Aldona Bognar

PIĘĆ KILOMETRÓW DO ŚWITU

Copyright © Aldona Bognar, MMXVI

Wydanie I

Warszawa, MMXVI

Spis treści

- ***

- Joachim

- Babcia

- Patrycja

- Adam

- Ojciec

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

***

Jadę.

Matko jedyna, jadę!

Czuję się jak piętnastolatka przed pierwszą randką. Siedzę za kierownicą, wokół ciemno jak w stercie węgla, na przemian śmieję się jak idiotka i drżę ze strachu. Czy można być jednocześnie przerażonym i szczęśliwym? Można, jeżeli to, co czuję teraz, jest jakimkolwiek odniesieniem.

Prowadzę wolno, niepewnie, jak ślepiec, starając się wyczuć drogę przed sobą. W bezksiężycową noc jedynym źródłem światła są reflektory samochodu. Sto metrów jasności, dalej czerń. Pogoda raczy mnie leciutką mżawką, rozmazywaną przez wycieraczki samochodu. Mizerny deszczyk siąpi ze spokojną determinacją i sprawiedliwie moczy trawę, nawierzchnię jezdni, cichutko stuka w dach samochodu. Podkręcam szybę i nie zapraszam wilgoci do środka. Drzewa po obu stronach drogi tworzą pożegnalny szpaler, przybierając w ciemności fantastyczne kształty. Zwalniam, widząc kicającego zająca. Spogląda przez chwilę w światła, a jego oczy lśnią demonicznie, przyspiesza i znika po drugiej stronie. Dodaję gazu. Odrobinę. Nie ma sensu szarżować na nieznanej trasie. Przed oczami migają mi twarze osób, które doprowadziły mnie do tego momentu: Joachim ze swoją dystyngowaną miną, ciepłe oczy babci, Patrycja i jej rozczochrany, rudy chochlik na głowie, Adam, surowe, krytyczne oblicze ojca. Znów Adam, jego uśmiech, brązowozłote włosy. Adam. Odsuwam ten obraz od siebie i myślę o całej reszcie. Jednym jestem wdzięczna za wszystko, drugim… drugim współczuję. Na nienawiść nie mam chwilowo siły.

Jadę!

Zaraz wzejdzie słońce.

Joachim

Siedziałam w tej cholernej kawiarni już od godziny, z wieloletnią wprawą tłumiąc ziewanie. Zerknęłam na zegarek. Szesnasta trzydzieści. Jeszcze trochę, może pół godziny, i będzie można iść. Dyskretnie rozglądałam się wokół siebie. Kelnerzy w białych koszulach i czarnych kamizelkach poruszali się wśród okrągłych stolików, dolewali do kieliszków Château Branaire, Puligny-Montrachet, podawali na miniaturowych talerzykach tiramisu, musy czekoladowe i desery zdobione farbowanymi kwiatkami z masy cukrowej. Goście, przystrojeni w rozmaitych Armanich i Brionich, rozmawiali spokojnie, nie pozwalając sobie na głośniejszą wypowiedź czy ekspresję gestów. To miejsce wymuszało takie zachowania. Kawiarnia Kolonialna w centrum Warszawy stanowiła enklawę luksusu i sztucznego spokoju, nie dopuszczając zgiełku ulicy i lipcowego upału do przyciemnionego wnętrza. Klimatyzacja działała pełną parą. W Kolonialnej nie wypadało się pocić.

Poczułam na sobie spojrzenie i, niczym upomniana przez nauczyciela pensjonarka, natychmiast zaprzestałam inspekcji. Popatrzyłam na mężczyznę, który milcząco przywołał mnie do porządku. Siwe, gęste włosy, gładko ogolona twarz o lekko różowym odcieniu, odrobina nadwagi. Ładne, nieznacznie wygięte ku górze usta sprawiały, że człowiek od razu gotów był mu zaufać i powierzyć sekrety. Ubrany był w stalowoszary, szyty na miarę garnitur. Bardzo drogi, bardzo stylowy, bardzo odpowiedni. Niebieska koszula podkreślała błękit oczu. Dłonie o czystych, równych paznokciach trzymał zgrabnie ułożone na stole, naturalnie – w prawidłowej pozycji.

Mężczyzna poruszył się lekko i doleciał mnie zapach Gucciego. Guilty w męskiej wersji. Doskonale do niego pasował. Czy nazwa „Guilty” też? Być może. Uśmiechnął się leciutko, samymi wargami, nie odsłaniając zębów. To nieeleganckie. Także się uśmiechnęłam, nie wypadało inaczej. Przybrałam właściwy wyraz twarzy: „Jestem zainteresowana toczącą się wokół rozmową i staram się nie ujawniać, że nie rozumiem połowy z tego, o czym się mówi”. Wyglądał na zadowolonego. To Joachim Rostowski. Ma pięćdziesiąt pięć lat i jest radcą prawnym. I moim mężem od ponad dekady.

Znów pogrążyłam się we własnych myślach, ale teraz mój wzrok nie wędrował po sąsiednich stolikach. Taką postawę Joachim mógł zaakceptować. Patrzyłam na wiekowego mecenasa Drawskiego i udawałam, że słucham jego wywodów. Joachim, jak zawsze, grzecznie mu potakiwał. Przez chwilę było nawet ciekawie. Nieco wcześniej, na początku spotkania, mogłam włączyć się do dyskusji, zaistnieć. Potem spojrzenie Joachima przypomniało mi, gdzie jest miejsce jego młodej małżonki. Zamilkłam posłusznie. Wreszcie! Długo wyczekiwany przeze mnie szelest odsuwanego krzesła, pochylona nad moją dłonią twarz Drawskiego, po chwili uścisk ręki jego żony. Koniec, poszli nareszcie. Za chwilę i my pójdziemy do domu. Za chwilę. Jeszcze tylko reprymenda. Oczywiście w wydaniu Joachima była to reprymenda najwyższej klasy. Ten człowiek składał się z samych form.

– Tusiu, kochanie – zwrócił się do mnie uprzejmie – czy nie uważasz, że zbyt długo i zbyt dokładnie opowiadałaś Drawskiemu o swojej pracy?

– Pytał mnie – wyjaśniłam, starając się zachować neutralny wyraz twarzy, choć wewnątrz aż zazgrzytałam zębami, słysząc zdrobnienie mojego imienia. Tusią byłam w przedszkolu. Trzydzieści lat później wolałabym być Natalią. – Pytał, więc odpowiadałam – powtórzyłam cicho.

– Oczywiście, moja droga. To bardzo dobrze wychowany człowiek.

„Oczywiście, dobrze wychowany – przedrzeźniałam Joachima w myślach. – I tylko dlatego udawał zainteresowanie pracą redaktorki w niewielkim, nikomu nieznanym wydawnictwie. Z jakiegoż innego powodu szanowny pan mecenas Drawski mógłby pytać, czy lubię moje zajęcie?”.

– Wyglądał na zaciekawionego – dodałam na głos – a nawet na rozbawionego niektórymi historyjkami.

– Oczywiście – stwierdził znowu Joachim i nie musiał dodawać, że to także świadczyło o kulturze Drawskiego. – Jednakże wolałbym, żebyś w przyszłości powstrzymała się od tak rozbudowanych wypowiedzi na ten temat. Zrozum, Tusiu – tłumaczył mi jak dziecku – to nie jest świat Drawskiego. Jego żona mogła być nawet odrobinę zirytowana, że nie dopuszcza się jej do głosu. Naturalnie, w żaden sposób nie dawała tego odczuć.

„Kolejna bardzo dobrze wychowana osoba” – skomentowałam bezgłośnie, choć określenie „wytresowana” znacznie lepiej by tu pasowało.

– Tak, masz rację – powiedziałam. – Zbyt dużo mówiłam o swoich sprawach zawodowych. To nie jest świat Drawskich.

Jednakże moim zdaniem mecenas naprawdę dobrze się bawił, a jego śmiech nie był sztuczny. Byłam o tym przekonana, ale wiedziałam również, że nie chcę spierać się z Joachimem. Nie ma sensu bronić swojej opinii. Lepiej od razu się zgodzić. Efekt końcowy i tak będzie identyczny, a ustępując już teraz, szybciej skończę temat.

– Cieszę się, że się ze mną zgadzasz – pochwalił mnie Joachim, a ja wbrew sobie poczułam zadowolenie.

Wtedy jeszcze lubiłam zasługiwać na jego uznanie. Dobrze, że tym razem nie miał zastrzeżeń do mojego słownictwa. Sam wypowiadał się bardzo starannie, budował długie, zręczne zdania, zwracał uwagę na sposób artykulacji i właściwy ton głosu. Jego wypowiedzi były spokojne, wyważone i przemyślane. Tego samego oczekiwał ode mnie, szczególnie że podczas spotkań ze znajomymi powinnam być wizytówką męża. Często czułam się jak rasowy piesek jakiejś nowobogackiej pańci.

„Ach, kochana, nauczyłam mojego Fiodora nowej sztuczki. Fiodor, służyć”.

I posłuszny mały Fiodor stawał na tylnych łapkach i merdał swoim ogonkiem yorka. A potem dostawał przysmak w nagrodę. Ja także „służyłam”. Zachowywałam się uprzejmie, powściągliwie, z godnością przynależną żonie pana radcy. Moimi „przysmakami” była stabilność finansowa, kremy Guerlaina i stroje Chanel. Wydawać by się mogło, że noszę się jak modelka na pokazie najnowszej kolekcji. Nic bardziej mylnego. Ubierałam się klasycznie, z elegancją odpowiednią dla zamożnej starszej pani. Z moją delikatną twarzą wyglądałam jak dziewczyna z prowincji tuż przed wstąpieniem do nowicjatu.

Cena mojego komfortu była wysoka, ale chciałam ją płacić. Joachim oznaczał bezpieczeństwo. Zapewnił mi dom, spokojne życie, cudowną świadomość, że nawet w dobie kryzysu, nawet gdyby moje biedne wydawnictwo przestało istnieć, ja sama nie zginę. Nie musiałam pracować. Pieniądze, które zarabiałam, ginęły wśród tego, co spływało na konto Joachima. Nasze konto.

Praca w Double Book to jedyny element mojego życia, którego nie podporządkowałam mężowi. I mimo że nieraz dawał mi do zrozumienia, iż stanowisko „zwyczajnej pani redaktor” nie przystoi jego żonie, że wywiera to złe wrażenie podczas spotkań towarzyskich, z uporem odmawiałam porzucenia niewielkiego biura, kolegów i wymagającego szefa. To był mój ostatni bastion niezależności i nie zamierzałam z niego rezygnować. Nawet jeżeli mój małżonek raz po raz twierdził, że miejsce kobiety jest w domu, przy mężu, i jeżeli już musi być kariera, to niechże to będzie zawód godny szacunku, na przykład sędzia lub adwokat.

Poznaliśmy się z Joachimem dwanaście lat temu.

W czasie studiów codziennie przed rozpoczęciem zajęć uprawiałam jogging i codziennie pokonywałam ten sam dystans: Płatniczą, przebiec przez Kasprowicza, dotrzeć do Lasku Lindego. Tam parę ćwiczeń oddechowych, krótka przebieżka po lesie i do domu. Zwykle mijałam te same osoby: na Płatniczej panią Krystynę, która od lat wychodziła ze swoim czarnym, kudłatym kundelkiem. Szli powoli, delektując się każdą minutą spaceru. Na Kasprowicza uśmiechali się do mnie starsi państwo, skromnie ubrani, którzy wracali ze sklepu z bułkami i mlekiem. Potem widywałam tylko pana; chodził wolniej, pochylony, i już się nie uśmiechał. Zamiast sześciu bułek niósł trzy. W lesie rzucałam czasem patyk Astorowi, musztardowemu jamnikowi, a jego właściciel, sympatyczny człowiek po sześćdziesiątce, mrugał do mnie zalotnie. Mogłabym tę trasę przebiec z zamkniętymi oczami, a i tak wiedziałabym, w którym miejscu odsunąć się na bok, żeby nie zderzyć się ze stałymi bywalcami. Zwykle rano byłam tak nieprzytomna, że ta umiejętność prawdopodobnie ratowała mi życie. Biegłam w półśnie, odzyskując jako taką świadomość, dopiero gdy wracałam do domu.

Tego dnia obudziłam się znacznie wcześniej. Już w lasku.

„Cholera jasna – pomyślałam, zanim jeszcze ogarnęła mnie panika. – Tego korzenia tu wcześniej nie było”.

Jak na zwolnionym filmie leciałam do przodu, na twarz, i jak w filmie przed upadkiem ocaliły mnie czyjeś mocne ramiona.

– Ostrożnie, proszę pani. – Usłyszałam męski głos. – Byłbym bardzo zmartwiony, gdyby zrobiła sobie pani krzywdę.

Odsunęłam się nieco i podniosłam wzrok. Przede mną stał szpakowaty mężczyzna w jasnoszarym dresie. Sporo starszy ode mnie, ale sylwetkę miał świetną. Szczupły, wyprostowany, nosił się z taką dystynkcją, że nawet w dresie wyglądał lepiej niż niejeden elegant w garniturze.

– Bardzo dziękuję – wymamrotałam, nagle onieśmielona. – Gdyby nie pan…

– Cała przyjemność po mojej stronie – odparł szarmancko. – Zapewne uzna to pani za przejaw staroświeckich manier, ale uczono mnie, iż mężczyzna ratujący życie niewiasty – zaśmiał się cicho – powinien się przedstawić i zaproponować swoje towarzystwo na resztę spaceru. Należy się upewnić, że dama bezpiecznie dotrze do domu, a trudne przeżycia nie wpłyną na jej samopoczucie. Pani pozwoli, Joachim Rostowski.

„Ach, cóż za elokwencja” – pomyślałam rozbawiona. Joachim od razu mi się spodobał, miał styl: cecha rzadko spotykana u ludzi i całkowicie nieobecna wśród moich znajomych. Skłonił się lekko, a ja podchwyciłam żartobliwy nastrój, podałam mu rękę i dygnęłam dokładnie tak, jak nauczył mnie ojciec.

– Natalia Rawicz.

Ujął moją dłoń, schylił się i złożył na niej krótki pocałunek.

„No proszę, nie szarpie mnie w górę, pochyla się. Jaki dżentelmen”.

W moim domu zawsze zwracano uwagę na maniery i choć nie oczekiwałam ich od kolegów ze studiów, potrafiłam docenić prawdziwie dobre wychowanie. Galanteria mojego wybawcy zrobiła na mnie ogromne wrażenie.

Po prawie roku znajomości i ukradkowych randek zaprosiłam Joachima do domu. Czy powinnam być zaskoczona, że ojciec od razu go zaakceptował? Powinnam. Do tej pory zrażał do mnie każdego chłopaka, który choć odrobinę się mną zainteresował. No cóż, moim usprawiedliwieniem były młody wiek i fakt, że mimo wychowania w stolicy, w inteligenckiej rodzinie, miałam mentalność prowincjonalnej gąski. A o tym, że Joachim pracuje w kancelarii mojego ojca, dowiedziałam się dużo później. Tuż przed ślubem. Byłam tak wściekła, że poważnie zastanawiałam się nad rozstaniem z narzeczonym.

– Tusiu – powiedział mi wtedy ojciec – wszystko jest już kupione, gotowe, goście zaproszeni. Czy ty myślisz, że odwołam ślub z powodu twojego kaprysu?

Nie myślałam. Zaraz po magisterce zostałam panią Joachimową Rostowską. Nie Natalią Rostowską ani nie Natalią Rawicz-Rostowską. Joachimową Rostowską. Mąż przedstawiał mnie nie inaczej niż: „Moja żona”.

Długo myślałam, że go kocham. Był dobrym człowiekiem, zawsze grzecznym wobec mnie i wobec znajomych, wiernym, hojnym. Imponował mi swoją erudycją, obyciem, tym, że potrafił znaleźć się w każdej sytuacji. A że miał wobec mnie wymagania? Cóż, w każdym małżeństwie trzeba się do siebie dopasować, prawda? Inaczej związek przerodzi się w nieustającą walkę o władzę. Gdy porównuję czas, który spędziłam z Joachimem, ze stażem małżeńskim innych ludzi, myślę, że byliśmy ze sobą krótko. Gdybym jednak miała oprzeć się na własnych odczuciach, musiałabym stwierdzić, że od ślubu upłynęły wieki. Tak jakby moje całe życie się skończyło, a teraz zaczynało się od nowa. To trochę dziwne, wręcz nienormalne. Czy mogę jednak jeszcze nazywać siebie normalną? Nie sądzę. Nie po tym, co zrobiłam.

– Chodźmy, Tusiu. – Joachim wstał i wyciągnął do mnie rękę. Podałam mu swoją. – Czas wracać do domu.

Obrzucił mnie dyskretnym spojrzeniem i znów zasłużyłam na uśmiech uznania. Podobała mu się zapięta pod szyję biała bluzka, brązowa spódnica sięgająca za kolana, podobała mu się moja gładka twarz bez makijażu i starannie upięte włosy. Stojąc, byłam niewiele niższa od niego, więc, naturalnie, nie nosiłam wysokich obcasów. Także z tego powodu Joachim był zadowolony.

– Żenujące jest zachowanie mężczyzn, którzy przechwalają się swoimi żonami – mawiał – i żenująca jest postawa żon, które pozwalają na takie traktowanie. Spotkanie towarzyskie to nie konkurs piękności pań, poza tym prawdziwa uroda nie polega na wymalowanej twarzy i rzucających się w oczy strojach. Nie zgadzam się, żeby ktoś patrzył na ciebie jak na kolorową papugę w zoo.

Spoglądałam na niego z wdzięcznością, pokazując, iż prawidłowo odczytuję jego intencje, ale w myślach inaczej interpretowałam te słowa. Po prostu nie mógł się mną pochwalić, a co za tym idzie, najlepiej, jeżeli w swoich skromnych strojach wtopię się w tło, zamilknę i pozwolę mówić tym, którzy potrafią zajmująco rozprawiać o trudach pracy adwokata, sędziego albo radcy.

Przedarliśmy się przez korki i dotarliśmy wreszcie do domu. Z Kolonialnej do Powstańców Śląskich jest spory kawałek, a Warszawa nawet w wakacje bywała popołudniami zatłoczona. Usiadłam na sofie w salonie. Jej skórzane obicie długo przyprawiało mnie o migrenę. Tuż po ślubie Joachim kupił komplet nowych mebli: sofa, fotele, pufy, wszystko piękne, modne i skórzane.

– Spójrz, Tusiu, jakie eleganckie – powiedział wtedy.

Nie chciałam wyjść na prostaczkę. Nie przyznałam się, że zdecydowanie wolę miękkie plusze w ciepłych kolorach, a zapach i odgłos trzeszczącej skóry sprawiają, że mam ochotę spotkać się z jakimś średniowiecznym katem i na klęczkach błagać go o przysługę ścięcia mojej pękającej głowy.

– Cóż to? – Joachim podszedł do mnie i zajrzał do książki, którą trzymałam otwartą na kolanach. – Znowu Chiny? Jeszcze ci nie przeszło, jak widzę.

Nawet w domu pozostał w koszuli i kamizelce, pozwalając sobie jedynie na zdjęcie marynarki. Ja także nie przebrałam się w wygodniejsze ubranie. Pokazałam mu okładkę książki. Pokiwał głową z uśmiechem rodzica, pozwalającego dziecku na drobne dziwactwo.

– To bardzo ciekawe – powiedziałam. – O pierwszym cesarzu. Niezwykła osobowość. Tyran, ale wiele zdziałał dla państwa. Ujednolicił…

Joachim nie słuchał. Patrzył na mnie, sprawiał wrażenie, że uważa, ale nie słuchał. Po dziesięciu wspólnych latach nauczyłam się rozpoznawać jego spojrzenia. To teraz mówiło: „Jestem uprzejmym człowiekiem, więc przemęczę się przez twoją wypowiedź, ale pomyślę w jej trakcie o jutrzejszym procesie”. Umilkłam. To nie miało sensu.

– Chcesz kawy? – Wiola, nasza gosposia, weszła do pokoju i spojrzała na mnie przyjaźnie.

Joachim zgromił ją wzrokiem. Kobieta odchrząknęła i poprawiła się natychmiast:

– Czy napiją się państwo kawy? – Jej głos przybrał ton służącej z arystokratycznej rezydencji.

Dobrze, że Joachim nie wymagał od niej dygania. Ze swoją posturą gdańskiej szafy dygająca Wiola przyprawiłaby mnie o atak głośnego śmiechu. I wtedy ja zarobiłabym karcące spojrzenie męża.

Przesadziłam z tą gdańską szafą, Wiola nie była aż tak duża. Była wysoką, dobrze zbudowaną kobietą z jakiejś wsi pod Łodzią. Stróża, Struga, jakoś tak. Wiola mówiła głośno, śmiała się szczerze, była nieskrępowana i bezpośrednia. Inteligentna, ale nie wystarczyło jej chęci do nauki wykraczającej poza dwie klasy technikum. Joachim zatrudnił ją u nas na prośbę pani Hanny – gosposi mojego ojca – która chciała pomóc krewnej wyrwać się ze wsi. Pani Hanna była w oczach Joachima wzorem, do którego Wiola powinna dążyć. Ta ubrana w nierzucające się w oczy szarości i brązy starsza kobieta traktowała swoich pracodawców jak dziewiętnastowieczna ochmistrzyni. Kipiąca energią i profesjonalizmem, zachowywała jednocześnie obowiązkową dla swojego stanu urodzenia uniżoność. „Tak, proszę pana… Nie, proszę pana… Rozumiem, proszę pana…”. Dobrze, że nie mówiła: „Proszę jaśnie pana hrabiego” lub „barona”. Poręczyła za Wiolę: „Pracowita, uczciwa, miła. Pan radca będzie zadowolony”.

Pan radca zadowolony nie był, ale nie wypadało wyrzucić Wioli. Wypełniała obowiązki, gotowała cudownie, sprzątała starannie. A że zapominała o podstawowych formach grzecznościowych? To nie mogło być powodem zwolnienia, bo Joachim tłumaczący się przed panią Hanną i moim ojcem wyszedłby na zwykłego snoba. Sama zaproponowałam jej, żebyśmy mówiły sobie po imieniu. Wiola była niewiele młodsza ode mnie, a ja czułam się strasznie staro, gdy zwracała się do mnie per pani. Kilka lat różnicy między kobietami to przecież nie tak wiele.

Postawiła przede mną filiżankę lavazzy. Wspaniały aromat wypełnił ogromny pokój i nadał mu pozory przytulności. Joachim lubił przestronne wnętrza, urządzone – jak mawiał – z minimalistyczną elegancją. Całe nasze stutrzydziestometrowe mieszkanie na Bemowie krzyczało: „Minimalistyczna elegancja! W dobrym tonie! Odpowiednia dla radcy prawnego!”.

Kochałam nieduże pomieszczenia, zagracone bibelotami, z obrazami na ścianach i dywanem pośrodku, a miałam cztery ogromne, minimalistycznie eleganckie pokoje. W salonie wypolerowany parkiet, skórzany komplet, mahoniowa ława przykryta zimnym szkłem. Na ścianie płaski, pięćdziesięcioośmiocalowy Sony, pod nim wieża, też Sony, żeby ładnie komponowała się z telewizorem. W czterech kątach podwieszone głośniki, z których sączyła się klasyka. Mozart. Wolałam Vivaldiego, ale Joachim ostatnimi czasy uwielbiał Requiem, które niemal codziennie od tygodni zajmowało każdy skrawek ciszy. Mój małżonek był taki szczęśliwy, gdy powiedziałam kiedyś, że mogę czytać i relaksować się przy Mozarcie, że nie miałam sumienia wyjaśnić mu, iż po prostu przestałam już Wolfganga Amadeusza słyszeć i dlatego odpoczywam.

Dwie sypialnie nie ustępowały głównemu pokojowi. W jednej z nich wielkie, czteroosobowe chyba łóżko, garderoba, dwa stoliki nocne, wszystko w kontrastach: mahoń mebli, biel ścian, jasność parkietu. W drugiej sypialni stało nieco mniejsze łóżko, garderoba, jeden stolik, mahoń, biel. Gabinet Joachima – biurko, komputer, fotel, biblioteka – nie trzeba wielkiej domyślności: mahoń i biel. Przedpokój: gigantyczna, wielodrzwiowa mahoniowa szafa, ogromne lustro, które dodatkowo powiększało przestrzeń, białe, odbijające światło ściany.

Kiedyś spaliśmy razem w tej większej sypialni. Parę lat temu Joachim stwierdził jednak:

– Będzie ci wygodniej, Tusiu, gdy zajmiesz sama całe łóżko. Lepiej się wyśpisz przed pracą.

Zgodziłam się grzecznie i ani słowem nie wspomniałam, że już od dłuższego czasu byłam świadoma kłopotów męża. Pięćdziesiąt kilka lat to nie jest wiek, w którym mężczyzna ma ochotę na częsty seks, a do takiego mógłby czuć się zobowiązany, sypiając obok znacznie młodszej żony. Nie miałam nic przeciwko samotnym nocom. I tak nigdy nie rozumiałam, o co tyle krzyku z tymi orgazmami, drżącą ziemią i punktem G. Przeżycie jak przeżycie, ale żeby aż tak się tym ekscytować? Joachim był moim pierwszym i jedynym mężczyzną i szybko się zorientowałam, że to, co opisują w romansach, to bzdury.

– To co, ja już chyba pójdę? – odezwała się Wiola, odrywając mnie od losów cesarza Qin Shihuangdi. Właśnie kazał spalić wszystkie księgi i mordował każdego, kto nie podporządkował się edyktowi. – Kolację zostawiłam w piekarniku. Wystarczy podgrzać. Lasagne, jak chciałaś. – Zerknęła na Joachima. – Jak pani sobie życzyła – poprawiła się, a w jej oczach zatańczyło rozbawienie.

Czasem zazdrościłam jej tej prostoty. Również chciałam być wesoła, wygadana i swobodna. Właściwie byłam taka. Ale głęboko w środku. Z wierzchu zaczynałam przypominać posąg, któremu ktoś dał ograniczoną możliwość ruchów i kilka wyrazów twarzy do wyboru: lekki uśmiech, pokazową uprzejmość, intelektualną powagę. Posąg, któremu twórca zalepił marmurem kanaliki łzowe. Nie umiałam już płakać.

– Tak, Wioletto, może pani iść do domu – zgodził się Joachim.

Zawsze tak się do niej zwracał. Pełnym imieniem, z podwójnym „t”, choć sama Wiola, przedstawiając się, mówiła „Wioleta”. Szkoda, że w stosunku do mnie upierał się na tę cholerną Tusię.

– To z miłości, skarbie – tłumaczył. – Chcę w ten sposób okazać ci czułość. „Tusia” to takie słodkie zdrobnienie. Urocze jak ty.

No i co miałam mu powiedzieć? Że już dawno wyrosłam z kokardek i sukienek z falbankami? Że nie jestem pięciolatką, którą, gdy płacze, pociesza się lizakiem? Pewnie byłoby mu przykro. Zresztą, nie ukrywam, to, jak troszczył się o mnie, jak dbał o większość moich potrzeb, było na swój sposób miłe. Mogłam być Tusią, jeżeli tego potrzebował. Jak już mówiłam, w małżeństwie trzeba się do siebie dopasować. I trzeba wiedzieć, kiedy ustąpić.

– Jutro proszę być o siódmej – powiedział Joachim do stojącej przy drzwiach Wioli. Zupełnie niepotrzebnie, bo codziennie przychodziła punktualnie.

– Tak, proszę pana – mruknęła. Skinęła mi dłonią, posłała uśmiech (porozumienia, współczucia?) i wyszła.

Poranne wstawanie nigdy nie było moją mocną stroną. O szóstej trzydzieści snułam się nieprzytomna po domu, plącząc się w połach jedwabnego szlafroka i niemal przydeptując skraj długiej koszuli. Kupiłam kiedyś piżamę. Bordowy top na cienkich ramiączkach, do tego króciutkie szorty. Joachim popatrzył na mnie oględnie i z niechęcią, po czym bardzo jasno dał mi do zrozumienia, do jakiej kategorii kobiet zaliczam się, wkładając coś takiego. Oddałam piżamę Wioli, która przekazała ją koleżance. Jakaś dziewczyna w Stróży będzie mogła poczuć się kobieco i seksownie w mojej Cosabelli.

Wypiłam kubek lavazzy. Joachim w końcu pogodził się z faktem, że rano kawa w filiżance stanowczo mi nie wystarcza. Żeby zaczęła działać, potrzebuję jej więcej, niż mieści się w kruchej porcelanie. Potrzebuję ćwierć litra smolistego, gorzkiego płynu w prostackim fajansie.

Do wydawnictwa dojechałam autobusem. Już w owym czasie nieśmiało marzyłam o prawie jazdy, lecz w pełni zgadzałam się z mężem, który mawiał:

– Jazda po zatłoczonych ulicach wcale nie jest tak prosta i bezpieczna, jak może ci się wydawać, Tusiu. Obserwujesz mnie za kierownicą i sądzisz, że lawirowanie w korkach to nic trudnego, ale jesteś w błędzie. To wymaga uwagi, umiejętności szybkiej reakcji i ogromnej odpowiedzialności.

Miał rację, niestety. Jestem inteligentna, tyle o sobie wiem, ale wiem też, że w sytuacjach zaskoczenia często tracę głowę. Zresztą, już raz próbowałam nauczyć się jeździć. Miałam osiemnaście lat i zapisałam się na kurs. Teorię opanowałam bez zarzutu. Jako jedyna na zajęciach zawsze potrafiłam prawidłowo określić, kto ma pierwszeństwo na skrzyżowaniu, jak powinien zachować się kierowca samochodu A, B czy C. Praktyka rozłożyła mnie jednak na łopatki. Instruktor krzyczał na mnie niemiłosiernie. Potem, gdy już zrezygnowałam, tłumaczył, że bardzo przejmował się moją nauką i chciał dla mnie jak najlepiej. Może i chciał. Czy w swoim chceniu nie mógł jednak wydawać mi prostych poleceń: „Skręć w lewo, jedź prosto, zwolnij”? Czy musiał wrzeszczeć: „Co ty wyprawiasz, idiotko? W lewo skręcaj, w lewo, nie wiesz, gdzie masz lewo?! Cholera jasna, baba za kierownicą to klątwa!”?

Chętnie chodziłam do pracy. Ludzie patrzyli na mnie z niedowierzaniem, gdy to mówiłam, ale ja naprawdę z przyjemnością siedziałam w mojej klitce na końcu korytarza. Urządziłam ją tak, jak chciałam. Pomalowałam za własne pieniądze i zamiast bieli miałam na ścianach ciepły, brzoskwiniowy odcień. Na wprost fotela powiesiłam śliczny pejzaż kupiony wiele lat temu od malarza na Starówce. Kojące jesienne brązy i zielenie obrazka miały na mnie zbawienny wpływ. Na biurku porozstawiałam ulubione kiczowate figurki kotów z porcelany. Przyniosłam niedużą, brązowo-pomarańczową lampkę z abażurem i pokój stał się naprawdę przytulny. Z zaskakującą mnie samą stanowczością odmówiłam przyjęcia obitego skórą fotela i uparłam się, że stare obrotowe krzesło w zupełności mi wystarczy. Gazda – nasz szef – poczuł się chyba odrobinę urażony. Chciał być miły, a ja nie okazałam mu wdzięczności. Byłam jednym z nielicznych pracowników, byłych i obecnych, których szanował, choć okazywał to na swój, bardzo specyficzny, sposób. Zaakceptował jednak moje wyjaśnienie, że od zapachu skóry dostaję migreny, która wyłącza mnie z pracy na resztę dnia. To od razu do niego przemówiło. Z radiem poszło jeszcze prościej: „Muzyka mnie rozprasza. Narobię błędów i kto to potem poprawi?”.

Miałam ciszę, swoje kolory, swoje zapachy. Swoje własne miejsce. Mogłam w spokoju wygładzać tłumaczenia, korygować składnie, wyłapywać nieścisłości. To ostatnie okazało się najtrudniejsze, bo Double Book wydawało głównie książki techniczne. Nie sposób było dostrzec nieścisłości w czymś, co od początku do końca wydawało mi się bezładnym bełkotem. Gazda ciął koszty, na czym się dało, i najczęściej zlecał tłumaczenia angielskich pierwowzorów studentom lub osobom, które kiedyś być może widziały słownik angielsko-polski, ale na tym ich znajomość języka definitywnie się kończyła. Tłumacz Google poradziłby sobie lepiej.

„Oto ostre konieczności Worda” – przeczytałam na wydruku. Natychmiast przypomniał mi się tekst przyniesiony przez Marka, redakcyjnego kolegę: „Nagi konduktor biegnący przez pociąg” zamiast: „Nieosłonięty kabel umieszczony wzdłuż wagonu”. Przez moment wyobrażałam sobie rozebranego, podstarzałego konduktora przemieszczającego się szaleńczym pędem przez wąskie korytarze. Obwisły brzuch i inne obwisłe części ciała podskakiwały w rytm jego kroków. Twarz konduktora była zadziwiająco podobna do starannie ogolonego i spryskanego Guccim oblicza mojego męża. Dziwne skojarzenie, pewnie dlatego, że nie miałam wielu punktów odniesienia.

– Anka, niech cię szlag! – Głos Gazdy oderwał mnie od zdecydowanie nieodpowiedniego stroju pracownika kolei. – Żmiję na własnym łonie wyhodowałem! Cholera jasna, dziewczyno, głucha jesteś? Nie potrafisz odróżnić Kruka od Klaka? Przez ciebie jestem w plecy dwa patyki!

Gazda miotał się po korytarzu i krzyczał tak głośno, że nawet w mojej norce słyszałam każde słowo. Ania, firmowa sekretarka, dreptała za nim jak gejsza.

– Ale, panie prezesie – próbowała się bronić. – Byłam pewna, że to Kruk dzwonił, przepraszam, ja…

– Zobaczysz, pojadę ci po pensji!

– Ale…

Gazda naprawdę nazywał się Gazdowski, ale tylko Ania tak o nim mówiła. I tylko ona zwracała się do niego per panie prezesie. Całej reszcie udzielił łaskawej zgody na używanie swojego imienia. Nigdy się nie dowiedział, jakim przezwiskiem go obdarzyliśmy. Mało oryginalnym, ale rozbawiającym wszystkich w redakcji, szczególnie że Gazda pochodził ze Skoczowa i robił, co mógł, żeby odciąć się od korzeni. Był młodym, przystojnym mężczyzną: smagła cera, ciemne, lekko kręcone włosy, szczupły, wysoki. Wychodził chyba z założenia, że sam wygląd daje mu prawo do traktowania innych z góry. Z upodobaniem ubierał się w Emporio Armaniego i migał metką na lewo i prawo.

Otworzył drzwi do mojego pokoju i z impetem wpadł do środka, zajmując sobą prawie całą niewielką przestrzeń.

– Ty wiesz, co ta idiotka zrobiła?! – wykrzyknął. – Połączyła mnie z Klakiem! A ja od dwóch miesięcy unikam jego telefonów, bo facet nagabuje mnie o tantiemy. Wielki pisarz się znalazł, cholera, z Koziej Wólki! Napisał jedną książczynę o jakimś tam PowerPoincie, a teraz zapłać mu i zapłać mu. A czy ja mam z czego? Wywalę ją, kurna jego chata, wywalę. I nigdzie nie znajdzie roboty! Cipcia jedna!

– Rafał, zwolnij trochę – zmitygowałam go dopiero po „cipci”. – Ania jest dobrą sekretarką, autorzy i tłumacze ją lubią.

– Lubią, jasne, że lubią. Naraża mnie na straty, to ją lubią – warczał Gazda. – Ty, Natalia, zagadaj z mężem w razie czego, dobra? Klak odgrażał się sądem.

Skinęłam głową, co odrobinę uspokoiło Gazdę. Nie musiał wiedzieć, że nawet nie wspomnę Joachimowi o całej sprawie. Poza tym, gdy podam szefowi koszt wynajęcia adwokata, to sam zrezygnuje. Klak dostanie tantiemy, a Gazda będzie szczęśliwy, że wyłożył tylko dwa tysiące.

– A, zapomniałem – rzucił Rafał z ręką na klamce. – Jutro albo pojutrze przyjdzie tu Krynicki.

– Krynicki? Ten pisarz?

– No. – Gazda udawał, że wizyta jednego z bardziej znanych autorów książek historycznych nie robi na nim wrażenia, ale kiepsko mu to wychodziło. – Chce u nas wydawać. Nieźle, co?

– Nieźle.

– Zajmiesz się nim.

– Ja? Ale przecież Ania…

– Daj mi spokój z Anią, ona się nie nadaje. Powiesz mu, kto jest twoim mężem, to od razu spuści z tonu i będzie łagodniejszy przy negocjowaniu umowy. Zresztą, niech się cieszy, że w ogóle znalazłem czas, żeby z nim rozmawiać.

Gazda wyszedł, a ja bezsilnie zwiesiłam głowę. Poczułam się, jakby uderzył mnie w twarz, a potem poprawił drugi raz, mocniej. Dopiero teraz zrozumiałam, dlaczego odnosił się do mnie w miarę kulturalnie. Naiwna wiara, że ktoś wreszcie mnie docenił, zamieniła się w wycieraczkę dla butów Gazdy. To nie ja wzbudziłam jego szacunek. Nie moja postawa, nie moje zaangażowanie w pracę i nie moje umiejętności. To Joachim. Znów Joachim. A ja jestem tylko żoną. Z wysiłkiem przekierowałam myśli na inne tory. Krynicki ma się cieszyć, że Gazda chce z nim rozmawiać? Ha, dobre. Choć to ciekawe, co skłoniło takiego pisarza do rozmowy z Double Book? Inni już nie chcą powieści o Sarmatach? Próbowałam śmiać się z Gazdy i jego przerośniętej osobowości, ale jakoś nie mogłam. Po raz kolejny przypomniano mi, gdzie jest moje miejsce. U boku męża. Nie, nie u boku. Dwa kroki za nim.

Wróciłam do domu w nie najlepszym nastroju. Wiola od razu to wyczuła.

– Gazda dokuczył? – zagadnęła przyjaźnie. – Poczekaj, machnę ci kawkę na lepszy humor.

– Nawet nie dokuczył. – Zrezygnowana usiadłam na sofie w salonie. – Po prostu nagle okazało się, że to Joachimowi zawdzięczam pozycję w pracy. Prezes Gazdowski docenia panią mecenasową… radcową… – zaśmiałam się bez humoru – a nie Natalię, redaktorkę.

Dopiero teraz zauważyłam, że Wiola podejrzanie krzywi twarz.

– Przepraszam, nie zdążyłam ci powiedzieć… – zaczęła szeptem. – Twój mąż…

– Dzień dobry, Tusiu. – Usłyszałam głos Joachima.

Cholera, że też akurat dzisiaj musiał przyjść wcześniej. Zaraz się zacznie. Pocałował mnie w policzek i „się zaczęło”:

– Wiesz, Tusiu, uważam, iż szacunek, którym obdarzył cię Gazdowski, jest jak najbardziej uzasadniony. To przecież zupełnie naturalne, że pozycja męża nobilituje żonę.

„Pozycja męża nobilituje żonę – powtórzyłam w myślach. – No-bi-li-tu-je żonę. No, to jestem znobilitowana. Aplauz, poproszę”.

Joachim perorował dalej:

– Sam Gazdowski może niewiele sobą reprezentuje. To jego Emporio…

– Tak, tak, Emporio to nie to samo co Giorgio Armani – przerwałam, ale Joachim albo nie wychwycił sarkazmu w moim głosie, albo zdecydował się go zignorować.

– No właśnie. Ubrać się nie umie ten twój Gazdowski, ale najwyraźniej rozumie, co jest istotne w życiu.

– Najwyraźniej – skwitowałam i poszłam do większej sypialni, która już od paru lat była wyłącznie moim pokojem. Pod pretekstem bólu głowy zamknęłam za sobą drzwi i ułożyłam się wygodnie na wielkim posłaniu. Jeżeli będę miała szczęście, Joachim tutaj nie zajrzy i uniknę wypytywania, dlaczego nie czytam w salonie, wśród skóry i Mozarta. Sięgnęłam po pierwszego cesarza Chin. Zaczynałam podzielać jego światopogląd – zabicie tych, którzy cię drażnią, to najlepsza metoda na święty spokój.

Nie miałam szczęścia.

– Tusiu – Joachim w eleganckiej koszuli i kamizelce stanął w uchylonych drzwiach – czy nie uważasz, że wygodniej będzie ci w salonie? Nie sądzisz, że lepiej, by małżonkowie spędzali razem czas wolny? Po co tak się izolować?

„Po to, drogi mężu – pomyślałam, krzywiąc się w duchu na jego formalny ton i składnię – że i tu, i tam jestem samotna. A tu przynajmniej nie trzeszczy pode mną skórzane obicie i nie słyszę tego twojego Requiem, przy którym mam ochotę się powiesić. Czy nie uważasz, Joasiu – dalej parodiowałam go w myślach – że byłoby ci wygodniej, gdybyś w domu choć raz zrezygnował ze sztywnej koszuli i włożył bawełnianą bluzę?”.

Wiem, że to dziecinne, ale w takich sytuacjach uwielbiałam nazywać go Joasiem. To była moja mała zemsta za Tusię. Szanowny pan radca Joaś Rostowski. Oczywiście, nigdy nie odezwałam się do niego w ten sposób. W naszych rozmowach zawsze był Joachimem.

– Pomyślałam, że może będziesz zajęty – powiedziałam głośno. – Nie chciałam ci przeszkadzać szelestem kartek i wstawaniem po herbatniki.

– Przecież Wioletta przyniosłaby herbatniki.

– Nie chciałam ci przeszkadzać wołaniem Wioletty. – Podwójne „t” wymówiłam bardzo starannie.

– Tusiu – Joachim popatrzył na mnie uważnie i z troską – chyba nie podoba mi się twój ton. Czy to ktoś w pracy ma na ciebie taki wpływ? Zawsze powtarzałem, że Double Book nie jest miejscem dla ciebie.

No, oczywiście. Przecież nie mogłam zmienić się sama z siebie. Ktoś musiał mi pokazać, że tak trzeba. Nie chciałam się kłócić, nie miałam siły.

– Przepraszam – powiedziałam. – Jestem zmęczona, zostanę tutaj. I tak zaraz miałam się zdrzemnąć.

Zasnęłam niedługo po tym, jak zamknął drzwi. Rzadko pamiętam swoje sny, ale ten był dość niezwykły. Znalazłam się w swoim starym pokoju w domu rodziców. Duże okno, zawsze idealnie umyte, teraz pokryte było smugami błota. W pokoju panował półmrok, bo przez tłusty brud nie dochodziło słońce. Zabrałam się do pracy. Wdrapałam się na parapet, ale zaraz zsunęłam się na ziemię. Kamienna płyta okazała się pochyła. Długo trwało, zanim opracowałam właściwą strategię: jedną ręką trzymam się okiennej klamki, drugą szoruję. I wtedy zorientowałam się, że zapomniałam o środkach do mycia szyb.

– Tato! Przynieś mi coś do czyszczenia! – krzyknęłam.

Ojciec pojawił się obok mnie i podał mi plastikową butelkę. Spojrzałam na etykietę: płyn do dywanów.

– Mamo!

Zjawiła się w pokoju i od razu skierowała spojrzenie na ojca.

– Czy nie uważasz, Tusiu, że mycie okien nie jest zajęciem dla ciebie? – odezwał się z progu Joachim, który także przyszedł, żeby popatrzeć.

Poczułam, jak klamka wyślizguje mi się z dłoni, a ja uderzam kolanami o podłogę. Obudziłam się gwałtownie.

Kolejny dzień w Double Book upłynął pod znakiem zamieszania i nerwowej bieganiny. Gazda od rana rozstawiał nas po kątach, krzyczał na Anię.

– Wszystko trzeba po tobie poprawiać! – wrzasnął, przesuwając o dwa centymetry donicę z palmą. Palma stała w gabinecie szefa od początku jego panowania w wydawnictwie. Ania podlewała ją regularnie, a Gazda podlewał zaraz po niej, twierdząc, że dziewczyna nie ma podejścia do roślin. – Mówiłem: „Ustaw zielonym do przodu, żółte trzeba ukryć, bo źle wygląda”.

Nikt mu nie powiedział, że przelana palma będzie niszczeć i jedynym sposobem na żółte liście jest mniejsza ilość wody. Gazda i tak wiedział lepiej. To przez Anię drzewko marnieje.

– Nie możesz zrobić raz a porządnie? – pieklił się.

– Tu wszystko robimy po dwa razy – mruknął Marek, nasz grafik i specjalista od składu komputerowego w jednym. – Stąd nazwa wydawnictwa.

Miał szczęście, że Gazda, zajęty panikowaniem przed przyjściem Krynickiego, nie słyszał, co się wokół niego mówi.

Byłam podekscytowana perspektywą spotkania znanego pisarza. Czytałam jego książki i podziwiałam rozległą wiedzę. Znał nie tylko historię. Poruszał się sprawnie w malarstwie, sztuce, w kulturze ogólnie, a jego komentarze często były odkrywcze. Wprawdzie ostatnio zaczął się nieco powtarzać i cytował samego siebie, ale niewątpliwie był człowiekiem na poziomie. Spodziewałam się kogoś w typie Joachima: spokojnego, sympatycznego starszego pana o arystokratycznych manierach.

Pierwsze rozczarowanie przeżyłam, gdy Krynicki wtargnął do sekretariatu. Mały, okrągły człowieczek w okolicach sześćdziesiątki, ubrany w rozciągnięty sweter i przetarte sztruksy. Rzadkie włosy były niedbale ułożone i nieśmiało prosiły o szampon. Szybkim spojrzeniem obrzucił wnętrze i wyraził milczącą krytykę dla niedużego biurka, ustawionych pod ścianą dwóch foteli i rozdzielającego je niskiego stolika. Dezaprobatę „wielkiego pisarza” odczuły także szafa wypełniona segregatorami z dokumentacją, szara wykładzina i wreszcie Ania, która także nie spodobała się gościowi.

– Gdzie prezes? – warknął, opierając się o biurko i nachylając ku sekretarce.

– A kogo mam zapowiedzieć?

– Jak to kogo? Gdzie pani do tej pory żyła? W jakiejś dziurze w Bieszczadach? Krynicki. Kry-nic-ki.

Drugie rozczarowanie.

Ania z przerażenia zapomniała nawet poprosić Krynickiego, by usiadł. Zerwała się z miejsca i pobiegła do szefa. Gazda wyhamował tuż przed drzwiami do sekretariatu. Odetchnął głęboko, poprawił bordowy, poliestrowy krawat i rozchylił marynarkę. Eksponując metkę Emporio Armaniego, nonszalanckim krokiem wszedł do środka.

– Witam serdecznie! – Uśmiechnął się szeroko, niczym żywa reklama środka wybielającego zęby. – Rafał Gazdowski, prezes Double Book.

Wyciągnął rękę, którą Krynicki uścisnął. Znany pisarz nie sądził, że powinien się przedstawić, więc tego nie uczynił.

– Natalia. – Gazda skinął na mnie, a ja podeszłam bliżej. – To nasza redaktorka, Natalia. Jej mąż jest radcą prawnym, współwłaścicielem jednej z bardziej znanych kancelarii w Warszawie.

Na końcu języka miałam: „To, gdzie pracuje mój mąż, nie ma żadnego znaczenia w Double Book”. Zabrakło mi jednak odwagi, żeby powiedzieć to głośno.

Krynicki skinął mi głową.

– Rostowska – mruknęłam, witając go krótkim uściskiem dłoni.

– Rostowska? To po mężu? – zainteresował się Krynicki. – Coś mi mówi to nazwisko.

– Możliwe – zgodziłam się niechętnie. – Kancelaria Rawicz–Rostowski.

„Może jeszcze wymienię wygrane przez nich procesy – dodałam w myślach. – I zapewnię panu rozrywkę do jutra rana?”.

– Rawicz–Rostowski? Słyszałem, słyszałem.

„Wcale nie słyszałeś, po prostu tytuł radcy i własna kancelaria zrobiły na tobie wrażenie”.

– Natalia zajmie się opracowaniem redakcyjnym pańskich książek – poinformował Gazda.

– Książki oddaję dopracowane do ostatniego szczegółu – stwierdził Krynicki. – Nie sądzę, by jakakolwiek redakcja była potrzebna. Jeżeli wypuszczam coś z błędem, mam ochotę jaja sobie urwać. Tego samego oczekuję od innych.

Oczekuje od innych urywania mu jaj? No, jeżeli przemyca w książkach takie wstawki, to redakcja będzie absolutnie niezbędna. Gazda nieświadomie ustawił mi poprzeczkę bardzo wysoko, bo powieści Krynickiego były naprawdę dobrze napisane. Pytanie tylko, czy to zasługa samego autora, czy właśnie jakiejś nieszczęsnej redaktorki, która musiała po nim poprawiać teksty. Trzecie rozczarowanie. A tak dobrze się zapowiadało…

Przez następne dwie godziny Krynicki biegał po wydawnictwie z gracją i prędkością kuli armatniej.

– Potrafię docenić profesjonalizm – mówił donośnym, dość wysokim głosem – i lubię, gdy ludzie znają się na swojej robocie. Nie mam zamiaru nikogo pouczać, jak powinien pracować.

Wpadł do pokoju Marka i zajrzał mu przez ramię w monitor.

– To powinno być większe. – Wskazał nazwisko autora na okładce, którą mężczyzna właśnie projektował. – Inaczej proporcje są zakłócone.

Wysoki, misiowaty grafik spojrzał na niego z bezbrzeżnym zdumieniem. Dopiero wpisał tekst na okładkę i było oczywiste, że nawet nie zaczął nad nim pracować. Potrząsnął lekko głową porośniętą, jak sam mawiał, owczym runem i odwrócił się do monitora.

Krynicki szalał dalej. Otworzył drzwi do mojego azylu.

– Ma pani źle ustawione światło. Psuje pani oczy. – Potem zwrócił się do Ani: – Oszczędza pani na kawie? – spytał. – Dlaczego jest taka słaba?

Zwolnił dopiero w pokoiku księgowej. Obrzucił spojrzeniem sterty papierów na jej biurku i już otwierał usta, by coś powiedzieć, gdy Zenobia spojrzała na niego znad okularów. Ta sympatyczna kobieta w ciągu wielu lat pracy w rozmaitych biurach i przedsiębiorstwach wypracowała w sobie umiejętność skutecznego gaszenia nieuprzejmych interesantów. Teraz, tuż przed emeryturą, miała tę sztukę opanowaną do perfekcji.

– Słucham? – zapytała tonem urzędniczki z PRL-u.

– Pomyliłem drzwi – mruknął Krynicki i wycofał się natychmiast.

Miałam ochotę bić jej brawo. Gdy poszedł, nawet Gazda odetchnął z ulgą. Wreszcie mógł zdjąć z twarzy uśmiech, od którego mnie samą bolały szczęki.

– Ale pershing, co? – westchnął, gdy na chwilę zajrzałam do jego gabinetu.

– Zwykły cham – skwitowałam, zachowując dla siebie porównanie: „Nawet większy niż ty”.

– Wiesz? – powiedziałam wieczorem do Joachima. – Poznałam dziś Wiesława Krynickiego, tego od Sarmackich skandali, Malarki u króla i paru innych. Chce u nas wydać książkę.

– Naprawdę? A co ktoś o jego pozycji robi w Double Book? – Joachim wyjątkowo był szczerze zainteresowany tym, co mam do powiedzenia.

– Nie wiem. Do tej pory pisał dla większych wydawnictw. Może historia polskiej szlachty jest już niemodna. Może Krynicki nie ma wyjścia i musi zadowolić się mniejszym wydawnictwem, jeżeli chce dalej pisać.

– Mam nadzieję, Tusiu, że potrafiłaś się zachować…

Od razu odechciało mi się rozmowy, ale Joachim kontynuował:

– Nie zanudzałaś go tymi swoimi Chinami, prawda? Tacy ludzie jak on z pewnością przywiązują ogromną wagę do właściwych form i manier.

Poprawił się w fotelu, jakby chciał po raz kolejny pokazać mi, na czym polegają formy i maniery. Usiadł prosto, złączył nogi i skontrolował, czy jego stopy równo opierają się o podłogę i przylegają jedna do drugiej. Na nogach miał buty. Kapcie są nieeleganckie. Ręce położył na kolanach, ale po chwili uznał chyba, że taka postawa jest bardziej odpowiednia dla kobiety. Sięgnął po filiżankę i upił łyk herbaty. Gracji jego ruchów towarzyszyło rytmiczne skrzypienie skóry fotela. Wyprostować się, skrzyp, ustawić nogi, skrzyp, obciągnąć kamizelkę, skrzyp, sięgnąć po herbatę, skrzyp. Spojrzał na mnie znacząco. Teraz moja kolej: wyplątać nogę spod pupy, skrzyp, skrzyp, bez niepotrzebnego szamotania się usiąść poprawnie w fotelu (nie za głęboko, nie za płytko, skrzyp), włożyć obydwa pantofle, skrzyp, skrzyp. Już. Wieczorny relaks w domu państwa radcostwa prawnych. Zimna biel ścian, zimny mahoń drogich mebli, zimne czarne skóry na sofach, pufach i fotelach. A z głośników Requiem Mozarta.

– Muszę cię rozczarować, Joachimie – zaczęłam z niejaką satysfakcją. – Krynicki jest zwykłym prostakiem.

Mój mąż zacisnął usta w dezaprobacie. Określenie „prostak” w jego mniemaniu było… prostackie. Należało powiedzieć: „Krynicki nie uznał za stosowne zachować się, jak należy…” albo jeszcze lepiej: „Maniery Krynickiego okazały się niezgodne z wyobrażeniem, jakie człowiek może powziąć, czytając jego książki”.

– Tak – powtórzyłam z premedytacją. – Krynicki to prostak. Cham.

– Ależ, Tusiu…

– Jak inaczej określisz kogoś, kto biega po korytarzu, zagląda nieproszony do pokojów, krzyczy, krytykuje wszystko, co wcale nie wymaga krytyki? Poza tym miał stare sztruksy i włóczkowy sweter.

To ostatnie podziałało na Joachima zgodnie z moimi przewidywaniami.

– No cóż… – zająknął się.

Już nie mógł dłużej upierać się, że określenie „znany pisarz” było synonimem ogłady. Wyglądał na tak zdruzgotanego, że aż zrobiło mi się go żal. Oto zaburzono porządek świata Joachima Rostowskiego. A wszystko było tak ładnie poukładane w szufladkach: Wiola to wieśniaczka bez pojęcia o lepszym życiu, Tusia to szara myszka, którą trzeba uczyć najprostszych rzeczy, Krynicki to arystokrata.

– Za to, gdy dowiedział się, że jesteś moim mężem – powiedziałam litościwie – od razu zaczął odnosić się do mnie przychylnie.

– O? – Joachim uśmiechnął się.

– Powiedział nawet, że słyszał o twojej i ojca kancelarii – dodałam, zastanawiając się, dlaczego tak mi zależy na dobrym nastroju mojego męża. Jemu na moim nie zależało.

– No, to akurat nie jest niczym niezwykłym – stwierdził Joachim, który znów znalazł się w swoim żywiole. – Rawicz– –Rostowski to znana marka i nawet taki Krynicki musiał zwrócić na nią uwagę.

Był spokojny i zadowolony, że zapełnił kolejną lukę wśród posegregowanych fiszek życia: Krynicki nie ma nic wspólnego z odpowiednim towarzystwem. Joachim w ramach protestu nie kupi jego kolejnej książki i będzie przekonany, że autor to zauważył i odczuł jako osobistą stratę.

Redakcja: Anna Włodarkiewicz

Korekta: Beata Wójcik, Bogusława Jędrasik

Projekt okładki: Krzysztof Rychter

Fotografia wykorzystana na I stronie okładki: © Imagenavi/Getty Images

Skład i łamanie: www.pagegraph.pl

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-391 Warszawa, al. 3 Maja 12

tel./faks (22) 646 05 10, 828 98 08

biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

ISBN 978-83-280-3260-6

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Michał Latusek / Virtualo Sp. z o.o.