TADEUSZ

CEGIELSKI

MORDERSTWO

W ALEI RÓŻ

Gianrico Carofiglio Świadek mimo woli Z zamkniętymi oczami Ponad wszelką wątpliwość

Mariusz Czubaj 21:37

Ryszard Ćwirlej Ręczna robota

Martha Grimes Hotel Paradise, Stacja Cold Flat Junction, Hotel Belle Rouen, Pod Huncwotem, Pod Przechytrzonym Lisem, Pod Anodynowym Naszyjnikiem, Pod Zawianym Kaczorem

Arnaldur IndriSason W bagnie Grobowa cisza

Jean-Claude Izzo Total Cheops,Szurmo Solea

Tomasz Konatkowski Przystanek Śmierć, Wilcza wyspa, Nie ma takiego miasta

Marek Krajewski Widma w mieście Breslau, Festung Breslau, Dżuma w Breslau, Głowa Minotaura

Marek Krajewski, Mariusz Czubaj Aleja samobójców, Róże cmentarne

Jens Lapidus Szybki cash

Henning Mankell Morderca bez twarzy,Psy z Rygi Biała lwica,Mężczyzna, który się uśmiechał,Fałszywy trop,Piąta kobieta,O krok,Zapora,Chińczyk

Aleksandra MarininaKolacja z zabójcą,Gra na cudzym boisku, Ukradziony sen, Złowroga pętla, Śmierć i trochę miłości, Męskie gry, Zabójca mimo woli, Płotki giną pierwsze, Czarna lista

Zygmunt Miłoszewski Uwikłanie

Denise MinaPole krwi,Martwa godzina, Ostatnie tchnienie

Karina ObaraGracze

Heinrich Steinfest Subtelny nos Lilli Steinbeck

Joanna Szymczyk Ewa i złoty kot

Copyright © by Wydawnictwo W.A.B., 2010

Wydanie I

Warszawa 2010

Konwersja do formatu MOBI: Virtualo Sp. z o.o.

Dedykacja

W hołdzie wszystkim bezimiennym twórcom powieści kryminalnych, a w szczególności autorowi Tajemnicy pokoju numer 13

DZIEŃ PIERWSZY – NIEDZIELA PALMOWA

Ryszard Maria Wirski, przed wojną komisarz po licji państwowej, mógłby się nazwać szczęśliwcem, ponieważ zachował część swojego mieszkania przy ulicy Flory 3. Rodzinna kamienica ocalała, podobnie jak dom sąsiedni, pod numerem pierwszym, u zbiegu Flory i Klonowej. Okazałą kamienicę narożną, obecnie jedną z najlepszych w Warszawie, przejęło wojsko. Swoją własnością Wirski podzielił się z centralą górnictwa naftowego oraz kilkunastoma rodzinami, upchniętymi zarówno w apartamencie na czwartym piętrze, jak i w niezajętych jeszcze przestrzeniach w suterenach i oficynie. Były kamienicznik nie tylko pogodził się z tą sytuacją, ale — zważywszy na ogrom zniszczeń w stolicy — uważał ją za naturalną. Jeśli nie martwiła go utrata własności, to przecież fakt zachowania jej cząstki nie był dlań źródłem jakiejś szczególnej satysfakcji. Podobnie jak to, że uratował życie, ba! że jako jedyny funkcjonariusz Komendy Głównej Policji mógł nadal pracować w swoim zawodzie.

W nowym otoczeniu Wirskiego, jakie tworzył odbudowany Pałac Mostowskich i rezydująca w nim komenda Mo miasta stołecznego Warszawy, znaleźli się ludzie, którzy ten sukces uznali za naturalny:

– Pomyślcie, obywatelu kapitanie! Rządy się zmieniają, a policja zostaje! To policja czyni możliwym szybkie oraz skuteczne przejęcie władzy — powiedział kiedyś major Rękawek, szef wydziału drugiego i przełożony Wirskiego. — Taki Kudełka, na przykład: przed wojną w randze przodownika w referacie gospodarczym, a za okupacji, proszę! Od 1940 roku starszy przodownik w Policji Polskiej GG,rok później już podkomisarz. Skąd tak szybki awans? Otóż sporo wiedział ten nasz Kudełka, naprawdę sporo, gdyż pracował również dla Kripo. A po wojnie? Należała mu się, teoretycznie, czapa, ale komisarz, tak, wtedy komisarz, Alfred Kudełka miast dać katu cenną głowę, wolał podzielić się z nami swą wiedzą. A dzielił się nad wyraz hojnie… — to mówiąc, major Rękawek spojrzał bacznie na Wirskiego. — I co powiecie na to, kapitanie Wirski: Kudełka zachował i głowę, i stopień! Dziś byłby już majorem!

– Coś przecież złego przydarzyło się temu Kudełce? — kapitan nie zareagował na aluzję do własnej kariery. Ta nie układała się równie wspaniale jak kariera Kudełki.

– Niestety, kapitanie! Podziemie wykonało wyrok na nim i jeszcze na dwóch naszych! — westchnął Rękawek. — Dokładnie w sylwestra czterdziestego szóstego!

– Cóż, nikt nie uniknie tego, co mu pisane! — skwitował Wirski. Tak naprawdę nie podzielał tego poglądu. Głęboko wierzył w przyczynowo-skutkowy, racjonalny charakter losów świata i ludzi. Kudełka dostał to, na co zasłużył. A za wielce nierozsądną uważał gotowość nowego reżimu do posługiwania się kolaborantami wszelkiej maści. Ich wymuszona strachem lojalność musiała być cienka jak marcowy lód. Ani w tej, ani w wielu innych kwestiach przedwojenny policjant nie miał nawet odrobiny racji. Na szczęście jednak nie dzielił się z nikim swoimi opiniami.

Z okien obszernego, służbowego pokoju, jaki pozostawiono obecnemu kapitanowi milicji, rozciągał się widok na Łazienki i Belweder oraz na ulicę Klonową; również tę część Klonowej, która nie była już dostępna: od ulicy Flory odgradzał ją szlaban i strzegli jej żołnierze. Dalej, w stronę ulicy Bagatela, ciągnął się wysoki mur, zbudowany przez jeńców niemieckich.

Przy zamkniętej części Klonowej, w dwurodzinnej willi pod piątym, rezydować miał — w przekonaniu mieszkańców Flory — marszałek Rokossowski. Vox populi Florensis* (* łac.: głos ludu [z ulicy] Flory.) głosiło także, że na Flory pod pierwszym mieszka prezydent Bierut — oczywiście incognito, oraz że Klonową, a więc najkrótszą drogą, zmierza do pracy w Belwederze. W przeciwnym wypadku — twierdzono — musiałby poruszać się Flory i Bagatelą: najpierw wzdłuż muru wokół placu po willi Bacciarellego, potem pod nieistniejącą już cukiernią oraz poselstwem Szwecji pod trójką i dopiero na skrzyżowaniu z Alejami skręcać w prawo do Belwederu. Po drodze nie mógłby więc wstępować do Rokossowskiego, a to stanowiło część jego obowiązków.

Wyobrażenie prezydenta, eleganckiego, w dwurzędowym garniturze w tenis, wędrującego z teczką pod oknami jego kamienicy, bawiło niezmiernie kapitana. Mały pan z wąsikiem uśmiecha się do dzieci grających w klasy; dzieci podbiegają do prezydenta, prosząc o cukierki — to powtarzany od lat rytuał. Prezydent przyjaźnie kiwa głową i otwiera ciężką od akt teczkę. Jedną z przegródek wypełniają cukierki, te najlepsze: toffi, krówki i słodkie landrynki. Wirski przypomniał sobie relację któregoś ze znajomych: żona aresztowanego oficera zdołała wręczyć Bierutowi petycję, właśnie na Flory. Jak to możliwe, zastanawiał się. Ulica, przy której — z przerwami na wydarzenia wojenne i więzienne — mieszkał od 1925 roku, zdawała się nie kryć żadnych tajemnic. Może poza jedną — osobą, na której cześć Niemcy przemianowali Flory na Friederike-Richter-Strasse. Pani lub panny Richter nie znalazł w żadnej niemieckiej encyklopedii; doszedł więc do wniosku, że patronką ulicy została jakaś ważna — choć świeżej daty — figura w ruchu nazistowskim albo na przykład — co nie wykluczało pierwszej możliwości — kochanka marszałka Göringa. Już po wojnie, przesłuchując niemieckiego oficera, dowiedział się, że miał sporo racji. Nie wpadłby przecież na to, że według Niemca, Fräulein Richter bardziej niż z działalności w NSDAP znana była jako… feministka.

Całkiem niedawno kapitan mógł stwierdzić, że jeśli prezydent nie mieszkał, to przynajmniej bywał pod jedynką. A to za sprawą swojej kochanki, a może nawet żony — jak twierdzili dobrze poinformowani — Wandy Górskiej…

Oderwał wzrok od nieosłoniętego okna. Pokój na Flory: niepościelone łóżko, za łóżkiem nocny stolik, lampka z dziurawym abażurem, taboret, emaliowany dzbanek i takaż miednica. Dalej niemodny secesyjny kredens, służący teraz jako szafa na ubrania, stół długi i szeroki, pamiętający lepsze czasy, oraz kilka wytartych tapicerowanych krzeseł. Na stole, na krzesłach, na podłodze stosy papierów i książek; niektóre z kolorowymi zakładkami. Czasopisma — oprawione roczniki i rozsypane numery. Powojenne gazety drukowane na szorstkim, żółtawym papierze. Pod ścianami piramidy płyt w kopertach, a także luzem; niektóre połamane, wszystkie zakurzone i brudne. Na ścianach jasne prostokąty — wspomnienie po obrazach. Została tylko reprodukcja Chrztu Litwy Matejki. Dlaczego właśnie ona? Gdzie są rysunki Dunikowskiego? Gdzie grafiki Skoczylasa? Uratował je przecież, miał przekazać do muzeum. Gdzie podział się mały brąz Kuny? Jest, co prawda, pudło gramofonu, palisandrowe, marki Telefunken, ale trzeba zdobyć skądś igły. A wtedy… Beethoven, Szopen. A może zachowało się coś z Mozarta? Kwartety Brahmsa? Mahlera? Kto wie… Od powrotu z Rakowieckiej nie miał czasu, by zrobić porządek z płytami. Dobrze, że Alicja zaopiekowała się jego dobytkiem; całego uratować nie mogła, ale chociaż trochę książek i płyt. Meble z salonu rozkradziono lub zajęli je lokatorzy, został tylko kredens. Pal licho meble! Mieszczańskie, pretensjonalne…

Kapitan Wirski odstawia szklankę i ciężko wstaje od ustawionego pod oknem stołu. Spogląda w dół na ulicę: pusto. Zimne, choć słoneczne, przedpołudnie. A może by tak: koniec z tym wszystkim?

Zimny błysk pistoletu, kaliber 7,3. Broń w równym stopniu odpycha, co zachęca, by wziąć ją do ręki. Nie, dziś nie. Chowa broń do kabury i odkłada na nocny stolik.

Z obtłuczonego dzbanka nalewa wodę do miednicy. Szkoda jednak, że nie zachowała się ta marmurowa toaletka… A może jest tam, za kredensem w kuchni? Trzeba by kiedyś zajrzeć… Ale czy warto zaprzątać tym sobie głowę? Wystarczy ten taboret. Też w końcu przedwojenny.

Wirski myje się, wyciera lnianym ręcznikiem i ubiera powoli; zakłada białą koszulę, krawat, niedzielny garnitur. Nakręca zegarek. Wsuwa do kieszonki spodni schaffhausena, którego złotą kopertę zamienił po wojnie na zwyczajną, stalową. Taka przynajmniej nie rzuca się w oczy, a werk wart jest na pewno parę groszy.

Starannie formuje rondo kapelusza. Szykowny, lekki — prosto od Cieszkowskiego. Odkłada kapelusz na krzesło. Wyjmuje z szafy prochowiec: Chodźmy! Nikt nie woła!

W korytarzu mija współlokatorkę, pannę Rohozińską. Młoda, wysoka kobieta spogląda zalotnie spod grzywki jasnych, krótko obciętych włosów. Tlenionych, co dostrzegł dopiero teraz.

– Samotnie na spacer czy może z tą piękną panią z ulicy Oleandrów?

Skąd, u diabła, wie o niej, o Tani? Zastanawia się lekko zmieszany. Odpowiada jednak spokojnie:

– Z ulicy Partyzantów, moja panno. Teraz Partyzantów.

Rohozińska śmieje się. Nietrudno wyczuć w jej śmiechu jakiś fałszywy ton.

– Ja tylko tak, panie kapitanie. Bo gdyby samotnie, to może lepiej… kiedyś ze mną… — kończy po krótkiej pauzie.

Teraz kapitan reaguje śmiechem, wypróbowanym na podobne okazje.

– Nie wiem, czy to wypada. Ze starszym panem z milicji?

– Nie wypada, bym to ja uwodziła pana kapitana. Wypada, by robił to pan kapitan…

Chowa się za uchylonymi drzwiami pokoju, który dzieli z owdowiałą matką. Ten pokój był kiedyś pokojem Marii, jego żony.

Po wyjściu z bramy skręca w prawo, w Klonową. To, co działo się w najbliższej okolicy, dla jednych było symptomem odradzania się miasta, dla innych, takich, jak Wirski, zapowiedzią zmian zacierających dawny kształt stolicy. Nieopodal, na Skwerze Skolimowskim, na wysokość trzech pięter wznosił się stalowy szyb wiertniczy — dowód narodzin stołecznego metra.

Warszawskie metro wzorować się miało na moskiewskim. Nie koniec na tym: od strony ulicy Puławskiej wyrósł gmach kinoteatru „Moskwa”. Wpływ stolicy światowego proletariatu uwidaczniał się również po drugiej stronie skweru. Jakby z resztek po budowie Pałacu Kultury powstawał potężny gmach ambasady. Budowa pożarła już część ulicy oraz końcowy przystanek kolejki skolimowskiej. Wirski z żalem odnotował zniknięcie pudła starego wagonu, które od lat trzydziestych pełniło funkcję kasy i poczekalni. Podobnie myślał o likwidacji drewnianych płotów wokół przystanku. Martwił go apetyt budowniczych na relikty tamtej, prawdziwej Warszawy. Nawet tak niepozornych, jak płot przy Spacerowej. W końcu to na tym płocie podarła sukienkę Marysia, kiedy była jeszcze harcerką i chodziła na skróty na Flory. Incydent przesądził o jej losie. Wirski, czterdziestoletni wdowiec — wzruszony i zakochany — oświadczył się licealistce i został przyjęty. Po miesiącu wzięli ślub w kościele św. Zbawiciela. Rok później, 4 września, wolontariuszka Maria Wirska zginęła na Dworcu Wschodnim. Zastrzelił ją niemiecki lotnik, gdy z rannym żołnierzem na noszach uciekała w stronę schodów do zbawiennego przejścia pod peronami. Biegła jako druga — nie zdążyła. Przeżył ten ranny i pierwsza sanitariuszka, podobno żona ministra…

Od czasu do czasu miał do dyspozycji nowiuteńką warszawę; jeśli tylko mógł, folgował słabości nabytej jeszcze przed wojną: do jazdy taksówką. Postój taksówek u wylotu Klonowej oblegała zazwyczaj gromadka chętnych: matek z dziećmi, podróżnych z tobołami, bywalców baru Pod dwójką — ale wysłużona skoda z numerem bocznym 031 zdawała się czekać tylko na kapitana. Pan Ludwik, wąsaty, siwy lwowianin, słabo znał stolicę, za to wnosił w życie śledczego, choćby i na krótką chwilę, ową miękkość i elegancję właściwą swoim krajanom — antidotum na chamstwo i cwaniactwo nowych mieszkańców Warszawy.

Tego świątecznego, chłodnego, ale słonecznego dnia na postoju nie było ani pasażerów, ani taksówek. Nie pracowała inwalidzka trafika w metalowym okrąglaku przy Unii Lubelskiej. Kwietniowej niedzieli cel wędrówki Wirskiego znajdował się nieopodal, po nieparzystej stronie Marszałkowskiej. Kapitan przystanął przed witryną „empiku”, obejrzał wydawnictwa czeskie i bułgarskie (radzieckich, które widział w piątek, już nie było — cieszyły się dużym powodzeniem). Potem przekroczył Szucha i wyminął grupkę pijaków. Wytoczyli się z baru Pod dwójką, lokalu w powszednie dni odwiedzanego przez dziennikarzy „Życia Warszawy”, jednak w niedziele przez bardziej pospolitą publiczność. Ci gorsi, niedzielni goście usiłowali coś zaintonować, ale szybko zamilkli, czując karcący wzrok przechodniów. Odświętnie przyodziani ludzie spieszyli w stronę placu Zbawiciela, zapewne do kościoła. Po barwnych stroikach, które niosły dzieci, Wirski domyślił się, że idą poświęcić palmy. A więc dzisiaj jest Niedziela Palmowa!

Pijacy przystanęli w sąsiedniej bramie i — nie bez wysiłku, kiwając się — zapalili. Odłączyli się od nich dwaj młodzieńcy w wysokich kaszkietach. Miotając grubym słowem, chwycili za ręce i pociągnęli za sobą zalaną, jaskrawo umalowaną dziewczynę. Przeklinała nie gorzej od swych prześladowców. W pewnej chwili uwolniła się od nich i szybko pohalsowała ku przystankowi „setki”.

– Zajebię cię, ty wywłoko! — rzucił z rozpaczą młodszy z prześladowców. Machnął ręką, ale cios zawisł w powietrzu; chwilę łapał równowagę, aż wreszcie osunął się na trotuar. Drugi z opryszków ominął leżącego i ruszył szparko za uciekinierką.

Zręcznym manewrem Wirski zagrodził drogę pościgowi. Chłopak zatrzymał się i wymierzył cios kapitanowi. Ten jednak uchylił się. Kolejny cios, z przeciwnej strony, także chybił celu. Kapitan przeszedł do kontrataku — podciął napastnika. Chłopak zachwiał się i wyłożył na chodniku. Podczas gdy usiłował się podnieść, Wirski szykował się do dalszej walki. Tymczasem, jakby spod ziemi, wyrósł mundurowy, a za nim dwóch cywilnych. Poznali kapitana: mundurowy zasalutował. Cywile bez pośpiechu zabrali się za kopanie leżących.

– Dosyć! — rozkazał kapitan, ale nie odniosło to skutku. — Dosyć, powiedziałem! Cywile porzucili swoje zajęcie. Jednemu z chłopaków krwawiło mocno ucho, drugi nie dawał oznak życia.

– Co z nim? Zemdlał? — zaniepokoił się Wirski.

– Zdechł, kurwa — powiedział starszy z oprawców.

– No, to nie chciałbym być w waszej skórze — odparował Wirski.

Chłopak odzyskał w końcu przytomność.

– I po co ci to było? — powiedział z troską kapitan. — Możesz ustać na nogach?

– Mooogę… — wybełkotał tamten, ale już za moment znów leżał na chodniku.

– Na komisariat! — zaordynował kapitan. — A wy tam — zwrócił się do tajniaków — koniec z tym futbolem!

– Tak jest! — zasalutował mundurowy. Cywile milczeli; czuło się, że chcieliby choć trochę jeszcze… Odstąpili przecież o krok. Zapalili. Pozornie obojętnie przyglądali się leżącym.

Wirski przepuścił tramwaj i przeszedł na drugą stronę Marszałkowskiej. Udał, że patrzy na pusty basen w sklepie rybnym, a potem na sobotni numer „Życia Warszawy” wystawiony w gablocie. Stróże porządku zaprzestali egzekucji. Kapitan wolał jednak zaczekać. Silny podmuch wiatru ciągnącego od wschodu popchnął go w stronę placu Zbawiciela.

– Nieźle się ta niedziela zaczęła — podsumował. Było dopiero południe, więc wiele mogło się jeszcze zdarzyć.

Część Domu Prasy Spółka Akcyjna, tego od „czerwonej” prasy: „Kurierów”, porannych i popołudniowych, od „Przeglądu Sportowego”, „Kina” oraz innych dochodowych tytułów, a także sąsiedni dom, zastąpiła długa kamienica z piaskową elewacją. Budowniczym stolicy nie chciało się usuwać resztek przedwojennych domów, toteż pochowali je w przyziemiach nowych. Schody i ozdobna balustrada tworzyły swoisty nagrobek posesji o numerach 5, 7 i 9. Pod siódmym, na antresoli wysokiego parteru, ulokowała się restauracja Rarytas. Oznakowana jako lokal najwyższej, bo „S”kategorii, przyciągała — mimo słonych cen — tłumy gości. Warszawiacy spragnieni byli wygody i elegancji, a przeto i normalności; Rarytas tę ich potrzebę wypełniał. Czynił to pospołu z pobliskim Cristalem i kawiarniami przy placu Konstytucji.

W garderobie na dole zostawił podszyty wiatrem prochowiec. Spojrzał na zegarek: była dwunasta piętnaście, czyli kwadrans na pierwszą, jak by sam powiedział jeszcze nie tak dawno. Kupił u szatniarza gazetę i dwie paczki grunwaldów; powoli ruszył na piętro. Rutynowo obrzucił wzrokiem bar na dole. Dwie, trzy dziwki, wszystkie pracują dla milicji; alfonsi w odświętnych garniturach — chyba też zarejestrowani. W każdym razie nikogo nowego. Dobra! Przynajmniej tu powinno być spokojnie.

Minął gromadkę ludzi czekających na zwolnienie się miejsc i niespiesznie poszedł w głąb ostatniej salki. Tutaj, jak co niedziela od dwunastej, czekały nań pod oknem: stół ze śnieżnobiałym obrusem i takimi serwetkami oraz trzy wysokie krzesła. W wazoniku żółte kwiatki; nie jakieś z bibułki — prawdziwe kaczeńce. Wirski umościł się wygodnie i pogrążył się w lekturze oprawionego w ceratę jadłospisu. Potem wziął do ręki sobotni numer „Życia”.

Po chwili spojrzał za okno. Z tego miejsca mógł od biedy obserwować rozwój sytuacji Pod dwójką. Panował tam spokój. Zapewne w oczekiwaniu na wóz milicyjny zaciągnięto awanturników do bramy. Wirski pomyślał z niechęcią, że będzie musiał doglądać ich sprawy. Inaczej posadzą szczeniaków za „czynną napaść”: banalna, wydawałoby się, burda zakończy się dla nich tragicznie. Odwrócił wzrok od okna i spojrzał na wypełnioną salę. Przy stole obok siedziała para trzydziestolatków z malcem o platynowych, niezbyt równo przyciętych włosach. Wirski uśmiechnął się na widok chłopca, którego pamiętał z sąsiedztwa na Flory. Kilka dni wcześniej matka, przystojna szatynka, wlokła go siłą do fryzjera na Bagateli. Posiadacz platynowej fryzury opierał się i darł wniebogłosy; wiedział już, że ścięcie włosów to niemal akt kastracji. Cóż z tego, że tylko symbolicznej…