Przekład: Agnieszka Walulik

Redaktor prowadząca: Natalia Sikora

Konsultacja: Anna Wawrzycka-Atach

Redakcja: Anna Adamiak

Korekta: Elżbieta Jaroszuk, Magdalena Stępień

Redakcja techniczna: Anna Gajewska

Projekt okładki i stron tytułowych: Katarzyna Bogucka

Ilustracje we wnętrzu: © Laurent Cilluffo

Fotografia autorki: © Darcy McGrath

Skład i łamanie: Tekst – Małgorzata Krzywicka

Piaseczno ul. Żółkiewskiego 7a

Wydawnictwo W.A.B.

02-386 Warszawa, ul. Usypiskowa 5

tel./fax (22) 646 01 74, 646 01 75, 646 05 10, 646 05 11

wab@wab.com.pl

www.wab.com.pl

ISBN 978-83-7747-351-1

Tytuł oryginału: Poser: My life in twenty-three yoga poses

Copyright © 2010 by Claire Dederer

Copyright © for the Polish edition

by Wydawnictwo W.A.B., 2012

Copyright © for the Polish translation

by Wydawnictwo W.A.B., 2012

Wydanie I

Warszawa 2012

Konwersja do formatu EPUB: Virtualo Sp. z o.o.
virtualo.eu

DLA

MAMY

TATY

I

LARRY’EGO

Nawet w sprzyjających warunkach człowiek musi staczać potyczki

SWAMI KRIPALVANANDA

Od autorki

Niektóre z wydarzeń i postaci w tej historii zostały „przeciągnięte przez szyfrator”, by posłużyć się zwrotem Clive’a Jamesa. Z uwagi na ciągłość narracyjną oraz zachowanie dyskrecji zmieniłam chronologię ich części, a także imiona i cechy charakterystyczne niektórych, choć nie wszystkich postaci.

Poza tymi szczegółami jest to historia prawdziwa, zrekonstruowana z pamięci.

Prolog
WIELBŁĄD

Kiedy w pewnym wieku zabierasz się do jogi, odnosisz wrażenie, jakby ktoś wręczył ci teczkę z informacjami na twój temat. Informacjami, które niekoniecznie chcesz znać.

Zaczęły one napływać niedługo po tym, jak rozpoczęłam ćwiczenia. Pewnego pochmurnego styczniowego popołudnia wraz z pozostałymi dziewiętnastoma uczniami opuszczałam się w tył do pozycji Wielbłąda, wolno i ostrożnie jak pływacy wchodzący do zimnej wody.

Klęczeliśmy ze stopami wyciągniętymi do tyłu, dociśniętymi do maty. Pozycja polegała na tym: trzeba było sięgnąć do tyłu i złapać się za pięty. Potem wypychało się biodra do przodu. Jednocześnie klatka piersiowa unosiła się do góry. Wyglądało to trochę perwersyjnie, ale miałam szczery zamiar spróbować.

Raz mi się udało. Moje ręce sięgnęły do tyłu. Moje biodra wypchnęły się w przód. Moja klatka piersiowa uniosła się w górę – taką miałam nadzieję. Skóra w dole pleców zwinęła się w fałdki. Podniosłam się z pozycji, a było to co najmniej tak samo przerażające, jak opuszczanie się do niej.

Siedziałam przez chwilę i przyglądałam się pozostałym ćwiczącym, jak sięgają, wypychają się, unoszą. Nic im się nie fałdowało, w każdym razie nie tak, żeby dało się to zauważyć. Jeju, oni naprawdę łapali, o co w tym chodzi. Ułożyłam się w pozycji Dziecka, żeby odpocząć, i poczułam na rękach zapach cebuli. Przed zajęciami nadziałam kurczaka dla Bruce’a i naszej rocznej Lucy. Włożyłam go do piekarnika. Ten kurczak był moją przepustką na wyjście z domu. Zostawiłam go im niczym cząstkę samej siebie. Synekdocha: część zamiast całości. Żagiel zamiast floty. Korona zamiast króla. Kurczak zamiast matki.

Tak naprawdę wcale nie musiałam tego robić. Bruce był całkiem niezłym kucharzem, z męskiej szkoły gotowania: otwórz-słoik-z-sosem-i-zrób-spaghetti. A mimo to przygotowałam im ten obiad. Mięso w piekarniku stanowiło widoczny dowód cnotliwości. Proszę bardzo: miłość, troska, opiekuńczość, wszystko wpakowane w czterofuntowego organicznego kuraka. Wielbłąd. No dobra. Pora spróbować raz jeszcze. Ostrożnie weszłam w pozycję, jednocześnie unosząc klatkę piersiową wysoko, wysoko w górę.

– Zejdźcie do pozycji i puśćcie – mówiła nasza nauczycielka Fran. – Wdychajcie powietrze tam, gdzie jesteście napięci. Opróżnijcie umysł z codziennych trosk.

Zastanawiałam się, czy Bruce znalazł ten dobry chleb, który zostawiłam na blacie kuchennym. Chleb na wyrzuty sumienia. Przeżuwali go, podczas gdy ja siedziałam w tym pomieszczeniu i udawałam, że jestem w Indiach. Trzeba było kupić im hinduskie placki roti.

Nagle odczułam straszne trzepotanie w mostku. Miałam wrażenie, że zaraz coś tam pęknie.

Ostrożnie podniosłam się i powiedziałam:

– Hmm, Fran? Kiedy wykonuję tę pozycję, mam takie dziwne, przerażające uczucie w piersiach, jakby coś mnie ściskało.

Fran poprawiała właśnie kogoś po drugiej stronie sali. Zawsze kiedy to robiła, miała w sobie coś, co sprawiało, że wyglądała jak namyślająca się krawcowa: tu popuścić centymetr, tam wyrównać szew i wszystko będzie, jak się patrzy. Brakowało jej tylko wetkniętych w usta szpilek i zawieszonego na szyi centymetra. Teraz odpowiedziała bez zastanowienia, nawet nie podnosząc wzroku:

– A, to tylko strach. Spróbuj jeszcze raz.

Strach. Nawet nie wiedziałam, że tam jest.

TRÓJKĄT

Nasza córeczka wyglądała jak pyszna brzoskwinka: kremowa, rumiana i pokryta puszkiem. Tylko ważyła o wiele więcej. Chociaż karmiłam ją wyłącznie piersią, stawała się coraz tęższa i tęższa. Zagęszczała się od tej całej krzepkości.

Historia tego, jak ją wykarmiłam, ma zakończenie niczym z Paragrafu 22. Dzięki niekończącemu się mlecznemu strumieniowi pożywienia zaprogramowanego specjalnie dla niej Lucy rosła jak na drożdżach. Kiedy miała dziesięć miesięcy, zaczęłam odnosić wrażenie, że ważymy mniej więcej tyle samo. Wciągałam ją sobie na kolana, a ona spoglądała na mnie z zachwytem i – jak to się wtedy mówiło – podłączała ssawki. Patrzyłam na nią zdumiona, że tak łatwo mogę zadowolić drugą istotę ludzką. Lucy ssała ile sił, skupiona i z wyrazem szczęścia na twarzy.

Jedyny kłopot polegał na tym, że kiedy brałam ją na ręce podczas tych maratonowych sesji karmienia, miażdżyła mi ważne organy. Pewnie śledzionę albo coś większego. Próbowałam karmić ją, leżąc na boku, ale potrzebowała tyle pokarmu i jadła tak wolno, że ta metoda zupełnie nie skutkowała. Dzięki mleku Lucy chowała się tak zdrowo, że, paradoksalnie, dostarczanie go stawało się coraz trudniejsze (to właśnie Paragraf 22).

Cofnijcie się na chwilę myślami do późnych lat dziewięćdziesiątych. Karmienie piersią, przynajmniej w Seattle, gdzie mieszkaliśmy, stanowiło dziwną kombinację entuzjastycznie uprawianego hobby oraz nakazu moralnego. Pięćdziesiąt kilometrów na północ, na obrzeżach miasta, gdzie mieszkała rodzina mojego męża, matki radośnie wtykały swoim wrzeszczącym dzieciom butelki z mieszanką z mleka w proszku. W Seattle z butelki karmiły wyłącznie ciężko pracujące matki, a raczej czyniły to ich nianie. Same butelki zaś i tak wypełnione były mlekiem z piersi, wyciśniętym za pomocą pompki.

Odstawianie od cyca mogło się rozpocząć najwcześniej po roku. Kto właściwie tak zawyrokował? My same. Byłyśmy matkami czytającymi książki. Wyszukiwałyśmy informacje. Wiedziałyśmy najróżniejsze rzeczy, na przykład to, że według Amerykańskiej Akademii Pediatrii co najmniej jeden rok karmienia piersią zapewnia optymalny rozwój systemu odpornościowego i mózgu dziecka. Dla matek takich jak my optymalny oznaczało obowiązkowy, a jeden rok oznaczał kilka lat. W tamtym okresie Seattle było miastem, gdzie mali chłopcy na placu zabaw przybiegali do swoich mam po szybką dokładkę, mówili: „Dzięki, mała”, po czym wracali do gry w piłkę.

Tymczasem Lucy nie miała jeszcze dziesięciu miesięcy. Jeśli wydaje wam się, że to zupełnie trywialny problem, niewart zawracania sobie głowy, to widać wyraźnie, że nigdy nie byliście świeżo upieczoną matką w enklawie liberalizmu pod koniec ubiegłego stulecia.

Kiedy roztrząsałam właśnie, czy zacząć odstawiać dziecko od piersi (a mój mąż Bruce udawał, że go to interesuje), nastąpiło to, co było nieuniknione. Siadły mi plecy. Przez cały czas czułam uwieranie w krzyżu, jakby podszczypywał mnie jakiś obleśny staruch. Nie mogłam siedzieć na krzesłach o prostym oparciu. Nie mogłam leżeć płasko na sofie. Nie mogłam nosić toreb z zakupami. Więc w końcu praktykowania odstawiłam Lucy.

Teraz, po dziesięciu latach jogi, kusi mnie, by zacząć wygłaszać jakieś mądrości w rodzaju: byłam gotowa na odstawienie dziecka i moje ciało podjęło tę decyzję za mnie. Ale wtedy nie wierzyłam w takie bzdury. Zamiast tego dreptałam w kółko, nurzając się w skomplikowanym bagienku wyrzutów sumienia i ulgi. Gardłowałam, że pozbawiono mnie pełnego, danego od boga, obowiązującego w całych Stanach roku karmienia piersią. Przepraszałam męża za to, że się nie spisałam. Mówiłam przyjaciółkom: „O, nie! Nie mogę karmić!”. A tymczasem potajemnie szalałam z radości. Znowu miałam swoją śledzionę dla siebie.

Mieszkaliśmy w Phinney Ridge, w północnym Seattle. Była to okolica zamieszkana przez dobrze wykształconych białych liberałów o jak najlepszych intencjach. W sumie można to odnieść do całego północnego Seattle. Phinney Ridge słynie jednak z jeszcze większego liberalizmu i jeszcze lepszych intencji niż pozostałe dzielnice. Ludzie tam nie wieszają tabliczek: UWAGA, ZŁY PIES. Zamiast tego piszą: PROSIMY UWAŻAĆ NA PSA.

Kiedy zaczęłam się uskarżać na ból pleców, co robiłam często i z wielkim upodobaniem, wszyscy w Phinney Ridge mieli tę samą odpowiedź: „Zacznij ćwiczyć jogę”.

– Są w niej pozycje, które wzmocnią ci plecy – mówił mój lekarz.

Kasjerka w supermarkecie powiedziała, że mogę kupić dobrą kasetę z jogą w pobliskiej księgarni spod znaku New Age. Bezdomny facet sprzedający gazety pod supermarketem poradził mi:

– Tylko pamiętaj, żeby kupić sobie matę! Nie da się robić jogi bez maty.

Ja jednak miałam swoje uprzedzenia. Zdawało mi się, że jogę uprawiają tylko rozpieszczone panie w średnim wieku, które nie mają co zrobić z czasem, albo fanatycznie wychudzone dwudziestodwuletnie wegetariańskie eksgimnastyczki. Nie podobała mi się również myśl, że biali ludzie szukają odmiany życia w hinduskich zwyczajach – było w tym dla mnie coś zasadniczo podejrzanego.

Mimo jednak tych niezbyt uzasadnionych, acz wynikających z uporu obiekcji (jest to moja specjalność), od lat podejrzewałam, że tak czy owak powinnam spróbować. Byłam nerwowa. Byłam wstydliwa i z zażenowania ciągle poprawiałam sobie włosy. Zżerały mnie obawy. Ciągle drżały mi ręce, więc cały świat widział, jaka jestem niespokojna. Zaledwie kilka tygodni wcześniej siedziałam w kawiarni, karmiąc Lucy kawałkami sucharka i drżącą ręką podnosząc do ust filiżankę z kawą. Nagle podszedł do mnie jakiś pan, który przedstawił się jako „szaman energetyczny”. Zanim zdołałam go spławić, złapał moją trzęsącą się rękę i oświadczył poważnie:

– Powinna pani mocno nad sobą popracować.

– Och! – odparłam, szczerząc się nerwowo. – Przykro mi! Ja tylko… Od najmłodszych lat trzęsły mi się ręce, a teraz nie wysypiam się z powodu dziecka. No i chyba wypiłam za dużo kawy – dodałam niezręcznie.

– Czy często jada pani kurczaka? – spytał. – To może powodować problemy z energią.

Podniosłam się, rozlewając przy tym kawę, i szybko wsadziłam Lucy do wózka.

– Tak, do widzenia! – Pomachałam mu wesoło i wyszłam z kawiarni, niemal promieniując energią.

Wyglądało na to, że zajęcia jogi były dokładnie tym, czego mi było trzeba: czymś, co mnie uspokoi. Odnosiłam jednak wrażenie, że były także dokładnie tym, na co nie miałam najmniejszej ochoty: miejscem, gdzie wszyscy zobaczą, jaka ze mnie wariatka, jak trzęsą mi się ręce, jak się przejmuję i zamartwiam. W siedzeniu bez ruchu, w spokojnym trwaniu w pozycji było coś, co mnie przerażało. Co się kryło pod tym moim niespokojnym rozbieganiem?

Ale teraz sytuacja się zmieniła. Miałam dziecko. Musiałam być w stanie je podnieść. Zrobiłabym wszystko, by móc tego dokonać. Lekcje jogi wykraczały jednak poza moje możliwości. Jak każdy, bałam się wejść do sali pełnej osób, które są w czymś lepsze ode mnie. Nie miałam wtedy pojęcia, że w jodze bardzo rzadko można się natknąć na całą grupę zaawansowanych. A jeśli już tak się zdarzy, to przeważnie wszyscy są nadętymi bubkami.

Pomyślałam, że najlepszym rozwiązaniem będą kasety wideo: może one pozwolą mi skorzystać z jogi bez potrzeby upokarzania się. Pewnego popołudnia późnym latem postanowiłam wybrać się do tej newage’owej księgarni. Utyskując na ból pleców, wsadziłam córeczkę do wózka spacerowego. To przyprawiło mnie o kolejne wyrzuty matczynego sumienia: wózki spacerowe trafiły ostatnio na listę rzeczy, po które matki północnego Seattle nie powinny sięgać. Podobno dzieci czuły się wyobcowane, znajdując się tak daleko od swoich mam, i wolały wtulać się w ich plecy albo piersi – nie było ucieczki przed tą tyranią cyca. Należało przymocować dziecko do siebie w nosidełku albo w specjalnej chuście (znanej w naszym domu jako Chusta dla Nadętych Mam). Krążyła jakaś teoria o tym, że bobas pragnie oglądać świat z tej samej perspektywy, co jego matka. Kiedy teraz o tym piszę, wydaje się to zupełnie zwariowane, ale tak właśnie brzmiała argumentacja. Tak czy inaczej, wożenie malucha w wózku szybko stało się kolejnym sposobem na poinformowanie całego świata, iż: a) tak naprawdę wcale nie kochasz swojego dziecka i b) jesteś niewykształconym prostakiem.

Chusta stanowiła świetne rozwiązanie dla tych wszystkich, którzy mieli dzieci o małej wadze, wykonane z drewna balsy, jednak moja cudownie konkretna córuchna i ja byłyśmy wielkimi zwolenniczkami wózka. I tak we wczesnojesienne popołudnie wyruszyłam do księgarni New Age wraz z Lucy, która łaskawie tolerowała swoją prostacką, niekochającą matkę.

Wielokrotnie mijałam to miejsce, ale nigdy nie byłam w środku. Kiedy z trudem wepchnęłam wózek przez drzwi, uderzył mnie ciężki jak w świątyni zapach kadzidełka. Wszystko było zakurzone i lekko przekrzywione. Stojaki na pisma się pochylały, książki leżały w chaotycznych stosikach, plakaty z czakramami, grzybami i gwiazdami wisiały nierówno.

Znalazłam rozchwiany stojak z kasetami do jogi. Niektórzy ludzie na okładkach byli pomarańczowi. Niektórzy mieli na głowach zwoje. Niektórzy wyglądali spoza dziwnych, fioletowych napisów, które nasuwały na myśl średniowieczne pismo. Wybrałam kasetę dla początkujących. Wyglądała bezpiecznie. Kobieta na okładce nie była pomarańczowa i nie miała nic na głowie. Napisy nie wyglądały tak, jakby zaprojektowano je w szpitalu psychiatrycznym.

Zlokalizowałam matę do jogi, zapłaciłam, po czym zabrałam dziecko i nawiałam.

Tego wieczoru Bruce nakarmił Lucy z butelki (do której na szczęście szybko się przyzwyczaiła), a ja poszłam do pokoju z telewizorem, którego – jak wszyscy w Phinney Ridge – nigdy nie nazywaliśmy pokojem telewizyjnym. Włączyłam kasetę. Jasnowłosa kobieta z okładki popatrzyła ze swojego harmonijnego świata wypełnionego doniczkowymi orchideami w kamerę. Pogadała trochę o tym, że nie należy przesadzać i że trzeba robić wszystko we własnym tempie, po czym rozpoczęła się lekcja. Kobieta usiadła z zamkniętymi oczami. Ja siedziałam i patrzyłam na nią. To miała być rozgrzewka.

Ten przyjemny stan rzeczy trwał przez pewien czas. Niestety wkrótce nadeszła pora na asany. To brzmiało groźnie.

– Skok. Stopy na odległość około dziewięćdziesięciu centymetrów – powiedziała kobieta. Tak też zrobiłam. – Skręć lewą stopę czterdzieści pięć stopni do wewnątrz, prawą na zewnątrz. – Się robi. Patrzcie na mnie! – Wyciągnijcie prawą rękę nad prawą nogę i lekko oprzyjcie dłoń o goleń, kostkę albo stopę, gdziekolwiek będzie wam najwygod-niej. – Trochę się chwiałam, ale dałam radę. – Powoli odkręćcie tułów do góry i wyciągnijcie lewe ramię w kierunku sufitu. – Iii… odpadłam. Usiadłam z głośnym klapnięciem i spojrzałam na kobietę oraz jej dziwnie nieporuszony wyraz twarzy. Wyglądała jak kałuża w bezwietrzny dzień. Spokojnym głosem, takim, jakim przemawia się do starych ludzi, kiedy chce się ich przekonać, żeby przeszli kilka kroków przez szpitalną salę i skorzystali z łazienki, powiedziała: – Tri-ko-na-sa-na. – Wypowiadała to słowo powoli, wyraźnie rozkoszując się dźwiękiem… czego? Czy to był sanskryt? – Pozycja Trójkąta – przetłumaczyła.

Przewinęłam kasetę. Spróbowałam jeszcze raz. Prawa noga na zewnątrz. Stopy pod kątem. Wyciągnąć prawe ramię. Opuścić prawą dłoń na prawą goleń. Zaczęłam się denerwować. Jak ja podniosę to lewe ramię do góry? Jak ja odwrócę tułów? A, cholera, teraz albo nigdy. Wyrzuciłam lewe ramię w powietrze i odwróciłam korpus może o milimetr w górę. Auć.

Spis treści

Dedykacja

Motto

Od autorki

Prolog WIELBŁĄD

TRÓJKĄT

ORZEŁ

LOTOS

KRUK

GOŁĄB

POZYCJA DZIECKA 1

POZYCJA SZEWCA

STANIE NA GŁOWIE

POZYCJA DZIECKA 2

WAGA

KRÓL TAŃCA

POZYCJA DZIECKA 3

PÓŁKSIĘŻYC

PRANAJAMA

WOJOWNIK II

POZYCJA DZIECKA 4

VINYASA

POZYCJA DZIECKA 5

NOGA ZA GŁOWĄ

ZNOWU KRUK

GÓRA

SKŁON DO PRZODU

NIEBOSZCZYK

SKOK

KOŁO

STANIE NA RĘKACH

LEW

MAŁPA

Epilog PIES Z GŁOWĄ W DÓŁ

PODZIĘKOWANIA