HENNING

MANKELL

NIM NADEJDZIE MRÓZ

przełożyła Ewa Wojciechowska

Tytuł oryginału: Innan Frosten

Copyright © by Henning Mankell, 2002

Published by agreement with Leopard Förlag, Stockholm and Leonhardt & Høier Literary Agency A/S, Copenhagen.

Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo W.A.B.

Copyright © for the Polish translation by Wydawnictwo W.A.B.

Wydanie I

Warszawa 2012

Prolog

Jonestown, listopad 1978

Myśli kotłowały mu się w głowie jak chmura rozżarzonych igieł. Ból był nie do wytrzymania. Desperacko usiłował uporządkować myśli, chcąc w ten sposób odzyskać spokój. Co najbardziej go dręczyło? Nie musiał zastanawiać się nad odpowiedzią. Dobrze ją znał. To był strach. Paniczny lęk, że Jim spuści psy i każe im go wytropić, jakby był dziką zwierzyną. Choć właściwie dokładnie tak się w tej chwili czuł. Najbardziej bał się psów Jima. Przez całą długą noc z 18 na 19 listopada, kiedy nie miał już sił dłużej biec i skrył się pod zbutwiałym pniem powalonego drzewa, zdawało mu się, że słyszy zbliżające się bestie.

Jim nigdy nikomu nie daruje, pomyślał. Człowiek, za którym kiedyś zdecydowałem się podążyć, gdyż zdawał się od stóp do głów przepełniony bezgraniczną miłością do Boga, okazał się kimś zupełnie innym. Niepostrzeżenie zmienił się we własny cień lub też stał się wcielonym diabłem, przed którym zawsze tak gorliwie przestrzegał. Naraz stał się nieznoszącym sprzeciwu demonem, który odwodzi nas od posłuszeństwa Bogu. To, co kiedyś brałem za miłość, okazało się nienawiścią w najczystszej postaci. Powinienem był wcześniej to dostrzec, w końcu w zachowaniu Jima coraz częściej dawało się wychwycić niepokojące sygnały. Niby przekazywał nam prawdę, lecz nie od razu, przemycał ją niczym jakiś podstęp, stopniowe objawienie. Jednak ani ja, ani nikt inny nie miał odwagi usłyszeć tego, co dochodziło do naszych uszu, tego, co Jim ukrywał między słowami. Sam jestem sobie winien, bo nie chciałem zrozumieć. Kiedy gromadził nas na swoich kazaniach lub wysyłał do każdego z nas wiadomości, mówił nie tylko o tym, że mamy być przygotowani na nadejście Sądu Ostatecznego. Dawał nam wyraźnie do zrozumienia, że w każdej chwili winniśmy być gotowi na śmierć.

Przerwał rozmyślania i wytężył słuch w ciemności. Czyżby z oddali dobiegało szczekanie psów? Najwyraźniej zaciekłe zwierzęta ujadały w jego głowie, strach powodował, że wciąż je gdzieś słyszał. Skołowany, pogrążony w panice umysł znów pchnął jego myśli ku wydarzeniom z Jonestown. Starał się to ogarnąć, zrozumieć. Jim był ich przewodnikiem, przywódcą, pasterzem. Podążając za nim, dotarli w to miejsce aż z Kalifornii, po tym jak lokalne władze i media urządziły im piekło, którego już nie mogli wytrzymać. To właśnie tu, w Gujanie, mieli spełnić marzenie o wolnym życiu w bliskości z Bogiem i naturą. I rzeczywiście, na początku wszystko było tak, jak przepowiedział Jim. Zgodnie uznali, że odnaleźli utracony raj. Potem jednak coś się zmieniło. Być może nie mogli urzeczywistnić swoich wielkich snów w Gujanie? Może byli tu zagrożeni tak samo jak w Kalifornii? Najwyraźniej, by móc żyć w Bogu i zbudować przystań, którą sobie obiecali, musieli nie tylko opuścić kraj, ale i doczesny świat. „Widziałem to w moich myślach – powiedział pewnego dnia Jim. – Tym razem dane mi było zajrzeć dużo głębiej niż kiedykolwiek wcześniej. Zbliża się Dzień Sądu. Jeśli mamy nie dać się wciągnąć w wir potworności, być może będziemy musieli umrzeć. Tylko śmierć nas wyzwoli”.

Mieli popełnić zbiorowe samobójstwo. Pewnego dnia Jim stanął na placu modlitw i oznajmił im swoją decyzję, uspokajając, że w jego słowach nie ma nic przerażającego. W pierwszej kolejności rodzice mieli podać dzieciom rozpuszczony w wodzie cyjanek, który Jim przechowywał w dużych plastikowych pojemnikach, pod kluczem, na tyłach swojego domu. Następnie zażyliby truciznę dorośli, a jeśli w decydującym momencie ktoś by się zawahał i stracił wiarę, z pomocą miał przyjść sam Jim lub jeden z jego pomocników. Zaopatrzyli się w broń, na wypadek gdyby trucizna się skończyła. Jim osobiście miał dopilnować, by wszyscy opuścili ten świat, zanim on przystawi broń do swojej skroni.

Mężczyzna leżał pod pniem, ciężko dysząc w tropikalnym upale. Wciąż nasłuchiwał, czy z oddali nie dobiega szczekanie psów. Ogromnych, czerwonookich potworów, których wszyscy tak bardzo się bali. Jim oznajmił kiedyś, że skoro zdecydowali się na życie w jego zgromadzeniu, na długą wędrówkę z Kalifornii i przeprowadzkę te odludne tereny, nie mieli innego wyjścia jak tylko dalej podążać drogą, którą wyznaczył im Bóg. A konkretnie tą, którą Jim Warren Jones uznał za najodpowiedniejszą.

Wtedy jego słowa dodawały nam otuchy, rozmyślał. Nikt tak jak Jim nie potrafił sprawić, że słowa „śmierć”, „samobójstwo”, „cyjanek” i „broń”, zamiast budzić przerażenie, brzmiały pięknie i skłaniały do głębokiej refleksji.

Dopadły go dreszcze. Jim chodził wkoło i widział wszystkich zabitych, pomyślał. Zorientuje się, że mnie nie ma i spuści psy. Zadrżał na myśl o tym, co może go spotkać. Wszystkich zabitych. Z oczu pociekły mu łzy. Dopiero w tej chwili naprawdę zrozumiał, co tam się wydarzyło. Maria i mała, one również zginęły. Nie chciał w to uwierzyć. Szeptali z Marią po nocach, obawiali się, że ten dzień kiedyś nadejdzie. Wyglądało na to, że Jim traci rozum. Nie był już tym, który kiedyś porwał ich obietnicą zbawienia. Zapewniał, że jeśli przyłączą się do utworzonej przez niego Świątyni Ludu, ich życie zyska sens. Kiedyś żarliwe słowa Jima były dla nich prawdziwą otuchą. Zapewniał, że jedyną drogą do szczęścia jest zatracenie się w Bogu, w Chrystusie, wiara w to, co ich czeka, gdy ziemskie życie dobiegnie końca. Te słowa szybko straciły moc. Maria pierwsza powiedziała na głos: „Spojrzenie Jima stało się rozbiegane. On wcale już na nas nie patrzy. Spogląda gdzieś obok, a jego oczy są zimne, zupełnie jakby przestał nam dobrze życzyć”.

Szeptali nocami, zastanawiając się, czy nie uciec. Jednak każdego następnego poranka dochodzili do wniosku, że nie mogą porzucić życia, które sami sobie wybrali. Jim z pewnością wkrótce znów będzie taki jak kiedyś. Prawdopodobnie przechodzi kryzys, który niebawem pokona. W końcu był najsilniejszy z nich wszystkich. Gdyby nie on, nie żyliby w miejscu mimo wszystko przypominającym raj.

Mężczyzna przerwał rozmyślania, odganiając owada, który natrętnie kleił się do jego spoconej twarzy. Dżungla była gorąca, buchała parą, insekty przypełzały ze wszystkich stron. Jakaś gałąź dotykała jego nogi. Poderwał się, myśląc, że to wąż. W Gujanie było wiele gatunków jadowitych węży. Zaledwie w ciągu ostatnich trzech miesięcy trzy osoby z kolonii zostały ukąszone przez gady. Jednej z nich potężnie spuchła noga, która potem stała się niebieskoczarna, i w końcu pękła skóra, a z rany wypłynęła cuchnąca ciecz. Inna ukąszona osoba, pewna kobieta z Arkansas, umarła. Pochowali ją na małym cmentarzu przy kolonii, a Jim podczas pogrzebu wygłosił jedno ze swoich wspaniałych kazań, przypominające te, z którymi kiedyś przybył do San Francisco wraz ze swym kościołem, Świątynią Ludu, i szybko zyskał ogromną popularność jako płomienny kaznodzieja.

W pamięci mężczyzny tkwiło pewne wspomnienie, silniejsze niż cokolwiek, co go dotąd spotkało. Pewnego dnia był tak wycieńczony przez alkohol, narkotyki i wyrzuty sumienia powodowane świadomością, że opuścił córeczkę, że nie chciał już dłużej żyć. Uznał, że właśnie tego dnia powinien umrzeć, rzucić się pod ciężarówkę lub pociąg, a kiedy będzie już po wszystkim, z pewnością nikt nigdy za nim nie zatęskni. To właśnie podczas ostatniego spaceru po mieście, kiedy zamierzał pożegnać się z ludźmi, którym i tak było obojętne, czy żyje, przypadkiem natknął się na siedzibę Świątyni Ludu. „To był znak od Boga – powiedział mu później Jim. – Bóg cię zobaczył i uznał, że zostaniesz jednym z wybranych, jednym z tych, którzy dostąpią łaski życia w bliskości z Panem”. Nigdy później nie umiał odpowiedzieć sobie na pytanie, dlaczego wszedł do tego budynku przypominającego kościół, jaka siła go tam zaciągnęła. Nawet w chwili, gdy wszystko się skończyło i ukrywał się pod zbutwiałym drzewem, czekając, aż psy Jima go w końcu odnajdą i rozszarpią na strzępy.

Miał świadomość, że powinien ruszyć się z miejsca, kontynuować ucieczkę, lecz jakaś jego część nie chciała opuścić kryjówki. Poza tym nie mógł przecież zostawić Marii i dziewczynki. Raz już porzucił swoje życie i własne dziecko. Nie mógł pozwolić, by znów tak się stało.

Co się właściwie wydarzyło? Starał się uporządkować myśli. Rankiem tego dnia wszyscy wcześnie wstali, jak zawsze. Zebrali się na placu modlitwy przed domem Jima i czekali. Jednak drzwi pozostały zamknięte, jak to zresztą zdarzało się dość często ostatnimi czasy. Pomodlili się więc sami, dziewięciuset dwunastu dorosłych i trzysta dwadzieścioro dzieci, a potem rozeszli się i zajęli codzienną pracą. Nie miałby szans przeżyć, gdyby z samego rana nie wybrał się wraz z dwoma innymi mężczyznami na poszukiwanie zaginionych krów. Kiedy żegnał się z Marią i dzieckiem, nie miał pojęcia, co niebawem wydarzy się w kolonii. Dopiero gdy znaleźli się po drugiej stronie wąwozu stanowiącego granicę kolonii z lasem deszczowym, dotarło do niego, że stało się jakieś nieszczęście.

Na odgłos wystrzałów stanęli jak wryci. Zdawało im się, że słyszą też jakieś krzyki, choć trudno było wychwycić pojedyncze dźwięki wśród świergotu ptaków. Spojrzeli na siebie, po czym puścili się biegiem w stronę kolonii. Po chwili mężczyzna oddzielił się od towarzyszy, nie mając pewności, czy tamci, zamiast lecieć z powrotem, nie zaczęli uciekać. Wybiegł spomiędzy drzew, wdrapał się na ogrodzenie okalające uprawy Świątyni Ludu i zeskoczył po drugiej stronie. W kolonii panowała absolutna cisza. Nikt nie zbierał owoców, wokół nie było żywej duszy. Ruszył w stronę najbliższych domów i wkrótce zrozumiał, że stało się coś potwornego. Jim w końcu wyszedł z domu. Wreszcie otworzył drzwi, lecz zamiast spojrzeć na ludzi z miłością, wbił w nich spojrzenie kipiące nienawiścią.

Mężczyzna poczuł, że łapie go skurcz, więc ostrożnie zmienił pozycję. Nie przestawał nasłuchiwać, w każdej chwili spodziewając się ataku psów. Jednak wszystkim, co słyszał, było cykanie świerszczy i cichy łopot skrzydeł nocnych ptaków przelatujących nad głową. Co takiego zobaczył w kolonii? Biegnąc przez opustoszałe pola, uczynił dokładnie to, co zawsze doradzał im Jim. Jedyną możliwością, by człowiek dostąpił łaski Pana, było powierzenie Mu całego swojego życia. Tak właśnie zrobił. Modląc się żarliwie, oddał swoje życie w ręce Boga. „Panie spraw, by Maria i dziewczynka były całe i zdrowe, cokolwiek się tu wydarzyło”. Lecz Bóg go nie wysłuchał. Mężczyzna pamiętał, że w tamtej chwili, powodowany desperacją pomyślał, że być może to właśnie Pan przemówił do nich poprzez Jima, że to On rozpętał strzelaninę, którą usłyszeli z drugiej strony wąwozu.

Biegnąc przez Jonestown, przez chwilę miał wrażenie, że zaraz ujrzy Boga i pastora JimaWarrena Jonesa stojących naprzeciwko siebie, by oddać ostatnie dwa strzały. Boga tam jednak nie zobaczył. Był tylko Jim Jones, a jego zamknięte w klatkach psy ujadały jak oszalałe. Wszędzie wokół leżały ciała zabitych mężczyzn, kobiet i dzieci. Wyglądały zupełnie tak, jakby powaliła je na ziemię jakaś oszalała pięść, która uderzyła prosto z nieba. Jim Jones zaś i jego najbliżsi współpracownicy, sześciu braci, którzy zawsze mu towarzyszyli, jako pomocnicy i ochroniarze, chodzili pośród leżących i dobijali dzieci czołgające się w stronę martwych rodziców. Biegał między zwłokami, w panice szukając ciał Marii i dziewczynki. Nie mógł ich nigdzie znaleźć.

To właśnie wtedy, kiedy zaczął wołać Marię, zobaczył go Jim. Odwróciwszy się, ujrzał, że pastor wymierzył w niego broń. Stali w odległości dwudziestu metrów, dzieliły ich trupy leżące na brunatnej ziemi. Zginęli wszyscy, znajomi i przyjaciele, ich ciała były powykręcane przedśmiertnymi drgawkami. Jim objął kolbę pistoletu obiema dłońmi i nacisnął spust. Chybił. Zanim zdążył oddać drugi strzał, mężczyzna rzucił się do ucieczki. Słyszał śmigające za sobą kule, ale jakimś cudem żadna go nie trafiła. Z oddali dobiegły go przekleństwa rozwścieczonego Jima. Pędził, aż wokół zrobiło się ciemno. Dopiero wtedy zatrzymał się i wczołgał pod zwalony pień. Nie miał pojęcia, czy masakrę przeżył ktoś jeszcze. Gdzie jest Maria i dziewczynka?, myślał. Dlaczego tylko mnie udało się przeżyć? Czy człowiek może ujść cało w dniu Sądu Ostatecznego? Niczego nie pojmował. Miał jednak pewność, że to, czego właśnie doświadczył, nie było snem.

W końcu nadszedł świt. Upał buchnął nad drzewami jak gorąca para. Wówczas mężczyzna zrozumiał, że Jim nie spuści psów. Ostrożnie wyszedł spod pnia, potrząsnął zdrętwiałymi nogami i ruszył przed siebie. Zmierzał prosto do kolonii. Był śmiertelnie zmęczony, dokuczał mu głód i potworne pragnienie. Zataczał się. Wokół panowała zupełna cisza. Psy też nie żyją, pomyślał. Jim zapowiedział, że nikt nie ocaleje. Nawet psy. Mężczyzna przeszedł przez ogrodzenie i zaczął biec. Już po chwili natknął się na leżące na ziemi ciała, najwyraźniej tych, którzy próbowali uciekać. Strzelono im w plecy.

Przebiegłszy jeszcze kawałek, nagle się zatrzymał. U jego stóp leżało twarzą do ziemi ciało mężczyzny. Powoli się schylił i ostrożnie, na drżących nogach, obrócił je na plecy. Jim zobaczył twarz. W jego spojrzeniu nie było już nienawiści. Znów patrzy mi prosto w oczy, pomyślał. Nawet nie mruga, przyszła mu do głowy bezsensowna myśl. Martwi nie mrugają. Poczuł nagłą chęć, żeby uderzyć Jima, kopnąć go w twarz. Nie zrobił tego. Był ostatnim żyjącym pośród setek zabitych. Zaczął szukać dalej i chodził tak długo, aż znalazł ciała Marii i dziewczynki.

Widać było, że Maria próbowała uciekać. Upadła na twarz, gdy trafił ją w plecy śmiertelny strzał. Dziewczynkę trzymała na rękach. Mężczyzna kucnął przy zwłokach, płakał. Teraz nie ma już nic, pomyślał. Jim zamienił raj w piekło.

Został przy ich ciałach długo, nad okolicą zaczął krążyć helikopter. Wówczas wstał i odszedł. Przypomniał sobie, co powiedział kiedyś Jim, jeszcze za dobrych czasów, zaraz po przybyciu do Gujany. „Prawdę o człowieku da się poznać za pomocą węchu, wzroku i słuchu. W człowieku czai się diabeł, ale on zawsze śmierdzi siarką. Kiedy poczujesz zapach siarki, podnieś krzyż”.

Nie wiedział, co go czeka. Obawiał się każdego następnego dnia. Nie miał pojęcia, jak wypełnić wielką pustkę, jaka pozostała po Bogu i Jimie Jonesie.

Część I
Węgorzowe ciemności

1

Tuż po dziewiątej wieczorem 21 sierpnia 2001 roku zerwał się wiatr. Fale zmarszczyły taflę jeziora Marebo, leżącego w kotlinie, u południowego zbocza wzgórza Romele. Mężczyzna stojący w cieniu przy plaży uniósł dłoń, by sprawdzić, z której strony wieje. Po chwili stwierdził z zadowoleniem, że tego dnia jest sprzyjający wiatr z południa. Doszedł do wniosku, że wybrał odpowiednie miejsce, by zwabić zwierzęta, które miał zamiar złożyć w ofierze.

Usiadł na dużym kamieniu, rozścieliwszy na nim gruby sweter. Nie chciał zmarznąć. Księżyc był w ostatniej kwadrze, a otulająca niebo warstwa chmur była tak gęsta, że nie przepuszczała żadnego światła. Węgorzowe ciemności, pomyślał. Tak nazywał taką noc mój szwedzki kolega, z którym bawiłem się w dzieciństwie. W sierpniowych ciemnościach zaczynają wędrować węgorze. To właśnie wtedy najłatwiej dają się złapać w sieci. Wpadają w pułapkę.

Mężczyzna nasłuchiwał w skupieniu. Po chwili jego wyczulony słuch wyłapał dobiegający z oddali pomruk silnika samochodu jadącego drogą. Poza tym wokół panowała kompletna cisza. Podniósł z ziemi latarkę i zaczął muskać powierzchnię jeziora strumieniem światła. Wkrótce dostrzegł, że zaczęły nadpływać. Na tle ciemnej wody zobaczył dwie powoli rosnące plamy. Po kilku chwilach spodziewał się ujrzeć ich jeszcze więcej.

Wyłączył latarkę i starał się odgadnąć, która jest godzina, wytężając umysł, który udało mu się ujarzmić i wyszkolić do roli swego oddanego współpracownika. Trzy minuty po dziesiątej, ocenił w myślach, po czym podniósł rękę i spojrzał na zegarek. Wskazówki świeciły w ciemności. Nie pomylił się. Jasne, że się nie pomylił. Za pół godziny wszystko miało być już gotowe, nie będzie musiał dłużej czekać. Nauczył się, że nie tylko ludzie dążą do punktualności. Można jej było nauczyć również zwierzęta. Przygotowanie tego, co miało nastąpić wieczorem, zajęło mu trzy miesiące. Stworzenia, które zamierzał złożyć w ofierze, przyzwyczajał do swojej obecności powoli i metodycznie. Stał się ich przyjacielem.

To był właśnie jego największy dar. Potrafił nawiązać przyjaźń z każdym. Nie tylko z ludźmi, ale i ze zwierzętami. Grał rolę przyjaciela, choć nikt nie miał pojęcia, co tak naprawdę myśli. Znów zapalił latarkę. Jasne plamy były liczniejsze i większe, zbliżały się do plaży. Wkrótce nie będzie już musiał czekać. Skierował strumień światła na piasek, oświetlając dwie puszki z benzyną w sprayu i rozsypane kawałki chleba. Po chwili wyłączył latarkę i czekał.

Gdy nadeszła pora, przystąpił do działania, spokojnie i metodycznie, dokładnie tak, jak to wcześniej zaplanował. Łabędzie wyszły na plażę i zaczęły zjadać okruchy, zupełnie nie zauważając obecności człowieka. Być może wiedziały, że tam jest, ale przywykły do niego i uznały, że im nie zagraża. Mężczyzna znów zgasił latarkę. Nie potrzebował już światła, założył okulary z noktowizorem. Ptaków było sześć, trzy pary. Dwa z nich usiadły, a pozostałe spokojnie czyściły sobie pióra lub szukały okruchów na piasku.

W końcu nadszedł czas na działanie. Mężczyzna wstał, wziął puszki z benzyną i ostrożnie spryskał mgiełką paliwa każdego ptaka. Zanim uciekły, zdołał wyrzucić opróżnioną puszkę i podpalić strumień benzyny z drugiego pojemnika. Pióra łabędzi zapłonęły natychmiast. Zwierzęta w panice rzuciły się do ucieczki, desperacko uderzając skrzydłami nad powierzchnią jeziora. Wyglądały jak ogniste kule. Mężczyzna odprowadził je wzrokiem, starając się zachować w pamięci obraz i pisk oddalających się, płonących ptaków, zanim runą do wody, która z sykiem zgasi płomienie. Brzmią zupełnie jak zepsute trąbki, pomyślał. Tak właśnie zapamiętam ich ostatni krzyk.

Wszystko odbyło się bardzo szybko. Podpalił łabędzie w niecałą minutę, zaraz potem ptaki rzuciły się do ucieczki, chwilę łopotały płonącymi skrzydłami nad taflą jeziora, po czym wokół znów zrobiło się ciemno. Mężczyzna był zadowolony. Wszystko poszło zgodnie z planem. Chciał, żeby ten wieczór wyglądał dokładnie tak; miał być nieśmiałym początkiem.

Wrzucił puszki po benzynie do wody, zwinął sweter i spakował go do plecaka. Na koniec poświecił wokół latarką, żeby sprawdzić, czy czegoś nie zapomniał. Upewniwszy się, że nie zostawił żadnych śladów, wyjął z kieszeni telefon. Kupił go parę dni wcześniej w Kopenhadze, chcąc mieć pewność, że nie doprowadzi do niego żaden trop. Wystukał numer i czekał.

Kiedy wreszcie ktoś odebrał, mężczyzna poprosił o połączenie z policją. Rozmowa była krótka. Rozłączywszy się, cisnął telefon do wody, założył plecak i zniknął w ciemności.

Tymczasem wiatr zaczął wiać w kierunku zachodnim i stawał się coraz bardziej porywisty.

2

Był koniec sierpnia. Linda Caroline Wallander zastanawiała się, czy ma jeszcze jakieś cechy upodobniające ją do ojca, których nie jest świadoma, choć wkrótce skończy trzydzieści lat i powinna już dobrze wiedzieć, kim jest. Próbowała go o to pytać, czasem nawet starała się siłą wydobyć z niego odpowiedź, on jednak odpowiadał wymijająco i wmawiał jej, że jest najbardziej podobna do jego własnego ojca. „Rozmowa o podobieństwach”, jak Linda zwykła ją nazywać, nierzadko kończyła się sprzeczką, a czasem nawet ostrą kłótnią. Jednak awantury gasły równie szybko, jak wybuchały, a o większości z nich Linda prędko zapominała. Na dodatek spostrzegła, że ojciec również do nich nie wracał.

Niemniej pośród wszystkich kłótni, jakie odbyli tego lata, była jedna, o której nie mogła zapomnieć. Zaczęło się od drobiazgu. Linda poczuła się nagle tak, jakby zaczęła odkrywać dawno wyparte z pamięci wspomnienia z dzieciństwa i z czasów, kiedy była nastolatką. Pewnego lipcowego dnia przyjechała do Ystad ze Sztokholmu i niemal od razu posprzeczała się z ojcem o jedno takie wspomnienie. Kiedyś, kiedy była małą dziewczynką, wybrali się na wycieczkę na Bornholm. Byli we troje: ojciec, matka Lindy, Mona, i ona sama, wówczas sześcio- lub siedmioletnia. Powodem kłótni był idiotyczny szczegół, czy tamtego dnia wiało, czy nie. Zaczęli rozmawiać o wycieczce w czasie kolacji, siedząc na lekkim wietrze na wąskim balkonie. Ojciec twierdził, że podczas tamtej wyprawy Linda cierpiała na chorobę morską i zwymiotowała mu na kurtkę. Ona natomiast pamiętała coś innego. Błękitne, bezchmurne niebo i gładką taflę wody. Wycieczki nie mogły im się pomylić, ponieważ odbyli wspólnie tylko jedną wyprawę na Bornholm. Mona nie przepadała za morskimi podróżami i ojciec Lindy dokładnie zapamiętał swoje zdziwienie, kiedy zdecydowała się im towarzyszyć.

Tamtego wieczoru, po absurdalnej kłótni, która i tak do niczego nie doprowadziła, Linda nie mogła zasnąć. Za ponad dwa tygodnie miała zacząć pracę jako aspirant w komendzie policji w Ystad. Odbyła szkolenie w Sztokholmie i chętnie zaczęłaby pracować od razu. Wcześniej spędzała lato, snując się bezczynnie tu i tam, ojciec zaś nie mógł dotrzymać jej towarzystwa, ponieważ wykorzystał już większość wolnego w maju. Wiosną myślał, że kupi dom, i zaplanował urlop na maj, żeby się przeprowadzić. Chciał zamieszkać w Svarte, na południe od drogi krajowej, tuż nad samym morzem, jednak w ostatniej chwili, kiedy została już wpłacona zaliczka, właścicielka domu, samotna emerytowana nauczycielka, doszła do wniosku, że nie może oddać swoich ukochanych krzaków róż i rododendronów w ręce mężczyzny mówiącego tylko o tym, gdzie postawi budę dla psa, którego dopiero sobie kupi. Zerwała umowę, i choć pośrednik namawiał ojca Lindy, by się na to nie godził albo przynajmniej zażądał odszkodowania, on już zdążył w myślach pożegnać się z domem, w którym nie dane mu było zamieszkać.

Przez resztę urlopu, przy niesprzyjającej wietrznej i deszczowej aurze, próbował znaleźć inny dom. Każdy kolejny okazywał się jednak albo za drogi, albo nie był taki, o jakim marzył przez wiele lat, mieszkając przy Mariagatan w Ystad. W końcu odpuścił i zaczął się zastanawiać, czy kiedykolwiek wyprowadzi się z miasta. Linda tymczasem kończyła ostatnie kursy w szkole policyjnej. Ojciec wybrał się do niej na weekend i jadąc z powrotem, przewiózł część rzeczy, które zamierzała zabrać do domu. We wrześniu miała dostać mieszkanie, a do tego czasu chciała zatrzymać się u niego, w swoim dawnym pokoju.

Kiedy wróciła do Ystad, natychmiast zaczęli sobie działać na nerwy. Linda miała do ojca pretensje, bo uważała, że mógłby pociągnąć za kilka sznurków i załatwić jej wcześniejsze przyjęcie do pracy. Raz nawet rozmawiał o tym ze swoją szefową, Lisą Holgersson, ale ona nie była w stanie mu pomóc. Młodzi aspiranci byli rzecz jasna bardzo potrzebni, policja jak zawsze potrzebowała rąk do pracy, brakowało jednak dodatkowych pieniędzy na wynagrodzenia. Linda nie mogła więc rozpocząć służby wcześniej niż 10 września, niezależnie od tego, jak bardzo by się przydała.

Spędzając lato w rodzinnym mieście, odświeżyła dwie przyjaźnie, które zaniedbała, gdy przestała być nastolatką. Pewnego dnia przypadkiem spotkała na rynku Zebę, a raczej „Zebrę”, bo tak ją wszyscy nazywali w szkole. Linda w pierwszej chwili jej nie poznała. Dawna przyjaciółka przefarbowała czarne włosy na rudo i na dodatek ścięła je bardzo krótko. Zeba była z pochodzenia Iranką i chodziła z Lindą do tej samej klasy. Z czasem ich drogi się rozeszły. Tamtego lipcowego dnia, gdy przypadkiem na siebie wpadły, Zeba pchała przed sobą dziecięcy wózek. Poszły na kawę.

Zebra skończyła kurs barmański, ale potem zaszła w ciążę z Markusem, który był dawnym znajomym Lindy. Pamiętała, że chłopak uwielbiał egzotyczne owoce i już w wieku dziewiętnastu lat założył przy południowym wjeździe do Ystad szkółkę ogrodniczą. Jego związek z Zebrą po jakimś czasie się rozpadł, mieli jednak syna.

Rozmawiały długo, aż mały zaczął tak głośno płakać, że musiały wyjść na ulicę. Po tym przypadkowym spotkaniu obiecały sobie pozostać w kontakcie, Linda zauważyła, że stała się mniej niecierpliwa w porównaniu z czasami, gdy znała świat wyłącznie z perspektywy niewielkiego miasteczka.

Kiedy wracała do domu na Mariagatan, nagle zaczął padać deszcz. Schroniła się w sklepie z ubraniami i czekając, aż przejdzie ulewa, szukała w książce telefonicznej numeru telefonu do Anny Westin. Coś w niej drgnęło, gdy wreszcie go znalazła. Nie kontaktowała się z Anną od niemal dziesięciu lat. Ich wielka przyjaźń została brutalnie przerwana, gdy mając po siedemnaście lat, zakochały się w tym samym chłopaku. Kiedy jednej i drugiej przeszło, bezskutecznie próbowały odnowić znajomość. W końcu uznały, że wszystko się między nimi skończyło, i przestały się ze sobą kontaktować. Przez ostatnie lata Linda prawie wcale nie myślała o Annie. Jednak spotkanie z Zebrą obudziło w niej dawne wspomnienia i Linda ucieszyła się, widząc, że Anna wciąż mieszka w Ystad, i to blisko Mariagatan, tuż przy południowo-wschodnim wyjeździe z miasta.

Zadzwoniła do Anny tego samego wieczoru i spotkały się kilka dni później. Potem widywały się parę razy w tygodniu, czasem nawet we trzy, choć najczęściej tylko Linda z Anną, która mieszkała sama i utrzymywała się z uniwersyteckiego stypendium. Planowała zostać lekarką, choć pieniądze ledwie wystarczały jej na opłacenie studiów.

Po kilku spotkaniach Linda doszła do wniosku, że Anna, o ile to w ogóle możliwe, stała się jeszcze bardziej nieśmiała niż za szkolnych czasów. Ojciec porzucił ją i jej matkę, kiedy Anna miała pięć lub sześć lat. Potem już nigdy się z nimi nie kontaktował. Teraz matka Anny przeniosła się na wieś, w pobliżu Löderup, niedaleko miejsca, w którym mieszkał dziadek Lindy. On spędził na wsi długie lata, malując wciąż te same obrazy.

Anna wydawała się zadowolona, że przyjaciółka odezwała się do niej po latach i zamierzała znów zamieszkać w Ystad. Linda zaś mocno czuła, że powinna z nią postępować niezwykle ostrożnie. Anna miała w sobie jakąś kruchość, zdawało się, że bardzo łatwo ją spłoszyć. Linda wiedziała, że nie może się do niej zbytnio zbliżyć. Tak czy inaczej, spotkania z Zebrą, jej synkiem i Anną pomogły Lindzie przetrwać ciągnące się w nieskończoność lato. Czekała, aż wreszcie będzie mogła pójść na komendę, stawić się u pani Lundberg, grubej magazynierki, pokwitować odbiór munduru i reszty wyposażenia.

Przez całe lato ojciec pracował niemal bez przerwy. Niestety śledztwo w sprawie serii brutalnych napadów na banki oraz urzędy pocztowe w Ystad i okolicach niczego nie wykazało. Co jakiś czas Linda słyszała od niego relacje o kradzieżach środków wybuchowych. Akcje te obliczone były na dużą skalę i wyglądały na dobrze zaplanowaną operację. Kiedy ojciec zasypiał, Linda przeglądała jego notatnik oraz akta, które często przynosił do domu. Jednak za każdym razem, gdy próbowała się czegoś od niego dowiedzieć, odpowiadał wymijająco. Nie pracowała jeszcze w policji. Musiała zaczekać z pytaniami do września.

Lato powoli dobiegało końca. Pewnego sierpniowego dnia ojciec wrócił do domu wczesnym popołudniem i zakomunikował, że zadzwonił do niego pośrednik. Miał do zaoferowania dom, który jak twierdził, z pewnością mu się spodoba. Nieruchomość znajdowała się nieopodal wybrzeża Mossby, nad zboczem wpadającym do morza. Zapytał, czy Linda wybierze się tam z nim, żeby obejrzeć dom. Zgodziwszy się, zadzwoniła do Zebry i przełożyła zaplanowane na ten dzień spotkanie. Wsiadła do należącego do ojca peugeota i pojechali na zachód. Popołudniem morze było zupełnie szare, zapowiadało zbliżającą się jesień.

3

Dom był pusty i podupadły. Wiatr zrzucił kilka dachówek, a jedna z rynien oberwała się do połowy. Budynek stał na niewielkim wzgórzu, skąd rozpościerał się widok na morze. Według Lindy miejsce sprawiało nieprzyjazne wrażenie. To z pewnością nie jest dom, w którym mój ojciec odnajdzie spokój, pomyślała. Tutaj tym bardziej dopadną go zatruwające mu życie demony. Od razu zaczęła się zastanawiać, co najbardziej mu dokuczało. Starała się uszeregować w myślach jego ciemne strony, na pierwszym miejscu umieściła samotność, potem stale rosnącą nadwagę i niedołężniejące ciało. W końcu porzuciła te rozmyślania i przyjrzała się ojcu, który chodził po domu, zaglądając we wszystkie zakamarki. Wiatr szumiał cicho, jakby z namysłem, w koronach wysokich buków rosnących wokół domu. W oddali rozciągało się morze. Zmrużywszy oczy, Linda dostrzegła niewielki statek. Kurt Wallander zatrzymał się i popatrzył na córkę.

– Jesteś do mnie podobna, kiedy mrużysz oczy w ten sposób.

– Tylko wtedy?

Obeszli dom dokoła. Z tyłu natknęli się na szczątki przegniłej skórzanej kanapy. Spośród sprężyn wyskoczył nagle nornik i uciekł w panice, chowając się w trawie. Kurt rozejrzał się, kręcąc głową.

– Dlaczego właściwie chcę przeprowadzić się na wieś?

– Chcesz, żebym zadała ci takie pytanie? Dobrze. Dlaczego chcesz się przeprowadzić na wieś?

– Zawsze marzyłem o tym, żeby zbudziwszy się rano, móc wyjść przed dom i wysikać się na trawę.

Linda spojrzała na niego z rozbawieniem.

– Tylko dlatego?

– A czy można mieć lepszy powód? Jedziemy?

– Rozejrzyjmy się jeszcze trochę.

Tym razem Linda obejrzała dom z większą uwagą, zupełnie jakby to ona miała zamiar go kupić, a towarzyszący jej ojciec występował w roli pośrednika. Węszyła wokół jak czujny zwierz.

– Ile kosztuje ten dom? – zapytała.

– Czterysta tysięcy koron.

Potrząsnęła głową zdziwiona.

– Mówię poważnie – odparł ojciec.

– Masz tyle pieniędzy?

– Nie, ale mój bank obiecał przyjąć mnie z otwartymi ramionami. Jestem wiarygodnym klientem, policjantem, który dobrze się sprawował przez całe życie. Właściwie trochę mi smutno, że niezbyt mi się podoba to miejsce. Opuszczony dom sprawia równie przygnębiające wrażenie, co samotny człowiek.

Po chwili wsiedli do samochodu i odjechali. Nagle Linda wbiła wzrok w drogowskaz, który mieli przed sobą. „Wybrzeże Mossby”. Ojciec spojrzał na nią kątem oka.

– Chcesz, żebym skręcił? – zapytał.

– Tak, jeśli mamy czas.

Na parkingu przy plaży stała jedna przyczepa kempingowa. Kiosk był zamknięty. Przed przyczepą na plastikowych krzesłach siedzieli kobieta i mężczyzna, rozmawiali ze sobą po niemiecku. Między nimi stał stół. Grali w karty, oboje w wielkim skupieniu. Linda i Kurt skierowali się w dół, na plażę.

To właśnie w tym miejscu przed paroma laty Linda oznajmiła ojcu, jaką podjęła decyzję. Nie zamierzała już zostać tapicerem, wyglądało na to, że pożegnała się również z marzeniem o aktorstwie. Poza tym właśnie minął w jej życiu okres niespokojnych podróży po świecie. Upłynęło już sporo czasu, odkąd rozstała się z pewnym chłopakiem z Kenii, studentem medycyny w Lund i jej największą miłością, a wspomnienie o nim zaczynało powoli blednąć. Chłopak wrócił do domu, a Linda została w Szwecji. Przez pewien czas próbowała znaleźć jakiś pomysł na siebie, obserwując matkę, Monę. Dostrzegła w niej jednak kogoś, kto wszystko zaczyna i robi tylko do połowy. Mona zawsze chciała mieć dwoje dzieci, lecz urodziła jedno. Myślała też, że Kurt Wallander pozostanie jej największą miłością do końca życia, a rozwiodła się z nim i zamieszkała w Malmö, gdzie prowadziła spokojne życie z drugim mężem, byłym golfistą na emeryturze.

Po tym wszystkim Linda zaczęła intensywnie przyglądać się ojcu, komisarzowi kryminalnemu, który zawsze zapominał odebrać ją z lotniska, kiedy wracała do domu. Nadała mu nawet specjalne przezwisko: Ten-który-wciąż-zapomina-że-istnieję. Choć nigdy nie miał dla niej czasu, w pewnej chwili spostrzegła, że mimo wszystko to właśnie on jest najbliższą jej osobą. Zwłaszcza odkąd zmarł jego ojciec. Poczuła się wówczas tak, jakby odwróciła lornetkę i zaczęła się przyglądać ojcu z miejsca, które wciąż było blisko, ale nie za blisko. Pewnego dnia, zaraz po przebudzeniu, nagle doszła do wniosku, że chce być taka jak on. Postanowiła zostać policjantką. Przez rok nic mu o tym nie powiedziała, podzieliła się swoimi planami jedynie z ówczesnym chłopakiem, ale upewniwszy się w końcu, że tego właśnie chce, zerwała tamtą znajomość, pojechała do Skanii, zabrała ojca na tę plażę i o wszystkim mu opowiedziała. Doskonale pamięta jego zdziwienie. Poprosił ją o minutę na oswojenie się z tym, co właśnie usłyszał i wyrobienie sobie na ten temat opinii. Wtedy nagle dopadły ją wątpliwości. Sądziła, że ojciec ucieszy się z jej decyzji. Zapamiętała, że w tamtej chwili, kiedy na moment odwrócił się do niej plecami, żeby się zastanowić, a ona patrzyła, jak wiatr rozwiera i szarpie jego rzadkie włosy, była pewna, że ich spotkanie zakończy się kłótnią. Gdy się jednak odwrócił i spojrzał na nią z uśmiechem, wiedziała, że podjęła słuszną decyzję.

Weszli na plażę i stanęli nad wodą. Linda czubkiem buta dłubała w śladzie pozostawionym na piasku przez końską podkowę. Kurt Wallander spokojnie przyglądał się mewie chwiejnie utrzymującej się na wietrze, tuż nad ich głowami.

– I co teraz o tym myślisz? – zapytała.

– O czym? O domu?

– O tym, że niedługo stanę przed tobą w mundurze.

– Trudno mi to sobie wyobrazić, ale chyba będę trochę zły.

– Zły? – zdziwiła się Linda.

– Dlatego, że wiem, jak będziesz się w nim czuła. Nietrudno jest włożyć mundur, ale publiczne pokazanie się w nim to coś innego. Nagle zdajesz sobie sprawę, że wszyscy cię widzą. Stajesz się policjantem, który chodząc po ulicach, musi w każdej chwili być przygotowany na to, żeby rozdzielić bijących się ludzi. Po prostu wiem, co cię czeka.

– Nie boję się.

– Nie mam na myśli strachu. Staram się ci powiedzieć, że od momentu, w którym zostaniesz policjantką i założysz mundur, już zawsze będziesz go miała na sobie.

Linda czuła, że ojciec ma rację.

– Jak myślisz, poradzę sobie? – spytała.

– Poradziłaś sobie w szkole, poradzisz sobie i tu. Sama decydujesz o tym, czy idzie ci dobrze, czy źle.

Powoli przechadzali się po plaży. Linda oznajmiła ojcu, że za parę dni będzie musiała na krótko pojechać do Sztokholmu. Ludzie z jej roku postanowili zorganizować uroczysty bal na koniec studiów, by po raz ostatni miło spędzić czas, zanim wszyscy rozjadą się po kraju.

– My nie mieliśmy żadnego balu – powiedział Kurt. – Właściwie trudno powiedzieć, że zdobyłem jakiekolwiek wykształcenie, zanim zacząłem służbę. Do dziś nie mogę sobie przypomnieć, jakim wtedy testom poddawano ludzi mających pracować w policji, jeśli w ogóle były jakiekolwiek testy. Chyba po prostu chodziło o siłę. No, może jeszcze o to, żeby nie być kompletnym idiotą. Dobrze pamiętam, że w dniu, w którym dostałem mundur, poszliśmy na piwo. Nie piliśmy go na ulicy rzecz jasna, ale w domu u kolegi, przy Södra Förstadsgatan w Malmö.

Kurt Wallander pokręcił głową. Linda nie umiała odgadnąć, czy to wspomnienie go bawi, czy raczej męczy.

– Wtedy jeszcze mieszkałem w domu. Myślałem, że ojciec mnie zabije, kiedy pokazałem mu się w mundurze.

– Dlaczego tak się złościł, że zostałeś policjantem?

– Zrozumiałem to dopiero, kiedy zmarł. Dotarło do mnie, że mnie oszukał.

Linda zatrzymała się, zaskoczona.

– Oszukał? – zapytała.

Ojciec spojrzał na nią z uśmiechem.

– Tak naprawdę był z tego zadowolony. Ale zamiast mi to po prostu powiedzieć, dla zabawy trzymał mnie w niepewności. Świetnie mu się to udało, jak wiesz.

– Jak to? Chyba nie mówisz poważnie.

– Nikt nie znał go lepiej niż ja. Dobrze wiem, że mam rację. Z ojca był kawał drania, wspaniałego drania. Był jedynym ojcem-draniem, jakiego miałem.

Ruszyli w stronę samochodu. Chmury trochę się rozrzedziły, a kiedy zaświeciło słońce, od razu zrobiło się cieplej. Gdy przechodzili obok dwojga Niemców, turyści nawet nie podnieśli wzroku znad kart. Podszedłszy do auta, Kurt spojrzał na zegarek.

– Spieszysz się do domu? – zapytał.

– Spieszno mi tylko, żeby wreszcie zacząć pracować. Dlaczego o to pytasz?

– Muszę jeszcze coś sprawdzić. Opowiem ci po drodze.

Wyjechali na szosę do Trelleborga, po czym skręcili z niej przy zjeździe do zamku Charlottenlund.

– Właściwie to nie jest sprawa, którą się zajmuję, ale skoro jestem w pobliżu, mogę coś sprawdzić.

– Co takiego? – spytała Linda.

– Okolice jeziora Marebo.

Droga była wąska i wyboista. Kurt opowiadał równie wolno, jak jechał. Linda zastanawiała się, czy ojciec pisze tak samo słabe raporty, jak referuje zdarzenie, z powodu którego postanowił przedłużyć wycieczkę.

Wszystko, co jej opowiedział, brzmiało dość prosto. Wieczorem, dwa dni temu, dyżurny w Ystad odebrał zgłoszenie. Na policję zadzwonił mężczyzna, który nie chciał podać nazwiska ani powiedzieć, skąd dzwoni. Mówiąc w jakimś nieokreślonym dialekcie, oznajmił, że nad jeziorem Marebo widziano płonące łabędzie. Dokładniejszych informacji mężczyzna nie miał lub nie chciał przekazać. Kiedy dyżurny zaczął zadawać mu pytania, rozłączył się. Drugi raz nie zadzwonił. Rozmowę nagrano i zaprotokołowano, ale nikt się tym później nie zajął, bo akurat w ten wieczór wszyscy mieli mnóstwo roboty przy sprawie brutalnego napadu w Svarte i dwóch włamań w centrum Ystad. W końcu uznano, że ktoś musiał mieć przywidzenia lub był to po prostu głupi żart. Jedynie Kurt Wallander, kiedy usłyszał tę historię od Martinssona, stwierdził, że brzmi ona na tyle nieprawdopodobnie, że naprawdę mogła się wydarzyć.

– Płonące łabędzie? – zdziwiła się Linda. – Kto mógłby zrobić coś podobnego?

– Sadysta. Dręczyciel zwierząt.

– I ty w to wierzysz?

Kurt zaparkował samochód na poboczu, przy głównej drodze. Odpowiedział na pytanie dopiero wtedy, gdy przeszli przez jezdnię i skręcili w ścieżkę wiodącą nad jezioro.

– Niczego nie nauczyli cię w szkole? Policjanci nie mają w coś wierzyć. Oni chcą wiedzieć. I są zarazem przygotowani na to, że absolutnie wszystko może się wydarzyć. Nie wyłączając telefonów z informacją, że gdzieś płoną łabędzie. Bo potem okazuje się, że to prawda.

Linda nie zadawała mu więcej pytań. Skręcili na parking i szli dalej, w dół zbocza. Trzymała się tuż za ojcem, myśląc, że ma już na sobie mundur, choć wciąż jeszcze był niewidzialny.

Obeszli jezioro, ale nigdzie nie natknęli się na martwe łabędzie. Żadne z nich nie zorientowało się, że ktoś ich obserwuje, śledząc przez lornetkę każdy krok.

4

Parę dni później, pewnego pogodnego poranka, Linda poleciała do Sztokholmu. Zebra pomogła jej uszyć suknię na bal, jasnoniebieską, z głębokim dekoltem z przodu i na plecach. Znajomi z roku Lindy wynajęli stary lokal taneczny przy Hornsgatan. Stawili się wszyscy, nawet kolega, któremu nadali przezwisko Syn Marnotrawny. Wśród sześćdziesięciu ośmiu studentów znalazł się nawet ten zmuszony do odejścia z powodu problemów alkoholowych. Nie potrafił ani ich ukryć, ani sobie z nimi poradzić. Nie wiadomo, kto na niego doniósł w szkole. Wszyscy więc zawarli niepisaną umowę, że razem biorą za to odpowiedzialność. Linda uznała go za złego ducha całego roku. Potem zawsze już krążył gdzieś w jesiennych ciemnościach, nie tracąc nadziei, że znów zostanie przyjęty do ich kręgu.

Tamtego wieczoru, kiedy wszyscy zebrali się po raz ostatni w towarzystwie swoich nauczycieli, Linda wypiła zdecydowanie za dużo wina. Upijanie się nie było jej obce, zazwyczaj jednak wiedziała, kiedy powinna przestać. Tym razem stało się inaczej, być może z powodu narastającego zniecierpliwienia. Po balu spotkała wielu znajomych, którzy już rozpoczęli pracę. Jej najlepszy kolega ze studiów, Matias Olsson, zdecydował się nie wracać do domu, do Sundsvall, tylko zatrudnił się w wydziale prewencji w Norrköping. Zdążył się już nawet wyróżnić, rozprawiając się z przetrenowanym na siłowni szaleńcem, który wpadł w furię, będąc pod wpływem sterydów anabolicznych. Linda należała do mniejszości, która wciąż czekała.

Towarzystwo dobrze się bawiło, prawie wszyscy tańczyli, a suknia uszyta przez Zebrę otrzymała mnóstwo pochwał. Ktoś wygłosił przemowę, ktoś odśpiewał złośliwą piosenkę o nauczycielach i wieczór mógłby należeć do naprawdę udanych, gdyby kucharze nie mieli u siebie telewizora.

W ostatnim serwisie informacyjnym podano, że w okolicach Enköping został zastrzelony na ulicy policjant. Ta szokująca wiadomość szybko rozeszła się między podpitymi studentami i nauczycielami. Wyłączono muzykę, przyniesiono z kuchni telewizor. Linda poczuła się tak, jakby dostała kopniaka w brzuch. Nagle zabawa się skończyła. W swoich odświętnych strojach wszyscy siedzieli nieruchomo w bladym świetle i patrzyli na zdjęcia zabitego na służbie mężczyzny. Wyglądało to tak, jakby poddano go brutalnej egzekucji. Kiedy wraz z kolegą z patrolu próbował zatrzymać skradziony samochód, wyskoczyło dwóch mężczyzn z bronią automatyczną. Strzelali, by zabić, nie oddając żadnego strzału ostrzegawczego. Bal został przerwany, rzeczywistość dała o sobie gwałtownie znać.

Późną nocą, kiedy wszyscy już się pożegnali i Linda była w drodze do ciotki Krystyny, u której miała nocować, zatrzymała się na Mariatorget i zadzwoniła do ojca. Była trzecia nad ranem. Usłyszała w słuchawce jego zaspany głos. Zezłościło ją to. Nie powinien spać, kiedy zamordowali jego kolegę, pomyślała. Powiedziała mu o tym.

– Czy będę spał, czy nie, i tak niczego to nie zmieni – odparł. – Gdzie jesteś?

– W drodze do Krystyny.

– Już skończyliście zabawę? Która jest w ogóle godzina?

– Trzecia. Przerwaliśmy imprezę, kiedy podali to w wiadomościach.

Usłyszała w słuchawce ciężki oddech ojca, jakby nie zdecydował, czy wciąż śpi, czy już się obudził.

– Co tam słychać w tle?

– Ruch na ulicy. Szukam taksówki.

– Czy ktoś jest z tobą?

– Nie.

– Nie powinnaś włóczyć się sama nocą po Sztokholmie!

– Dam sobie radę. Nie jestem już dzieckiem. Przepraszam, że cię obudziłam.

Ze złością wyłączyła telefon. Za często tak się dzieje, pomyślała. Ja wpadam w szał, a on nawet nie zauważa, że mnie wkurza.

Przywoławszy taksówkę, pojechała do domu przy Gärdet, gdzie Krystyna mieszkała z mężem i nastoletnim synem. Czekała na nią rozłożona kanapa w salonie. Do pokoju wpadało światło ulicznej latarni. Linda sięgnęła po stojące na półce zdjęcie. Był na nim jej ojciec, matka i ona sama. Fotografię zrobiono wiele lat temu. Linda miała wtedy czternaście lat i dobrze pamiętała ten dzień. To była sobota albo niedziela. Pojechali w odwiedziny do dziadka, do Löderup. Ojciec wygrał aparat w jakimś konkursie w pracy i kiedy właśnie miał zrobić zdjęcie, dziadek nagle się rozmyślił, odmówił pozowania i zamknął się w pracowni ze swoimi obrazami. Ojciec się zezłościł, Monie też popsuł się humor. Linda poszła za dziadkiem i próbowała go namówić, żeby zrobił sobie z nimi to zdjęcie.

– Nie będę pozował do zdjęć, na których ludzie mający lada dzień się rozstać, stoją obok siebie i głupkowato się szczerzą – zakomunikował.

Dobrze zapamiętała, jak jego słowa ją wtedy zraniły. Chociaż powinna zdawać sobie sprawę, jak bezduszny potrafił być dziadek, poczuła się tak, jakby ktoś wymierzył jej policzek. Zebrała się jednak w sobie i zapytała go, czy to prawda, czy on wie coś więcej niż ona.

– Nie będzie lepiej, jeśli uznasz, że wolisz być ślepa – odparł oschle. – Idź już. Zrób sobie z nimi to zdjęcie. Może się mylę.

Siedząc na pościelonej kanapie, rozmyślała o tym, że dziadek prawie zawsze się mylił. Jednak tamtego dnia dobrze wiedział, o czym mówi. Ostatecznie odmówił pozowania do wspólnego zdjęcia, które w końcu zrobili sobie we troje, ustawiając w aparacie samowyzwalacz. Przez cały następny rok, ostatni, który rodzice spędzili razem, napięcie między nimi narastało.

To właśnie wtedy Linda dwukrotnie próbowała popełnić samobójstwo. Za pierwszym razem kiedy podcięła sobie żyły, znalazł ją ojciec. Nigdy nie zapomniała strachu, jaki malował się na jego twarzy. Ale lekarze musieli mu chyba powiedzieć, że w ten sposób Linda nie wyrządziłaby sobie żadnej krzywdy. Rodzice nie robili jej potem wyrzutów, nie usłyszała od nich żadnego przykrego słowa. Ich żal objawiał się raczej w spojrzeniach i wymownym milczeniu. Próba samobójcza Lindy wywołała natomiast potężną kłótnię między obojgiem, po której Mona spakowała swoje rzeczy i opuściła mieszkanie.

Po jakimś czasie Linda uznała za dziwne, że wówczas nie czuła się winna rozwodu rodziców. Wręcz przeciwnie, na przekór wszystkiemu myślała, że wyświadcza im przysługę, przyczyniając się do rozpadu małżeństwa, które od lat było już martwe. Często zaskakiwała ją myśl, że ani razu z charakterystycznego dla niej płytkiego snu nie wyrwały jej więcej żadne odgłosy z sypialni, świadczące o tym, że rodzice uprawiają seks. W końcu uznała, że wbiła między nich klin, który z czasem pozwolił im się od siebie uwolnić.

O drugiej próbie samobójczej ojciec nawet nie wiedział. Była to największa tajemnica, jaką Linda przed nim skrywała. Czasem zdawało jej się, że jednak udało mu się w jakiś sposób o tym dowiedzieć, ale już po chwili dochodziła do wniosku, że w jego świadomości, córka tylko raz próbowała się zabić. Tymczasem ten drugi raz mógł skończyć się tragicznie. Nawet po wielu latach Linda miała te chwile przed oczami.

Była wówczas szesnastolatką i pewnego dnia pojechała do matki do Malmö. Dla Lindy rozpoczął się wtedy czas wielkich porażek, tak wielkich, jakie przeżywa się tylko będąc nastolatkiem. Nie znosiła siebie, z obrzydzeniem odwracała wzrok od lustra, a równocześnie kochała swoje odbicie. Była przekonana, że z jej ciałem jest wszystko nie tak. Depresja zakradła się po cichu, tak niezauważalnie, że objawy choroby były trudne do rozpoznania. Potem nagle zrobiło się za późno i zwątpienie dopadło ją z całą siłą, wprost proporcjonalną do braku zrozumienia, jaki okazywała jej matka. Tym, co najbardziej Lindę wówczas zabolało, była odmowa Mony, kiedy zapytała, czy może zamieszkać z nią w Malmö. Nie narzekała na mieszkanie z ojcem, po prostu chciała się wyrwać do większego miasta. Matka okazała obojętność.

Linda wyszła wtedy z jej mieszkania rozwścieczona. Była wczesna wiosna, na rabatach i trawnikach leżał jeszcze śnieg, a od strony cieśniny Sund wiał przejmujący, zimny wiatr. Zaczęła snuć się po ulicach, aż wreszcie ruszyła wzdłuż Regementsgatan i znalazła się przy samym wyjeździe z Ystad. Gdzieś po drodze musiała zabłądzić, ponieważ miała ten sam zwyczaj co ojciec, idąc, patrzyła pod nogi, przez co już wielokrotnie zdarzało jej się wpaść na latarnię lub zaparkowany samochód. W końcu znalazła się na wiadukcie nad autostradą. Nie mając właściwie pojęcia dlaczego, wdrapała się na barierkę i stanęła na niej, z trudem łapiąc równowagę na wietrze. Patrzyła, jak w dole pędzą samochody, przecinając ciemność strumieniami świateł. Nie wie, jak długo tam stała. Czuła się wówczas tak, jakby czyniła jakieś ostatnie przygotowanie. Nie bała się ani nie było jej żal samej siebie. Czekała tylko na to, aż przemożne zmęczenie i ziąb zepchną ją w wielką ciemną pustkę.

Nagle zorientowała się, że ktoś za nią stoi. A może obok, nie potrafiła tego ocenić. Usłyszała czyjś szept. Po chwili zobaczyła młodą kobietę o dziecinnej twarzy, niewiele starszą od niej. Nieznajoma miała na sobie mundur, była policjantką. Nieco dalej na moście stały dwa radiowozy migoczące niebieskimi światłami. Do Lindy podeszła jednak tylko kobieta o twarzy dziecka. W oddali Linda dostrzegła cienie jakichś ludzi, lecz widocznie to na młodą policjantkę spadła cała odpowiedzialność za sprowadzenie z barierki niedoszłej samobójczyni. Przemawiała do niej spokojnym tonem, powiedziała, że ma na imię Annika, i prosi jedynie o to, żeby Linda zeszła na ziemię, bo skok w dół nie jest rozwiązaniem żadnego problemu. Linda w pierwszej chwili odmówiła, czuła, że musi bronić swojej decyzji. Skąd niby ta Annika miała wiedzieć, od czego ona chce się uwolnić? Policjantka jednak nie poddała się, nie straciła cierpliwości, wyglądała wręcz na osobę, która nigdy się nie denerwuje. Kiedy w końcu Linda zeszła z barierki i zaczęła szlochać, Annika przytuliła ją i płakała razem z nią. Linda powiedziała, że jej ojciec jest policjantem i nigdy nie może się o tym dowiedzieć. Matka też nie, ale przede wszystkim on nie może o tym usłyszeć. Policjantka obiecała, że nie zawiadomi rodziców. Po tym zdarzeniu Linda wielokrotnie miała ochotę skontaktować się z Anniką. Już brała do ręki telefon, żeby zadzwonić na posterunek w Malmö, nigdy jednak tego nie zrobiła.

Odstawiła fotografię na półkę, chwilę pomyślała o zastrzelonym policjancie, po czym położyła się wreszcie spać. Z ulicy dobiegały odgłosy jakiejś kłótni. Przyszło jej na myśl, że wkrótce będzie musiała stawać między awanturującymi się ludźmi, rozdzielać ich, uspokajać. Czy tego właśnie chciała? Nie miała pewności, zwłaszcza tej nocy, kiedy tak niespodziewanie w jej świat wdarła się przykra rzeczywistość z informacją o zamordowanym gdzieś w okolicach Enköping policjancie.

Nie mogła spać, nie zmrużyła oka prawie do samego rana. W końcu z łóżka wygoniła ją ciotka, która śpieszyła się do pracy. Krystyna była absolutnym przeciwieństwem swego brata. Wysoka, szczupła, miała pociągłą twarz i mówiła nieco piskliwym głosem, z którego ojciec Lindy bardzo często żartował. Linda lubiła ciotkę. Była w niej jakaś prostota, nic się przy niej niepotrzebnie nie komplikowało. Również to odróżniało ją od Kurta, który wszędzie wokół widział nierozwiązywalne problemy, zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym, z tą różnicą, że na te drugie rzucał się z energią szarżującego niedźwiedzia.

Tuż przed dziewiątą rano Linda pojechała na lotnisko Arlanda, licząc na to, że może złapie jakiś samolot do Malmö. Pierwsze strony gazet pełne były wiadomości o zabitym funkcjonariuszu. Udało jej się kupić bilet na lot o dwunastej, a kiedy wylądowała na lotnisku Sturup, zadzwoniła do ojca z prośbą, żeby ją stamtąd odebrał.

– Dobrze się bawiłaś? – zapytał na powitanie.

– A jak myślisz? – odparła.

– Skąd mam wiedzieć? Nie było mnie tam.

– Przecież dzwoniłam do ciebie w nocy, nie pamiętasz?

– Pewnie, że pamiętam. Byłaś niemiła.

– Byłam zmęczona i zła. Zastrzelono policjanta, więc przerwaliśmy imprezę. Po czymś takim nie można być w dobrym nastroju.

Ojciec pokiwał głową w milczeniu. Podwiózł ją na Mariagatan.

– Jak tam sprawa tego sadysty?

W pierwszej chwili nie zrozumiał, o co Linda pyta.

– Tego dręczyciela zwierząt. Od płonących łabędzi – wyjaśniła.

– Wygląda na to, że ten ktoś, dzwoniąc na komisariat, po prostu próbował zwrócić na siebie uwagę. Wokół jeziora mieszka sporo ludzi, więc jeśli to prawda, musieliby coś zauważyć.

Kurt Wallander pojechał z powrotem na komendę, Linda zaś, wszedłszy do mieszkania, zastała przy telefonie wiadomość. Zeszłego wieczoru dzwoniła Anna. Oddzwoń, to pilne, przekazała. Ojciec nabazgrał też parę słów z boku, ale nie zdołała ich odczytać. Od razu postanowiła do niego zadzwonić.

– Dlaczego mi nie powiedziałeś, że dzwoniła Anna?

– Zapomniałem.

– Co tu jest napisane? Obok tej wiadomości?

– Zanotowałem, że Anna była zdenerwowana.

– Co masz na myśli?

– To, co powiedziałem. Sprawiała wrażenie zdenerwowanej. Najlepiej od razu do niej zadzwoń.

Rozłączywszy się, Linda wystukała numer przyjaciółki. Najpierw było zajęte, potem nikt nie odbierał. Próbowała dodzwonić się później, też bezskutecznie. Po siódmej, po kolacji z ojcem, włożyła kurtkę i poszła do domu Anny. Gdy tylko zobaczyła przyjaciółkę w drzwiach, od razu zrozumiała, co miał na myśli ojciec. Anna wyglądała inaczej, była zmieniona na twarzy. W jej oczach widać było niepokój. Wciągnęła Lindę do środka i zamknęła drzwi.

Wyglądało to tak, jakby chciała jak najszybciej zostawić cały świat za nimi.

¹ Mikael Appelgren, zwany Äpplet (szw. „jabłko”) – jeden z najlepszych szwedzkich tenisistów stołowych, szczyt jego kariery przypadł na lata osiemdziesiąte i dziewięćdziesiąte XX w. (przyp. tłum.).

² Jan-Ove Waldner – szwedzki tenisista stołowy, uważany za jednego z najlepszych na świecie (przyp. tłum.).

³ Svart – szw. „czarny” (przyp. tłum.).

⁴ Grön – szw. „zielony” (przyp. tłum.).

⁵ Rosa – szw. „różowy” (przyp. tłum.).

⁶ Cytat pochodzi z Biblii Tysiąclecia, Pallottinum, Poznań 2003 (przyp. tłum.).

⁷ Cytat pochodzi z Biblii Tysiąclecia, Pallottinum, Poznań 2003 (przyp. tłum.).

⁸ Cytat pochodzi z Biblii Tysiąclecia, Pallottinum, Poznań 2003 (przyp. tłum.).

⁹ Snus – popularna w Szwecji używka sporządzana na bazie tytoniu. Umieszcza się ją pod górną lub dolną wargą, skąd nikotyna przenika do krwi (przyp. tłum.).

¹⁰ „U nas nie mówi się o tych sprawach otwarcie. Musiałem podnieść głos i dopiero to mi pomogło. Tak, Szanowny Kolego, rzeczywiście dwukrotnie poddała się podobnemu zabiegowi. Zakładam, że to dla Was ważne. Dlaczego?” (przyp. tłum.).

¹¹ Mowa o Georgu Carlu von Döbelnie, szwedzkim generale, który wsławił się męstwem podczas wojen fińsko-rosyjskich w latach 1808–1809. Generał von Döbeln jest bohaterem poematu Döbeln vid Jutas [„Döbeln spod Jutas”], stanowiącego część romantycznego eposu Johana Ludviga Runeberga Fänrik Ståls sägner [„Opowieści chorążego Staala”]. Pierwsze wydanie eposu, który powstał w latach 1848–1860, jest bogato ilustrowane. Generała von Döbelna przedstawiano z bandażem na czole (przyp. tłum.).

¹² Cytat pochodzi z Biblii Tysiąclecia, Pallottinum, Poznań 2003 (przyp. tłum.).

Przekład: Ewa Wojciechowska

Redaktor serii: Filip Modrzejewski

Redakcja: Elżbieta Ptaszyńska-Sadowska

Korekta: Magdalena Bugalska, Natalia Kraszewska

Redakcja techniczna: Izabela Gołaszewska

Projekt okładki wraz ze zdjęciem: Elżbieta Chojna

Zdjęcie autora: © Bernard Osser

Skład i łamanie: Tekst – Małgorzata Krzywicka

Piaseczno, ul. Żółkiewskiego 7a

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-372 Warszawa, ul. Foksal 17

tel. 22 828 98 08, 22 894 60 54

biuro@gwfoksal.pl

wab.com.pl

ISBN 978-83-7747-378-8

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Wydawnictwo W.A.B.

i Michał Nakoneczny / Virtualo Sp. z .o.o.

Henning Mankell (ur. 1948) – jeden z najpopularniejszych pisarzy szwedzkich, dziennikarz i człowiek teatru. Stał się sławny dzięki kryminałom z komisarzem Kurtem Wallanderem. Cykl ten miał wiele ekranizacji telewizyjnych.

Książki Mankella są publikowane w czterdziestu dwu krajach i rozeszły się w milionach egzemplarzy. Nakładem W.A.B. ukazało się czternaście jego tytułów dla dorosłych, w tym powieści spoza serii o Wallanderze – Comédia infantil (2008), Chińczyk (2009), Powrót nauczyciela tańca (2011). W przygotowaniu są kolejne książki autora, m.in. powieść Włoskie buty.

Pisarz otrzymał wiele wyróżnień literackich, m.in. Europejską Nagrodę Literatury Kryminalnej „Ripper Award” (2008). Mankell odnosi sukcesy również jako twórca literatury dziecięcej i młodzieżowej, za którą został uhonorowany Nagrodą Astrid Lindgren (1996). Wydawnictwo W.A.B. opublikowało jego cykl książek o nastoletnim Joelu.