Nikki Gemmell

Przebudzeni

Tłumaczenie: Ewa Kleszcz

Tytuł oryginału: With My Body

Text copyright © Nikki Gemmel 2011

Published by arrangement with David Godwin Associates, London

All rights reserved

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal MMXIII

Wydanie I

Warszawa

Prolog

Zaczynasz.

Czujesz, że to w porządku, że robisz to przy jego biurku. Na jego krześle. Maszyna do pisania to jedyne, co po nim zostało w tym pokoju. Taśma z tuszem jest świeża – litery odciskają się głęboko i zdecydowanie na białym papierze – jakby wymienił tusz tylko dla ciebie, specjalnie na tę chwilę. Zaczynasz. Powoli uderzasz w klawisze, przyzwyczajając się do tego starego sposobu pisania. Pracujesz z mozołem na pięknej, zabytkowej maszynie, bo jeśli popełnisz błąd, nie będziesz mogła go wymazać. A chcesz, żeby te strony były metodyczne, schludne. Piszesz, trzymając pod ręką stary tomik z epoki wiktoriańskiej, który ci kiedyś podarował – Kobiety myśli kilka o kobietach. W zagięciach między kartami zgromadziło się wszystko, co wydarzyło się w tym miejscu, co kiedyś oddychało życiem. Na nowo przeżywasz dialog waszych odręcznych notatek na marginesach. Nie do końca wiesz, co zrobisz z tym wszystkim; na tym etapie po prostu zbierasz informacje, kradniesz wszystko, czego potrzebujesz z tego notatnika, którego strony posiniaczone są starością, brudem i życiem. Lśniącym życiem. Papier zdobią ornamenty z potu, atramentu, kropli deszczu, roślinnego soku, brudu i popiołu, smaru z roweru, srebrzystych śladów ślimaka i skrzydeł cykady. Zbierasz wasze słowa i łączysz je ze słowami wiktoriańskiej pani domu, z jej lekcjami na temat życia. Jej głosem przewodnika. Ona cię przez to poprowadzi. Mów prawdę i nie lękaj się jej, uspokaja cię.

Piszesz, aby zrozumieć.

Podczas pracy czujesz czyjąś obecność, dłoń na ramieniu. Zachęcającą obecność każdej osoby, która kiedykolwiek kochała i utraciła, każdej osoby, która weszła do tego ekskluzywnego klubu miłosnego rozczarowania. Twój mały tomik zawsze leży obok. Przybyłaś tu, aby pogrzebać tę książeczkę, aby ziemia tej doliny przyjęła ją tak, jak pewnego dnia przyjmie twoje własne ciało – jesteś tego pewna – z miłością i wdzięcznością. Bo jesteś częścią tej krainy.

Ale najpierw tomik musi posłużyć innemu celowi.

Czujesz się silna, lekka.

Spełniona.

Piszesz, żeby to wszystko zrozumieć.

Nigdy nikomu o tym nie opowiedziałaś. Nikt nie wie, co naprawdę myślisz. To zawsze było dla ciebie wyjątkowo ważne – żeby nikt nigdy się nie dowiedział, nie zobaczył brzydoty, okrucieństwa, ale też wspaniałości, egoizmu i chwały tego wszystkiego. Nigdy nie chciałaś dać im dostępu. Zawsze było dla ciebie ważne, by zachować równowagę, uśmiech, swój pancerz w każdej sytuacji. Nie mogłabyś znieść, gdyby ktokolwiek zobaczył, jaka jesteś naprawdę.

Ale teraz, w końcu, nadszedł czas. Wraz ze świadomością przyszło wyzwolenie. Wiele lat zajęło ci dotarcie do tego etapu.

I

Nawet we śnie nie znam wytchnienia.

Heloiza

Lekcja 1

Niechaj wszystko będzie proste, szczere i otwarte. Mów prawdę i nie lękaj się jej

Myślisz o seksie z każdym mężczyzną, którego poznajesz. Ale nie masz ochoty spać z żadnym z nich. Już ci się nie chce. Jesteś zbyt zmęczona, zbyt skostniała. Zimno zwinęło się w kłębek w twoich kościach niczym pleśń i czujesz, że już nigdy nie da się go wydłubać. Mieszkasz w Gloucestershire, w domu przerobionym z zagrody, z dachem pokrytym strzechą i sufitem zrobionym z wiek od trumien. Nigdy nie jest tu wystarczająco ciepło. Są przebiśniegi w lutym i dzwoneczki w maju, i mokre czarne jesienne liście, a potem nagie gałęzie zimy, orzące pazurami niebo, wszędzie wokół ciebie, całymi miesiącami, z kołującymi ptakami zrywającymi się do lotu, kiedy idziesz przez pola. To kraina wrzosowisk, dzikiej przyrody, natury. To język, który nie jest twoim językiem, bo się tu nie urodziłaś.

Twoje wspomnienia krzyczą z tęsknoty za słońcem, buszem i twardą, spłowiałą ziemią. Za kobietą, którą kiedyś byłaś. Teraz ledwie ją pamiętasz.

Nie wiesz, jak się z tego wydostać, zdobyć przyczepność, stać się znowu widzialną jako kobieta. Jak znaleźć sposób, by żyć zuchwale. Znowu.

Lekcja 2

Strażniczka domowego ogniska! Gdzież znajdziesz bardziej szlachetne miano, bardziej uświęcone zajęcie

Twój mąż, Hugh, wróci do domu późno. Koło dziesiątej. To często się zdarza. Pracuje ciężko jako lekarz internista, a ty bardzo to sobie cenisz, tę jego niewzruszoną etykę zawodową. On nie zawiedzie swojej rodziny. Zawsze jest coś, co musi robić pod koniec dnia. Papiery, cokolwiek.

To dobrze, że Hugh wraca późno. Właśnie tego chcesz. Masz dla siebie te kilka cennych godzin między położeniem dzieci do łóżek, a jego powrotem do domu. To czas odnowy, kiedy się rozprostowujesz, zbierasz siły. Robisz sobie kąpiel i marzysz o tym, by się zrelaksować, wystawić twarz na palące promienie słońca, otworzyć pierś i wypełnić kości ciepłem. Wyobrażasz sobie, że znowu jesteś dumna i pełna życia, że jesteś kobietą, którą kiedyś byłaś.

Masz twarz grzecznej dziewczynki. Wciąż młodą. Ale Hugh wyczuł coś pod tą maską, już wcześniej wywąchał to jak pies myśliwski. Coś… nienormalnego pod gładkim uśmiechem. Coś przyczajonego, czekającego na uwolnienie.

Nigdy tego nie znajdzie. Byłaś zamknięta tak długo, a twój mąż nie zna szyfru do sejfu i nie ma pojęcia, jak jest potrzebny. Uważa, że wszystko jest w porządku z waszym małżeństwem. Oboje osiągnęliście etap stagnacji. Zbyt zajęci, przytłoczeni prozą życia.

Jesteś dobrą żoną lekarza. Gumowe kalosze, duże samochody, odwożenie dzieci do szkoły i przywożenie po lekcjach, kościół w niedzielę. Istnieje jednak część ciebie, której twój mąż nigdy nie pozna. Tajemnica, która kiedyś oszołamiała go pożądaniem. Sekrety twojej przeszłości.

Kiedyś często pytał, o czym myślisz. Ale ty nie mogłaś nic wyjawić, nigdy. Nie chciałaś, żeby ten dobry człowiek się wystraszył. Nie może poznać dzikich instynktów, które kierowały kiedyś twoim życiem. Był świetnym materiałem na męża – poważanie, dzieci, dom na wsi. Nic nie może temu zagrozić.

Wspaniałość, brzydota, piękno, siła, transcendencja – kiedy nie musiałaś się ograniczać. O tym Hugh nigdy się nie dowie. Nie po to go poślubiłaś. Nie może cię obnażyć, tak jak kiedyś się to stało.

Niewielu jest mężczyzn, którzy wiedzą, jak odkryć najgłębsze tajemnice kobiety.

Lekcja 3

Niczym stado wściekłych psów prześladują ją określenia, których do końca nie rozumie – stosownie, należycie, przyzwoicie. Pędzą ją w stronę śmierci

Twoje dzieci właśnie wróciły ze szkoły. Na zewnątrz panuje lodowata biel, ale to szron, nie śnieg. Kruchy koc bezruchu powstrzymujący świat. Nie stopił się w nikłym słońcu minionych kilku dni. Dzieciaki niecierpliwią się, chcą wyjść na dwór, skorzystać ze światła, zanim zniknie. Pozwalasz im. Wybiegają przez drzwi kuchenne, wpadają jak burza w kruchą ciszę i wypełniają ją wrzaskiem; znęcają się nad szronem i jego śmiertelnym bezruchem.

Uśmiechasz się, patrząc przez okno na swoich chłopców – jest w nich tyle życia. Są pełni blasku, wymagający ciągłej uwagi, uparci i tak od siebie różni. Robisz kolejną filiżankę zielonej herbaty, ostatnią tego dnia, inaczej nie uśniesz, bo tak wiele twoich bliskich przyjaciółek teraz choruje na raka piersi. A ty, z historią twojej matki, musisz na to uważać.

Jesteś taka zmęczona. Masz pod opieką czterech chłopców, łącznie z tym, którego poślubiłaś. Znużenie zagnieździło się w tobie niczym obce ciało. Wysysa z ciebie całą energię. Trwa właściwie od lat, od urodzenia pierwszego dziecka, Rexiego, spowodowane utratą całkowitej kontroli, faktem, że to już nie ty dyktujesz warunki. Kiedyś, dawno temu, jako samotna kobieta robiąca karierę, miałaś władzę. Mieszkałaś w mieście, białej bańce piękna, uwielbiałaś swoje idealnie dobrane stroje i późne wstawanie w weekend, zagraniczne wycieczki i bujne życie towarzyskie.

Ale sytuacja się zmieniła. Żyjesz w małym, ciasnym światku kury domowej, którego głównym elementem jest góra nieposkładanych ubrań na podłodze przy łóżku. Możesz wrzucić ubrania do pralki. Możesz je wyciągnąć. Możesz je rozwiesić do wyschnięcia. Potem zebrać i położyć na stertę czekającą na posortowanie. Ale nie możesz, nie potrafisz, po prostu nie potrafisz, powkładać ich z powrotem do szafek i szuflad. Aż w końcu ta sterta w nogach łóżka zamienia się w wulkan frustracji, oskarżeń i rozpaczy, który cię wykańcza. Czasami, gdy jesteś sama, zaczynasz popłakiwać, choć nie bardzo wiesz dlaczego, trzymając przemarznięte dłonie przy policzkach. Nie potrafię tego zrobić. Czasami mówisz to nawet swoim dzieciom, mimowolnie wyrywa ci się to przerażające: to zbyt trudne, nie dam rady. A one nie wiedzą, co się mamie stało…

Kiedyś byłaś inna. Gardziłaś takimi kobietami.

Choć czujesz się samotna, rozpaczliwie chciałabyś zostać sama. Trudno uciec od twoich ukochanych tygrysków, ukraść chwilę błogiego spokoju od wszystkich, którzy na tobie polegają. Dopadło cię rozgoryczenie, straciłaś blask słońca, który kiedyś ogrzewał twoją duszę. Nie podoba ci się to, kim się stałaś; czujesz się zubożała.

A jednak jesteś szczęściarą, tak wiele dostałaś od życia. Dobrze o tym wiesz. I choć nie możesz narzekać, czujesz się jak w pułapce, zamknięta w tym małym światku wymagającym ciągłego dawania. Wszystkim dookoła.

Lekcja 4

Zagubione kobiety

Nie spałaś ze swoim mężem od dwóch lat, od narodzin trzeciego syna. To cię jednak nie martwi, właściwie czujesz ulgę. Hugh również nie wydaje się tym zaniepokojony. Oboje przestaliście rozmawiać o braku życia seksualnego, skończyły się żarty i docinki. On już w ogóle o tym nie mówi. Kiedyś jeszcze żartobliwie marudził i próbował zdejmować ze swojej małej bibliotekarki tweedowe spódnice do kolan i skromne koszule. Wyzwolić to, co jest pod nimi ukryte. Teraz, podejrzewasz, jest równie wykończony jak ty.

Niemal każda noc to jak zabawa w komórki do wynajęcia – jedno z dzieci śpi obok ciebie, podczas gdy Hugh leży zwinięty na którymś z akurat dostępnych łóżek. Ostatnio budzisz się gwałtownie każdej nocy, koło trzeciej nad ranem. Błąkasz się po domu i pięściami bębnisz w ściany. Bezsenność dyktuje dręczącą myśl, że musisz odzyskać siebie. Serce ci wali, wiesz, że nie będziesz w stanie zasnąć przez kilka godzin, a jutro nie będzie lepiej, a może nawet gorzej. Och, jakże tęsknisz za pełnym, głębokim, bogatym snem, żeby nie było niczego, co obudzi cię następnego dnia. Żadnych żądań, kłótni, próśb. Jakże tęsknisz za tym spokojnym snem po wyjątkowo satysfakcjonującym seksie. Czułość, drżenie dotyku.

Oczywiście kochasz Hugh, i to głęboko, ale z radością pozostałabyś w celibacie. W szkole patrzysz na ojców niektórych dzieci i po prostu wiesz, że byliby nieprzyzwoici – zuchwali, figlarni, odrobinę brutalni – i to zawsze dotyczy tych rozwiedzionych. Jest w nich coś nieskrępowanego, rozwiązłego, lekkiego. Ale nigdy byś z tym nic nie zrobiła. Już nie potrzebujesz seksu. Zastanawiasz się nad blaskiem kobiet, które z wyboru obywają się bez mężczyzn – wdowy i rozwódki, które poznałaś w ciągu ostatnich lat, zakonnice, kobiety po siedemdziesiątce… Kobiety nieszukające. Jest ich bardzo niewiele. Trwają w swojej decyzji i jaśnieją pewnością. Rozpoznajesz ten blask.

Nieobciążone.

Dla ciebie mężczyźni już odegrali swoją rolę. Masz dzieci, czujesz się spełniona. Kiedyś, dawno temu, stałaś się dumna i silna, dzięki spotkaniu z kimś, kto wielbił kobiety i nie bał się ich, kto czcił ich ciała. Tacy mężczyźni trafiają się niezwykle rzadko, a kiedy kobieta znajdzie jednego z nich, dostrzega ogromną różnicę w jakości seksu i to odmienia ją na zawsze. Ten mężczyzna staje się wzorem, według którego mierzeni będą wszyscy inni. Masz szczęście, wielkie szczęście, że kiedyś takiego mężczyznę znalazłaś. Niektóre z twoich przyjaciółek nigdy tego nie zaznały.

Lekcja 5

Pora wczesnej jesieni powinna być najbardziej spokojnym, obfitym, bezpiecznym i świętym czasem w całym życiu kobiety

Wspomnienie rozdzierające twoje życie.

Wyślizgujesz się każdej nocy niczym liścik miłosny ukryty w poszewce na poduszkę, który zachowałaś przez wszystkie dorosłe lata. To niesamowite, oszałamiające wspomnienie: że twoje ciało było kiedyś wielbione. On nie myślał tylko i wyłącznie o sobie; budził cię do życia.

Jego dotyk – szalejesz na to wspomnienie nawet teraz, po tych wszystkich latach. Jego dotyk krzesał iskry niczym boska siła. I jego głos. Czy właśnie to pamiętamy najlepiej, wszystkimi zmysłami, długo po tym, jak ktoś odejdzie? Wciąż słyszysz, w jaki sposób wymawiał twoje imię, gdy był głęboko w tobie i poruszał się niemal niezauważalnie, dając ci nowe siły. Choć ostrość jego rysów wyblakła, ten głos zachowałaś w pamięci.

Nie chciał cię w żaden sposób ograniczać – to pamiętasz przede wszystkim. Jego jedynym celem było wzmocnić cię, unieść, otworzyć. Nauczyć cię własnego ciała i jego możliwości. Jak wielu mężczyzn może podarować kobiecie coś takiego?

Inne życie. Inny świat.

Odległy od tego, w którym żyjesz teraz, popijając zieloną herbatę i gapiąc się przez okno o wpół do piątej po południu. Zegar twojego życia tyka, a knykcie palców zaciskających się na kubku bieleją. Wkrótce nadejdzie pora podwieczorku, potem będziesz błagać, by dzieci odrobiły lekcje, będziesz odciągać je od komputerów, zmuszać, by wzięły prysznic i umyły zęby. Wszystkie te dyskusje, zachęty, przypominanie są tak straszliwie męczące…

Lekcja 6

Zamężne kobiety wyciągnęły swój los na dobre i na złe, uświadomiwszy sobie w większym lub mniejszym stopniu naturalne przeznaczenie naszej płci

Łączy cię z mężem niewypowiedziane porozumienie, że nigdy się nie rozejdziecie – tkwicie w tym razem, na całe życie. Kiedy za niego wyszłaś, pragnęłaś pełnej uniesień miłości. Jednocześnie był przyjacielem, który rozśmieszał cię w środku nocy, więc uznałaś, że się uda. Zawsze ceniłaś sobie jego spokój. Nigdy nie czułaś się przy nim niekomfortowo, nawet w milczeniu – to próba prawdziwego porozumienia. Jesteś taką szczęściarą, że go masz. Wiesz o tym. Nigdy nie wolno ci o tym zapomnieć.

Nie lubisz sposobu, w jaki całuje. Nie wiesz, jak mu to powiedzieć, nigdy nie mogłabyś go zranić. A to się nie zmieni. Trwa już zbyt długo. Nie da się tego przećwiczyć. Jak możesz powiedzieć komuś, kogo kochasz, że brakuje mu czułości? Tego też nie można się nauczyć. Potrafiłaś to znieść przed urodzeniem dzieci, dawał ci tak wiele innych rzeczy. Wypełniał migoczącą samotność kolejnej sobotniej nocy, kolejnego sylwestra swoją silną, czarującą obecnością, ucinającą wszystkie te krępujące pytania podczas świąt, ślubów, przyjęć dla kobiet spodziewających się dziecka, na które nagle zaczęłaś chodzić. Był twoim zbawcą, dobrze o tym wiesz.

A jednak teraz masz wrażenie, że jedyna rzecz, która was łączy, to dzieci. Marzysz o jeszcze jednym, o dziewczynce, ale już ci się nie chce, obydwoje macie to już za sobą. Nigdy o tym nie rozmawiacie. Nie rozmawiacie już o niczym.

On jest Anglikiem, który mieszkał w internacie od siódmego roku życia i od małego wpajano mu, by nie ufał swoim uczuciom, by się zamykał. Tęsknił za matką, był przytłoczony przez żal i samotność, a jednak cały czas mówiono mu, że jego rodzina tego chciała, że tak będzie najlepiej. Więc w bardzo młodym wieku nauczył się, żeby nie ufać swoim pierwotnym instynktom, by pogrzebać głęboko w środku to, co naprawdę myślał. Niósł te lekcje przez życie; oczekiwał tego samego od innych. Nigdy nie zmienia się w stosunku do ciebie – jest ciepły i dowcipny – ale nie chce żadnych emocji i związanego z nimi chaosu.

Kiedy cały twój gniew i tłumione frustracje wybuchają, nazywa cię Wezuwiuszem swoich Pompei. Kiedy twój głos pęka z przemęczenia i krzyczysz na męża i dzieci. To głos, jakiego nigdy wcześniej nie słyszałaś, głos kobiety, której nie rozpoznajesz; głos gniewu i brzydoty. Obawiasz się, że twoi ukochani chłopcy zachowają jego ton gdzieś głęboko we wspomnieniach przez resztę życia i wstydzisz się tego, ale wciąż od czasu do czasu wybuchasz. A jednak kochasz ich do szaleństwa, chciwie, dziko, pożądliwie; każdego wieczoru podczas modlitwy dziękujesz Bogu za to, że ci ich dał.

Macierzyństwo jest tak skomplikowane – to bogactwo i żar, ale też wyczerpanie, rozpacz i samotność.

Lekcja 7

Nie myśli już tylko o sobie i własnych przyjemnościach

Na początku długo nie miałaś orgazmu. Otoczyłaś się murem negacji; twoje ciało wzdragało się w reakcji na to, co robili z nim mężczyźni. Albo czego nie robili. Ich ignorancja, niezdarność, brak finezji. Byłaś wstrząśnięta bolesną prawdą – że niektórzy z tych mężczyzn tak naprawdę nie lubili kobiet. Chcieli je zdeprecjonować, zredukować, sprawić, że staną się bezbronne i słabe; bali się ich. A twoje ciało kurczyło się na myśl o tej wiedzy, jak cofający się ukwiał.

Ale w końcu znalazł się kochanek, który dał ci pierwszy orgazm. Nauczył cię, jak oddawać się rozkoszy. Teraz, w twoim wieku, jeśli nie możesz mieć już tak niezwykłego seksu, nie będziesz uprawiać go w ogóle. Proste. Jesteś za stara na cokolwiek innego.

Hugh, niech go Bóg ma w swej opiece, jest dobrym towarzyszem w sypialni. Nie chrapie ani nie śmierdzi, obejmuje cię ramieniem i przytula mocno podczas tych rzadkich okazji, gdy znajdujecie się w tym samym łóżku. Uwielbiasz opiekuńczość, z jaką to robi. Może i straciłaś ochotę na seks, ale nigdy nie utracisz pragnienia wspólnego snu.

Z Hugh.

Dla zewnętrznego świata jesteście wspaniałym małżeństwem, jedną z tych rzadkich par, którym naprawdę się udało.

Lekcja 8

Małżeństwo: oddanie się całkowicie i z radością w ręce drugiej osoby; wyzbycie się potrzeby obrony swoich praw czy osobowości

Urodziłaś się w górzystej krainie na północ od Sydney, w miejscu nieustannie zalanym przez światło. We wsi na wzgórzach, gdzie gleba była spłowiała od słońca, a z kranu leciała woda w kolorze herbaty. Zawsze patrzyłaś w ziemię, idąc przez wysoką trawę ze względu na węże, a o zmierzchu wzgórza błyszczały różem. Miałaś żar uwięziony pod skórą, przenikał cię do szpiku kości, nie mogłaś się od niego uwolnić. Wciąż cię wzywa. Do domu. Do wysokiego słońca i życia wypełnionego światłem.

W wieku lat osiemnastu zeszłaś ze wzgórz, poszłaś na studia, a potem zostałaś prawniczką w Sydney, w wielkim mieście. Gdy miałaś dwadzieścia kilka lat, poleciałaś do Londynu – niespokojna, napędzana ciekawością, pragnąc czerpać z życia garściami. Po kilku latach ciężkiej pracy musiałaś się zmierzyć z dylematem osoby żyjącej na obczyźnie, chciałaś wrócić do Australii, ale nie potrafiłaś zdecydować kiedy. Potem spotkałaś Hugh – mężczyznę, który cię nie ekscytował, ale chronił. Koniec końców teraz jesteś tutaj na całe życie, na tej przesiąkniętej deszczem wyspie. Patrzysz na górę prania przy łóżku i marzysz o oślepiającym świetle. Po narodzinach drugiego synka podjęliście wspólną decyzję: przeprowadzka do południowo-zachodniej Anglii, do Cotswolds, w poszukiwaniu przestrzeni, świeżego powietrza i lepszego życia. Twoje marzenie o partnerstwie w firmie prawniczej. Musiałaś je porzucić, by oddać się opiece nad dzieckiem. Po pierwszym urlopie macierzyńskim już nie wróciłaś do pracy, straciłaś zawodową pewność siebie. Teraz synowie zajmują każdy zakamarek twojego życia. Jesteś perfekcyjną i ambitną matką, taką też byłaś prawniczką. Zanurzasz się całkowicie we wszystkim, co robisz, zabierasz się za to z wściekłą wolą sukcesu i nienawidzisz, kiedy coś się nie udaje. A teraz nie udaje się często, co tylko pogłębia twoją rozpacz.

Hugh powiedział, że to dobrze, że jesteś Australijką; twojego akcentu nie da się tu rozpoznać, możesz bez wysiłku wślizgnąć się z niższej klasy do wyższej, nie da się ciebie sprecyzować. Ty wiesz, że to dobrze, że Hugh nie jest Australijczykiem, bo nie potrafiłby pozbyć się wiejskiego, prostackiego akcentu. Busz nigdy nie został całkowicie wymazany z twojego głosu; uparcie czepiają się go jakieś pozostałości. Twoje samogłoski zostały zmiękczone w Sydney, jednak wciąż słychać w nich słabe echa wiejskiej pipidówy. Anglia nie odcisnęła na nich żadnego śladu.

Zawsze będziesz tu outsiderem. Rozkoszujesz się brakiem przynależności, cieszysz się swoim dystansem. Wciąż zdumiewają cię surowe zasady związane z właściwym miejscem w społeczeństwie, z przynależnością do klasy, których nie można naruszyć – łowienie ryb i polowania, wille we Francji, kamienne ściany gromadzące zimno i wilgoć, konieczność noszenia kaloszy nawet w lipcu, a swetrów w sierpniu, niebo wiszące nisko niczym nabrzmiały od wody sufit starego domu. Jak niebiosa mogą utrzymać tyle deszczu, płakać aż tak bardzo? Dzień za dniem… Czasami po prostu masz ochotę unieść ręce i popchnąć chmury w górę, uciec. Hugh nigdy nie przeprowadzi się do Australii, wyznaje ograniczony pogląd, że to koniec świata, a do tego zupełnie nieinteresujący – że jedyna żywa kultura, jaką można tam znaleźć, znajduje się w kubeczkach z jogurtem.

Widzisz teraz całą swoją przyszłość, rozciągającą się przed tobą aż do momentu, gdy twoje ciało zostanie złożone w tej wilgotnej czarnej ziemi. Przed tobą całe lata monotonii. Kiedyś, dawno temu, twierdziłaś, że nigdy nie byłabyś do tego zdolna. Napędzała cię ciekawość, chęć poznania tego, co nieznane. Nosisz w sobie rozpacz jak zakażenie, którego nie można się pozbyć.

Ale ostatnio pojawiło się w tobie jakieś niebezpieczne pragnienie, aby sprowadzić katastrofę do swojego życia – w jakikolwiek sposób, Bóg jeden wie jaki, może poprzez kogoś. To warzy się w tobie od lat; ma związek z przekroczeniem czterdziestki i dostrzeżeniem tej rozciągającej się przed tobą monotonii. Nigdy nie byłaś w pełni szczera z Hugh i ponosisz za to całkowitą odpowiedzialność.

Za nieustanne noszenie maski. Za brak otwartości. Za to, że nigdy nie pokazałaś mu, jaka naprawdę jesteś.

Lekcja 9

Nieszczęśliwa dusza: stan często równie niewytłumaczalny co nieuzasadniony

– Jak się masz? – zapytał uroczy, zawadiacki Bengalczyk pracujący w kiosku. Właśnie wybierałaś się odebrać dzieci ze szkoły.

– Nie mam pojęcia – odpowiedziałaś z roztargnieniem chłopakowi.

Typowa ciężko kojarząca mamuśka – wiesz, że tak sobie pomyślał.

Ale to prawda. Nie masz pojęcia. Utraciłaś kobietę, którą kiedyś byłaś. Nie potrafisz uprościć swojego życia. Kiedyś miałaś tyle energii na tak dużo rzeczy; teraz twoje dni wypełnia tyle małych, absorbujących domowych obowiązków. Przyłapujesz się na tym, że mówisz na głos, gdy idziesz po High Street. Czy to szaleństwo, zabieganie czy raczej macierzyństwo? Ze zdumieniem zauważasz swoje odbicie w szybie, patrzysz gniewnie, z zaciśniętą szczęką. Męczy cię myśl, że od kiedy jesteś mężatką, w jakiś sposób jest cię mniej. Jesteś tylko małą żonką. Hugh nie chce cię tak traktować, ale to robi. Dręczy cię subtelna, lecz wyczuwalna utrata pewności siebie, pozornie niewinna, bo polegacie na sobie tak bardzo. Kiedyś na to nie pozwalałaś. Ale z upływem lat przyzwyczaiłaś się, że twój bak jest napełniany, a dania w restauracji wybierane za ciebie, że mąż daje dzieciom słodycze w sekrecie, za twoimi plecami z przyjemnością kupuje im gry komputerowe, wybiera bilety do teatru na sztuki, które cię nie interesują.

Nie potrafisz wyjaśnić, jak te okoliczności zamknęły się nad tobą, jak stałaś się kobietą, która utraciła swój głos.

Wiesz, że jest tylko jedna osoba, która może cię z tego wyciągnąć.

Jest piąta po południu.

Trzeba obrać ziemniaki i przepchać toaletę; pewnie znowu zatkała się przez plastikową zabawkę. Pip, twój najmłodszy syn, zaczyna je tam wrzucać z coraz większym upodobaniem.

Musisz w jakiś sposób zmienić to życie, albo coś w tobie eksploduje niczym ładunek głębinowy ukryty pod powierzchnią.

Lekcja 10

W większości rodzin złe zarządzanie i brak domowego szczęścia są winą pani domu

Dziewiąta wieczór. Musisz jeszcze tylko rozładować zmywarkę, a potem będziesz mogła przygotować sobie kąpiel i w końcu rozluźnić się w najcieplejszym pomieszczeniu w domu, w głównej łazience.

Telefon. Susan. Jedna z mam ze szkoły. Nie wiesz, jak do tego doszło, że tak wdarła się w twoje życie. Rexi przyjaźni się z jej najstarszym synem, Bastim. Poznałyście się, kiedy chłopcy byli w tym samym żłobku, a potem razem poszli do szkoły podstawowej, obaj znają się od kołyski. To było z góry przyjęte. Ale zaprzyjaźniłyście się, zanim zdałaś sobie sprawę z tego, jaka jest trudna. Matka z nadmiernie rozwiniętym poczuciem słuszności we wszystkim, co robi. Jest w tym coś, co odbiera ci siłę.

Każda rozmowa jest dla Susan formą rywalizacji; zawsze musi przeżyć moment triumfu. Kiedy widzicie się każdego ranka przy bramie szkoły, zmusza cię, żebyś pochwaliła, jak uroczo wygląda jej mała córeczka. Wymusza komplementy.

– Patrz na Honor, sama się dziś ubrała, czy nie wygląda prześlicznie?

– Gdzie jest Honor? Gdzie chowa się moja piękna dziewczynka?

– Czy nie jest piękna?

Tak, oczywiście. A ty jesteś kobietą, która nie ma córki. Ale Susan nigdy nie przyszłoby do głowy, że żarliwe pragnienie posiadania córeczki przecięło cię kiedyś jak poszarpana krawędź puszki. Nie możesz zaprzeczyć, że przeżywałaś chwilę rozczarowania przy narodzinach każdego kolejnego syna, który wychodził z twego łona. Choć to był tylko moment, który szybko mijał, gdy przystawiałaś dziecko do piersi. Ale teraz, każdego dnia przy szkolnej bramie, przechodzisz rytuał zauważania czegoś, czego nie masz. Każdego dnia przeżywasz tę rozmowę, na którą jakoś pozwoliłaś w swoim życiu.

Susan ma obsesję na punkcie swoich dzieci. Jak żadna inna kobieta, którą znasz. Zawsze mówi o tym, jak dobry jest jej Basti – w matematyce, pływaniu, plastyce, że właśnie przepłynął cztery baseny, pomógł jej zasadzić zioła w ogrodzie, nigdy nie choruje, zawsze jest grzeczny – nie należy do rozrabiaków.

Zawsze czujesz zażenowanie, gdy to słyszysz – twoi chłopcy to po prostu chłopcy. Uwielbiasz ich, ale nie zawsze są najlepsi; często czujesz serce w przełyku, kiedy nie masz nad nimi kontroli. Zastanawiasz się, o czym będą opowiadać, czy czegoś nie poprzewracają, z kim się pokłócą. Susan krytykuje twojego Rexiego za każdym razem, gdy ten bawi się z Bastim. Na progu, kiedy odbierasz od niej syna, musisz się poddać temu małemu rytuałowi narzekania. Pamiętasz, że skomplementowała twojego najstarszego syna jeden, jedyny raz, kiedy powiedziała w zdumieniu: Jest przystojny… na razie. Na razie. Twój przepiękny, radosny, zachwycający chłopiec, cudowny od pierwszego dnia.

Rex nie zjadł swojej porcji… nie chciał się bawić z Honor… zachowywał się bardzo głośno…

Pozwalasz na to od tak dawna – chcesz wynagrodzić Susan za to, że zdejmuje ci jednego z synów z głowy, że daje ci błogosławioną przerwę. O jedno dziecko mniej na kilka godzin, a obie wiecie, jak tego potrzebujesz w swoim życiu – odrobiny dodatkowej przestrzeni.

Lekcja 11

Zawsze była zadowolona i radosna – bo zawsze miała to czy tamto do roboty. Jeśli nie dla siebie, to dla sąsiadki

Jest dziewiąta piętnaście, a Susan wciąż wisi na telefonie. Na dźwięk jej słów żołądek zwija ci się w supeł – w czym jej Basti dzisiaj przodował itd. Jaki jeszcze triumf musisz wycierpieć? A w myślach przeżywasz Księgę krzyku, którą właśnie odkryłaś pod łóżkiem twojego średniego dziecka. Jack drobiazgowo notuje, kiedy na niego krzyczysz. Pismem bardziej schludnym niż kiedy pisze w szkole.

Sobota, 14 stycznia: 2 razy.

Niedziela, 15 stycznia: NIESAMOWITE. Nic.

Poniedziałek, 16 stycznia: 3 razy.

Jesteś zdruzgotana.

Dzisiaj to było spowodowane tym, że chciałaś, aby założył jutro ładną koszulę na urodzinowy podwieczorek u babci.

– Nienawidzę tej koszuli na guziki tak bardzo, że mam ochotę chodzić wspak – krzyknął.

Zaśmiałaś się z tego wtedy, a później to zanotowałaś; Bóg jeden wie po co. Musiałaś się roześmiać. Dają ci tak dużo, a nawet o tym nie wiedzą. Te pełne werwy, promieniejące małe nicponie wypełniają każdy zakamarek twojego życia, spulchniają je; kochasz ich tak zachłannie, ale nie jesteś pewna, czy w to wierzą, przede wszystkim Jack, twój średni syn, o którego martwisz się, że któregoś dnia odkryje prawdę o tobie.

Proszę, Boże, spraw, żeby mama przestała krzyczeć – brzmiała jego modlitwa dziś wieczorem.

Przestań! – usłyszałaś jego stłumiony protest spod kołdry, kiedy próbowałaś go połaskotać, pocałunkiem zmyć całe poczucie winy. Ale on wzdrygnął się, jakby twój dotyk parzył. To sprawiło, że jeszcze bardziej chciałaś go przytulić, otoczyć ramionami.

Susan dalej trajkocze, chce, żebyś to ty zrobiła kawę przed zebraniem rodziców w poniedziałek, a nie złapała cię dzisiaj. Jest przewodniczącą komitetu rodzicielskiego, ty reprezentujesz klasę, to jest nowy świat, w którym zanurzyłaś się z zapałem, jaki kiedyś rezerwowałaś dla prawa. Jesteś głęboko osadzona w tym intensywnym mikrokosmosie, a jednak codziennie robi ci się niedobrze, gdy zbliżasz się do szkolnej bramy, by odebrać dzieci. Nakładasz maskę radości – opanowałaś to do perfekcji – ale gdyby inni tylko wiedzieli, jaką ulgę czujesz, gdy z jakiegoś powodu, za rzadko, nie musisz tam być. Dwa razy dziennie przeżywasz tortury, a czasami czujesz się chora, gdy tylko widzisz ten budynek. Czekasz w samochodzie, więc nie stoisz tam za długo i nie musisz rozmawiać. Wypełniasz chłopcom popołudnia, umawiając ich na zabawy z innymi dziećmi, żeby nic ich nie omijało, a własne wieczory wypełniasz drinkami i kolacjami z innymi matkami z tego samego powodu. Potrzebujesz wytchnienia i możliwości uwolnienia się od konieczności używania mózgu. Spotykasz się z niektórymi z tych kobiet już od ponad pięciu lat. A ich wady z wiekiem robią się coraz gorsze – podobnie jak twoje; zdaje się, jakbyście wszystkie umacniały swoje słabości, a macie jeszcze przed sobą wiele lat szkoły. Rywalizacja, małostkowe gierki o władzę, przechwałki, wywyższanie się; czasami czujesz się tak, jakbyś znowu miała dziesięć lat i była na szkolnym podwórku. Rozpływa się w tym twoja prawdziwa tożsamość, kobieta, którą kiedyś byłaś.

Lekcja 12

Strzeż się przyjaciela z zewnątrz, który dba tylko o swoje korzyści

Twoja Księga krzyku.

Co robią matki (albo Tyrania przy szkolnej bramie)

Ignorują prośby o wspólną zabawę waszych dzieci, po prostu nie odpisują na e-maile albo ciągle mówią, że ich dziecko nie może. Albo każą swojemu osobistemu asystentowi odmówić w ich imieniu.

Zapraszają na przyjęcie syna każde dziecko z klasy – poza twoim.

Wciąż gadają o swoim dziecku i nigdy nie zadają nawet jednego pytania na temat twojego.

Na każdą wzmiankę o problemie, jaki ma twoje dziecko – np. krzywe przednie zęby / nie radzi sobie z matematyką / ma trudności z nawiązywaniem przyjaźni – słyszysz odpowiedź: zęby Johnniego są przepięknie proste, dzięki Bogu, Johnnie zawsze był dobry z matematyki, dobrze mu się układa ze wszystkimi i tak dalej. Nieważne, czy w to uwierzysz, czy nie.

Podrzucają swoje dziecko na przyjęcie urodzinowe twojego syna bez prezentu, odbierają je i nawet nie wspomną o upominku, z radością biorą torbę z resztkami jedzenia z imprezy, dziękują, ale nigdy nie dają prezentu urodzinowego w zamian ani nie wspominają o sytuacji, jakby rzucały ci wyzwanie. Oczywiście nic nie mówisz.

Nigdy nie rewanżują się podwózkami do albo ze szkoły, jakby po prostu nie przychodziło im to do głowy.

Skaczą z kwiatka na kwiatek pod szkolną bramą jak motylki, lądując na najświeższych i najpiękniejszych – najnowszych mamach, następnych najlepszych przyjaciółkach – zanim pomkną do kolejnej osoby. Porzucają cię tak po prostu, zostawiając samą w zimnym miejscu. Nagle przestają odbierać telefony, twoje zaproszenia na kawę kwitują tekstem: Jestem taka zajęta, może innym razem. Miażdżą cię milczeniem, bo ktoś inny wypełnia teraz ich życie. Kiedyś to ty byłaś najcudowniejszą i najbardziej intrygującą mamą w szkole; prosto z Londynu, pochodzącą z obcego kraju, naznaczoną przez różnice. Dawno temu. Ta technika jest zdumiewająca: jak doprowadzić do upadku silną kobietę, zadręczyć ją, zmusić, by wciąż zadawała sobie pytanie: „Co jest ze mną nie tak?”.

Czasami masz po prostu ochotę krzyczeć na te kobiety, skrytykować całą tę małostkowość (zwłaszcza pod koniec semestru, kiedy wszyscy są wyczerpani). Czy nie możemy po prostu cenić się nawzajem? Proszę. To trudne dla nas wszystkich, wiecie o tym.

A najgorsza jest królowa Susan:

Używająca królewskiego „my”, gdy mówi o szkole, bo jako przewodnicząca komitetu rodzicielskiego ma poczucie prawa i władzy nad instytucją – i dostęp do dyrektora – czego nie ma żaden inny rodzic.

Często lubi podkreślać w rozmowach swoją uprzywilejowaną pozycję. Na przykład trudno o miejsce parkingowe wokół szkoły i wszyscy improwizują, włącznie z tobą, nielegalnie zatrzymując się na chwilę pod bramą. Z wyjątkiem Susan. Jestem przewodniczącą, po prostu nie mogę – lubi przypominać wszystkim z żałosnym uśmiechem. Jestem przewodniczącą, mój syn musi odrabiać pracę domową… Jestem przewodniczącą, nie mogę się spóźniać po odbiór dziecka. Gdyby mogła dostać odznakę, nosiłaby ją.

Zawsze dodaje link do własnej strony internetowej na dole cotygodniowej szkolnej gazetki, jakby chciała przypomnieć, że ma inne życie poza tym wszystkim, że zdołała być jedną z tych osób, które robią wszystko bez wysiłku (poza szkolnymi obowiązkami prowadzi stronę internetową, przez którą sprzedaje robione na zamówienie drewniane naczynia kuchenne).

Gdybyś była zadowolona z życia, nic z tego by cię nie obchodziło; po prostu spływałoby po tobie jak woda po kaczce. Ale jedna kobieta, ta kobieta, stała się źródłem wszystkich twoich frustracji i wiesz, że to niesprawiedliwe, paranoidalne i absurdalne. Ona jest dobrą osobą, po prostu zazdrościsz jej pozycji i sposobu, w jaki ułożyła sobie życie. To pożera cię żywcem, nie możesz przed tym uciec. Ale byłabyś szczęśliwa, gdybyś już nigdy jej nie zobaczyła. Nigdy nie zaprzyjaźniłabyś się z Susan w twoim dawnym wcieleniu. Ona w żaden sposób nie podnosi cię na duchu, twoje serce nie skacze z radości na jej widok, a teraz potrzebujesz wokół siebie osób podnoszących na duchu bardziej niż kiedykolwiek. Czujesz, jakbyś z wiekiem stawała się coraz bardziej bezbronna, miała coraz cieńszą skórę. Jak to możliwe, że te wielkie, głębokie rany zadane przez innych w odległej przeszłości zaogniły się teraz, kiedy jesteś w średnim wieku? Nie możesz ich uleczyć i nie masz pojęcia dlaczego. Utraciłaś swój głos. Utraciłaś swoją siłę.

Lekcja 13

Przyjaźń to więź, choć nie naturalna, lecz z wyboru. Powinna być podtrzymywana, spokojna, swobodna i lekka, pozbawiona praw i zazdrości. A jednocześnie to najsilniejsza i najbardziej niezależna z wszelkich ludzkich więzi

Wsuwasz dłoń w majtki, myśląc o zupełnie innych rzeczach, o ojcach ze szkoły, o iskrze, jaka w nich jest. O tym, że szczególnie jeden z nich, Ari, przywróciłby cię do życia. Pomógłby ci stać się na nowo kobietą, którą kiedyś byłaś. Ari, tak, on miałby tę wiedzę, ten instynkt; ale nigdy byś tego nie zrobiła. Boże, nie, to byłby bałagan. Susan wciąż brzęczy ci do ucha, opowiada, że Basti zaraz zda swój pierwszy egzamin z gry na flecie, potrafi zagrać każdy zasłyszany utwór muzyczny, zdumiewa ją. (Rexi utknął na stronie szóstej podręcznika gry na gitarze i jest mało prawdopodobne, żeby kiedykolwiek zrobił jakieś postępy). I spotkanie towarzyskie połączone ze zbiórką charytatywną. Możesz je poprowadzić, kochanie? Oczywiście, tak. Susan upiecze dla ciebie mufﬁny. Wiem, że nie jesteś w tym dobra.

Ona piecze nieustannie, jej dom jest atrakcją turystyczną, jej dzieci są nieskazitelnie czyste – to twoje czasami noszą brudne T-shirty, które przewracasz na lewą stronę, jedzą płatki śniadaniowe na obiad i dostają coca-colę jako smakołyk. W kuchni Susan wisi ogromna tablica ogłoszeń w ozdobnej ramie, zapchana świadectwami osiągnięć, zdjęciami dzieci i ich kolorowymi rysunkami. Rzadkie certyfikaty, jakie zdobywają twoje pociechy, gubią się gdzieś w stertach papierów, razem ze szkolnymi świadectwami, zdjęciami i listami życzeń do Świętego Mikołaja. Czekają, aż je kiedyś posegregujesz. Dawno temu kontrolowałaś swoją karierę, przyjaźnie, całe życie. Od kiedy stałaś się matką, już tego nie potrafisz. Czujesz się winna z powodu tylu rzeczy.

Kiedy złożyłaś wózek, włożyłaś go do bagażnika i usłyszałaś pisk – mały Pip wciąż był w środku.

Kiedy Jack sturlał się z łóżka, gdy go przewijałaś, i skończył z wgnieceniem w czaszce.

Torty urodzinowe z Tesco, rok w rok.

Gry komputerowe, które trzymają ich wszystkich w karbach, łącznie z najmłodszym.

Okazjonalne wizyty w McDonaldzie, czterdzieści pięć minut jazdy stąd, w niedzielne wieczory.

Basti, oczywiście, nigdy w życiu nie jadł takich rzeczy. Mówi ci to, kiedy przychodzi do twojego domu. Odziedziczył po matce poczucie wyższości i słuszności swoich przekonań. Obawiasz się, co go czeka w zderzeniu z prawdziwym światem. Tymczasem Susan uwija się energicznie jak mały ciemny wróbelek efektywności z ogromną, nastroszoną piersią. Sprawia, że czujesz się wybrakowana, że wciąż biegniesz, ale nigdy jej nie doganiasz. Nie miałaś w życiu takiego wzoru do naśladowania. Najlepsze matki to te, które miały złe matki, myślisz, bo one wiedzą, czego nie robić. Ale co, jeśli nigdy nie miało się matki? Jeśli zmarła, zanim zdążyła zapisać się w pamięci?

Głos Susan sprowadza cię na ziemię.

– Ale ta dzisiejsza praca domowa była trudna, prawda? Basti w końcu to załapał.

– Rexiemu zajęło to chwilę. Musiałam wyłączyć telewizor, żeby go zapędzić do biurka…

– My nie tęsknimy za naszym. Dzieciaki nigdy o niego nie proszą.

Milczysz przez chwilę.

– Szczęściara.

Telewizja, oczywiście, to twoja niańka. Ukrywasz to z poczuciem winy. I nie zwracałaś uwagi, co Rexi robił w swoim podręczniku do matematyki.

– Chciałam tylko sprawdzić, czy to wciąż aktualne, że zajmiesz się Bastim w ten czwartek?

Zawsze jesteś otwarta, jeśli chodzi o wzajemną opiekę nad dziećmi; to dlatego układ działa.

– Oczywiście… nie mogę się doczekać.

– Dostałaś informację o wszach? Wiem, że nigdy nie sprawdzasz tornistrów, tylko ci przypominam. Basti nigdy ich nie miał. Nie wiem, kto mógł je roznieść.

Zamykasz oczy, twoje knykcie zamieniają się w małe, pokryte śniegiem góry zaciśnięte na słuchawce. Bo podczas kąpieli kilka godzin wcześniej wyciągałaś wszy – z ich malutkimi, rozgorączkowanymi nóżkami – wszystkim chłopcom, nawet Pipowi. A Jack ma patologiczną awersję do wszy, niemal wymiotował z przerażenia, wrzeszczał, jakbyś go skalpowała. Potem błagałaś, groziłaś, żeby skończyli pracę domową, przestali grać, poszli do łóżka. Rexi wybiegł sfrustrowany, z ramionami nad głową. Czasami czujesz, jakby był wielką otwartą raną, do której wlewasz swoją miłość i konsternację. Co się tam dzieje? Czy to się kiedykolwiek wyrówna? On ma tylko dziewięć lat. Jego nauczyciel mówi, że to ma coś wspólnego z chłopcami w tym wieku, od siódmego roku życia w górę przechodzą ogromną psychologiczną zmianę, hormony buzują. Czy złagodnieje z wiekiem, czy stanie się silniejszy? Czy jest za bardzo uczuciowy, jak ty? Jesteś zafascynowana i przerażona głębią jego emocji.

Nie jesteś odpowiedzialna za szczęście swojego dziecka, powiedziała ci niedawno łagodnie nauczycielka Rexiego, kobieta po pięćdziesiątce. Jesteś odpowiedzialna za to, co do nich mówisz i co robisz jako rodzic. To wszystko. Nic innego. Musisz o tym pamiętać.

Lekcja 14

Tutaj pacjentka musi służyć sobie samej

Dziewiąta trzydzieści. Wychodzisz na dwór. Zamykasz drzwi na klucz.

Teraz masz kontrolę. Wdychasz surowe nocne powietrze; zimno nigdy nie przestaje szokować w tym miejscu, nawet po tylu latach. Dzieci śpią, wiesz, że się nie obudzą, znasz je aż za dobrze, stałaś w ciszy ich pokojów i wdychałaś głęboko ich zapach. Czułaś jak ogromny spokój przelewa się przez ciebie, szepcząc ukojenie, wlewając się w twoje żyły. Wszyscy śpią, twój dzień się skończył.

Ale co teraz?

Idziesz szybko przez ciszę, która wstrzymuje swój oddech. Czujesz, jak dawna ty powraca. Kamienne mury, pobliskie lasy, most nad strumieniem – wszystko jest pokryte grubą warstwą szronu, który nie stajał od kilku dni. To oszałamiająco piękne, ale nigdy nie podbije twego serca. Bo to nie jest twój dom.

Zimno przenika cię do kości, nie ubrałaś się odpowiednio, nie pomyślałaś o tym, po prostu musiałaś się przejść, uciec, być na zewnątrz. Hugh ma służbową kolację, będzie w domu za dwie godziny, do tego czasu oczywiście wrócisz. To nagle cię przytłacza, gdy tak idziesz, łzy zaczynają płynąć. Marzysz, żeby się odblokować. Przez łagodność. Prostotę. Światło. Krzyczące, boleśnie oślepiające światło. Marzysz o bezkresnym niebie, nieskończonej przestrzeni, o karmieniu się słońcem, o tym, by nigdy nie wrócić. Łzy leją się teraz strumieniami, przełykasz je z trudem. Usta masz pokryte wilgocią. Nie jesteś silna.

Idziesz drogą, nieodpowiednio ubrana. Nie możesz wrócić. Nie potrafisz stawić temu wszystkiemu czoła. Mija cię samochód, skręca gwałtownie. Zirytowany kierowca naciska klakson. Nie ma tu żadnej ścieżki dla pieszych, tylko skraj drogi porośnięty trawą, dróżki są zbyt wąskie, zbudowane dla wozów parę wieków temu, nie powinnaś tędy chodzić pieszo. Zamierasz w przerażeniu jak królik. Nie możesz iść dalej, nie możesz zawrócić. Obejmujesz się ramionami i szlochasz rozpaczliwie, spętana przez okoliczności – nie jesteś już dłużej sobą. Zagubiłaś się.

Lekcja 15

Możemy uciec z naszej własnej, ciasnej codzienności

Więcej świateł. Furgonetka.

Zwalnia, zatrzymuje się. Cała się trzęsiesz, serce łomocze ci w piersi.

– Cześć, nieznajoma.

To Mel. Kolejna szkolna mama. Ta jest inna, nigdy do końca się nie dostosowała. Wpada do szkoły i wypada, jakby niczym się nie przejmowała, jest… wolna. Mówi: pieprzyć wieczory z quizami, pieprzyć letnie przyjęcia, pieprzyć ich wszystkich, mam lepszy pomysł na swoje życie. Jaki, Bóg jeden wie.

Nosi naturalne, stare futro, jakby chciała powiedzieć: niczego nie udaję – nie noszę płaszcza, nie mam sztucznych paznokci, a moje orgazmy są jak najbardziej prawdziwe.

Wszyscy podejrzewają, że zwolniono ją z płacenia czesnego za szkołę, z uwagi na sytuację rodzinną. Jest samotną matką. Ma syna w klasie Jacka. Zazdrościsz jej co drugiego weekendu wolnego od macierzyństwa. Może spać do późna, zostać w łóżku cały dzień, obijać się, pić; robić wszystko i nic. Prowadzi sklep z antykami na High Street – nieregularne godziny otwarcia, starocia z francuskich pchlich targów – rzeczy, które uwielbiasz, a które Hugh uważa za śmieci.

Mel kiedyś późno odebrała od ciebie swojego synka, Otisa, z umówionej zabawy dzieciaków. Wracała prosto z zajęć tańca na rurze – nawet nie miałaś pojęcia, że coś takiego tutaj funkcjonuje. Mel musiała być taką dziewczyną, która nosiła w szkole za krótką spódniczkę, podkradała tacie papierosy i przemycała trawkę do akademika; ma to wszystko wypisane na twarzy. Apetyt, namiętność, wiele ciężkich życiowych prób i ogromne otwarte serce, niezależnie od tego, ile razy rozbiła się o skały. Otacza ją aura kobiety, która rozkoszuje się życiem. Która często uprawia seks.

Mel zawsze się ociąga, odbierając syna od ciebie. Często odczuwasz jakieś dziwne milczące przyciąganie, nie wiesz dlaczego; po prostu chcesz się ku niej pochylić, to idiotyczne, nie jest w twoim typie. Nosi bardzo obcisłe dżinsy, czasami ciężkie buty ugg. Ty wolisz kolory powściągliwości: ostrożny płowy karmel, piaskowy albo kredowy z odrobiną czerni. Zresztą… ona jest kobietą, na litość boską.

Lekcja 16

Uczyniła, co mogła

– Hej – mówi Mel cicho, marszcząc brwi z nieskończonym zrozumieniem. – Wsiadaj.

Przełykasz łzy; w samochodzie panuje przyjemne ciepło, ogrzewanie jest włączone.

– Nie wiem, co ze mną nie tak – mówisz szybko, głosem coraz wyższym i coraz bardziej drżącym.

– Cii…

– Chłopcy, szkolna brama, Hugh…

– Wiem, wiem.

Mel zatrzymuje się na poboczu, nie wypytuje cię o nic, dzięki Bogu, nie wypytuje. Ledwie rejestrujesz, co robi: a ona słucha, to wszystko.

Chce wiedzieć. Trzyma rękę na twoim kolanie, tylko tyle.

– Cii – mówi, a łzy zaczynają płynąć znowu, cicho, w bezruchu i ciszy.

Jesteś rozdarta przez jej dobroć. Zaczynasz mówić w sposób, w jaki nie mówiłaś od tak dawna.

– Ale przecież jesteś taką szczęściarą – mówi po chwili ciszy. – Nie widzisz tego? Masz tak wiele.

Patrzysz na nią. Tak, kiwasz głową, tak, wiesz o tym; a jednak o dziwo jesteś w takim stanie.

Mel pochyla się, bierze cię pod brodę i wymawia twoje imię, miękko, delikatnie. Uśmiechasz się; nikt tak do ciebie nie mówił od dawna, głosem przepełnionym troską. Całuje cię w policzek, miękko, czule, pocieszająco.

Jej usta błądzą.

Odsuwasz się, ale jej delikatność cię przytrzymuje, przyciąga.

Coś w tobie ożywa, po tak długim czasie, po tylu latach. Chcesz coś powiedzieć. Ciii – uspokaja cię Mel. I całuje. Całuje. Czujesz poruszenie, jesteś niczym ukwiał otwierający się do życia pod wpływem pieszczot wody. Czujesz podniecenie w brzuchu i przypominasz sobie, jak dawno temu poddawałaś się, otwierałaś. Nigdy nie czułaś się bardziej żywa niż wtedy… kiedyś, dawno temu, przez sześć tygodni przemiany, w innym miejscu, w innym życiu. Coś długo uśpionego budzi się w tobie.

Lekcja 17

Jeśli się nie rozwijamy, zaczynamy się cofać

W tej furgonetce, w ciemnościach wypalanych światłem dowiadujesz się, że to uczucie, wspomnienie, wrażenie, żywioł, wszystko może wrócić i zalać cię znowu.

Wystarczy tylko delikatność dotyku. Po tak długim czasie.

Odrywasz się zszokowana. Mel śmieje się cicho.

– Wiesz, że spanie z kobietą może być jak odkrywanie seksu na nowo – opuszka jej palca zsuwa się delikatnie po twoim policzku, po szyi – bo my wiemy, co działa – palec drażni cię – i gdzie.

Zamierasz. Jesteś tak wrażliwa na dotyk, na uwagę jakiegokolwiek rodzaju. Potrząsasz głową, wyciągasz dłoń do klamki, z trudem wyrzucasz z siebie słowa podziękowania – dzieci, musisz wracać. Wypadasz na zewnątrz.

– Do zobaczenia na wieczorze z quizami. – Mel uśmiecha się tajemniczo i odpala samochód. – Albo nie – dodaje.

Wracasz zamaszystym krokiem, cudowna, wspaniała, przez bolesne migotanie pięknego szronu.

Jak odkrywanie seksu na nowo…

Minęło już tyle czasu. Tyle lat, żyć, miejsc. Tyle bezsennych nocy i padania na łóżko nawet bez powiedzenia dobranoc mężowi, bo byłaś zbyt zmęczona i zirytowana przez jakąś drobnostkę, jak jego czyszczenie zębów nicią dentystyczną, za wysoko podciągnięte spodnie od piżamy i hałaśliwe wydmuchiwanie nosa, a poza tym i tak był w drodze na kanapę, by zasnąć przed telewizorem. Bo teraz zawsze tak robi, w ukrytym rytmie waszego małżeńskiego życia.

Lekcja 18

Po czym całuje swoją żonkę i łagodnieje

Hugh wraca do domu tuż po dziesiątej wieczór, tak jak zapowiedział.

Nie zauważy, na pewno nie zauważy, powtarzasz sobie przy kuchennym stole. Przed tobą stoi kieliszek z winem.

– Hej – woła.

Nie podchodzi do ciebie, nigdy tego nie robi. Teraz wyciąga z kieszeni klucze, portfel, drobne. Zdejmuje płaszcz i krawat, rozrzuca rzeczy po salonie, poręczach schodów, sypialni; nazywasz je czarnymi wronami, czarnymi wronami rozsiadającymi się na całym twoim życiu.

– Hej – woła znowu, pytająco.

– Cześć.

Nie podchodzi do ciebie, nie widzi cię. Siedzącej tam przy kuchennym stole, rozpadającej się na kawałki. Tak jak kiedyś, dawno temu; to coś, czego nigdy nie był świadkiem, czego by nie zrozumiał.

Z kobietą, kłębi się teraz w twoim umyśle. Jedyna rzecz, której nigdy nie próbowałaś.

Ale wszystko inne…

– Dzięki Bogu, że ta sterta ubrań wreszcie stąd zniknęła – krzyczy Hugh z sypialni.

Zamykasz oczy, odchylasz głowę do tyłu i uśmiechasz się.

Jaskrawe światło, oślepiające życie.

II

Daleko od mego Wybawcy słowa mego jęku.

Psalm 22

Lekcja 19

W tym trudnym świecie musimy się przyzwyczaić, że miłość rządzi się własnymi prawami, że jest najważniejsza i nigdy nie ustaje

Masz jedenaście lat. Są twoje urodziny. On zabiera cię na obiad. Mówi, że ma dla ciebie niespodziankę. Zastanawiasz się co: może dostaniesz własnego konia albo motocykl terenowy. Twój ojciec zabiera cię do restauracji w mieście. Nigdy w takiej nie byłaś, są tam serwetki z materiału i kelnerzy w uniformach. Twój ojciec nie pasuje do tego miejsca. Jego twarz jest jak pięść – mięsista, gruzłowata, szorstka.

Przy waszym stoliku siedzi kobieta. Nazywa się Anne. Twój ojciec mówi ci, że zamierzają się pobrać. Kiedy to mówi, jest to ojciec, jakiego nigdy w życiu nie widziałaś. Jego łagodne, pełne oddania oczy patrzą na nią, a nie na ciebie. Cały promienieje.

Twój świat się zatrzymuje.

Ojciec mówi ci, że będziesz druhną. W pięknej sukience – Anne pomoże ci ją wybrać. Mówi, że w domu w końcu będzie porządne jedzenie, świeża pościel i pełna lodówka, a nawet – uwaga – wyprasowany szkolny mundurek w każdy niedzielny wieczór. Jedyne ustępstwo, na jakie którekolwiek z was kiedykolwiek poszło to to, że on szczotkuje twoje długie włosy na początku każdego szkolnego tygodnia – jego dłoń delikatnie, lecz zdecydowanie przytrzymuje czubek twojej głowy, żeby nie bolało.

Nabierasz powietrza w płuca. Kiwasz głową. Aż do tej chwili twoje życie płynęło nieskrępowanie. Wałęsałaś się po buszu, często chodziłaś boso, brudna i dzika, nie odpowiadając przed nikim; twój ojciec i ty stanowicie zgrany zespół. Masz pod paznokciami cienkie półksiężyce brudu, pył węglowy wrośnięty w skórę na kolanach i nikt nigdy się o to nie martwi. Nie wiesz, co to ścieg dziergany, nie umiesz szydełkować czy robić na drutach, ale potrafisz zmienić oponę i wyssać jad po ukąszeniu węża albo usunąć pijawkę za pomocą soli.

To był twój świat, od kiedy twoja matka zmarła na raka piersi, kiedy byłaś małym dzieckiem.

A teraz nowe życie. Iskry w oczach twego ojca i ładne, wytuszowane oczy kobiety siedzącej naprzeciwko. Ich blask.

A pomiędzy nimi ogromne, pragnące jedenastoletnie serce, pełne strachu, ekscytacji i gotowości. Bo jest w tobie tyle miłości. By ją wylewać, by się w niej zanurzyć, by ją przyjmować.

Tata kocha Anne. Więc ty też kochasz Anne. Więc Anne kocha ciebie.

To takie proste. Prawda?

Lekcja 20

Kompletnie nieświadoma modelu, wedle którego działa społeczeństwo, nieustannie przecedza komara, a połyka wielbłąda¹, zarówno w kwestii manier, jak i moralności

Masz jedenaście lat. Jesteś zbyt uczuciowa. Niczym otwarta rana, która może zostać uleczona tylko przez ten najprostszy z balsamów: uwagę. Kochać jako niezbędny czasownik – ratować, głaskać, kwitnąć, przytulać, otaczać, pocieszać. Chronić.

Twarda, niedbała miłość twojego ojca to jedyne, co cię ratuje w twoim świecie. Mieszkasz w wiosce złożonej z czterech małych domków przycupniętych pośród wielkich drzew, ledwie zasługującej na nazwę, za małej, by mieć własny kod pocztowy. Są tu tylko domy dyrektora kopalni, jego zastępcy, inżyniera elektryka i mechanika. Wszyscy służą małemu złożu węgla zwanemu Beddington Numer Dwa, malutkiej kopalni w dolinie na północ od Sydney.

Na wysokich wzgórzach czujesz się tak, jakbyś stała na dachu świata, jakbyś mogła wyciągnąć dłoń i dotknąć policzka samego Boga – bryza śliska od słońca i otaczający cię bezmiar nieba, aż do samych krańców ziemi. Ale w tym miejscu ludzie cenią tylko ziemię. Ta wspaniała kraina na dachu świata jest zryta przez wieże, przenośniki taśmowe, ciężarówki wypełnione po brzegi czernią i płoty z drutu kolczastego, trzymające z dala wszystkich poza górnikami. Nad ziemią znajduje się domena wywłaszczonych. Duchy więźniów, ruiny z piaskowca, porzucone działki, aborygeńskie malunki na skałach, całe generacje rodzin chore od pyłu węglowego. Pod ziemią energia, wydajność, praca. Zapach chciwości unosi się w powietrzu tego miejsca.

Aby dotrzeć do pokrytego deskami domu z wyblakłym dachem z czerwonej blachy, należącego do twojego ojca, trzeba jechać mało znanymi gruntowymi drogami, które w każdej chwili mogą zblednąć i zaniknąć, pochłonięte przez napastliwy busz. W samym sercu doliny trakt zwęża się, a ty często zastanawiasz się, gdzie mieszkacie; w jakim niebezpiecznym, ukrytym miejscu. To droga morderców – idealna do porzucania ciał, bagaży, sekretów, życia.

To nie jest świat kobiety.

– Na litość boską, zrób coś ze sobą – mówi ci często ojciec. Ma przez to na myśli: nie bądź bezużyteczna, nie kręć się jak smród po gaciach. Nauczył cię, jak przeżyć pożar w buszu, jak odnajdywać wodę, czytać instrukcję obsługi motocykla, naprawiać kurnik i płot. Całą tę wiedzę przekazuje ci, kiedy przemierzacie busz w jego pick-upie – jakby tylko podczas jazdy, gdy koncentruje się na czymś innym, potrafił prowadzić normalną rozmowę. Masz wrażenie, że cały wasz dialog toczy się w samochodach, albo kiedy on grzebie pod maską czy leży na plecach pod autem; zawsze ma kilka starych aut w pobliżu, wypatroszonych albo wspartych na cegłach. Unika rozmowy twarzą w twarz, tego, co mógłby w tobie zobaczyć. Ale przy samochodzie, kiedy nie musicie patrzeć sobie w oczy, opowiada historyjki. Tylko wtedy jest między wami bliskość.

To jedyny rodzaj bliskości, jaki znasz.

Twoje stwardniałe, zakurzone nagie stopy zawsze opierają się o deskę rozdzielczą albo przednią szybę; ślady twoich brudnych palców znaczą miejsce pasażera jak pies swój płot. Nieustannie zrzucasz buty, nie znosisz poczucia, że coś cię ogranicza, powstrzymuje, wiąże. Twój ojciec zawsze ci na to pozwala, rzadko czegoś zabrania swojemu dzikiemu, słodkiemu dzieciakowi z buszu, który nie wie nic o świecie, jaki rozciąga się poza tym miejscem.

Po drodze do domu z twojego urodzinowego obiadu mówi ci, że Anne pomoże ci z kobiecymi… sprawami, rozumiesz, z tymi, z którymi on nie może. Już nie może.

– Na przykład z jakimi?

– Po prostu… z rzeczami. Będzie dla ciebie dobra.

Urywa.

W tej pulsującej ciszy zastanawiasz się, co ma na myśli. Mówi to wszystko z wahaniem, zażenowany, a tak naprawdę rozumiesz tylko tyle, że to jest ważne. O cokolwiek chodzi. Zdejmujesz stopy z deski rozdzielczej i patrzysz na swojego ojca spokojnie. W twoim spojrzeniu jest ten pierwszy odprysk dorosłej wiedzy – że twój ojciec po prostu nie jest dobry w rozmawianiu o czymkolwiek, co nie jest związane z kluczami do nakrętek, gaźnikami, siodłami i jukami. Jest jak jedna z tych gór lodowych, z ogromną nieznaną masą pod powierzchnią wody.

Tego wieczoru zaczynasz rozumieć jeszcze jedno: czeka na ciebie nowy świat.

Lekcja 21

Elegancka niegodziwość

Twoją naiwność w tamtym czasie można określić tylko jednym słowem: imponująca. Nie dysponowałaś żadnymi mechanizmami obronnymi przeciwko podstępom dorosłych, ich wyrafinowanym gierkom. Nigdy nie musiałaś się ich uczyć. Żyłaś dotąd pod szklanym kloszem izolacji.

Uczyłaś się, jak zrobić uzdę z kawałka sznurka i unieruchomić złamaną kość, jeśli utkniesz w buszu, uczyłaś się, jak wyczuwać nadchodzący deszcz i jak odczytywać śmiech kukabury². Twój malutki dom jest pozbawiony obrazów na ścianach, ozdób czy książek. Biblia na nocnym stoliku to jedyna książka – nieczytana – a telewizor jest włączony co wieczór, ale to nigdy nie jest ABC z wytwornymi miejskimi głosami. „Sydney Morning Herald” nigdy nie przekroczył progu tego domu; muzyka klasyczna nie unosiła się w powietrzu, jest tylko Johnny Cash, Elvis i „Daily Telegraph”. Twój ojciec jest głęboko podejrzliwy wobec świata wielkiego miasta, wobec dobrze urodzonych i wyedukowanych, których rzadko spotyka, wobec ich towarzyskiej i intelektualnej pewności siebie. Ich swobody. Tylko fizycznie podobni mu ludzie mogą z nim rywalizować. Nie żeby tego chciał. Jego światem jest ta dolina.

W twoim domu nie ma ani jednej lalki, ani jednej falbanki czy odrobiny różu. Na twój cenny dobytek składają się pamiętnik ze Snoopym i rower, który zamienia się w twojego rumaka, gdy tylko wskakujesz na siodełko. Ten konik zabiera cię każdego dnia w inne światy niż ten.

Twoja szkoła, przy kopalni Beddy Numer Jeden, to jedna klasa. Dwanaścioro dzieci w wieku od pięciu do jedenastu lat. Twoja nauczycielka jest jak wiele kobiet z doliny, którym zależy tylko na złapaniu męża i macierzyństwie – pulchna i pozbawiona ambicji. Wkrótce ma wziąć ślub, a potem porzuci nauczanie, którego nigdy nie lubiła, aby poświęcić się roli żony. Jej praca to kraina zawieszenia, martwa strefa przed czymś innym.

– Dlaczego chce pani to zrobić? Nie wolałaby pani zostać z nami? – pytasz bezczelnie. – Mój tatuś mówi, że ten facet, za którego pani wychodzi, to tępak prosto z buszu. Że już skończyła mu się data ważności.

– Wynoś się.

Oczywiście dokładnie tego chciałaś. Niemal codziennie jesteś wyrzucana z tej małej sali. Ona już zrezygnowała z pouczania cię, nie wie, co sądzić o twoim szczerym głosie, twoim braku zrozumienia, co jest słuszne, a co nie. O twojej dzikości i uporze, twoim nieustannym gapieniu się przez okno i niecierpliwości.

Chcesz być na zewnątrz. Lizana przez słońce i wiatr. Teraz. Nie chcesz być codziennie częścią czegoś takiego. Ona nie widzi twojego zapętlenia, twojego ogromnego serca gotowego na miłość – na jej dawanie i przyjmowanie. Nie wie, jak reagować na twoją bezgraniczną samotność, choć ją wyczuwa. Na to, że nie pragniesz jej świata ani niczego, co ona sobą reprezentuje. Zauważasz w niej, już wtedy, jakiś rodzaj wymazania, brak pewności, kim naprawdę jest. Ona chce zniknąć w życiu kogoś innego; pragnie tego bardziej niż czegokolwiek. To jest dla ciebie dziwne. Jedyna lekcja, jakiej udziela ci twoja nauczycielka na skraju nowego, ograniczonego życia, jest taka, że kobiety, które za dużo myślą, nie wychodzą za mąż.

I jest jeszcze Anne. Czekająca za kulisami, aby zawładnąć twoim życiem.

Lekcja 22

Z teorii małżeństwa. Nie czekaj na księcia z bajki, wyjdź za kogokolwiek, kto wyrwie cię z monotonii twojego życia

Aby być niezastąpionym, zawsze trzeba być odmiennym.

Cytat z Coco Chanel, ze strony w „Women’s Weekly”, którą cała wasza dwunastka darła, żeby robić kolaże przypominające rzymskie mozaiki.

Jesteś zaintrygowana tym stwierdzeniem. Wsuwasz skrawek papieru do kieszeni ogrodniczek. Ciągle myślisz, wbrew temu, co nauczycielka wypisuje na twoich świadectwach szkolnych, i uwielbiasz nowe słowa, jak niezastąpiony, i powoli dociera do ciebie, że w tym miejscu trzeba ogromnej odwagi, aby być odmiennym, aby chcieć być kimś innym poza tym światem. W kruchym, niepewnym czasie przed małżeństwem twojego ojca rodzi się w tobie zalążek myśli, żeby któregoś dnia zacząć pisać; żeby być widzem, obserwatorem, trwać z oddalenia. Ze względu na dreszcz prawdy: że kobiety tego świata zaakceptowałyby cię tylko wtedy, gdyby wszystko, co w tobie wyjątkowe, wszystko co żywe, pewne, wolne i silne, zniknęło. Alternatywą tutaj jest bolesna, wyjąca samotność.

Tego popołudnia pędzisz do domu na rowerze ze skrawkiem słów w kieszeni i czujesz, że któregoś dnia zostaniesz ocalona przez świat bardzo różny od tego, ocalona przez wszystko, czym ten świat nie jest. Nie masz pojęcia, jak będzie wyglądać to życie, albo jak do niego dotrzesz, ale nawet wtedy, gdy jesteś tak młoda, masz wściekłą ochotę na życie, które nie należy do nich.

Tłumaczenie: Ewa Kleszcz

Redakcja: Eurograf, Anna Wajs-Magierska

Korekta: Katarzyna Sarna, Agata Liberek

Skład: Wojciech Posłuszny

Projekt okładki: Mariusz Banachowicz

Grupa Wydawnicza Foksal sp. z o.o.

ul. Foksal 17

00-372 Warszawa

tel. 22 828 98 08, 22 894 60 54

ISBN 978-83-7881-030-8

Wszelkie prawa zastrzeżone

Żadna część tej publikacji nie może być powielana, przekazywana lub wykorzystywana w jakiejkolwiek formie bez uprzedniej zgody Wydawcy.

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Wydawnictwo W.A.B.
i Magdalena Wojtas / Virtualo Sp. z o.o.