Joyce Carol Oates

OFIARA

przełożył Tomasz Kłoszewski

Tytuł oryginału: The Sacrifice

Copyright © 2015 by The Ontario Review

All rights reserved

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXVI

Copyright © for the Polish translation by Tomasz Kłoszewski, MMXVI

Wydanie I

Warszawa, MMXVI

Dla Richarda Levao i Charliego Grossa

Matka

6 PAŹDZIERNIKA 1987 ROKU

PASCAYNE, NEW JERSEY

„Widział kto moją córeczkę? Moje dziecko? Mój skarb?”.

Krzyk narastał, jakby zbliżał się pochód, a przecież była sama. Szła Camden Avenue w Red Rock, ubogiej dzielnicy Pascayne, na którą składało się dwanaście przecznic leżących blisko siebie między autostradą stanową a rzeką Passaic. Szła w cieniu majaczącego nad nią złowróżbnie mostu Pitcairn Memorial niczym starotestamentowa matka, która poszukuje zaginionego dziecka. Szła, zataczając się w niezdarnym pośpiechu, w zawiązanej niedbale na głowie ciemnoczerwonej chustce, a ubranie wisiało luźno na jej obfitym, pozbawionym talii ciele. Na ulicach Depp, Washburn, Barnegat i Crater byli tacy, którzy rozpoznawali jej twarz, chociaż nie wiedzieli, jak się nazywa, i tacy, którzy znali ją jako Ednettę – Ednettę Frye, jedną z kobiet Anisa Schutta. Większość nie była pewna, czy Anis Schutt nadal żył z tą kobietą w średnim wieku i czy w ogóle kiedyś z nią mieszkał. Widzieli ją i obcy, którzy nigdy nie słyszeli o Ednetcie Frye ani o Anisie Schutcie, ale stawali w miejscu na widok bólu malującego się na jej twarzy i błagalnego spojrzenia, na dźwięk niskiego, gardłowego, drżącego głosu: „Czy kto widział moją dziewczynkę? Sybillę?”.

Był późny, oślepiająco jaskrawy poranek cuchnący rzeką Passaic – słodkawy, chemiczny odór mieszał się z ostrą, cierpkawą wonią zgnilizny. Poranek, który nastał po ulewnej nocy – na popękanych chodnikach stały kałuże lśniące jak sreberka po czekoladkach.

„Sybilla, moja córeczka, widział ją kto?”.

Zrozpaczona matka miała przy sobie fotografie, które pokazywała spłoszonym, choć najczęściej życzliwym ludziom; rozmawiała z nimi, wykorzystując coś pozornie przypadkowego – nieupozowane zdjęcia ciemnoskórej dziewczyny o błyszczących oczach, z leciutkim zezem i dziecinnym, szczerbatym uśmiechem. Na niektórych fotografiach dziewczynka miała nie więcej niż jedenaście lub dwanaście lat, na nowszych wyglądała na czternaście. Czarne, bujne i sztywne włosy zaplecione w warkoczyki były zebrane z tyłu nad zmarszczonym czołem i przewiązane jaskrawą wstążką. Gęste rzęsy ocieniały ciemne migdałowe oczy – takie jak u matki.

„Sybilla wygląda młodo jak na swój wiek, jest ufna, do każdego się uśmiecha”.

W zakładzie fryzjerskim Jubilee, w salonie manikiuru Ruby’s Nails, w knajpce Jax Rib Joint, w koreańskim spożywczaku, w biurze Liberty (poręczenia majątkowe), w lombardzie Scully’ego, w sklepie charytatywnym Pascayne Veterans, w ośrodku pomocy społecznej hrabstwa Passaic i w zatłoczonej stołówce szpitala James J. Polk Memorial, a także na wystawionym na hulające wiatry placu Hicks Square i na kilku pokrytych graffiti przystankach autobusowych na Camden zdyszana Ednetta Frye gotowa była pytać każdego – czy ktoś widział jej córkę? Drżącymi palcami rozkładała fotografie jak talię kart. „Widzieliście Sybillę? Nie? Na pewno?”.

Czepiała się ich ramion, żeby nie upaść; wyglądała na odurzoną i zdezorientowaną – ubranie w nieładzie, opaska ściągająca jej sztywne natłuszczone włosy przekrzywiona. Na nogach miała przemoczone tenisówki, przetarte w okolicach małych palców z zadziwiającą, prawie idealną symetrią.

„Od wtorku jej nie ma. Dzień i noc, i kolejna noc, przez cały ten czas myślałam, że jest ze swoją kuzynką Martine na Dziewiątej Ulicy, chadza tam czasem po szkole i zapomina do mnie zadzwonić, więc myślałam, że tam właśnie jest. Ale teraz mi mówią, że tam jej nie ma, a w szkole powiedzieli, że nie pokazała się od wtorku. Podobno od września, kiedy zaczęła się szkoła, często wagarowała, ale ja o niczym nie miałam pojęcia, a teraz nikt nie wie, gdzie jest moje dziecko. Jak kto widział moją Sybillę, to proszę, nich do mnie zadzwoni, do Ednetty Frye. Mój numer to…”.

Piękne oczy, przekrwione, z popękanymi naczynkami krwionośnymi, patrzyły w niemym cierpieniu; skóra w odcieniu ciepłego, lśniącego mahoniu, oleisty połysk twarzy odbijający rozproszone światło lekko zachmurzonego nieba. Z bliska Ednetta wydawała się krępa: miała wielkie, obwisłe piersi przypominające worki na wodę, szerokie biodra i uda, ale nie była gruba, raczej mięsista i twarda, silna i wytrzymała, wręcz wyzywająca, w nieokreślonym wieku po czterdziestce, z dziewczęco płaczliwą miną na obrzmiałym obliczu skrzywdzonej dojrzałej kobiety.

„Proszę! Widzieliście ją? Och, ale kiedy? Po wtorku? Nie ma jej już dwa dni i dwie noce…”.

Wzdłuż szerokiej, wietrznej Trenton Avenue chwiejnym krokiem nadciągała Ednetta Frye; zaglądała do Diamond Café, do sklepu z perukami Wig-a-Do, do AMC Loans & Bail-Bond (pożyczki hipoteczne), do ośrodka charytatywnego Goodwill, gdzie kierownik zaproponował, że zadzwoni pod dziewięćset jedenaście i zgłosi zaginięcie jej córki, ale Ednetta cofnęła się z przestrachem i zawołała półgłosem: „Nie! Żadnej policji! A skąd wiem, że to nie policja z Pascayne, że to nie oni zabrali moją dziewczynkę?”.

Wyszła z Goodwill, potknąwszy się w drzwiach, i szeptała pod nosem: „O Boże, Boże, nie pozwól im skrzywdzić mojego maleństwa, Boże, okaż miłosierdzie”.

Westchnęła i ruszyła dalej Trenton Avenue, mijała zamknięte okiennice biur i sklepów, a potem poszła przez Penescott na Freund, gdzie stoją szeregowe domki z czerwonobrunatnego piaskowca, podzielone teraz na mieszkania, i dalej na Port i na Sansom, do małych, jednopiętrowych, otynkowanych drewnianych budynków stojących tuż przy popękanych i poprzerastanych chwastami chodnikach.

Ktoś patrzący z boku mógłby pomyśleć, że marszruta zrozpaczonej kobiety była przypadkowa i chaotyczna, zaplanowana z jakąś pokrętną logiką – czasami Ednetta przechodziła przez jezdnię po kilka razy w tym samym miejscu. Na tych ulicach spotykała mniej osób, więc stukała do drzwi, zerkała w głąb słabo oświetlonych wnętrz, kilka razy odważnie zaglądała przez okna i pukała w szyby: „Przepraszam! Mogę o coś spytać? Moja córka, Sybilla Frye, nie ma jej od wtorku, ktoś widział kogo podobnego do niej?”.

Jęczała pod nosem, przechodząc przez puste parcele zawalone śmieciami i błotniste zaułki. Zaczęła utykać, była zadyszana, rozkojarzona. Wydawało się, że skręciła nie tam, gdzie chciała, ale nie miała zamiaru zawrócić. Gdzieś blisko wściekle ujadał pies. W górze samolot z ogłuszającym rykiem podchodził do lądowania na międzynarodowym lotnisku w Newark i Ednetta wygięła szyję, by spojrzeć w niebo, na którym ukazał się boży znak, niezbadany i straszny. Poniżej leżały opuszczone i zaniedbane domy, jak rozpadająca się czynszówka z piaskowca na Sansom, znane miejsce, w którym przesiadywali narkomani, nastolatki, bezdomni i psychicznie chorzy, a do którego Ednetta Frye zbliżyła się lekkomyślnie. „Halo? Jest tu kto? Halo! Halo!”.

Nie wahała się wchodzić na jezdnię, zatrzymywać samochody i tłumaczyć zaskoczonym pasażerom: „Przepraszam! Jestem Ednetta Frye, to moja córka, Sybilla, ma czternaście lat. Widziałam ją ostatni raz, kiedy szła do szkoły, a teraz mówią, że nigdy tam nie dotarła. To było we wtorek”.

Podawała zdjęcia Sybilli nieznajomym, a oni patrzyli na nie ponuro, zwracali je i zapewniali, że nie widzieli dziewczyny, ale tak, będą się za nią rozglądać.

Na rogu Sansom i Piątej dało się wyczuć ostre podmuchy wiatru znad rzeki – świeże, wilgotne powietrze i ciężki, słodkawy odór gnijących liści i walających się w zaułkach śmieci. I tam, przy krawężniku, Ednetta Frye zatrzymała się, by odpocząć, jak robotnik zmęczony wysiłkiem, który okazał się daremny. Nikt nie bywa tak osamotniony jak pozbawiona nadziei matka, która bezskutecznie poszukuje swojego dziecka. Zaciśnięte dłonie przyciskała do piersi, jakby bolało ją serce, i patrzyła daleko przed siebie, na podniesiony most Pitcairn, rozłożony teraz jak wielki, prehistoryczny drapieżny ptak, i na widoczne w tle niebo, które z wolna nabierało krwistej barwy, a na jej twarzy lśniły łzy. Nie wstydziła się ich Ednetta, bo nawet nie zdawała sobie sprawy, że płacze, i nie uniosła dłoni, by je otrzeć.

*

TA BIEDNA KOBIETA BYŁA TAK WYSTRASZONA, ŻE PRAWIE ODCHODZIŁA OD ZMYSŁÓW, NIE WIEDZIAŁA NAWET, Z KIM ROZMAWIA!

Tego ranka, szóstego października 1987 roku, kiedy Ednetta Frye przez kilka godzin szukała córki i rozpytywała przechodniów w podupadłej części śródmieścia Pascayne, między Camden Avenue i Dwunastą Ulicą, rozmawiała głównie z kobietami.

Później przypomniało ją sobie około sześćdziesięciu osób.

Wśród nich było kilka kobiet, które znały Ednettę Frye z sąsiedztwa i widywały ją często z dziećmi (podobno jej własnymi), w tym z córką Sybillą, ale żadna z nich nie widziała Sybilli przez ostatnie czterdzieści osiem godzin. Mogłyby przysiąc.

Były wśród nich i takie, które znały Ednettę od lat – nawet od trzydziestu lub trzydziestu pięciu – jeszcze z czasów, kiedy były dziewczętami i mieszkały w domach komunalnych zbudowanych za Roosevelta, dawno już wyburzonych i zastąpionych przez nieukończoną „esplanadę”, która okazała się długim na pół kilometra pasmem betonu i błota, przerdzewiałych płotów z siatki i połamanych, trzepoczących na wietrze plastikowych znaków UWAGA! BUDOWA. WSTĘP WZBRONIONY. W latach pięćdziesiątych chodziły do podstawówki East Edson i do liceum Pascayne South High. Niektóre z nich poznały Ednettę, kiedy była młodą matką – pierwsze dziecko urodziła, mając szesnaście lat; musiała rzucić szkołę i już nigdy nie wróciła do nauki – lub w tym okresie, kiedy pracowała na pół etatu jako salowa w klinice Polk. Widywały ją, jak wsiadała na przystanku przy Camden do autobusu jadącego na ulicę Clinton: krzepką, wyprostowaną, przystojną kobietę z przerwą między zębami (widoczną, kiedy się uśmiechała), często wybuchającą salwą śmiechu, który sprawiał, że chciało się śmiać razem z nią.

I były też te, które kojarzyły Ednettę mniej więcej od dziesięciu lat, od kiedy zamieszkała razem z Anisem Schuttem w jednym z szeregowych domków na Trzeciej Ulicy. Niektóre z tych kobiet znały Anisa Schutta w czasach, kiedy siedział w Rahway, więzieniu o zaostrzonym rygorze, i jeszcze wcześniej, zanim zginęła jego pierwsza żona (nieumyślne spowodowanie śmierci, do tego się przyznał). Te zastanawiały się (być może), dlaczego Ednetta, młodsza od Anisa o co najmniej dziesięć lat, zakochała się w takim człowieku i zdecydowała się na ryzyko, by z nim zamieszkać (razem z trójką swoich małych dzieci).

Ednetta od dawien dawna należała do Afrykańskiego Metodystyczno-Episkopalnego Kościoła Syjonu, którego zbór stał przy Pierwszej Ulicy.

Śpiewała w tamtejszym chórze. Mówiono jej, że ma niski, głęboki kontralt, jak Marian Anderson.

I że wygląda jak Kathleen Battle.

Nigdy nie opuszczała mszy. Wspólne niedzielne poranki z matką i babcią (jej starą, niedomagającą babcią, którą się opiekowała), ciotkami i córkami Sybillą i Evandą były najszczęśliwszymi chwilami w życiu Ednetty, nietrudno było to wyczytać z jej twarzy.

Anis Schutt nie bywał w Kościele Syjonu. Nikt choć odrobinę podobny do Anisa Schutta nie przyszedłby do Kościoła Syjonu, w którym pastor o gęstej białej czuprynie, Clarence Denis, modląc się, nierzadko popadał w ekstazę i pełen oburzenia perorował o odzyskaniu dzielnicy Red Rock z rąk „zbirów i gangsterów”, którzy skradli ją dobrym czarnym chrześcijanom.

Kilka lat temu rozeszły się pogłoski, że Ednettę Frye zwolniono z kliniki Polk, rzekomo za kradzież lekarstw. Potem oskarżono ją o wystawianie trefnych czeków, chociaż zarzekała się, że padła ofiarą pomówień. Podobno pracowała w Walmarcie (czy może w Home Depot), jednym z tych wielkich supermarketów w galerii handlowej Pascayne East Mall, gdzie szczęśliwcy dostawali płacę minimalną i żałosne świadczenia zdrowotne, ale za to mogli tanio kupować uszkodzone i przeterminowane produkty. Korzystali z tego wszyscy pracownicy, zwłaszcza po wakacjach, kiedy dzieci szły do szkoły, no i na Boże Narodzenie.

Przez lata wiele plotkowano o jej zdrowiu. Cukrzyca? Artretyzm? (Bo wszyscy widzieli, że Ednetta przytyła o co najmniej dwadzieścia kilo). Chodziła z dziećmi do krewnych, by ukryć się przed Anisem Schuttem, kiedy wpadał w jeden z tych swoich pijackich ciągów, ale nigdy nie dzwoniła pod dziewięćset jedenaście i nigdy nie uciekała do schroniska dla kobiet, do Świętej Teresy na Dwunastej Ulicy, jak to od czasu do czasu robiły inne (w tym jej młodsza siostra Cheryl), ani nie zwracała się do sądu rodzinnego hrabstwa Passaic, by wystawił zakaz zbliżania się Anisa Schutta do niej i do dzieci.

Ednetta kochała swoje dzieci. Na jej barkach spoczywało też wychowywanie kilkorga potomków Anisa Schutta (z jego jedynego małżeństwa z nieżyjącą już Taną). W ciasnym mieszkaniu, razem ze swoimi, miała ich na głowie w sumie pięcioro lub sześcioro (chociaż chłopcy Anisa byli starsi i długo z nimi nie mieszkali).

Jeden z tych synów został zastrzelony na ulicy w Newark – padł pod gradem kul z przejeżdżającego samochodu.

Inny, kiedy miał dwadzieścia trzy lata, trafił do Rahway skazany za handel narkotykami i rozbój. Wyrok: dwanaście do dwudziestu lat.

Czarni chłopcy w podupadłej dzielnicy miasta Pascayne w stanie New Jersey. Byli jak gatunki zagrożone wyginięciem – gdy mieli od dwunastu do dwudziestu pięciu lat, ich życie wisiało na włosku.

Ednetta też miała syna – dziesięciolatka. I jeszcze jedną córkę, młodszą przyrodnią siostrę Sybilli.

Wśród kobiet, którym Ednetta Frye pokazała tego ranka zdjęcia Sybilli, kilka dobrze znało Anisa Schutta, a co najmniej dwie – Lucille Hersh i Marlena Swann – utrzymywały z nim swego czasu stosunki, które można by nazwać związkiem.

Ojcem dwudziestoletniego syna Lucille, Rodricka, był Anis, bez cienia wątpliwości. Ośmioletnia córka Marleny, Angelina, też była jego dzieckiem, czego zresztą się nie wypierał. Nie było jasne, ile dokładnie spłodził dzieci. „Zacząłem młodo – mawiał ze śmiechem Anis – i nigdy nie miałem czasu policzyć”.

Spotkania z tymi kobietami przysparzały oczywiście Ednetcie wiele bólu, zwłaszcza kiedy widziała, jakimi spojrzeniami ją obrzucają.

Najgorsze, że widziała je z dziećmi, o których wiadomo, że są potomstwem Anisa. To było okropne.

„Było jasne, że ta kobieta odchodzi od zmysłów, jakby nawet nie zdawała sobie sprawy, z kim rozmawia. Sama widziałam, bo Ednetta podeszła do mnie i mojej koleżanki Jewel w sklepie spożywczym. Jakby nie wiedziała, kim jesteśmy. A przecież Ednetta Frye nienawidzi Jewel, bo Anis gówno zrobił, żeby pomóc Jewel, kiedy ta miała kłopoty, chociaż zarzekał się, że coś zrobi. Tymczasem Ednetta patrzy na nas niewidzącym wzrokiem i mówi: «Przepraszam! Mam nadzieję, że mi pomożecie! Widziałyście moją córkę Sybillę?».

To duża dziewczyna, nie było jej dzień czy dwa, a ta Ednetta zachowywała się, jakby jej córka już nie żyła. Pomyślałyśmy, że przesadza, ale kiedy jesteś matką, to się zamartwiasz. A kiedy dziewczyna ma tyle lat co Sybilla, to nie można jej ufać.

Nie było sensu pytać, czy poszła na policję, bo wszyscy wiemy, co o policji myśli Anis i co policja myśli o nim.

Więc jej powiedziałyśmy, że na pewno poszukamy Sybilli. Wypytamy o nią każdego, kogo znamy, a jeśli ją spotkamy albo czegoś się dowiemy, od razu jej powiemy.

Płakała wtedy, chciała nas wyściskać, powiedziała: «Dziękuję! Niech Bóg was błogosławi, modlę się, żeby i mnie pobłogosławił, i mojemu dziecku, i ochronił je od złego».

Stałyśmy tam i patrzyłyśmy, jak ta biedaczka odchodzi, jakby była pijana albo co, jakby chodziła we śnie, i mówiłyśmy do siebie to, co się zwykle mówi w takich wypadkach: «Biedna Ednetta Frye, dobrze, że to nie mnie spotkało!»”.

Odnaleziona

7 PAŹDZIERNIKA 1987 ROKU

EAST VENTOR, ULICA DEPP, PASCAYNE, NEW JERSEY

– Słyszałaś to? Jakby ktoś płakał.

Usłyszała to w nocy; nie miała pojęcia, co to było, ale miała nadzieję, że nie to, o czym pomyślała.

Może to schwytany w pułapkę ptak albo jakieś zwierzę? Byle nie dziecko… Nie chciała dopuścić do siebie myśli, że to dziecko.

Ciche, jękliwe zawodzenie. Wznosiło się i opadało, mieszało z jej snem, płytkim i nerwowym, przeszytym znienacka srebrnym światłem lub srebrzystym dźwiękiem. Jeden z tych migotliwych snów, które przemykają przed oczami jak kolorowe cienie na murze zmieszane z nocnymi hałasami: syrenami, silnikami samochodów, szczekaniem psów, krzykami. Najgorsze były strzały z broni palnej. I ludzkie krzyki. I nasłuchiwanie, co będzie dalej.

Mieszkała w Red Rock przez całe życie, czyli przez trzydzieści jeden lat. Dzielnicę z jednej strony otaczała estakada autostrady New Jersey, z drugiej rzeka. Dzielnica była długa na jakieś dwanaście przecznic, szeroka na cztery: Camden Avenue, Crater, East Ventor i Barnegat. Po zamieszkach z sierpnia 1967 roku („zamieszki” to słowo białych, słowo policji, słowo oskarżenia i osądu, słowo z nagłówków gazet) Red Rock stała się czymś w rodzaju odizolowanej wewnątrz miasta wyspy, ciągiem wypalonych domów, opuszczonych i zabitych deskami budynków, dziurawych jezdni i rozpadających się trotuarów. Właściwie wszyscy mieszkańcy byli ciemnoskórzy, chociaż dawniej (Ada pamiętała to jeszcze z dzieciństwa) widywało się tu różne odcienie skóry. A na Camden Avenue były liczne sklepy i siedziby firm.

Chodziła do podstawówki Edson Elementary, która znajdowała się tuż obok jej domu. Do liceum jeździła autobusem na róg Packett i Dwunastej. Skończyła klasę o profilu handlowym i przez pewien czas pracowała w kancelarii szkoły jako urzędniczka i maszynistka. Tamtejsi nauczyciele (biali) namówili ją, żeby zdobyła jeszcze jeden dyplom, i tak znalazła się w Passaic County Community College, gdzie ukończyła wydział anglistyki i pedagogiki. Dzięki temu mogła pracować jako nauczycielka w szkołach publicznych stanu New Jersey – co czasem udawało się jej robić, ale jedynie na zastępstwo. Przekonała się, że zbyt wiele osób jest uprzedzonych do nauczycieli, którzy mają tylko dyplomy dwuletnich college’ów przygotowawczych. Uprzedzenia te skłaniały do zatrudniania nauczycieli z dyplomami wydziału pedagogicznego Uniwersytetu Rutgersa, a to oznaczało (najczęściej, chociaż nie zawsze) nauczycieli białych lub tylko z niewielką domieszką innej krwi. Ada nie dopuszczała do siebie myśli, że te uprzedzenia mogły mieć coś wspólnego również z nią.

Leżała w tę bezsenną noc, nasłuchując cichego płaczu, z nadzieją, że to tylko ptak uwięziony w szybie wentylacyjnym. W tej starej pięciopiętrowej czynszowej kamienicy nikt nie wiedział, co kryje się w ścianach z czerwonej cegły lub w piwnicach podtapianych przez ulewne deszcze, zwłaszcza gdy Passaic występowała z brzegów i rynsztoki wypełniały się ściekami. Może to gołąb ze złamanym skrzydłem, który wleciał przez rozbitą szybę, albo bezpański pies zwabiony do budynku zapachem jedzenia i schwytany w pułapkę przez zatrzaśnięte drzwi?

– Nie, nic nie słyszę. Nic a nic.

– A teraz, słyszysz? To ktoś ranny, może…

– Jakiś ćpun albo naćpana prostytutka. Pieprz to, Ada, i nie wtrącaj się. Siedź tu.

Ada roześmiała się szorstko i oderwała palce, które matka zacisnęła na jej nadgarstku. Lubiła komenderować. Nauczyciele zawsze ją chwalili, a teraz, kiedy sama wykonywała ten zawód, potrafiła przejąć stery. Nie byłaby sobą, gdyby zignorowała wołanie o pomoc, zwłaszcza dobiegające spod jej okna.

Kiedy schodziła po stromych skrzypiących schodach otoczonych chybotliwą balustradą, naszły ją wątpliwości. W tej okolicy nawet w niedzielny poranek nie należało wsadzać nosa w nie swoje sprawy, bo można było tego pożałować. Matka pewnie miała rację: to mogli być handlarze narkotyków, narkomani, dzieciaki pod wpływem cracku, dziwki, bezdomni lub ktoś psychicznie chory…

Nie słyszała już płaczu, chociaż w sypialni z całą pewnością nie miała omamów.

Przed laty tuż obok mieściła się fabryka konserw Jersey Foods. Przywożono tu całe ciężarówki ryb, które patroszono, gotowano i zmieniano w papkę, potem doprawiano to mocno solą i pakowano do puszek. Puszki przesuwały się po taśmie produkcyjnej i lądowały na pakach ciężarówek. Tony ryb i przenikliwy, wszechogarniający rybi smród, niemal nie do zniesienia w upalne lato w New Jersey.

Fabrykę Jersey Foods zamknął w 1979 roku Wydział Zdrowia Stanu New Jersey. Opuszczony stary budynek częściowo zawalił się w następstwie pożaru, jaki wybuchł z podejrzanych przyczyn. Teren, który zajmowała (kilka hektarów, w tym asfaltowy parking z dziurami przypominającymi wąwozy), oraz rdzawy budynek leżały za wysokim na niecałe dwa metry ogrodzeniem z siatki, również przerdzewiałej i częściowo pozrywanej. Tablice z napisami WSTĘP WZBRONIONY nie odstraszały okolicznej dzieciarni, która przełaziła przez płot i bawiła się na terenie fabryki pomimo ostrzeżeń dorosłych, że to niebezpieczne.

Po przeciwnej stronie budynku, w którym mieszkała Ada, w najdalszym zakątku ślepej ulicy Depp, stała kolejna zamknięta fabryka. Z powodu toksyn, które wsiąkły tu w grunt, od United Plastics należało się trzymać z daleka i zachować jeszcze większą ostrożność niż przy Jersey Foods.

Mogło się wydawać, że nikt nie zechce mieszkać w tak obskurnej okolicy, ale czynsz był tu niski. Zresztą nigdzie w tej podupadłej części śródmieścia Pascayne nie było bezpiecznie.

Ada miała nadzieję, że dostanie pełen etat nauczycielki w sąsiednim okręgu szkolnym lub na jednym z przedmieść. (Wszystkie przedmieścia były w większości białe, ale „zintegrowane”, i kolorowi, których było na to stać, też tam mieszkali). Wtedy zabierze rodzinę i wyprowadzi się z nędznego East Ventor.

Od sześciu lat żyła tą nadzieją i nadal jej nie traciła.

– Boże! Byle nie jakieś niemowlę.

Cóż, to nie byłby pierwszy raz, kiedy porzucono niemowlę w tej zniszczonej, odludnej nadrzecznej okolicy. Ślepe uliczki, zamknięte fabryki i magazyny, śmieci wysypujące się z kontenerów (bywało, że całymi tygodniami nikt ich nie opróżniał). Gwałtowne deszcze, wylewająca rzeka, której cuchnąca woda pędziła rynsztokami i ulicami i zatapiała piwnice. Idąc na przystanek autobusowy na Camden, Ada nieraz widywała szczury, które śmiało myszkowały wśród śmieci, tuż obok jej kostek. (Bardzo się bała, że któryś z nich ugryzie ją w kostkę, od czego mogłaby dostać wścieklizny). Paskudne stworzenia nie lękały się Ady, podobnie jak innych ludzi, z wyjątkiem chłopców, którzy rzucali w nie kamieniami, gonili i zabijali, jeśli tylko udało im się je dopaść. Popiskiwały, kiedy jadły, a ruchliwe łyse ogony unosiły w jakiś radosny sposób, jak psy. Nigdy nie wiadomo, co szczury mogą wygrzebać ze śmieci. Ada na pewno nie była tego ciekawa. W dzieciństwie słyszała okropną historię, jak to szczury pożarły jakieś niemowlę porzucone w bocznej uliczce. Nikt nie chciał zdradzić, czyje to było dziecko, chociaż niektórzy musieli wiedzieć. Lub przynajmniej wiedzieli, kto je porzucił w takim miejscu. Biali gliniarze na pewno mieli to gdzieś, opieka społeczna zresztą też. Ada wciąż lubiła w chwilach słabości straszyć się tym wspomnieniem sprzed lat (robiło się jej niedobrze, kiedy wyobrażała sobie, jak szczury pożerają niemowlę), dlatego kiedy tylko widziała te gryzonie, szybko odwracała wzrok.

Poczuła się nieswojo, kiedy przypomniała sobie Ednettę Frye. Poprzedniego ranka widziała tę zrozpaczoną kobietę, najpierw jak przechodziła przez Camden Avenue, nie zwracając uwagi na przejeżdżające samochody, potem w koreańskim spożywczaku i ponownie – kiedy podchodziła na Hicks Square do różnych osób, które patrzyły na nią jak na wariatkę. Ednetta wydawała się zdezorientowana, zrozpaczona i przestraszona, zupełnie do siebie niepodobna, bo przecież z nią zawsze można się było pośmiać i porozmawiać – to zresztą sama Ednetta śmiała się najwięcej i była najbardziej gadatliwa przy takich okazjach. Zdarzało się, że miała posiniaczoną twarz i opuchnięte wargi, ale i tak śmiała się i mówiła, że wpadła na jakieś cholerne drzwi. Domyślano się, że to sprawka Anisa Schutta, chyba jednak nie było to nic strasznego, skoro Ednetta tak z tego żartowała.

Ada była o co najmniej dziesięć lat młodsza od Ednetty Frye. Pracowała na zastępstwie w gimnazjum, kiedy córka Ednetty, Sybilla, uczyła się tam rok czy dwa lata temu. Ada znała tę rodzinę z sąsiedztwa, ale niezbyt dobrze.

Były przecież sąsiadkami, nie da się zaprzeczyć. East Ventor przecinała Crater i jeśli poszło się tą przecznicą aż do Trzeciej Ulicy, trafiało się tam, gdzie w jednym z szeregowych domków mieszkała ze swoim mężczyzną i z dziećmi Ednetta. Ile było tych dzieci, Ada dokładnie nie wiedziała.

Ada Furst, mająca dyplom i certyfikat nauczycielki stanu New Jersey, lubiła myśleć, że od takich ludzi jak Frye’owie oddziela ją coś w rodzaju szklanej szyby – bariera była przezroczysta, ale namacalna.

Poprzedniego dnia Ednetta nie była w nastroju do śmiechu i żartów, była przestraszona i zatroskana. Pokazywała Adzie fotografie swojej córki, jakby ta nie pamiętała, jak wygląda Sybilla – i dlatego Ada musiała zaprotestować:

– Ednetta, przecież wiem, jak wygląda Sybilla! Dlaczego mi je pokazujesz?

Ednetta nie potrafiła na to odpowiedzieć. Gapiła się na nią pozbawionym wyrazu nieruchomym spojrzeniem, jakby nie rozpoznawała Ady Furst, nauczycielki.

– Pewnie poszła gdzieś z przyjaciółkami. Wiesz, jakie są dziewczyny w jej wieku, nie myślą.

Ednetta na to:

– Sybilla myśli. Dobrze ją wychowałam. Jeśli Anis się na nią rozgniewa, ukarze ją, solidnie ją ukarze. I Sybilla o tym wie.

Ada powtórzyła, że Sybilla pewnie poszła gdzieś z koleżankami i Ednetta nie powinna jeszcze się niepokoić.

– Nie wiem, ile chcesz, żebym czekała, zanim zacznę się „niepokoić” – odparła porywczo Ednetta. – Mówiłam, że Anis nie pozwala w domu na coś takiego. I Sybilla dobrze o tym wie.

Ściskając fotografie w dłoni, Ednetta poszła dalej. Ada patrzyła na nią ze współczuciem, gdy kobieta podchodziła do osób na ulicy, napraszała się, właściwie błagała, i pokazywała zdjęcia Sybilli. Większość nagabywanych zachowywała się grzecznie, niektórzy wyglądali na szczerze przejętych. „Jest coś nie w porządku w tym, co robi Ednetta”, pomyślała Ada. Ale nie wiedziała, co dokładnie.

Wstydziła się teraz, że tak bezmyślnie rozmawiała z Ednettą Frye. Ale co miała powiedzieć? Że dziewczyny takie jak Sybilla zawsze uciekają? (Ada dobrze o tym wiedziała, w końcu pracowała jako nauczycielka). A to znaczyło, że były u jakiegoś mężczyzny, pewnie o kilkanaście lat starszego, który dawał im narkotyki. Z tego, co pamiętała z gimnazjum, Sybilla Frye była pyskata, bezczelna i nerwowa, nie mogła usiedzieć na miejscu i miała trudności z koncentracją, strasznie przeklinała i zadawała się z nieodpowiednim towarzystwem. Miała kiepskie stopnie, w siódmej klasie przyłapywano ją na paleniu z przyjaciółmi przy tylnym wejściu do szkoły. Ale nie mogła opowiedzieć o tym biednej Ednetcie!

Na drugim piętrze Ada zapukała do drzwi Klariss – wpadło jej do głowy, że może ona poszłaby razem z nią. Ale sąsiadka zaprotestowała równie gwałtownie jak matka Ady.

– Nie mieszaj się w to, Ada. Wiesz dobrze, że to jakiś diler, którego postrzelili, albo ćpun, który przedawkował. Wmieszasz się w to, a gliniarze przypną cię do sprawy i zgarną razem z nimi.

Ada nieudolnie próbowała się przymilić, żeby Klariss przynajmniej wyszła z nią na zewnątrz, na tyły domu.

– Nie musisz iść dalej, Klariss. To na wszelki wypadek, gdyby coś się stało…

Ale Klariss już zamykała drzwi.

Przy frontowym wyjściu stało kilku nastoletnich chłopców o skórze czarnej jak heban, gotowych do wypadu w miasto. Wymieniali rozbawione spojrzenia, które sygnalizowały, że zarejestrowali jej obecność i pogardzają sztywną, jakby połknęła kij, Adą Furst. Wiedzieli, że była jakąś nauczycielką – to byli chłopcy urodzeni w Red Rock, ich rodzice pochodzili z Dominikany, mieszkali nad Adą. Przez krótką chwilę zastanawiała się, czy poprosić ich, by jej towarzyszyli… Ale nie, ci prymitywni chłopcy tylko by ją wyśmiali. Lub zrobili coś jeszcze gorszego.

Wyszedłszy na zewnątrz, ruszyła na tyły budynku. Nikt tam prawie nigdy nie zaglądał: za czynszówką rozciągał się bezpański teren – rumowisko pełne odpadków, zielska i rachitycznych drzew, które pochylały się w stronę wysokiego na trzy metry płotu z drutu kolczastego stojącego przy nadbrzeżu rzeki. Przez lata wiatr nawiewał tu śmieci i rozpinał na ogrodzeniu, tak że teraz przypominało jakąś artystyczną instalację. To tu mieszkańcy wyrzucali niepotrzebne rzeczy, w tym lodówki, materace, krzesła i kanapy, a nawet potłuczone, zmatowiałe sedesy. (Ada rozpoznała połamaną lampę, która kiedyś należała do Kaholi; jej rodzona siostra musiała ją tu wyrzucić. Co za wstyd!).

Przekład: Tomasz Kłoszewski

Redakcja: Maria Wirchanowska

Korekta: Krystian Gaik, Marcin Grabski, Magdalena Matuszewska

Projekt okładki: Monika Klimowska

Fotografia wykorzystana na I stronie okładki: © Izabela Habur/Vetta/Getty Images

Skład i łamanie: www.pagegraph.pl

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-391 Warszawa, al. 3 Maja 12

tel./faks (22) 646 05 10, 828 98 08

biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

ISBN 978-83-280-3329-0

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Michał Latusek / Virtualo Sp. z o.o.