Rebecca Hunt

PAN CHARTWELL

przełożył Szymon Żuchowski

Tytuł oryginału: Mr Chartwell

Copyright © Rebecca Hunt, 2010

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXIII

Copyright © for the Polish translation by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXIII

Wydanie I

Warszawa

Spis treści

- Dedykacja

- Podziękowania

- Środa, 22 lipca 1964

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- 7

- 8

- 9

- 10

- 11

- 12

- 13

- 14

- Czwartek, 23 lipca 1964

- 15

- 16

- 17

- 18

- 19

- 20

- 21

- 22

- 23

- 24

- Piątek, 24 lipca 1964

- 25

- 26

- 27

- Sobota, 25 lipca 1964

- 28

- 29

- 30

- 31

- 32

- Niedziela, 26 lipca 1964

- 33

- 34

- 35

- 36

- 37

- 38

- 39

- Poniedziałek, 27 lipca 1964

- 40

- Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Książkę tę dedykuję moim rodzicom – z miłością i wdzięcznością

Podziękowania

Ogromne podziękowania kieruję do moich przyjaciół i rodziny, Sary Lutyens, Juliet Annan i Susan Kamil.

I dodatkowe „dziękuję” dla Simona Davisona.

Środa, 22 lipca 1964

1

5.30

Winston Leonard Spencer Churchill skrzywił się, jakby miał w ustach plasterek cytryny. Miał już osiemdziesiąt dziewięć lat, więc często budził się wcześnie. Szary świt wnikał przez szczelinę między zasłonami, jakby szykując się do ataku. Churchill przygotowywał się na czekający go dzień. Jego umysł wyciągał analityczne palce i zaciskał je w pięść, by być gotowym na spotkanie z dniem.

Za oknem rozciągał się widok na Weald of Kent zasnute warstewką mgły. Czerwony ceglany dom Churchilla sąsiadował od zachodu z Crockham Hill, a od wschodu z Toys Hill. Leżał w płytkiej dolinie otoczonej z trzech stron starym lasem jak podkową otwierającą się na długi zielony korytarz od strony południowej.

Chociaż Churchill już się obudził, oczy wciąż miał zamknięte. Zmięte prześcieradło zwinęło mu się pod lędźwiami. Leżał z rękami wyciągniętymi wzdłuż ciała opatulonego kołdrą. W przeciwległym skrzydle domu w łóżku z baldachimem spała Clementine. Pomyślał o żonie, żałując, że nie ma jej obok niego.

Nie był jednak w pokoju sam; coś dużego, masywnego przyglądało mu się z ciemności w pełnym udręki skupieniu.

Churchill zdawał sobie sprawę z jego obecności. Nie musiał go widzieć ani słyszeć, by wiedzieć, że jest obok. Doskonale wyczuł moment, kiedy się pojawiło, był tego instynktownie pewien. Paliło go wzrokiem, błagając, by się obudził. Po wielogodzinnym czekaniu miało nieodpartą ochotę wyskoczyć z kąta pokoju i potrząsnąć nim.

Churchill odezwał się prawie bezgłośnie, co i tak nie miało znaczenia – wiedział, że zostanie usłyszany.

– Odpieprz się.

Zapadła długa cisza. Potem to coś odzyskało rezon. Churchill czuł, jak uśmiecha się krzywo w ciemności i odpowiada z nieskrywanym ukontentowaniem:

– Nie.

2

8.30

W jednym z domków szeregowych w Battersea Esther Hammerhans pospiesznie zeszła na parter z jedną ręką w rękawie swetra, którego pozostała część plątała jej się między nogami, i wyłączyła kuchenkę. Czajnik przestał piszczeć, teraz histerycznie wyrzucał z siebie obłoki pary. Esther chwyciła filiżankę i napełniła ją wrzątkiem, rozchlapując trochę na stół. Zapomniała wsypać herbaty, z czego zdała sobie sprawę pięć minut później, po gwałtownej i dramatycznej walce ze zmywaniem. „Gnojki” – zaklęła pod adresem liści, wrzucając je do naczynia, i energicznie zamieszała łyżeczką.

Udało jej się włożyć sweter do końca. Wyglądało to na właściwe posunięcie, ruch w dobrym kierunku. Po chwili się uspokoiła; trzeba było wyglądać spokojnie. Pan Chartwell mógł przyjść w każdej chwili, a zależało jej na zrobieniu dobrego pierwszego wrażenia. Spojrzała z podziwem na żółte drzwiczki i szuflady, które wcześniej wyszorowała, i ściany w jaśniejszym odcieniu, oświetlone jarzeniówką umieszczoną na suficie. Ciemnopomarańczowa posadzka była wypucowana, a słoje z ziołami i przyprawami porządnie ustawione na lśniących białych półkach. Na niebieskim laminowanym stole kuchennym stał wazon z kwiatami, a obok świecznik ze stali nierdzewnej, udający, że używa się go na co dzień; w pozbawionej uchwytów cukierniczce w kształcie kogucika leżały kostki cukru. Pokrywka w kształcie głowy kogucika była schowana w szufladzie ze sztućcami.

Esther podeszła do lustra wiszącego przy oknie i uważnie się sobie przyjrzała. Zobaczyła drobną kobietę z długimi włosami i lekko wysuniętą żuchwą. Zawsze była szczupła, a teraz jeszcze schudła i czuła się przez to nieco obnażona. Lustro odwzajemniło uśmiech, który wyrażał znużenie i odsłaniał cień melancholii skryty w rysach twarzy. Esther doszła do wniosku, że całokształt nie zyska na dalszych oględzinach.

Ciasny pokoik, który zamierzała wynająć, wyposażenie miał mizerne, ale jego okna wychodziły na ogród. Światło od samego świtu przenikało do wszystkich kątów, ukazując niezwykłą schludność pomieszczenia. Dokładnie odkurzony dywan sprawował się świetnie i olśniewał barwą ochry, przywodzącą na myśl kolor pluszowego lewka. Ozdobny kafelek z malowanej ceramiki wiszący na ścianie nad łóżkiem przedstawiał grecką wioskę na zboczu góry: białe domki okolone oszałamiającym zielono-pomarańczowym listowiem z wyraźnymi czarnymi liniami, które wyglądały, jakby namalowano je kciukiem. Beth, przyjaciółka Esther, odstąpiła jej pojedyncze łóżko, bardzoliche stare łóżko, które jednak nie wyglądało już tak biednie przykryte świeżym prześcieradłem i kocem. Żarówkę osłaniał wiklinowy żyrandol nabyty przed tygodniem. Według Esther nadawał pomieszczeniu styl. Nowa szafa dopełniła przemiany pokoiku w sypialnię. W razie potrzeby Esther mogłaby dodatkowo zaoferować wynajmującemu możliwość korzystania z samochodu od czasu do czasu.

Ku jej rozczarowaniu na ogłoszenie o wynajmie odpowiedziała tylko jedna osoba, niejaki pan Chartwell, od którego list przyszedł jakoś poprzedniego wieczora. Pismo było dziwne, niewyrobione; piszący wyciskał znaki tak mocno, że przecinki porobiły w papierze dziury na wylot. Esther odniosła wrażenie, że autor listu musiał być nienawykły do posługiwania się długopisem, że trzymał go jak pal, który miałby wbić w ziemię. W pierwszym odruchu zmięła kartkę w garści, zszokowana świadomością, że miałaby dzielić z kimś dom. Myśl o intruzie sprawiła, że poczuła mdłości, jakby była na statku.

Może – pomyślała, stojąc w bawialni przy odtwarzaczu – powinna puścić jakąś muzykę, by dać gościowi do zrozumienia, że jest właścicielką nie tylko stateczną, lecz także postępową. Pan Chartwell z pewnością lubi muzykę, a jej lista przebojów powinna przypaść mu do gustu. Na pierwszym miejscu byli Rolling Stonesi z przebojem It’s All Over Now, Esther miała singiel. Śmiało zabrała się do dzieła. Ustawiła igłę na płycie i z głośników ogłuszająco ryknął głos Micka Jaggera. Podniosła igłę.

Rezygnacja z muzyki przywróciła ciszę, która jednak nie potrwała długo.

Zabrzęczał dzwonek u drzwi. Esther znieruchomiała w kuchni, czując ukłucie nerwów. Minęło kilka sekund. Dzwonek zabrzmiał ponownie.

„Dobra, no to do dzieła” – powiedziała do zdjęcia Michaela stojącego na parapecie. Podbródek zabawnie przekrzywiony w lewo, szerokie ramiona w niebieskiej dżinsowej koszuli z rozpiętymi dwoma guzikami na górze. Duża twarz uchwycona w chwili spokoju, oczy wpatrzone w jakiś punkt poza kadrem. Esther wyobraziła sobie, co by do niej teraz powiedział, i jego głos zadźwięczał jej w uszach, przywołany z biblioteki wspomnień, słyszany jakby przez muszlę: były to praktyczne uwagi, wypowiadane zachęcającym tonem, więc stała i słuchała. „Tęsknię za tobą” – powiedziała. Odszepnął coś i pogłaskał ją po policzku. Dzwonek dzwonił zawzięcie. Michael zniknął, a Esther poszła wpuścić pana Chartwella.

Pierwsze, co rzuciło się jej w oczy, to jego ogromna postura. Sylwetka gościa wypełniła ganek niczym materac, przesłaniając drzwi z okienkiem z matowego szkła. Gdy podchodził do drzwi, poczuła dziwny zapach, który zaczął przybierać na sile. Pachniało czymś starym i zawilgotniałym jak ziemia w piwnicy.

Instynkt Esther wygenerował komunikat intuicyjny o wysokiej częstotliwości. Głosił on, że czeka ją coś dziwacznego i niepokojącego, coś, co nie mieści się w jej skali. Instynkt kazał jej szukać schronienia. Ale gdzie? W przedpokoju nie było niczego, za czym mogłaby się ukryć. No i co ze spotkaniem? Stopy, popychane poczuciem obowiązku, zaprowadziły ją ku drzwiom.

Szok, który przeżyła, gdy otworzyła drzwi, był szokiem największym z możliwych, zwalającym z nóg jak nagłe zawycie syreny. Esther cofnęła się pod ścianę i stojąc nieruchomo, patrzyła oczyma wielkimi jak spodki.

Czarne wargi pana Chartwella ułożyły się w serdeczny uśmiech.

– Pani Esther Hammerhans?

Wyciągnął łapę wielkości dorodnej rzepy.

– Dzień dobry, ja w sprawie pokoju.

3

9.00

Pan Chartwell dotknął jej ramienia futrem, gdy przechodził przez przedpokój do kuchni, gdzie stanął, czujnie nasłuchując. Czekał tam sam, Esther bowiem nie była w stanie ruszyć się spod drzwi. Podręcznikowa reakcja, całkowicie do przewidzenia. Nasłuchiwał. Nieśmiały krok. Dobrze, więc szura za nim do kuchni. Dotarła wreszcie, ale trwało to wieki. W miarę jak się zbliżała, adrenalina uderzała jej do głowy. Tak, teraz poznawał ten zapach.

Esther, cała blada, patrzyła, jak pan Chartwell nalewa sobie gorącej czarnej herbaty. Zamoczył w niej język i zaczął chłeptać, cicho, lecz skutecznie. Odstawił pustą filiżankę na stół i wyglądając przez okno, łagodny i wielki jak słoń, udawał, że podziwia widok. W ten uprzejmy sposób dawał Esther czas na oswojenie się z sytuacją. Wiedział, że to niełatwe. Odwrócił się do kobiety z miną, która mówiła: Wiem, co sobie myślisz, ale może przejdźmy nad tym do porządku dziennego? Mina ta mówiła również: Cześć! Jak się masz?

Gdy poruszył głową, Esther podskoczyła i zasłoniła twarz rękami.

– Ładny ogród – zagaił pan Chartwell. – Hoduje pani warzywa?

Esther spojrzała na niego zza splecionych palców i powoli opuściła dłonie. Wciąż przerażona, powiedziała z werwą godną więdnącej sałaty:

– Prze... przepraszam, ale pan...

Pan Chartwell pokiwał głową z rozczarowaniem, widząc, że wbrew jego nadziejom nie ma szans na szybkie przejście do meritum.

– Jest pan...

Pokiwał z jeszcze większym rozczarowaniem.

– Psem...

Pan Chartwell odparł nie bez sympatii:

– Tak.

Zapadła długa cisza, podczas której nic się nie działo.

– Jest pan doprawdy duży jak na labradora – wyartykułowała Esther.

– Nie jestem labradorem – odparł pan Chartwell, opierając się o blat kuchenny. Wydawał się rozluźniony.

– Więc jest pan duchem? – Esther namacała krzesło przy stole i usiadła, nawet na nie nie patrząc. – Czymś w rodzaju ducha?

– To raczej oczywiste, że jestem psem – odpowiedział pan Chartwell. – Ustaliliśmy to dwie sekundy temu.

Esther zabrakło słów; postanowiła nic nie mówić. Powiodła wolno oczyma od jego głowy do nóg i z powrotem.

Pan Chartwell był bez wątpienia psem, gigantycznych rozmiarów psem. Na czterech łapach wydawałby się niższy, stał jednak bez trudu na tylnych, których pięty sterczały do tyłu. Szeroka klatka piersiowa i masywne kończyny przystosowane do poruszania się w trudnym terenie naprawdę czyniły go podobnym do labradora. Był to jednak labrador wyjątkowo przysadzisty i uderzająco paskudny. Nie miał w sobie nic ładnego, krótka czarna sierść była gęsta i zdawała się wodoodporna, ze wstrętnego szerokiego pyska zwisał potężny szary jęzor, a krople śliny skapywały na podłogę.

Esther powoli oswajała się z tym widokiem, którego obrzydliwość była wręcz hipnotyzująca. Jej przerażenie nieco zelżało. Im dłużej patrzyła na gościa, tym bardziej malało i przeradzało się w apatyczny lęk. Pan Chartwell nie przeszkadzał jej w patrzeniu, chociaż nie czuł się komfortowo. Zlizał strużkę białej śliny z wywiniętej wargi; nie dało się tego zrobić elegancko.

W końcu Esther zebrała się na odwagę, by znów przemówić.

– Czy zamierza pan mnie zaatakować?

– Niekoniecznie – odparł pan Chartwell pogardliwie.

Cisza.

– Pan w sprawie pokoju? – zapytała Esther szeptem.

– Tak jest – odpowiedział pan Chartwell, rad, że w końcu przechodzą do rzeczy.

Esther czuła, że gdyby nie trzymała się kurczowo krzesła, tak że aż bielały jej kostki, to niechybnie runęłaby na podłogę i rozpadła się na kawałki jak upadająca fajka z drewna jesionowego.

– Pan by u mnie chciał pokój wynająć...?

Pan Chartwell pokiwał głową.

– Chętnie przeniósłbym się w tę okolicę.

– Na jak długo? – spytała Esther i od razu dodała: – Dlaczego?

– Nie wiem, na parę dni – odrzekł, odpowiadając na połowę pytania.

Esther odparła zgodnie z prawdą:

– Wie pan, chcę wynająć ten pokój na dłuższy czas. Okres kilkudniowy nie do końca mi odpowiada.

– Może na dłużej, kilka tygodni, może na tydzień... – Urwał i przyjrzał się jej. – Zobaczymy, jak będzie – dodał cicho. – Tak czy inaczej – podjął głośno i przekonująco – jestem gotów zaproponować pani umowę krótkoterminową na bardzo dogodnych warunkach.

Znowu zapadła cisza. Esther spojrzała na niego. Brzmiało to absurdalnie – żadne warunki nie mogły jej się wydać w tej sytuacji dogodne. Pan Chartwell kontynuował:

– Za okres mojego pobytu u pani, pani Hammerhans, gwoli zadośćuczynienia za wszelkie niedogodności związane z tak krótkim wynajmem, proponuję sowitą zapłatę.

Spytała, ile. Musiała. On zaś tylko na to czekał. Tonem prowadzącego teleturniej, który obwieszcza wysokość wygranej, rzekł:

– Tysiąc funtów.

Przelicytował? Trudno, za późno.

Twarz Esther wyrażała bezgraniczne zdziwienie. Tysiąc funtów to była ogromna suma, wręcz porażająca. Jej roczne pobory urzędniczki w pałacu westminsterskim[1] wynosiły zaledwie pięćset funtów. Psisko, pewne siebie i świadome swojej hojności, kiwało głową z półprzymkniętymi oczyma, widząc, jak Esther bije się z myślami.

Nagle na twarzy kobiety pojawił się grymas powątpiewania. Gdzie niby on ma te pieniądze?

– Czy ma pan pieniądze przy sobie? – spytała. Wydawało się to nieprawdopodobne, podejrzane.

– Tysiąc funtów! – powtórzył szybko pan Chartwell, pokazując łapą na Esther i grając na jej ambicji.

Esther wbiła w niego wzrok. Na końcu języka miała pytanie, skąd pies może mieć taką sumę, nie powiedziała jednak nic, nie chcąc narażać na szwank kruchego rozejmu.

– Czy jest pan pewien? Bo tak sobie myślę...

– Jestem pewien – przerwał. – Tysiąc funtów, owszem. – Pochylił się do przodu, tak że mogła zobaczyć jego wąsy w wysokiej rozdzielczości, i przysunął się jeszcze parę centymetrów. Esther nie protestowała. Mówił dalej:

– Oto moja propozycja. Czy mogę zobaczyć pokój?

Esther zmarszczyła brwi w zamyśleniu. Chce obejrzeć pokój? Niech ogląda. W sumie jak niby miałaby go powstrzymać? Gdyby się na nią rzucił, nie dałaby mu rady. W starciu z nim miałaby takie szanse jak gąbka z piłą mechaniczną. Gestem pokazała, by poszedł za nią.

Otworzyła drzwi do pokoiku. Gdy mijał ją, wchodząc do środka, cofnęła głowę i oparła się o ścianę, odrzucona smrodem stęchłej piwnicy bijącym od pana Chartwella, który zaraz odsunął prześcieradło i koc, żeby sprawdzić sprężystość materaca. Łóżko wypadło dobrze. Następnie kilkakrotnie zamknął i otworzył szafę, jakby sprawdzając, czy drzwi działają. Wsadził głowę do środka i ocenił pojemność mebla.

– Więc tak wygląda pokój – powiedziała Esther.

Pan Chartwell przyjrzał mu się uważnie. Jego wzrok padł na biurko z drewna różanego umieszczone pod ścianą. Stojące przy nim krzesło miało zniszczone siedzenie, poduszka była sfatygowana i powgniatana. Nie dałoby się jej przywrócić właściwej formy, ale też żal byłoby ją wyrzucić. Na biurku stał szereg pojemniczków z ołówkami, długopisami i zwyczajnymi rupieciami. W jednym – stary kawałek skały, w kolejnym – plastikowa krowa i pałeczka perkusyjna z namalowaną twarzą. Pośród ołówków były też okorowana gałązka, kompas i mała rzeźba z kości słoniowej. Koliste plamy na blacie tworzyły kronikę napojów gorących. To biurko było jak muzeum. Pan Chartwell sięgnął łapą do szuflady i przekręcił uchwyt, który okazał się obluzowany. Pogrzechotał nim chwilę z zadowoleniem i przestał.

Na ścianie nad biurkiem widniał ślad po usuniętej fotografii. Pan Chartwell wciąż wpatrywał się w to miejsce, gdy Esther przemówiła:

– Kiedyś był tu gabinet. Stąd biurko.

Pan Chartwell odwrócił się od śladu po fotografii i zaczął się intensywnie rozglądać wokoło, a luźna skóra na szyi kołysała mu się na boki. Po jakimś czasie spytał:

– A co z samochodem? Czy będę mógł czasem z niego skorzystać?

– Nie – odparła z przekonaniem. – Nie oferuję lokatorom takiej możliwości.

Spojrzał na nią, wiedząc, że kłamie. Podgardle nie przestawało mu się kołysać. Powiódł oczyma po suficie.

– A sąsiedzi? Są w porządku?

– Raczej tak – powiedziała Esther. – Niespecjalnie często ich widuję. – Po czym dodała: – Ale oni mają kota, nie wiem, czy to nie problem...

Pan Chartwell obrzucił ją nieżyczliwym spojrzeniem.

– A dla pani to problem?

– Nie – odpowiedziała. – Tyle że pomyślałam... – Nie zdradziła mu jednak, co właściwie sobie pomyślała.

– Są inni lokatorzy? – spytał pan Chartwell.

– Nie, pan jest jedyny – odparła Esther.

– Jestem jedyny? – powtórzył pan Chartwell z nadzieją, traktując te słowa jak zachętę.

Esther szybko się poprawiła:

– Mam na myśli to, że mogę przyjąć tylko jednego lokatora.

– To znaczy mnie?

– Hm...

Nastała bardzo krępująca cisza.

Esther przemówiła, wznosząc się na wyżyny dyplomacji:

– Panie Chartwell, nie chciałabym sugerować, że nie interesuje mnie pańska oferta lub że nie uważam pana za lokatora godnego zaufania, jednakże nie jestem przekonana, czybyśmy się dogadali. Myślałam o lokatorze, który byłby bardziej... W sensie... Trochę bardziej...

– Ma pani coś przeciwko psom, pani Hammerhans? – zapytał pan Chartwell.

– Wręcz przeciwnie – odpowiedziała. – Lubię psy. Psy są w porządku. Nie przywykłam jednak do nich w charakterze lokatorów. Do tej pory traktowałam psy raczej jako – to słowo padło, zanim zdołała się powstrzymać – pupilków.

– Nie jestem pupilkiem – odrzekł pan Chartwell.

– To widzę.

Po minie pana Chartwella wywnioskowała, że nie nadąża za jej myślą. Spróbowała więc wyjaśnić:

– Chodzi mi głównie o nasze relacje. O pewne ich aspekty. Wyobraźmy sobie, że wynajmie pan pokój... – Dokończenie przyszło jej z trudem. – A co, jeśliby się komuś stała krzywda?

– Zaraz, komu miałaby się stać krzywda?

Jak mu to powiedzieć.

– Gdyby ktoś został pogryziony...

Pan Chartwell odezwał się nieprzyjemnym tonem:

– Kto miałby zostać pogryziony?

– No bo na przykład...

Znużony tymi podchodami pan Chartwell westchnął jak zmęczony życiem człowiek.

– Nasze stosunki wyglądałyby tak samo jak stosunki każdego wynajmującego i najemcy. Nasze wzajemne zobowiązania ograniczałyby się wyłącznie do kwestii wynajmu. Poza tym nie będziemy sobie wchodzić w drogę.

– Słusznie – przyznała Esther zawstydzona. – Słusznie, jasne. – Zmieniła temat: – Czy coś pan już gdzieś wynajmował?

– Masę razy. Muszę. Ze względu na pracę.

– Pan pracuje? – spytała Esther, zdumiona samą myślą o tym. – Czym się pan zajmuje?

Pan Chartwell zignorował to pytanie.

– Muszę się tu czasem zatrzymywać, bo dojazdy byłyby do suki niepodobne – stwierdził i rozpoczął przyjacielską pogawędkę na temat uciążliwości związanych z dojeżdżaniem do pracy. Esther wciąż nie mogła uwierzyć, że on w ogóle ma pracę.

– Pan pracuje tutaj?

– Niekiedy... Niekiedy tak. Ale różnie. Jestem wolnym strzelcem, więc muszę jeździć do klientów.

– Klientów? – spytała Esther z raptownie rosnącą ciekawością.

Pan Chartwell udał, że nie słyszy.

– To jak z tym pokojem?

Esther zacisnęła wargi, jakby wcierała pomadkę. Jeszcze nie zdecydowała. Poranne słońce świeciło tak mocno, że przydałyby się ciemne okulary. Drzewa w ogrodzie na tle błękitu nieba. Ptaki zaczęły śpiewać. Zapowiadało się piękne popołudnie, w sam raz, by usiąść sobie nad ginem z tonikiem. Pomyślała o ginie, o tej butelce w kredensie, wabiącej ją niczym syreni śpiew.

Pan Chartwell zauważył, że Esther się waha. On nie był z tych, wolał działanie niż wahanie.

– Dobrze, pani Hammerhans, proszę posłuchać, może pani sobie to spokojnie przemyśli, z mężem omówi? – To zdanie zawisło w powietrzu jak trujący gaz.

Esther poczuła przypływ emocji. Opanowała się.

– Męża chwilowo nie ma. Decyzję podejmę sama.

– A kiedy wróci?

Nigdy – pomyślała.

– Później – powiedziała.

– Dobrze.

– Wróci później – powtórzyła, zastanawiając się, czy jej uwierzył.

Pan Chartwell przyjrzał się jej tak samo jak wówczas, gdy mówiła o samochodzie. Niestrudzenie lustrował ją brzydkimi oczyma. Ile by dała, żeby móc spytać, jak dużo wie. Ale cóż on mógł wiedzieć? Oznajmiła więc tylko:

– Teraz muszę iść do pracy... Mamy robotę. Terminy gonią i wszyscy... – urwała. Co jej praca mogła obchodzić jakiegoś psa?

– Ach, tak – powiedział pan Chartwell. – Ja też muszę do pracy.

Ale do jakiej? – pomyślała, umierając z ciekawości.

– Ma pani plany na dzisiaj? – spytał pan Chartwell.

– Czemu?

– Bo może wpadłbym omówić sprawę?

– Tak, mam już plany. – Nie miała.

Spytał prosto z mostu:

– Naprawdę ma pani plany?

– Nie – odparła kwaśno. – Ale myślałam, żeby...

Pana Chartwella to nie interesowało.

– Świetnie, zatem do zobaczenia wieczorem – podsumował.

– Och, hm... – Dała za wygraną, nie mając siły oponować. – Dobrze, ale niczego nie obiecuję – powiedziała z patosem. – Proszę sobie nie robić nadziei.

– Absolutnie żadnych – przytaknął pan Chartwell.

Nastała niezręczna cisza. Pan Chartwell wyciągnął łapę. Esther ujęła ją niechętnie, jakby miała chwycić granat. Wymienili dziwaczny uścisk.

– No więc – powiedziała jednocześnie z panem Chartwellem. Przez chwilę trwali w zawieszeniu, jakby normalna chemia konwersacji w ich przypadku absolutnie nie działała.

– Dobrze – powiedział pan Chartwell.

– Okej... – zaczęła Esther.

– Dobrze – powtórzył.

Wreszcie pan Chartwell potrząsnął energicznie głową. Mokre plaśnięcia towarzyszyły uderzeniom jego luźnych policzków o dziąsła.

– No to do widzenia – powiedział i zamknął za sobą drzwi.

Esther usłyszała najpierw, jak ciężko opada przednimi łapami na ziemię, potem dobiegł ją zgrzyt pazurów o beton, a następnie ciężkie kroki zwierzęcia, ze zdecydowaniem zmierzającego przed siebie.

4

11.37

Churchill stał na dworze, nad jeziorem w obniżeniu terenu. Z góry spoglądał na niego dom, wznoszący się nad ogrodem tarasowym niczym wysoki samotny punkt obserwacyjny. Jego czerwone ceglane ściany odcinały się od ciemnego lasu oplecionego bluszczem, napierającego na budynek. Spokój trawników i ogrodów otaczających posiadłość zdawał się przeczyć nieustającej wojnie, którą musiały one prowadzić z lasem, który pamiętał średniowiecze i który chciał je zagarnąć. Armia pni i gałęzi wyrastających z brązowego dywanu liści poprzecinanego ścieżkami zwierząt nieubłaganie parła naprzód. Poprzewracane dęby i sosny ukazywały splątane korzenie pokryte rdzawą ziemią, a młode drzewka strzelały w górę jasnozielonymi pędami.

Churchill udał się nad jezioro, żeby namalować krajobraz, musiał więc przywdziać luźną koszulę i szeroki kapelusz artysty. Wyświechtane pędzle, stare słoiki, ołówki i farby leżały wokół niego na trawie. Podczas malowania wolał stać; kiedy pracował w tej pozycji, miał większą swobodę ruchów niż podczas malowania na siedząco. Nie żeby to cokolwiek zmieniało – i tak stał nieruchomo z rękami opuszczonymi po bokach. Małe płótno rozpięte przed nim na sztalugach było czyste.

Wymamrotał pod nosem zdanie, które często powtarzał: „Błogosławieni malarze, albowiem oni samotni nie będą”. W tym momencie wydało mu się ono absurdalne. W jego wypadku zupełnie się to nie sprawdzało.

Zmarszczył brwi i rozchylił usta, brodą dotknął kołnierzyka. Spod cienia rzucanego przez kapelusz jego wzrok podążył za parą czarnych łabędzi zataczających koła na wodzie. Podpłynęły do niego, prężąc szyje w nadziei na chleb, ale nie dostawszy ani kawałka, oddaliły się z powrotem. W trzcinach zaskrzeczała łyska. Poryw wiatru zakołysał starymi sosnami, strząsając z nich igły i młode szyszki. Łagodne fale przeszły przez jezioro, burząc odbicie bezchmurnego nieba. Towarzysz Churchilla, brązowy pudel imieniem Rufus, zniknął jakiś czas wcześniej gdzieś w sadach, gdzie znajdowały się domy służby. Był wystraszony i niechętnie chodził przy nodze. Churchill wiedział, czego Rufus się boi. I proszę bardzo, oto jest.

Usłyszał wyraźny szept:

– Przede mną się nie ukryjesz. I wyglądasz żałośnie w tej koszuli. Jak stara ropucha.

Churchill milczał.

– Re, re, kum, kum – powiedział głos i zaniósł się złośliwym śmiechem. – Kum, kum! – dodał z przekorną groźbą.

Obraz łabędzi zmętniał, gdy Churchillowi oczy zaszły mgłą. Nie podobała mu się jego reakcja, nie chciał jej. Ścisnął lewy kciuk prawą dłonią.

– Oczekiwałeś mnie – powiedział bezduszny głos. – Czekałeś na mnie; słyszałem, jak czekasz.

Churchill pomyślał o spotkaniu zaplanowanym na popołudnie, pragnąc, by czas się zakrzywił, by mógł uciec przed wyczerpującą monotonią oczekiwania przez wiele godzin. Pomyślał o nadchodzącym spotkaniu i uczepił się go, starając się wyrzucić z głowy głos.

Ale głos przemówił ponownie, ciszej i wystarczająco blisko, żeby Churchill poczuł na twarzy gorący oddech mięsożercy.

– Obaj wiemy, dlaczego tu jestem.

– Odpieprz się, upierdliwy gnoju – wysyczał Churchill.

Oddech owionął mu kark i policzek.

– Czeka nas spotkanie.

5

13.00

Esther siedziała schowana za regałem z książkami w sali B, wysokiej drewnianej czytelni w bibliotece Izby Gmin. Półki wokoło wypełniało tysiące książek. Pośrodku jednej ze ścian znajdował się szeroki kamienny kominek z ozdobną kratą. Na zewnątrz zaś był Londyn – biały, jasnoniebieski i hałaśliwy. Ale nie tu. Sala B była ciemna i surowa niczym katedra wiedzy, wyłożona ciemnym drewnem, ze wzorzystym dywanem i obiciami z zielonej skóry. Skryte po kątach dębowe drabiny wyślizgane od lat używania powykrzywiały się tu i ówdzie. Bibliotekarze heroicznie wspinali się ku górnym półkom, by potem wracać z jedną ręką zajętą, co było jeszcze gorsze. Rozgałęzione żyrandole ze szklanymi kloszami zwieszały się nisko na mosiężnych łańcuchach. Dwa witrażowe okna na końcu sali wychodziły na Tamizę, która w słońcu miała odcień burobrązowy.

Biblioteka przypominała amfiladę w domu z epoki Tudorów. Długi korytarz przebiegał przez środek każdego pokoju. Za Esther było łukowo sklepione drewniane wejście, które prowadziło do dalszych, bardziej ludnych części biblioteki, skąd dobiegały odgłosy życia – czytelni C i D oraz ozdobionej wykuszem sali A, w której mieściły się katalogi.

Sala B, opuszczona przystań. Esther zgarbiła się nad biurkiem i próbowała zebrać myśli. Wspomnienie o panu Chartwellu i jego wizycie było jak rana, z której chciałoby się ściągnąć bandaże, by – pomimo mdłości – ocenić jej stan. Okropne, coś odrażającego. Esther siedziała, rozbierając sytuację na części.

Z zamyślenia wyrwała ją przyjaciółka, Beth Oliver, która ciężkim biodrem odsunęła na bok książki i usiadła na jej biurku.

Twarz przyjaciółki była atrakcyjna, pełna swobody i zdobił ją naturalny słodki uśmiech. Beth miała w sobie nieskrępowaną zmysłowość, która wyrażała się w apetycie na wszystko. W tym akurat momencie na marchewkę, którą właśnie ogryzała, podziwiając ją między kęsami. Założyła za ucho kosmyk włosów ostrzyżonych na pazia, który natychmiast wrócił na poprzednie miejsce. Próba poprawienia go marchewką zaowocowała złowieniem na nią włosa.

– Cześć, Esther. Co porabiasz?

– O, w zasadzie nic specjalnego, pracuję – odrzekła Esther obojętnym tonem, którego używała, gdy nie bardzo miała ochotę na pogaduszki.

– A, no tak – mruknęła Beth, zerkając nieuważnie na książkę wieńczącą stos. Architektura rzymska w regionie West Midlands. Przekartkowała tom. – No dobra, opowiadaj.

Nachyliła się głębiej nad biurkiem, spychając kolumnę książek, które spadły Esther na kolana. Esther bez słowa powstrzymała lawinę i odsunęła na bok.

– O czym?

– O przerobieniu ciasnego gabineciku na luksusową sypialnię. Po to ci przecież oddałam to okropne stare łóżko, nie? Żebyś mogła wynająć pokój niczego niepodejrzewającej ofierze.

– Z nową pościelą to łóżko wcale nie jest takie złe. – Esther uśmiechnęła się do niej. – Wygląda naprawdę miło, przynajmniej dopóki się na nim nie usiądzie lub nie położy.

– Nie takie złe?! To musi być jakaś magiczna pościel. Czy ktoś nie miał czasem wpaść dziś rano, żeby obejrzeć pokój?

Esther wzięła długopis i, bawiąc się nim, odpowiedziała:

– Ktoś wpadł.

– Super! Więc kiedy ten nieszczęśnik zamierza się wprowadzić?

Esther zawzięcie żuła skuwkę długopisu. Nie wypuszczając jej z ust, odpowiedziała:

– Och, nie wiem. – W ostatniej chwili złapała skuwkę, która prawie się jej wyślizgnęła. – Jeszcze nie jestem pewna.

Ale coś odwróciło uwagę Beth, która uśmiechnęła się szeroko i wykonała nieokreślony gest. Esther pochyliła się, żeby zobaczyć, o co chodzi, tak że nogi krzesła oderwały się od podłogi, gdy wyglądała przez drzwi. John Dennis-John, dyrektor biblioteki, bębnił zaciekle w maszynę do pisania, siedząc przy biurku w recepcji. Beth spapugowała go: udała, że pisze, uderzając pięściami w książkę. Dennis-John uniósł wzrok, złowiwszy uchem ten dźwięk. Esther cofnęła się, a nogi krzesła uderzyły o podłogę. Wzrok szefa padł na Beth, która zaczęła wygładzać spódnicę. Bardzo sprytnie – pomyślała Esther, przyglądając się zmaganiom Beth i usiłując się nie roześmiać.

Parsknęła cichutko z iskierką rozbawienia, która niebawem zgasła. Zmartwienie ściągnęło Esther na ziemię.

Beth zerknęła ukradkiem na Dennisa-Johna, wyciągając szyję. Poczekała, aż dyrektor wróci do pisania. Odwróciła się i przyjrzała przyjaciółce.

– Hej. – Wyprostowała rękę w łokciu, nie spuszczając wzroku z Esther. – Wszystko w porządku?

– Tak, jasne, jestem tylko trochę zmęczona. – Nie zabrzmiało to przekonywająco.

Beth przybrała pozę pełną niedowierzania.

– Nie ze mną te numery, za dobrze cię znam, moja panno. Zawsze wiem, kiedy próbujesz coś przede mną ukryć.

– Jestem po prostu zajęta, i tyle.

– Zajęta? Czym? – Beth odsunęła książki na bok, czując, że trafiła na coś ciekawego. – Że niby tym?

W sąsiednim pomieszczeniu zaroiło się od bibliotekarzy, którzy właśnie wyszli z pięciokilometrowego labiryntu pałacu westminsterskiego. Ponad jednostajny ton rozmów wybił się krótki śmiech przypominający odgłos rozciągania i odrywania taśmy klejącej. Ktoś odebrał telefon. Beth przesunęła dłonią po książkach i sięgnęła po jedną z nich. Podniosła ją za okładkę tak, że strony zwisały do dołu. Święci Irlandii, Anglii, Szkocji i Walii... – Co to ma być, Esther?

– Mam wynotować parę rzeczy dla premiera – skłamała Esther, zapisując coś drobnym pismem w notatniku. – Kazał mi coś znaleźć.

– Notatki o świętych dla Douglasa-Home’a[2]? Już to widzę. – Beth wypuściła książkę. – E tam – podjęła – znam to tajemnicze spojrzenie. A... Wiem już, co się święci. Poznałaś kogoś?

Esther mlasnęła.

– Miałaś randkę? – spytała Beth z radosną nadzieją, podekscytowana wyobrażeniem siedzącej w restauracji przy świecach Esther, której właśnie podano jeden deser z dwoma łyżeczkami.

– Nic z tych rzeczy, niestety – odpowiedziała Esther. – Aż trudno wyrazić, jak bardzo nie z tych rzeczy...

– Panie i panowie przysięgli – powiedziała Beth uroczyście, zwracając się do niewidzialnego tłumu – moja droga przyjaciółka za chwilę dopuści się obrazy sądu, jeśli ze szczegółami nie opisze przysięgłym randki.

– Przestań, nie było żadnej randki. – Zabrzmiało to chłodniej, niż Esther zamierzała.

Beth wycofała się, zdziwiona taką reakcją. Coś było na rzeczy, ale dowody wydawały się za słabe. A może to po prostu pomyłka.

– Tylko się droczę, Es.

Esther powiedziała do notatnika:

– Nie jestem w nastroju.

Beth chciała się poprzekomarzać, ale dała za wygraną.

– Randki nie było, a ja nie jestem w nastroju, Beth. Nie mówmy już o tym.

– Okej... – Beth zrobiła smutną minkę w ramach przeprosin. – Wybacz. Przez chwilę myślałam, że może jednak... – Uniosła dłoń w usprawiedliwiającym geście i oparła ją o stół. – No, przecież nie byłoby to takie znowu dziwne, prawda? Nie jesteś aż taka paskudna, Es.

Esther nie odpowiedziała zza stosu książek, dalej robiła notatki. Z nagłym wstrętem uświadomiła sobie, że jest nieuczciwa wobec Beth. Pan Chartwell to niejedyny powód jej złego humoru. Była inna przyczyna, mroczniejsza, straszniejsza, przeżerająca się przez kartki kalendarza. Za cztery dni. Esther zganiła się w duchu za rozczarowanie tym, że Beth nie pamięta. Na pewno zaraz sobie przypomni. I czuła, jak ściska się jej serce, bo chyba wolałaby, żeby Beth nie pamiętała.

Beth wykrzywiła usta w podkówkę, po czym nieskutecznie spróbowała się roześmiać.

– Żartuję tylko. – Nie pojmowała zachowania przyjaciółki. Mówiła ponad jej głową. – No dawaj, Esther, wygłupiam się. Nie bocz się.

Esther zdmuchnęła grzywkę z czoła.

– Beth, to nie jest zabawne. Wiesz, jak się czuję.

– Tssss. – Beth wciągnęła powietrze przez zęby. – Wiem, wiem. Wiem.

– No dobrze – powiedziała Esther. Ściszyła głos, gdy kobieta i wysoki mężczyzna weszli do sali B. Obcasy kobiety zastukały o posadzkę. Mężczyzna podążał za nią niezgrabnie. – Koniec żartów.

Beth rzuciła okiem na przechodzącą parę.

– Przepraszam, chodzi o to, że... – Odprowadziła ich wzrokiem. – Chodzi o to, że to już tyle czasu. Michael był tyle czasu temu. Pomyślałam, że... – Pochyliła się nad biurkiem i poprawiła przyjaciółce grzywkę. Esther miała w sobie grację, która przykuwała uwagę, a jej twarz zdradzała subtelne piękno. – Jesteś ładną dziewczyną, Es. Chcemy tylko, żebyś była szczęśliwa. – Beth trudno było zignorować. – Kochamy cię, wiesz o tym. I ja, i Duży Oliver. – Duży Oliver był mężem Beth, mężczyzną miłym i solidnym.

Esther spojrzała na nią. Beth wysłuchiwała jej kiedyś przez niezliczone godziny, trzymając jej rękę na ramieniu. Serce Esther stopniało jak wosk. Jej rozłożone ręce mówiły: Słusznie, zachowuję się głupio. A kolejny gest znaczył: Naprawdę, Beth, najbardziej męczę samą siebie.

Widząc, że zostało jej wybaczone, Beth nacisnęła palcem nos Esther.

– Es, kochanie, chcemy tylko, żebyś poznała fajnego faceta i zakochała się, i żebyście mieli mnóstwo ślicznych maleństw.

Esther odsunęła jej palec.

– Nie jestem jeszcze gotowa. Może za jakiś czas będę w stanie...

Skoro Beth uzyskała wybaczenie, pozwoliła sobie jej przerwać.

– Za jakiś czas? Tia. Już to kiedyś słyszałam.

Wyjęła z kieszeni pomadkę i nałożyła ją precyzyjnie. Chwyciła notatnik Esther, dokładnie odcisnęła wargi na jednej z kartek i pokazała jej.

– Beth! – Esther spojrzała na czerwone wargi odciśnięte na swoich notatkach.

Pod oknem bibliotekarka pokazywała mężczyźnie pałac Lambeth. Mężczyzna kierował pytania do jej pleców odzianych w niebieską bluzkę, podczas gdy ona gestami godnymi stewardesy tłumaczyła mu drogę. Patrzył na nią z nieśmiałością i niepokojem. Zajrzał do opasłego przewodnika dla nowych pracowników. Szelest wertowanej książeczki stawał się coraz szybszy, aż ustał, gdy mężczyzna dotarł do indeksu.

Esther nadal wpatrywała się w pocałunek Beth.

– No, no, no. – Beth uniosła palec, gdy Esther zaczęła narzekać. – A tu jest twój...

Nie zdążyła skończyć, przeszkodził jej mężczyzna, który do nich podszedł. Dotknął węzła krawata.

– O, cześć, czy mogłybyście mi pomóc?

– Pierwszy dzień tutaj? – spytała Beth. – Życzę szczęścia, przyda ci się. – Lekka przesada, była to przecież biblioteka. – Niech zgadnę, szukasz kibelka?

Spuścił wzrok.

– Eee... Tak.

Beth wyjaśniła mu drogę, zaznaczając punkty orientacyjne na planie, który nakreśliła w powietrzu.

– Okej – powiedział mężczyzna. – Dziękuję.

– Może cię zaprowadzę, będzie prościej – zaproponowała Esther.

Uśmiechnął się, spodobał mu się jej ciepły, senny głos.

– Chyba dam sobie radę. Tak czy siak dzięki!

Odszedł, odwrócił się w drzwiach.

– Tak przy okazji, nazywam się Mark Corkbowl – powiedział i dodał w ramach niepotrzebnego wyjaśnienia: – Żebyście wiedziały, jak mam na imię.

– Miło cię było poznać, Corkbowl – odpowiedziała Beth.

– Możesz mi mówić Mark, jeślibyś...

Beth nie dosłyszała.

– Wpadnij, jak byś czegoś potrzebował, Corkbowl.

– ...albo mów mi Corkbowl – dokończył cicho. – Corkbowl też może być. – Pomachał im, starając się wyglądać na wyluzowanego, po czym oddalił się, zupełnie niewyluzowany.

Beth uśmiechnęła się do jego znikających pleców i zabębniła palcami w notatnik Esther.

– Tu masz pieczątkę z całusa za darmo, Es. Pozostałe musisz zebrać sama, inaczej wylecisz z klubu.

– Tyle wystarczy, Beth. – Esther wyrwała kartkę i odłożyła na bok. – Muszę po prostu poznać kogoś, kto sprawi, że będę w ogóle chciała należeć do klubu.

Beth zsunęła się z biurka; wychodząc, mrugnęła energicznie do Esther.

– Michael chciałby, żebyś znalazła kogoś do całowania. Gdyby tu był, kazałby ci to natychmiast zrobić.

Gdyby tu był – pomyślała Esther, mnąc kartkę z całusem od Beth i wyrzucając ją do kosza – gdyby tu, do cholery, był, to nie musiałabym nikogo szukać.

6

14.30

– Na wstępie chciałbym podziękować wam za przybycie – powiedział premier. – Wszyscy mamy dużo roboty w to środowe popołudnie, więc nie będę was trzymał długo.

Rozległ się pomruk zgody, po czym wszyscy zgromadzeni przy stole w kształcie podkowy sięgnęli po filiżanki z kawą. Zebrali się w jednej z sal przeznaczonych na obrady komisji, położonej mniej więcej nad biblioteką Izby Gmin, z oknami także wychodzącymi na Tamizę. Boazeria i wzorzyste tapety projektu Pugina nadawały pomieszczeniu elegancki i dostojny wygląd.

Po stosownej pauzie sir Alec Douglas-Home powiedział:

– Jak wam wszystkim wiadomo, spotkaliśmy się tutaj, ponieważ z parlamentu odejdzie wkrótce nasz doświadczony i niezastąpiony kolega, deputowany z Woodford i Ojciec Izby Gmin[3], sir Winston Churchill.

Wszystkie oczy zwróciły się na Churchilla, który siedział u szczytu stołu. Był ubrany w jednorzędowy garnitur z szarej wełny. W geście pozdrowienia wyjął z ust cygaro ulubionej marki Romeo y Julieta. Trzymał je zawsze w zębach, zapalone lub nie. To było zapalone; szare meandry dymu ulatywały pod sufit.

Douglas-Home mówił dalej:

– Sir Winston Churchill ostatecznie pożegna się z Izbą dwudziestego siódmego lipca. Zakończy tym samym karierę, która trwała sześćdziesiąt lat.

– Sześćdziesiąt cztery – sprecyzował Churchill.

Douglas-Home potwierdził skinieniem głowy.

– Jutro zaś wraz z delegacją złożoną z członków parlamentu, w tym Harolda Wilsona i Jo Grimonda, złożymy na ręce sir Winstona specjalną uchwałę dla uczczenia jego nadchodzącej emerytury. Wyrazimy w niej wdzięczność za jego wybitne osiągnięcia. Prasa została poinformowana i będzie relacjonować to wydarzenie. Rzecz jasna, oczekujemy, że dwudziestego siódmego wielu ludzi przybędzie, ażeby odprowadzić tego wielkiego człowieka...

Churchill rzucił mu piorunujące spojrzenie i Douglas-Home nieco zmienił ton.

– Dzień twojego odejścia, Winstonie, będzie smutnym dniem dla Wielkiej Brytanii. Smutnym, lecz historycznym, kończącym bowiem pewną epokę w naszych rządach; epokę, której nigdy nie zapomnimy – dodał. – Miałem zaszczyt uczestniczyć w jej wydarzeniach, a ścieżki nasze poniekąd się splatały. Szczególnie cenny był dla mnie czas, gdy w trakcie twojej drugiej kadencji pracowałem jako minister do spraw Szkocji.

– Ach, tak. – Cygaro wysunęło się z ust Churchilla, gdy zaczął. – Kiedy byłem siedemdziesięciosiedmioletnim szczawikiem...

– Może i miałeś siedemdziesiąt siedem lat – podjął Douglas-Home z uśmiechem – ale byłeś zawsze młody duchem. Muszę przyznać, że nieraz zastanawiałem się, skąd czerpiesz tyle sił. A jako dziarski sześćdziesięciolatek dodam, że, jak chętnie powtarzam, byłeś jedynym premierem, który pierwszorzędnie grał w krykieta. – Douglas-Home lubił pożartować, co przychodziło mu z łatwością i dobrym skutkiem.

– Dziękuję, Alecu – odparł Churchill. – To zaiste ładna pochwała, zwłaszcza że pada z ust tak znakomitego młodego sportowca.

Douglas-Home zaśmiał się i dodał z pełnym ciepła szacunkiem:

– Twoje osiągnięcia są niezwykłe, Winstonie. Jak sam stwierdziłeś w tysiąc dziewięćset czterdziestym, czułeś, że podążasz ścieżką przeznaczenia. I bez wątpienia swoje przeznaczenie wypełniłeś. Odegrało ono ogromną rolę, a wątpię, czy ktokolwiek inny stawiłby mu czoło z podobnym zdecydowaniem i wytrwałością.

W miarę jak mówił, wzruszenie wkradało się pod czarne marynarki polityków. Przez większość czasu skrywali oni swoje odczucia, teraz jednak z uwagą wpatrywali się w krzepką postać przed nimi. Chcieli ją zapamiętać jak najlepiej, utrwalić w najdrobniejszych szczegółach.

Muszka, jak zwykle marki Turnbull & Asser, uwierała Churchilla, gdy dziękował kolegom. Z trudem opierał się pragnieniu, by zerwać ją z szyi i cisnąć na drugą stronę pokoju. Wcale mu się tu nie podobało. Odejście z parlamentu było samo w sobie trudną sprawą, a na dodatek nie potrafił w pełni cieszyć się emeryturą, bo wciąż wypełniał go straszliwy zapał, aż kłuło go w sercu. Nie pomagała kolejna źle przespana noc, która w połączeniu z epizodem nad jeziorem sprawiła, że czuł się odrętwiały i rozdrażniony. Nie mógł się doczekać powrotu do domu, do Chartwell, żeby odpocząć w ciepłym szpitalu łóżka z kieliszkiem brandy w dłoni.

Dał się słyszeć szelest papierów; spotkanie zmierzało ku końcowi.

– Wszystko jest już chyba jasne – powiedział Douglas-Home. – Wracajmy do naszych obowiązków. Dziękuję kolegom.

Churchill podniósł się sztywno z fotela, cygaro martwo tkwiło w jego ustach. Założywszy melonik i zarzuciwszy płaszcz na ramię, przemierzył ciężkimi krokami labirynt pałacu westminsterskiego, zbudowanego w stylu gotyku wiktoriańskiego, uderzając obcasami o zdobną Mintonowską posadzkę w korytarzu, aż dotarł do taksówki czekającej na zewnątrz. Opadł na siedzenie i zapalił cygaro, wypuszczając kłęby szarego dymu. Z uroczystą miną wyglądał przez okno, gdy kierowca zjeżdżał z krawężnika.

– ZPD, ZPD – rzucił Churchill w przestrzeń.

– Przepraszam, co pan mówił? – spytał taksówkarz.

Churchill się uśmiechnął.

– Nic, chłopie, nic. Takie tam powiedzonko przydatne w trudnych czasach.

– ZPD? – Kierowca spojrzał na niego w lusterku wstecznym. – To jakiś skrót polityczny?

– Ha, nie, nic podobnego. Znaczy to tyle, co „zapieprzaj pan dalej”[4].

Kierowca wrócił wzrokiem na jezdnię, kiedy skręcali za rogiem.

– Rzeczywiście, wygląda to na niezłą radę, proszę pana.

– Podpisuję się pod nią obiema rękami, kolego. Tak, zapieprzaj pan dalej.

7

18.00

Chodniki i zabudowania Westminsteru wypromieniowywały ciepło, oddając słońce, w którym prażyły się przez poprzednie godziny. Trawa, wyschnięta aż po żółte korzenie, chrzęściła pod nogami. Ścieżką z piaskowca Esther dotarła do żelaznej bramy Black Roda[5]. Furtka zamknęła się za nią ze szczękiem. Gdy opuściła chłodną bibliotekę i wyszła na rozświetloną ulicę, przed oczyma zawirowały jej czarne plamki. Ostrożnie wsiadła do samochodu. Napiła się ciepłej fanty ze szklanej butelki. Zemdliło ją.

Nadchodzące spotkanie z panem Chartwellem budziło w niej najgorsze przeczucia. Niemniej równie straszna była myśl o tym, że mógłby zniknąć i wcale się już nie pojawić. Te dwie obawy toczyły bitwę w jej głowie, aż jedna z nich ustąpiła. Esther odpaliła silnik i zdziwiła się potężnie, kiedy uświadomiła sobie, że w głębi ducha chciała, żeby pan Chartwell do niej przyszedł. Z tego wszystkiego wyłączyła silnik i siedziała tak przez chwilę, podsumowując fakty.

Od dawna kolejne tygodnie jej życia przelatywały jak zjawy. Co jakiś czas urozmaicały je miłe akcenty, takie jak dobry posiłek czy wyjście do kina, ale te przyjemności były kruche i rozbijały się o samotną monotonię dni. Teraz jednak pojawił się dziwny pan Chartwell i zaburzył tę samotniczą rutynę. To było jak kwaśnawy napój doprawiony entuzjazmem i podenerwowaniem jednocześnie.

W domu miotała się od ściany do ściany jak zwierzę, bezsilna i niepewna. Odczuła ulgę, gdy usłyszała pukanie do frontowych drzwi, zwiastujące, że znajomy gość o gabarytach materaca zaraz wypełni cały przedpokój.

– Dzień dobry, pani Hammerhans – powiedział pan Chartwell, wyciągając ku niej bukiet podwiędłych goździków, i stanął, dysząc ciężko. Kiedy Esther zaproponowała mu szklankę wody, sięgnął tylną łapą po butelkę wina Mateus Rosé, którą zostawił na progu. – Pomyślałem, że może napije się pani wina.

– Och – powiedziała Esther zaskoczona, zastanawiając się, gdzie je kupił. – To miło z pana strony. – I po chwili zastanowienia dodała: – Mówmy sobie lepiej po imieniu, jestem Esther.

Pan Chartwell stał w kuchni zażenowany i skrępowany, opierając się łapą o pomarańczowe kafelki nad blatem kuchennym, kiedy Esther sięgała po szklanki.

– Może napijemy się w ogrodzie? – zaproponowała. – Jest taki ładny wieczór.

Pan Chartwell mruknął potakująco i grzecznie podreptał za Esther, która lekko zachwiała się na nogach, czując nieprzyjemną bliskość gościa.

Ogród był skromnym paskiem zieleni, wyglądającym dokładnie tak, jak Michael go zostawił. Zarośnięty i bujny w letnim słońcu, wypełniony kwiatami, przypominał przeładowaną walizkę. Brzozy rosły nad oczkiem wodnym, w którym pluskała się duża czerwonawa złota rybka, wysuwająca pyszczek nad powierzchnię wody, by łowić owady. Pan Chartwell przyglądał się uważnie i nasłuchiwał.

Esther usiadła na ławce. Odchyliła się do tyłu, a kurz z parapetu kuchennego oprószył jej włosy. Upiła łyk wina. Było ciepłe i nieznośnie słodkie, wstrętne jak syrop, ale dobrze jej zrobiło opróżnienie kieliszka.

Pan Chartwell przestał się przyglądać rybce i przeniósł wzrok na wciśniętą za dom szklarnię, gdzie obficie owocowały pomidory i cukinie, które przesłaniały szyby liśćmi.

– Ładne pomidory – powiedział pan Chartwell.

– Dziękuję, sama hodowałam – odparła Esther, jakby wymagało to wyjaśnienia.

– Co zamierzasz z nimi zrobić? – spytał pan Chartwell.

– Nie wiem, pewnie zjeść – odrzekła Esther.

– No tak. – Pan Chartwell przyjął tę rzekomą rewelację z entuzjazmem. – Mam przepis na dobry sos z pomidorów, może chcesz?

Nie chciała. Nie miała ochoty na przepis polecony przez psa. Jednak przerażona myślą, że mogłaby go obrazić, odpowiedziała ze słabym uśmiechem:

– Tak, dziękuję, na pewno się przyda.

– Mam też fantastyczny przepis na dżem – dodał pan Chartwell, zauważywszy krzaczki truskawek, i zaśmiał się z żartu, który miał za chwilę powiedzieć. – Prawdę mówiąc, mój dżem to szczytowe osiągnięcie w dziedzinie przetworów. Muszę ci kiedyś przynieść słoiczek, powiedzmy, że w ramach łapówki, mówią, że czasem trzeba posmarować... – powiedział i zatrząsł się ze śmiechu.

Zbliżył się do ławki. Esther zesztywniała. Czy on zamierza koło niej usiąść? Sama myśl o tym była odrażająca. Kobieta przygryzła policzek aż do krwi i poczuła chęć, by odskoczyć w bok. W głowie szumiała jej masa wymówek, które się do niczego nie nadawały, i ze zdziwieniem stwierdziła, że jest bliska wybuchnięcia płaczem.

Niepotrzebnie. Pan Chartwell odstawił kieliszek i stanął na czterech łapach. Ławka stała przy długiej ścieżce, na której nie było już trawy, a przesuszona ziemia zamieniła się w piach. Pan Chartwell obrócił się kilka razy w miejscu i klapnął na bok, wyciągając nogi. Pasował do ścieżki jak ulał.

– Jak miło wyciągnąć się na trawie – powiedział z nieskrywanym zadowoleniem, machając ogonem, który uderzał o ziemię jak kij hokejowy. Podniósł kieliszek; mimo braku palców bez problemu trzymał go w łapie, jednak z uwagi na nieruchome wargi nie było mu łatwo napić się wina; wyciekało mu z pyska i spływało po bokach cienkimi strużkami. Po każdym łyku wzdrygał się i kłapał szczęką, mlaszcząc przy tym nieelegancko. Kropelki tryskały w powietrze, spadając co jakiś czas na stopy Esther.

Ptaki gwarzyły w gałęziach.

– Czy myślałaś nad tym, o czym rozmawialiśmy rano? – zagaił pan Chartwell.

– Tak, i to całkiem sporo – przyznała Esther.

– Podjęłaś jakąś decyzję?

Esther z wahaniem przełknęła łyk wina.

– Jak dotąd nie.

– Rozumiem – powiedział pan Chartwell tonem wyraźnie sugerującym znudzenie. – Bo ja naprawdę muszę jak najszybciej potwierdzić, czy będę się mógł tu zatrzymać, czy nie.

– A patrzyłeś gdzie indziej? W jakichś innych domach? – spytała Esther.

– W kilku, ale tu podoba mi się najbardziej.

Pan Chartwell zgiął łapę i wyjaśnił:

– Lokalizacja twojego domu jest dla mnie szczególnie korzystna ze względów zawodowych. Zaledwie pięćdziesiąt minut do pracy. – Położył głowę na trawie, w której znikła połowa pyska. Łypnął widocznym okiem na Esther.

Mruknęła z namysłem:

– Mówisz, że to tylko na kilka dni? A potem pójdziesz gdzie indziej?

– Prawdopodobnie – odparł pan Chartwell, a z jego gardła dobyło się wysokie psie ziewnięcie.

– Dobrze – powiedziała Esther. Ryba z pluskiem złowiła chrząszcza.

Esther starała się wyciągnąć z pana Chartwella coś więcej.

– Ile by to było dni?

– Nie wiem.

– Dobrze. Ze względu na pracę?

– Ta.

– I zapłacisz tysiąc funtów?

– No.

– Niezależnie od długości pobytu zapłacisz mi tysiąc funtów?

– Zgadza się.

– To niebagatelna suma...

– Owszem – powiedział pan Chartwell i z zaciekawieniem polizał coś w trawie.

Esther sondowała dalej:

– Muszą ci dobrze płacić...

Pan Chartwell zawzięcie lizał dalej.

Esther poczekała, aż skończy. Ale ponieważ nie kończył, poczuła rosnącą wściekłość o to, że tak ją zwodzi. Robił to celowo, celowo nie odpowiadał! Ha, spróbuj to zignorować. Postanowiwszy zapytać wprost, uklękła i nachyliła się nad nim.

– Posłuchaj, drogi panie Chartwell, z całym szacunkiem, ale nic o tobie nie wiem. Nie sądzisz, że powinieneś mi co nieco opowiedzieć, zanim się do mnie wprowadzisz?

– Okej, chcesz wiedzieć o mnie więcej? – zapytał z wywieszonym ozorem. – Okej. Nie lubię buraków.

– Jasne – odpowiedziała Esther zjadliwie. – A reszta? Absolutnie cała reszta? Nie powiedziałeś, czym się zajmujesz zawodowo, jak masz na imię, co tutaj robisz. Nic. Nie wiem nawet, czym właściwie jesteś. Chyba należą mi się jakieś wyjaśnienia.

Twarz pana Chartwella wyrażała najgłębszą pogardę.

– Uważasz, że pozycja właścicielki domu uprawnia cię do wypytywania mnie o wszystko?

Esther, nieco speszona tym atakiem, powiedziała:

– Nie sądzę, żebym żądała zbyt wiele. Myślę, że każdy...

– Dobrze, zatem mogę się spodziewać, że też mi o sobie opowiesz? – przerwał pan Chartwell.

– Słucham?

Przyjrzał się jej. Esther wzruszyła ramionami i odpowiedziała:

– Czemu nie.

– Szczerze opowiesz o swoim życiu?

– To żadna tajemnica – odparła, chociaż wiedziała, że jest wręcz przeciwnie.

Krzaczaste brwi pana Chartwella podrygiwały, kiedy rozważał jej odpowiedź. W sumie były to nie tyle brwi, ile pęczki grubości kciuka sterczące nad oczyma, ale miały mimikę taką jak zwykłe brwi. Chartwell nerwowym ruchem strącił biedronkę, która przysiadła mu na udzie.

– Niech ci będzie – podjął w końcu. – Zwykle tego nie robię, ale tym razem pójdę na ustępstwo. Podkreślam jednak, że te informacje są absolutnie poufne.

– Absolutnie – potwierdziła Esther. Poczuła, że pan Chartwell znowu się jej przygląda. Unikała jego wzroku, usilnie starając się wpatrywać w wino, z którego machinalnie wyciągnęła palcem niewidoczną muchę, by po chwili powrócić do oglądania kieliszka pod wszelkimi możliwymi kątami.

Pan Chartwell mruknął i wstał. Nie stanął tym razem na tylnych nogach, postanowił przemieszczać się bardziej nieformalnie: na czterech łapach. Chociaż doskonale radził sobie na dwóch, to wyglądał wtedy dziwnie fajtłapowato, jakby niewidzialne ręce trzymały go pod pachami. Przywodziło to Esther na myśl dziecko, które podtrzymuje kota pod przednie łapy, udając, że zwierzę tańczy na tylnych.

Poszła za nim.

– Może zostaniemy na zewnątrz? Jest jeszcze ciepło.

Pan Chartwell odwrócił się do niej profilem.

– Nie mogę ryzykować, że ktoś to usłyszy. – Wszedł po schodkach, złapał za klamkę i przeszedł przez drzwi, wypełniając sobą cały przedpokój.

8

19.30

Pan Chartwell ulokował się na drewnianym krześle przy niebieskim laminowanym stole. Krzesło zaskrzypiało pod jego ciężarem. Żółta ściana kuchni w tle kontrastowała z jego czarną sierścią. Naprzeciwko siedziała Esther, po której znać było duże napięcie. Oczekiwanie na rewelacje pana Chartwella wypełniło powietrze swoistą elektrycznością. O ile jednak Esther wydawała się tym zaniepokojona, o tyle pan Chartwell milczał, pogrążony w głębokiej, jakby klasztornej kontemplacji.

Nie chcąc, by głód odwracał jej uwagę od opowieści, wyjęła deskę z kilkoma gatunkami sera i garść krakersów. Żadne z nich nie sięgnęło jednak po przekąski. Oczekiwanie stawało się nieznośne i przeradzało się w zawody, kto dłużej wytrzyma bez słowa. Esther chciała już coś powiedzieć, ale w ostatniej chwili się wycofała. Pan Chartwell odchrząknął. Esther pochyliła się do przodu.

– Czy mogę się poczęstować red leicesterem? – spytał, odkrawając duży kawałek sera. Włożył go do pyska i kontynuował rozmyślania. Oboje słuchali, jak przeżuwa. Odgłos był tyleż wstrętny, co donośny. Budowa pyska pana Chartwella uniemożliwiała bezgłośne, a nawet względnie ciche jedzenie. Ser głośno i wyraźnie zamieniał się w miazgę.

Skończywszy porcję red leicestera, pan Chartwell odezwał się ponownie:

– Teraz trochę cheshire’a, jeśli pozwolisz. – Odkroił solidny plaster sera i wsunął go między szczęki. Z pyska leciały mu okruszki, które brudziły jego sierść oraz stół. Starając się je zetrzeć, tylko pogorszył sprawę.

Esther nie mogła na to patrzeć. Dla odwrócenia własnej uwagi zanuciła Do Wah Diddy Diddy Manfreda Manna. Nie była w stanie się skupić, więc coraz bardziej fałszowała, co raniło wrażliwe uszy pana Chartwella niczym żyletka. W końcu ustąpił.

– Słuchaj, tak jak mówiłem ci już w ogrodzie, wcale mi się nie uśmiecha ta rozmowa. Mówię ci o tym tylko dlatego, że jestem przekonany, że nikomu nie powtórzysz. Wyglądasz na dyskretną.

Esther pokiwała głową z przekonaniem.

– Jestem naprawdę dyskretna. Nie powiem.

– Znakomicie – powiedział pan Chartwell i, zbierając myśli, położył łapy na skroniach i lekko nacisnął. Rozciągnęło to jego policzki ku tyłowi, aż ukazały się te zęby, które normalnie nie były widoczne. Rozciągnęły się też powieki, od czego wydłużyły się białe szparki oczu.

Esther przyglądała się temu wszystkiemu z powątpiewaniem.

– No dobrze, to może na początek powiesz mi, czym się zajmujesz? – zaczęła. I znowu zapadła frustrująca cisza. Esther rozejrzała się po pokoju. Popatrzyła na stary kredens pod ścianą, wypełniony masą nieprzydatnych, ale sympatycznych bibelotów zbieranych przez lata. Fotografie i pocztówki, malowane talerze, kieliszki do jajek z postaciami z teatrzyku marionetek, metalowa foremka do galaretki – wszystko zostało starannie dobrane. Kredens nie był zwykłym miejscem do przechowywania pamiątek z wakacji; był strategicznym urządzeniem do przywoływania dobrych wspomnień, tratwą unoszącą się na morzu żałoby i odrętwienia.

Zza porcelanowej latarni morskiej i drewnianego słonika marszczy na nią czoło Michael: jego przedwcześnie posiwiałe włosy, nadające mu styl i sznyt świeżo wyszczotkowanego rumaka, powiewają w morskiej bryzie. Na zaciemnionej części zdjęcia widać Esther w jego objęciach, z zamkniętymi oczyma, narzekającą na deszcz. Na plaży w Kornwalii.

– A ty czym się zajmujesz? – Pan Chartwell odpowiedział pytaniem na pytanie, chcąc przełamać klincz.

Esther rzuciła mu spojrzenie.

– Pracuję w pałacu westminsterskim jako bibliotekarka. Będzie już ponad sześć lat. – Uśmiechnęła się zachęcająco i zapytała, wiedząc, że jej pytanie jest niemądre: – Robisz coś podobnego?

Pan Chartwell pokręcił głową rozbawiony.

– Nie, nic podobnego. Jestem specjalistą. Dostarczam określonych usług w określonych okresach określonym klientom.

– Jakich usług?

Pan Chartwell westchnął. Wziął kolejny oddech i westchnął ponownie.

– Może będzie łatwiej, jeśli omówimy to na przykładzie mojego obecnego klienta. To ułatwi ci zrozumienie, o co chodzi.

Esther skupiła się i spytała:

– To kto jest twoim klientem?

– Pewien wielki polityk – odpowiedział.

– Abraham Lincoln?

– Wielki brytyjski polityk.

– Oliver Cromwell?

– Żyjący wielki brytyjski polityk – powiedział pan Chartwell cierpliwie.

Esther zastanowiła się przez moment.

– Winston Churchill?

Pan Chartwell pokiwał zamaszyście głową.

– No.

Nabiera ją, jak nic, tylko czekać, aż się przyzna.

Nie, nie żartował; patrzył na nią bez wyrazu, ale szczerze. Zatem to prawda. Nieprawdopodobieństwo czegoś takiego, histeryczna wręcz dziwność tego pomysłu sprawiła, że Esther aż podskoczyła na krześle.

– Pracujesz z Winstonem Churchillem?

– Owszem – odpowiedział pan Chartwell. – Od wielu lat okresowo współpracujemy ze sobą.

Sekundy tykały.

– Przyjaźnicie się?

Pan Chartwell odpowiedział szybko i stanowczo:

– Och, nie, nie, zdecydowanie się nie przyjaźnimy, chociaż znamy się bardzo dobrze.

Esther nachyliła się i spojrzała we wstrętną twarz pana Chartwella.

– Nie przepadacie za sobą?

Pan Chartwell umiejętnie odkroił kolejną już porcję cheddara. Gdy włożył go do ust, jego zęby szczęknęły jak sidła.

– Ja go w gruncie rzeczy lubię. Ale on się mnie boi. Gardzi mną. – Pan Chartwell wzruszył ramionami, dając do zrozumienia, że się do tego przyzwyczaił.

Esther spytała papierowym głosem:

– Czemu?

– Ponieważ usługa, której mu dostarczam, nie jest przyjemna.

Esther odczekała, zanim zadała kolejne pytanie:

– Co to za usługa?

Pan Chartwell powiódł wzrokiem po pokoju. Już chciał coś powiedzieć, ale zrezygnował.

– Trudno mi o tym mówić – wyznał wreszcie.

– Czy to coś naprawdę strasznego? – spytała Esther przestraszona. – Krzywdzisz ludzi?

– Nie aż tak – zaczął pan Chartwell powoli. – W zasadzie nie krzywdzę. – Szukał właściwego słowa, kręcąc łapą.

– Założę się, że tak – stwierdziła Esther.

– Nie – rzucił pan Chartwell z pewnym rozdrażnieniem. – Przygniatam ich.

Esther ani drgnęła.

– Przygniatasz? W sensie, że ich przyduszasz? Swoim ciężarem?

Pan Chartwell zrobił wyjaśniający gest.

– Ciężar jest emocjonalny, jeśli miałbym się posłużyć podstawową terminologią. – Skurcz twarzy świadczył o tym, że nie ma o tej terminologii najlepszego mniemania. – Robię to zatem pośrednio.

– Ciężar emocjonalny? Nie bardzo... – Esther urwała i odruchowo sięgnęła po krakersa, który okazał się zupełnie wysuszony i trudny do zgryzienia. W pomieszczeniu panowała cisza, jeśli nie liczyć rozcierania krakersa w zębach. – Co masz na myśli?

– Właśnie to. Moje usługi polegają na składaniu okresowych wizyt poszczególnym osobom, osobom doświadczającym specyficznej ciemności. Churchill to mój stały klient. – Pan Chartwell powoli dobierał słowa. – Określa swoją depresję jako Czarnego Psa.

Esther prawie się zakrztusiła.

– To ty jesteś tym Czarnym Psem?

– Oczywiście – odrzekł pan Chartwell.

– Nie powiedziałeś mu, że nazywasz się Chartwell?

– To nie jest moje prawdziwe nazwisko. Wymyśliłem je na użytek chwili.

Esther spojrzała na niego, jakby sobie coś przypomniała.

– Czy Chartwell to czasem nie jest nazwa posiadłości Churchilla?

– Jest – potwierdził pan Chartwell.

– Sam się nazwałeś Czarnym Psem?

Uniósł brew.

– To chyba nie brzmi jak imię, prawda? To raczej opis, ale jako imię też mi nie przeszkadza.

– Pasuje – powiedziała Esther. – Nim właśnie jesteś.

Uśmiechnął się: bez wątpienia był czarnym psem.

– Więc jakie jest twoje prawdziwe imię? – spytała Esther.

Pan Chartwell wypuścił powietrze z ust, wydając nieprzyjemny, wibrujący dźwięk. Podniósł przednią łapę i oparł ją luźno na głowie w geście zastanowienia.

– Moje prawdziwe imię? Hm... No dobrze, moje prawdziwe imię to... – Urwał i zmarszczył brwi w skupieniu, bezwiednie bawiąc się uchem. – Nazywam się Czarny Patryk.

To było oczywiste kłamstwo. Esther zaoponowała:

– To nie jest twoje prawdziwe imię.

– Nie jest, ale je lubię. Na pewno bardziej niż Czarnego Psa. – Powtórzył imię Czarny Patryk, skrócił je do Czarny Pat i znowu powtórzył. – Możesz mi mówić Pat.

– A jak się rzeczywiście nazywasz?

– Niech będzie: Czarny Pat Chartwell – powiedział stanowczo. Dyskusja ewidentnie dobiegła końca. – Mów mi Czarny Pat.

– Och! – wykrzyknęła Esther, zdjęta nagłą obawą. – Co by było, gdyby Churchill wiedział, że tu jesteś? Gdyby wiedział, że rozmawiamy o tym, żebyś się tu zatrzymał? Jeśli zatrzymasz się u mnie, żeby go przygnębiać, to będę korzystała na jego cierpieniu.

– Nie martw się tym – odparł Czarny Pat. – Jest zbyt przybity i nic, tylko łazi po ogrodzie i gapi się na czarne łabędzie.

– Ale to niemoralne, żebym brała w tym udział. Czuję, że to głęboko niemoralne. Panie Chartwell, nie mogę w tym uczestniczyć.

Czarny Pat Chartwell oparł się o stół.

– Po pierwsze, Esther, właśnie ustaliliśmy, że będziesz mi mówić Pat. Po drugie, moja praca to nie twoja sprawa; to sprawa między mną a klientem. Po trzecie, i tak nie ma wyjścia. Dotyka to wielu ludzi. Ty, Esther, powinnaś to wiedzieć.

Jego ton nie zachęcał do zadawania pytań. Esther patrzyła na niego ze ściągniętymi ustami, nieufna, zastanawiając się, o co mu chodzi.

Czarny Pat zamilkł.

– Dziwna sytuacja. To okropne – powiedziała.

Wziął głęboki oddech, odchylił się na oparcie krzesła i przeciągnął.

– Taka praca. Robię swoje i tyle.

– Twoja praca jest okrutna, Pat – powiedziała Esther. Coś ją zastanowiło. – Co właściwie robisz przez cały dzień? W jaki sposób przygnębiasz ludzi?

Czarny Pat zastrzygł uszami, które zwykle zwisały luźno po bokach pyska. Widać było, że jest skupiony.

– Naprawdę trudno to wyjaśnić. Churchill i ja dobrze się znamy, więc mamy chyba pewną rutynę. Lubię być obok niego, kiedy budzi się rano. Czasem uwalam mu się na piersi, na szyi. Trochę go to spowalnia. Lubię też położyć się w kącie pokoju i wyć, jakbym był ciężko ranny. Czasem wyskakuję na niego zza jakiegoś mebla i szczekam mu w twarz. Podczas posiłków siedzę gdzieś obok i chucham mu w jedzenie. Napieram na niego, gdy stoi, uwieszam się na nim w ten czy inny sposób. Potrafię też dość skutecznie przesłaniać mu słońce. – Spojrzał na nią z ukosa. – Tia, staram się, żeby to brzmiało wesoło. – Spuścił wzrok jakby w zakłopotaniu. – Nie lubię wdawać się w szczegóły, to nieapetyczne.

– W każdym razie brzmi okropnie – powiedziała Esther.

– Niewątpliwie go to dobija – zgodził się Czarny Pat.

– Nie możesz mu czasem odpuścić?

– Nie-e. Ale cwany jest, muszę z nim uważać. Czasem wydaje się przygnębiony, ale tak naprawdę wciąga się w lekturę książki. Kiedy przyłapuję go na czytaniu, siadam obok i międlę kamienie w pysku. Doprowadza go to do szału.

– Wszystkim to robisz? – spytała Esther.

– Każdy funkcjonuje nieco inaczej – wyjaśnił Czarny Pat.

Esther poczuła się nieswojo, ogarnął ją niepokój. Przejechała palcem po plastikowej listwie na brzegu blatu.

– A gdyby to zdarzyło się mnie? Skąd bym wiedziała?

Czarny Pat odpowiedział od razu:

– Ty mi to powiedz.

[1] Siedziba obu izb parlamentu brytyjskiego (wszystkie przypisy pochodzą od tłumacza).

[2] Premier Wielkiej Brytanii w latach 1963–1964.

[3] Tytuł honorowy, odpowiednik polskiego marszałka seniora.

[4] Ang. keep buggering on – nieco wulgarne powiedzonko, które Churchill lubił powtarzać.

[5] Black Rod – urzędnik parlamentarny w Wielkiej Brytanii, oficjalny obserwator z ramienia monarchy przy Izbie Gmin. Nazwa tego urzędu pochodzi od jego symbolu – hebanowej laski.

6 Churchill rzeczywiście podpisywał się tak pod listami do żony, do której zwracał się w nich per „Pani Koteczko”.

7 Horacy, oda do Postuma (II, 14) w przekładzie Józefa Birkenmajera.

8 Za Tessą d’Urberville w przekładzie Róży Czekańskiej-Heymanowej.

9 Jubiler amerykański znany z handlu wysokiej klasy diamentami; był posiadaczem między innymi największego barwnego diamentu świata zwanego Hope. Marilyn Monroe wspomina o nim w piosence Diamonds Are a Girl’s Best Friend w filmie Mężczyźni wolą blondynki.

10 W Wielkiej Brytanii istnieje tradycja palenia ognisk i puszczania fajerwerków 29 września w dzień św. Michała Archanioła. To święto, pozostałość po pogańskich obchodach związanych z równonocą jesienną, ma charakter podobny do polskich dożynek.

11 Avenue de Champagne – ulica w Épernay w Szampanii, skupiająca piwnice najznamienitszych producentów szampana, nazywana czasem najdroższą ulicą świata. Pod numerem 44 znajduje się siedziba firmy Pol Roger, która jest oficjalnym dostawcą trunku na dwór królowej Elżbiety II.

12 Chodzi o cztery płyny (soki, humory) według Hipokratesa – żółć, czarną żółć, krew i śluz.

13 Percy Bysshe Shelley (1792–1822) – poeta angielski. Cytat o szczęśliwych duszach pochodzi z wierszowanego listu do Marii Gisborne. W pełnym, nieprzytoczonym przez autorkę brzmieniu zaczyna się on od słów: You will see Hunt – one of those happy souls… – („Ujrzysz Hunta, jedną z tych dusz szczęśliwych…”), Rebecca Hunt zatem zaszyfrowała w tym odniesieniu aluzję do własnego nazwiska.

14 Ewangelia św. Jana (5,25), cytat za Biblią Tysiąclecia.

15 Ten i kolejny cytat za Hamletem Szekspira w przekładzie Stanisława Barańczaka.

16 Za Portretem Doriana Graya Oscara Wilde’a w przekładzie Marii Feldmanowej.

17 Horatio H. Kitchener (1850–1916) – wojskowy i polityk brytyjski. Brał udział w tłumieniu powstania Mahdiego w Egipcie, w kampanii sudańskiej i II wojnie burskiej. Minister wojny Wielkiej Brytanii w trakcie pierwszej wojny światowej.

18 Na paluszkach przez tulipany – popularna piosenka z musicalu Gold Diggers of Broadway z końca lat dwudziestych.

19 Ang. „Indomitable”.

20 Fr. „osoba niemile widziana”, dosł.: „czarna bestia”.

21 Fr. „To prawda”.

Przekład: Szymon Żuchowski

Redaktor prowadząca: Karolina Iwaszkiewicz

Redakcja: Karolina Iwaszkiewicz, Anna Adamiak

Korekta: Anna Mirkowska, Justyna Żebrowska

Projekt okładki: Dr Johns

Adaptacja projektu okładki: Szymon Wójciak

Rycina wykorzystana na I stronie okładki: Getty Images

Skład i łamanie: Tekst – Małgorzata Krzywicka

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-372 Warszawa, ul. Foksal 17

tel./fax (22) 645 05 10, 828 98 08

wab@wab.com.pl

www.wab.com.pl

ISBN 978-83-7881-087-2

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Wydawnictwo W.A.B.

i Michał Latusek / Virtualo Sp. z o.o.