jak Aleksa robiła zdjęcia herbaciarni.

Upuściłem widelec.

– Aleksa to była dziewczyna Pula – wyjaśnił Jean-Marie Amandine. – Zostawiła go dla...? Kto to był? Irlandczyk? Japońska lesbijka? Nie, chyba dla obojga?

Tak naprawdę chłopak był Amerykaninem pochodzenia irlandzkiego, a dziewczyna pochodziła z Kambodży, ale nie chciało mi się tego wyjaśniać.

– Benoît jest pewien, że to ona? – spytałem.

– Tak, tak. Rozmawiał z nią.

– Dlaczego miałaby robić zdjęcia herbaciarni?

– Nie wiem. Nie dzwoniła do pana? Może jest zbyt zajęta swoim chłopakiem i swoją dziewczyną? To chyba musi być bardzo wyczerpujące, nie? Nie? – Jean-Marie zagulgotał wymownie do Amandine i nagle poczułem, że muszę natychmiast wyjść z restauracji.

Dlaczego, zastanawiałem się, przechodząc przez grupę głośno flirtujących nastolatków, po każdym spotkaniu z Jeanem-Marie czuję się tak, jakbym właśnie został przepuszczony przez jedną z jego maszynek do mięsa?

III

Ledwo zdążyłem przejść przez ulicę, kiedy zaczął dzwonić telefon. Niechętnie spojrzałem na ekran. Nieznany numer. Czy na pewno? Wyciągnąłem wizytówkę, którą dostałem od Jeana-Marie, i zobaczyłem na niej numer z komórki. Kobieta z ministerstwa. Cholera – pomyślałem – ale gorliwa. A może Jean-Marie właśnie jej powiedział, żeby do mnie zadzwoniła. Tak czy inaczej, uznałem, że będę grał trudnego do zdobycia. Wchodząc w wąską, wolną od samochodów uliczkę, wepchnąłem telefon do najgłębszej kieszeni, po czym poszedłem nad rzekę.

Zmierzałem w kierunku Île de la Cité – wyspy w kształcie długiej bezy położonej na środku Sekwany, gdzie narodził się Paryż. Wiele się zmieniło od czasów, kiedy była zamieszkana przez niewielkie plemię gryzionych przez komary Galów. Dziś znajduje się na niej nie tylko gotycka katedra, ale również z pewnością najbardziej niepraktycznie położony targ kwiatowy w Europie. Jakie miejsce lepiej nadaje się do tego, żeby kupić ogromne drzewo oliwkowe w donicy, niż targ położony w samym centrum miasta, gdzie zaparkowanie graniczy z cudem?

Ja jednak zawsze bardzo lubiłem Marché aux Fleurs – jego długie szklarnie i miniaturową dżunglę miejskich kwiatów. Kiedy się przechodzi przez Sekwanę, zawsze warto tam zajść, żeby nacieszyć nozdrza zapachem kwiatów pomarańczy, liści figowych czy innych roślin, na które akurat jest sezon. Szczególnie dziś wiedziałem, że kilkakrotne zaciągnięcie się tymi aromatami będzie niezbędne, żebym mógł przetrwać czekającą mnie gehennę.

Musiałem pójść do Préfecture położonej naprzeciwko targu kwiatowego, żeby wymienić brytyjskie prawo jazdy na francuskie. Wymiana była obowiązkowa, czego dowiedziałem się z wiarygodnego źródła (od Jake’a), jeśli chciałem uniknąć ponownego zdawania egzaminu we Francji (co jego właśnie spotkało). Całymi miesiącami Jake przygotowywał się do piekielnie trudnego francuskiego teoretycznego egzaminu z ruchu drogowego (Kiedy zbliżasz się do czerwonego światła, powinieneś: a/ zahamować, b/ przyspieszyć, c/ czym jest czerwone światło?), a później trzy razy oblał część praktyczną, próbując się jakoś przebić przez paryskie korki. Wreszcie znalazł szkołę jazdy na niedawno zbudowanym przedmieściu otoczonym szerokimi bulwarami i rondami w stylu amerykańskim, a jego egzaminatorem był „dobry znajomy” instruktora jazdy z Paryża. W dodatku Jake pochodził z kraju, w którym jeździło się prawą stroną. Ja wolałem wymienić prawo jazdy. Jedynym minusem tego rozwiązania, jak powiedział mi Jake, była konieczność złożenia wizyty w Préfecture.

Na samą myśl o tym miałem ochotę upić się i rozbić citroena. Préfecture była miejscem mojej pierwszej styczności z francuskimi urzędnikami państwowymi zaraz po przyjeździe do Paryża, jakieś dwa lata temu. Zostałem wtedy wciągnięty w dobrze znany wir: „bez aktualnego rachunku za prąd nie może pan dostać karty pobytu” oraz „bez karty pobytu nie może pan dostać rachunku za prąd”. W związku z tym musiałem skopiować tyle dokumentów, że Xerox zaproponował mi udziały w firmie.

Ale przynajmniej tym razem musiałem dostarczyć jedynie prawo jazdy, paszport, dwie fotografie (które, zgodnie z wytycznymi na stronie internetowej prefektury, musiały być „identyczne”, tak jakby mógł się u nich pojawić ktoś z jednym zdjęciem własnym i drugim przedstawiającym jego psa) oraz wypełniony wniosek o wydanie prawa jazdy, który można było pobrać w Préfecture. Domyśliłem się, że umieszczenie formularza na stronie internetowej przesadnie ułatwiłoby sprawę. Mimo wszystko – pomyślałem – powinienem być w stanie poprosić o wniosek i wypełnić go, czekając na moją kolej. Przecież Francja to logiczny kraj, n’est-ce pas?

Po zaciągnięciu się energetyzującym zapachem liści kumkwatu w donicy przeszedłem przez plac w kierunku imponującego szarego pałacu o dwóch wieżach, w którym znajduje się komenda główna paryskiej policji. Wyglądał tak, jakby Napoleon zamówił u architekta budynek na tyle okazały, żeby odzwierciedlał jego ideał imperialnego porządku, ale również reprezentował ducha francuskiej biurokracji – nieprzeniknioność. Dołączyłem do kolejki odpowiednio ponurych osób stojących przed obwarowanym wejściem głównym.

Przez następne dwadzieścia minut zbliżałem się powoli do dwóch ochroniarzy w granatowych kurtkach, którzy grzebali w plecakach i torebkach wchodzących. Z tego, co zauważyłem, niezawodnym sposobem na przemycenie broni lub bomby na komendę główną policji w Paryżu było schowanie jej na dnie torby, gdzie strażnikom nie chciało się zagłębiać. Albo bycie dość atrakcyjną kobietą. Wyglądało na to, że dziewczyny o ładnych twarzach lub sylwetkach są poza wszelkimi podejrzeniami.

Po symbolicznej kontroli antyterrorystycznej znak ze strzałką skierował mnie do pomieszczenia, które jakiś psycholog najwyraźniej zaprojektował tak, żeby wydawało się jak najbardziej bezduszne. Paleta kolorów: ropna żółć i hipotermiczny błękit; krzesła ustawione w dwa położone naprzeciw siebie półkola, dzięki czemu wszyscy patrzyli na wszystkich i pogłębiali swoją mękę; sufit zwisający nisko nad całą tą scenerią niczym pokrywa chmur burzowych. Co najmniej trzydzieścioro zestresowanych mężczyzn i kobiet czekało tu, przenosząc wzrok z zegarka na telefon, z telefonu na neonowy wyświetlacz numerków. Czerwona liczba pokazywała się na nim po każdym zwolnieniu się jednego z dwóch okienek. Wziąłem numerek z maszyny na ścianie: 888. Przekręcony na bok wyglądał jak potrójny symbol nieskończoności – dość długi czas oczekiwania nawet jak na standardy francuskich poczekalni. Wyświetlacz pokazywał numer 851. Cudownie – zdążę zapuścić brodę.

Jak zauważyłem, niektóre osoby podchodziły do okienek bez kolejki, żeby o coś spytać. Była to francuska postawa, z którą spotkałem się już wcześniej: „Ja mam stać w kolejce? Moi? To chyba jakieś nieporozumienie”.

Wszyscy odchodzili jednak zawiedzeni i siadali, z niedowierzaniem wpatrując się w swój numerek, jakby był wyrokiem śmierci.

Jedyne dwadzieścia partii pasjansa i jakieś dziesięć SMS-ów o treści „zgadnij, gdzie jestem” później nadeszła kolej na 888. Podszedłem do szklanego okienka, starając się odrzucić od siebie całe zniecierpliwienie. Z doświadczenia wiedziałem, że u francuskiego urzędnika państwowego nie dostaje się drugiej szansy. Daj się ponieść irytacji, a na zawsze znajdziesz się za drzwiami.

– Bonjour – powiedziałem do kobiety w średnim wieku, o karaibskiej urodzie, siedzącej za wysmarowaną odciskami palców szybą.

– Bonjour – odpowiedziała. Jak na razie sukces. Kiedy sprawdzała, a potem zgniatała mój bilecik z numerem 888, wyglądała dość przyjaźnie. To będzie bułka z masłem.

– Je viens changer mon permis de conduire anglais – wyjaśniłem, uśmiechając się tak, jakbyśmy za trzy minuty mieli siedzieć razem w Saint-Michel, popijając koktajle.

– Ce n’est pas ici, ça – odrzekła. To nie tu. No i tyle ze wspólnego kir royal.

– Pas ici?

– Nie, musi się pan udać do swojej préfecture – powiedziała.

– Mais ici, c’est la Préfecture – próbowałem argumentować.

– Oui, ici, c’est la Préfecture.

Jakimś cudem wydawało się, że się zgadzamy.

– A więc jestem.

Jęknęła i zerknęła w górę w poszukiwaniu boskiej pomocy.

– Nie, to jest la Préfecture – powiedziała baaardzo powoli. – Pan powinien pójść do votre préfecture.

– Ale ja mieszkam w Paryżu. To jest moja préfecture.

– Nie, pana miejscowy komisariat znajduje się w pańskiej dzielnicy. Gdzie pan mieszka?

– W osiemnastej – odpowiedziałem. Obecnie podnajmowałem malutkie mieszkanko Jake’a, które było chwilowo puste, bo mój przyjaciel przeprowadził się do jednej ze swoich dziewczyn.

– OK. – Wpisała coś do komputera, zapisała adres na odwrocie ulotki o rekrutacji do policji i przepchnęła ją przez szparę na dole okienka. – Musi pan iść tam – powiedziała.

W tym momencie, po spędzeniu dziewięćdziesięciu minut w różnych kolejkach oraz po odbyciu jednej śmiechu wartej rozmowy, irytacja bulgotała we mnie jak islandzki wulkan grożący erupcją i wstrzymaniem lądowań samolotów w Paryżu na dobre dwa tygodnie. Ale w przeciwieństwie do gór Islandii zatrzymałem gniew pod powierzchnią.

– Czy mógłbym dostać wniosek do wypełnienia? – zapytałem.

– Oui, oui. – Wstała, wyszła ze swojego małego biura i po minucie wróciła z pliczkiem papierów. – Voilà – powiedziała, wpychając je w szparę. – Bonne journée – życzyła mi na koniec.

Journée? – pomyślałem. Czy to możliwe, że słońce jeszcze nie zaszło?

IV

Stację metra Cité obsługuje linia czwarta, która jest bardzo powoli unowocześniana. Jedyną szansą na zdobycie miejsca siedzącego w którymś z jej turkoczących, starych wagonów w porannych godzinach szczytu jest spędzenie w nim nocy. W innym wypadku trzeba stać, znosząc ciosy łokci w nerki i kichanie w twarz. Jednak teraz, w późnych godzinach porannych, większość paryżan okopała się już w biurach i w metrze było dość spokojnie. Nawet przewiewnie. Czasem w porównaniu z pasażerami paryskiego metra nawet martwy łosoś może się wydawać radosny, ale dziś wszyscy wykazywali objawy przeciwne do depresji sezonowej. Zimową chandrę zastąpiło przedawkowanie wiosny. Normą były jasne podkoszulki i błogie wyrazy twarzy.

Nikt nawet nie zaczął narzekać, kiedy zgasły światła, a pociąg gwałtownie stanął pośrodku tunelu. Z głośników dobiegł ogłuszający pisk, a po nim ktoś o głosie kosmity robota zdawał się ogłaszać podbicie Ziemi. Był to maszynista, który informował nas uprzejmie – najgłośniej, jak potrafił – że „kakaszinafak pisziłiszi gałakak”.

– Merci, vous aussi – zażartowała jedna pasażerka, a wszyscy wokół niej zachichotali.

Kilka minut później z szarpnięciem ruszyliśmy dalej. Rozsiadłszy się na wygodnym narożnym siedzeniu, zacząłem wypełniać wniosek o wydanie prawa jazdy. Mimo swoich rozmiarów nie był wcale taki skomplikowany. Nie zawierał żadnych podchwytliwych pytań, w których kazano by mi wymienić zwycięzców Grand Prix Francji Formuły 1 lub ułożyć modele renault w porządku chronologicznym. Poza tym miałem ze sobą wszystkie niezbędne fotokopie. Co prawda wyścig zacząłem falstartem, ale chyba teraz byłem już na ostatniej prostej?

Po wyjściu ze stacji metra zerknąłem na odwrotną stronę mojej ulotki o rekrutacji do policji. Szukałem Police de Proximité – policji rejonowej. Na temat idei bliskości policji zrobiono dużą kampanię medialną. Była ona próbą zmniejszenia przepaści między francuską policją a społeczeństwem. Funkcjonariusze mieli pracować bliżej ludzi – nie tylko po to, żeby można w nich było rzucać kamieniami. Dziwne więc, że komisariat był zamknięty o jedenastej trzydzieści rano. Dostępu do drzwi broniła metalowa krata, a okratowane okna miały zamknięte okiennice. To tyle w kwestii bliskości.

Komunikat przyklejony do kraty na drzwiach informował, że komisariat funkcjonuje tylko po południu. Był tam też adres najbliższego posterunku policji, oddalonego o dziesięć minut drogi pieszo. Niezły spacer – pomyślałem – jeżeli właśnie goni cię gromada bandziorów lub znalazłeś walizkę pełną kokainy. (Nie, okolica, w której mieszkał Jake, nie była typową paryską okolicą, w której toczy się akcja hollywoodzkich filmów o młodych Amerykanach, którzy zakochują się, nosząc ciuchy od znanych projektantów.)

Przynajmniej ten drugi posterunek był otwarty – chociaż „otwarty” to w tym wypadku pojęcie względne. Jedynym wejściem oprócz dużej, rozsuwającej się na boki bramy, którą wjeżdżały policyjne samochody, były grube szklane drzwi prowadzące do jeszcze jednego pancernego okna. Zadzwoniłem, niewinnie patrząc w kamerę nad przyciskiem dzwonka, i usłyszałem kliknięcie otwieranych drzwi.

Wszedłem do środka, a po drugiej stronie szklanego ekranu pojawił się policjant, mniej więcej trzydziestoletni chudy facet o ziemistej cerze, ubrany w białą koszulę. Nie wyglądał na takiego, któremu spodobałaby się przesadna proximité lokalnej społeczności.

– Bonjour – powiedziałem do mikrofonu, co trochę go zaskoczyło, jakby ludzie zwykle przychodzili tu po to, żeby go obrażać.

– Bonjour, monsieur.

Wyjaśniłem mu, po co przyszedłem, i dałem wypełnione wnioski. A raczej włożyłem je do metalowej szuflady, którą policjant otworzył, a następnie zamknął, żeby wziąć dokumenty po swojej stronie szyby, nie dając mi okazji do odgryzienia mu palca.

– Vous êtes anglais – zauważył.

– Oui – przyznałem się.

– Niewielu z was to robi. Zwykle ludzie z Europy Wschodniej.

– Może dlatego, że trudniej nam dojechać do Francji samochodem. Pod morzem.

W odpowiedzi na mój geologiczny żarcik policjant zmarszczył brwi.

– Jak długo mieszka pan we Francji? – zapytał, studiując moje wnioski.

– Około dwóch lat.

– Dłużej niż rok? – Złowieszczo przestał kartkować moje dokumenty.

– Ach, chodzi panu o mieszkanie tu bez przerwy? – zapytałem. – Bez przerwy to tylko jakieś sześć miesięcy. Przedtem byłem w Ameryce. Przepraszam, nie zrozumiałem. Wie pan, jestem Anglikiem.

Coś, czego warto się nauczyć, kiedy zaczyna się zmagania z paryską biurokracją – w razie wątpliwości graj zagranicznego idiotę. Policjant ponownie otworzył mój wniosek i spytał, czy adres, który podałem, to moje stałe miejsce zamieszkania.

– Tak – powiedziałem, mimo że Jake mógł w każdej chwili uczynić mnie bezdomnym, jeśli, a raczej kiedy, jego obecna dziewczyna go wyeksmituje. Związki Jake’a bardziej przypominały powtarzające się przygody na jedną noc niż poważniejsze romanse.

– Proszę mi dać pana angielskie prawo jazdy – powiedział policjant i  szczęknęła otwierana szuflada. Wrzuciłem je do środka, a metal ponownie zgrzytnął, niemal wyrywając mi rękę. – Zatrzymamy je do czasu rozpatrzenia wniosku.

– Co? Na jak długo? – zapytałem.

Wzruszył ramionami.

– To zależy. Trzy tygodnie...

Jęknąłem.

– Dlaczego nie mogę go zabrać? Ma pan kopię.

W odpowiedzi tylko znów wzruszył ramionami.

– Zadzwonimy, kiedy prawo jazdy będzie gotowe do odebrania – poinformował mnie, leciutko szczerząc zęby, rozbawiony cierpieniem, którego doznawałem rozdzielony z moim ukochanym angielskim dokumentem. – Bonne journée, monsieur.

V

– Merde – powiedziałem do gołębi, wracając do mieszkania Jake’a. Zamiast się rozlecieć, tylko zagruchały, co wywołało we mnie poczucie winy, że nie dołączam do wiosennego nastroju histerycznego szczęścia.

Ale miałem dobry powód, żeby się dąsać, nawet jeśli nie liczyć zatrzymania mojego prawa jazdy w areszcie. Wróciłem do Paryża kilka tygodni temu i wszystkie moje plany były rozdmuchiwane jak wiosenne pyłki. Mobilna firma cateringowa, którą miałem nadzieję rozkręcić, nigdy się nie podniosła po klęsce, jaką było wesele córki Jeana-Marie na południu Francji. Opóźnienie przyjęcia nie wynikło jednak wcale z mojej winy. Prace w kuchni nieznacznie tylko zakłóciła próba zamachu na gwiazdę wesela – le Président de la République. Nie można mnie było również winić za epidemię zatruć pokarmowych, która potem nastąpiła – każdy, kto zajmuje się cateringiem, zgodzi się ze mną, że utrzymanie higieny w kuchni podczas inwazji francuskich służb specjalnych domagających się sprawdzenia, czy w doradzie nie ma ukrytych min pułapek, jest dość trudne.

Byłem więc spłukany i dlatego z wdzięcznością przyjąłem propozycję tymczasowego zamieszkania u Jake’a. Miało to jednak swoją złą stronę. Jake był moim bardzo dobrym przyjacielem i wiele razy pomógł mi wyjść z różnych życiowych katastrof, ale bez wątpienia nie potrafił zajmować się domem. Mieszkając u niego, czułem się trochę tak, jakbym musiał pożyczyć czyjeś nieuprane gacie. Nie, jestem niesprawiedliwy. Jake nie był brudasem – był po prostu nieświadomy swojego otoczenia. Pewnie nawet nie zauważył, że rondel na jednym z dwóch elektrycznych palników był do połowy wypełniony niedopałkami unoszącymi się nieruchomo w czarnej wodzie. Musiał po prostu kiedyś zgasić papierosa w rondlu, a potem nieświadomie zdecydować, że właśnie tam jest miejsce na jego w połowie wypalone skręty. Wszystko to dobrze wyjaśnia, dlaczego musiałem poświęcić cały dzień na wyszorowanie mieszkania, zanim nadawało się dla osoby, której żaden z pięciu zmysłów nie jest uszkodzony.

Jego zaletą było wysokie położenie. Dzięki niemu rzadko budził mnie hałas, który przed świtem robili śmieciarze i czyściciele ulic na szerokim bulwarze. Zwykle udawało mi się drzemać do momentu, kiedy pierwsi pomyleni kierowcy zaczynali trąbić i ryczeć silnikami w drodze do pracy.

Mieszkałem na ostatnim, szóstym piętrze w przerobionym pomieszczeniu dla pokojówki – chambre de bonne. Mówię „przerobionym”, ale zmiany wprowadzone przez zaradnego właściciela polegały jedynie na wciśnięciu kabiny prysznicowej dla karłów w jeden róg pokoju, czegoś w rodzaju toalety w drugi oraz zlewu pod ścianę. Dzięki temu w mieszkaniu pozostało mniej więcej tyle miejsca, żeby mogła się w nim położyć skulona pokojówka. Właśnie tam właściciel wstawił starodawną rozkładaną kanapę, którą należałoby raczej umieścić w muzeum tortur ortopedycznych. Zamierzałem się stamtąd wynieść, jak tylko zdobędę dość pieniędzy na przekupienie paryskiego agenta nieruchomości, żeby zechciał mi znaleźć jakieś mieszkanie o rozsądnym metrażu.

Kiedy wspiąłem się po schodach, szybko otworzyłem na oścież jedyne okno w ramach kampanii na rzecz wpuszczenia kilku cząsteczek tlenu do kawalerki. Chciałem w ten sposób chociaż trochę rozrzedzić woń tytoniowego odświeżacza powietrza Jake’a. Na ulicy jakiś kierowca na zmianę trąbił i krzyczał na całą okolicę w nadziei na to, że facet, który go zastawił, parkując równolegle tuż obok niego, wróci i go uwolni. W tym samym czasie dwie panie, na drugim i czwartym piętrze, niezniechęcone hałasem, zajmowały się balkonowymi kwiatkami.

Na ich mieszkania mówiło się deuxième droite i quatrième droite, co wskazywało, po której stronie danej kondygnacji znajdują się drzwi wejściowe.

Obie kobiety miały typowo paryskie udawane balkony – okrutną sztuczkę architektoniczną polegającą na umieszczeniu kunsztownych żelaznych balustrad po zewnętrznej stronie okien w celu stworzenia wrażenia, że budynek ma balcons. Moje sąsiadki, panie w średnim wieku, obwiesiły swoje balustrady doniczkami i były dziś przy nich bardzo zapracowane, jakby uprawiały pole ryżowe, mimo że jedyny owoc ich pracy stanowiły czerwone pelargonie – wszechobecny kwiat Paryża. Wszystko to tworzyło harmonijną wiosenną scenę. Oczywiście dopóki pani na czwartym piętrze nie wyciągnęła plastikowej konewki i nie zaczęła zatapiać swoich doniczek, sprowadzając tym samym prawdziwie monsunowy deszcz na kwiaty (oraz głowę) pani na piętrze drugim.

Szacownie wyglądająca kobieta wykrzyczała wtedy ku sąsiadce oskarżenie, że ta specjalnie skierowała na nią wodospad, ale nie otrzymała odpowiedzi, co sprawiło, że zaczęła wyrzucać z siebie obelgi tak barwne jak jej pelargonie. Kilka dni wcześniej zacząłem robić listę ulubionych przekleństw pani z dołu. Dzisiaj również od razu pobiegłem po długopis, żeby zapisać nowe: pisseuse de chiottes de merde, które, jeśli dobrze usłyszałem na tle trąbiącego samochodu, oznaczało coś w rodzaju „zasranej sikaczki kiblowej”. Imponująco obrazowe.

To bombardowanie obelgami jak zwykle wywlokło z legowiska mieszkającego pode mną na piątym piętrze (cinquième gauche) starego faceta. Był samotnikiem, który wydawał się zajmować wyłącznie wydzieraniem się przez okno i karmieniem gołębi regularnie zbierających się na jego parapecie niczym rozentuzjazmowany, gubiący pióra fanklub.

I oczywiście po chwili zobaczyłem jego rozczochraną, siwą głowę wychylającą się z piątego piętra.

– Enculé! – wykrzyknął ordynarne francuskie słowo określające osobę uprawiającą seks analny. – Pétasse! – Można to przetłumaczyć jako „pierdząca kobieta”. – Va chier! – Dosłownie: „idź się zesrać”, wariant angielskiego piss off.

Na szczęście Jake poradził mi, jak ukrócić jego wybuchy.

Przy stałym akompaniamencie Enculé!, Pétasse! i Va chier! wychyliłem się za parapet i krzyknąłem: Connard!, co oznacza mniej więcej męskiego waginalnego idiotę.

Jakimś cudem zawsze zatrzymywało to strumień enculés, a tym razem przekonało chyba również kierowcę trąbiącego na ulicy, żeby się poddał i poszukał innego rozwiązania problemu podwójnego parkowania.

Przez to wszystko poczułem ukłucie wyrzutów sumienia, że nie odebrałem telefonu od kobiety z ministerstwa kultury. Padało tu tyle obelg, a ja odmówiłem uprzejmej rozmowy na temat znalezienia dla mnie pracy.

Wykopałem z kieszeni telefon i wybrałem numer.

– Allô? – odpowiedź była natychmiastowa, a głos kobiecy i bardzo donośny.

– Bonjour – powiedziałem. – J’aimerais parler avec...? – Cholera, jak ona się nazywała? Anne-Valérie coś tam, a może Jeanne-Bernadette.

– Avec qui? – zaszczekał głos.

Z przyjemnością udzieliłbym mu odpowiedzi, ale trzymałem właśnie w zębach marynarkę, wyszarpując kieszeń i próbując wyciągnąć wizytówkę.

– C’est Pol Wess? – Brzmiało to jak oskarżenie.

Wyplułem marynarkę i powiedziałem, że tak. Musiał mnie zdradzić akcent.

– Bonjour, c’est Marie-Dominique Maintenon-Dechérizy.

Oczywiście, pomyślałem. Jak można było zapomnieć?

– Bonjour, dzwoniła pani do mnie? – powiedziałem nie najlepszym francuskim. – Je n’ai pas... – nie wiedziałem jednak, jak skłamać i powiedzieć, że nie słyszałem, jak dzwoniła. – Mmm, dzwoniła pani i nie odebrałem. – Trochę bezceremonialnie, ale przynajmniej szczerze.

Bardzo powoli zapytała mnie, czy mam chwilę, żeby porozmawiać.

– Bien sûr – zapewniłem. Mój francuski z każdym zdaniem stawał się lepszy.

– Wspaniale. Co Jean-Marie panu o mnie powiedział? – zapytała.

Przygotowywałem sobie właśnie w głowie zdanie o tym, że słyszałem, że Marie-Dominique jest kimś ważnym w Ministère de la Culture, kiedy stary facet z piątego piętra mnie uprzedził.

– Pétasse! – krzyknął.

– Pardon? – Moja rozmówczyni wydawała się bardzo zdziwiona.

– Przepraszam – powiedziałem, zastanawiając się, jak wyjaśnić, że wszyscy moi sąsiedzi cierpią na szczególny rodzaj zespołu Tourette’a.

– Enculé! – dobiegł głos z zewnątrz.

– Monsieur Wess?

– Va chier!

– Słucham...?

– Chwileczkę – przeprosiłem Marie-Dominique i wychyliłem się przez okno.

– Connard! – krzyknąłem i z ulgą zobaczyłem, że żółwia głowa sąsiada znika w mieszkaniu.

– Tout va bien? – zapytała Marie-Dominique, najwyraźniej żałując, że oddzwoniłem.

– C’est pas moi – zacząłem improwizować. – To znaczy „connard” c’est moi, ale „enculé” i „pétasse” c’est pas moi.

– Więc kto to był? – zapytała.

– L’homme au cinquième. Il est szalony.

Na szczęście dla mnie syndrom szalonego sąsiada był w Paryżu na tyle powszechny, że moja rozmówczyni mi wybaczyła i zasugerowała, że może uda nam się spokojnie porozmawiać w jej biurze.

– Très bien – zgodziłem się. Miałem nadzieję, że twarzą w twarz nie będzie tak krzyczeć. Ustaliliśmy, że spotkamy się następnego dnia, i jeszcze z ciekawości musiałem spytać, jaką pracę chce mi zaproponować.

Powiedziała, że zobaczę, ale że z tego, co mówił o mnie Jean-Marie, jest to parfait pour vous. Wybuchnęła śmiechem.

– A czy Jean-Marie mówił pani, że jestem un peu excentrique? – zapytałem. To taki angielski stereotyp, który dodaje Francuzom otuchy. – To dlatego mnie pani poznała?

– Nie, wyświetlił mi się pana numer.

– No tak, oczywiście.

Ale ze mnie pacan. Krótka lekcja, jak spieprzyć rozmowę o pracę. Powiedzieliśmy sobie au revoir i podszedłem do okna.

– Connard! – krzyknąłem sam na siebie. – Enculé!

Poczułem się zadziwiająco dobrze.

Przekład: Katarzyna Puścian

Redakcja: Maria Wirchanowska

Korekta: Katarzyna Pawłowska, Beata Wójcik

Projekt okładki: Marek Goebel

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-372 Warszawa, ul. Foksal 17

tel./fax (22) 646 05 10, 828 98 08

biuro@gwfoksal.pl

www.wab.com.pl

Skład i łamanie: Tekst – Małgorzata Krzywicka

ISBN 978-83-7881-213-5

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

i Magdalena Wojtas / Virtualo Sp. z o.o.