Redakcja: Krzysztof Zadros Korekta: Joanna Młodzińska, Alicja Chylińska Redakcja techniczna: Urszula Ziętek

Projekt graficzny serii: Marek Goebel Na I stronie okładki wykorzystano fragment obrazu olejnego Maksa Klingera Der pinkelnde Tod, ok. 1880, Hamburg, Galerie Brockstedt © AKG-Images / East News Fotografia autora: © Lina Ikse Bergman

Wydawnictwo W.A.B.

02-502 Warszawa, ul. Łowicka 31 tel/fax (22) 646 01 74, 646 01 75, 646 05 10, 646 05 11 wab@wab.com.pl www.wab.com.pl

Skład i łamanie: Komputerowe Usługi Poligraficzne Piaseczno, Żółkiewskiego 7 Druk i oprawa: Opolgraf S.A. Opole, ul. Niedziałkowskiego 8-12

ISBN 978-83-7747-167-8 Patronat medialny:

Tytuł oryginału: Hundarna i Riga Copyright © 1992 by Henning Mankeil Published by agreement with Ordfronts Förlag AB, Stockholm and Leonhardt & Hoier Literary Agency aps, Kobenhavn Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo W.A.B., 2006 Copyright © for the Polish translation by Wydawnictwo W.A.B., 2006

Wydanie I Warszawa 2006

Konwersja do formatu EPUB: Virtualo Sp. z o.o.
virtualo.eu

1

Rano, tuż przed dziesiątą, spadł śnieg.

Sternik na kutrze rybackim zaklął. W radiu zapowiadali śnieg, ale miał nadzieję, że dotrze do szwedzkiego wybrzeża zanim zacznie padać. Gdyby nie to opóźnienie w Hiddensee poprzedniego wieczoru, mógłby już teraz płynąć na Ystad, zmieniając kurs o parę stopni na wschód. A teraz do tego punktu zostało mu jeszcze siedem mil morskich i gdyby burza śnieżna okazała się gwałtowna, musiałby stanąć w dryf i poczekać na lepszą widoczność.

Zaklął jeszcze raz. Skąpstwo nie popłaca, pomyślał. Już na jesieni powinienem był kupić nową instalację radarową. Na mojej starej decce nie można już polegać. Powinienem kupić któryś z amerykańskich modeli, ale pożałowałem grosza, no i nie miałem zaufania do NRD-owców. Nie wierzyłem w ich uczciwość.

Wciąż trudno mu było zrozumieć, że już nie ma państwa zwanego Niemiecką Republiką Demokratyczną. W ciągu jednej nocy historia starła z mapy stare linie graniczne. Teraz były po prostu Niemcy i nikt nie wiedział, jak ma wyglądać wspólna codzienność obu krajów. Zaraz po zburzeniu muru berlińskiego czuł niepokój, czy ta wielka przemiana aby nie oznacza, że jego interes straci rację bytu. Lecz wschodnio-niemiecki partner zapewnił go, że w najbliższej przyszłości nic się nie zmieni. A może okaże się, że ta sytuacja otwiera całkiem nowe możliwości?

Padający śnieg zgęstniał, a wiatr zaczął skręcać na południowy wschód. Sternik zapalił papierosa i nalał kawy do kubka, zamocowanego w uchwycie przy kompasie. W sterówce było ciepło, pocił się. Zapach ropy uderzał go w nozdrza. Rzucił okiem w kierunku maszynowni. Na wąskiej koi zobaczył jedną ze stóp Jakobsona. Duży palec wystawał przez dziurę w skarpecie. Niech śpi, pomyślał. Jak będziemy musieli stanąć w dryf, przejmie wachtę, a ja odpocznę parę godzin. Popijając letnią kawę, wracał myślą do poprzedniego wieczoru. W małym, podupadłym porcie po zachodniej stronie Hiddensee zmuszeni byli czekać na ciężarówkę, która, gruchocząc w ciemności, przyjechała dopiero po pięciu godzinach i zabrała towar. Weber twierdził, że się wcześniej zepsuła i stąd to spóźnienie. Może to i prawda. To była stara jak świat radziecka ciężarówka wojskowa, fakt, że trochę wyremontowana, ale i tak dziw brał, że jeszcze w ogóle jeździ. Jednak sternik nie ufał Weberowi. Choć Weber nigdy go nie oszukał, postanowił kiedyś, raz na zawsze, że mu nie będzie ufać. Był to konieczny środek ostrożności. W końcu z każdym rejsem przewoził do wschodnich Niemiec towar nie byle jakiej wartości: dwadzieścia czy trzydzieści komputerów z kompletnym wyposażeniem, setki komórek i tyle samo samochodowych zestawów stereo. Każda taka podróż oznaczała odpowiedzialność za milionowe sumy. Gdyby wpadł, nie uniknąłby dotkliwej kary. I nie miałby co liczyć na jakąkolwiek pomoc Webera. W tym świecie myślało się tylko o sobie.

Sprawdził kurs na kompasie i skorygował go o dwa stopnie na północ. Log wskazywał, że utrzymywali stałą prędkość ośmiu węzłów. Wciąż było ponad sześć i pół mil morskich do punktu, w którym można będzie wziąć kurs na szwedzkie wybrzeże i skręcić na Brantevik. Na razie jeszcze widział przed sobą szaroniebieskie fale, lecz zadymka wzmagała się. Jeszcze pięć razy, myślał, i po wszystkim. Wtedy będę miał dość pieniędzy, i w drogę! Zapalił kolejnego papierosa, uśmiechając się do siebie. Wkrótce osiągnie cel. Zostawi wszystko za sobą i wyruszy w długą podróż do Porto Santos, gdzie otworzy swój bar. Niedługo nie będzie już musiał stać w nieszczelnej sterówce i marznąć w przeciągu, z Jakobsonem chrapiącym na pryczy w głębi brudnej maszynowni. Choć nie bardzo wiedział, jak będzie wyglądało to nowe życie, już za nim tęsknił.

Nagle śnieg przestał padać, równie niespodziewanie, jak zaczął. Z początku sternik nie śmiał uwierzyć w swe szczęście, lecz po chwili skonstatował, że płatki śniegu rzeczywiście przestały już wirować mu przed oczami. Może zdążę mimo wszystko, myślał. Może burza przejdzie bokiem w kierunku Danii?

Dolał sobie kawy i zaczął pogwizdywać. Na jednej ze ścian sterówki wisiała torba z pieniędzmi. O kolejne trzydzieści tysięcy koron bliżej Porto Santos, małej wysepki leżącej tuż obok Madery. Nieznany raj, który na niego już czekał. Miał właśnie pociągnąć łyk letniej kawy, gdy zobaczył gumowy ponton. Gdyby śnieg tak nagle nie przestał padać, nie zauważyłby go. Kołysał się na falach, zaledwie pięćdziesiąt metrów od lewej burty. Czerwony ponton ratunkowy. Rękawem kurtki przetarł zaparowaną szybę i zmrużył oczy, by lepiej widzieć. Jest pusty, pomyślał. Pewnie zerwał się z jakiegoś statku. Pokręcił kołem sterowym, zmniejszając jednocześnie prędkość. Dźwięk motoru zmienił się, co zbudziło Jakobsona, który poderwał się z pryczy i wystawił z maszynowni nieogoloną twarz, pytając:

– Już na miejscu?

– Mamy ponton na lewej burcie – powiedział Holmgren, bo tak się nazywał mężczyzna przy kole sterowym. – Pomyślałem, że moglibyśmy wciągnąć go na pokład. Jest wart kilka ładnych tysięcy. Przejmij ster, to wyjmę bosak.

Jakobson stanął za sterem, a Holmgren naciągnął czapkę na uszy i wyszedł ze sterówki. Wiatr kąsał go w twarz; trzymał się relingu, by uderzenia fal nie ścięły go z nóg. Ponton zbliżał się powoli. Holmgren zaczął odczepiać bosak, umocowany między dachem sterówki a wciągarką. Palce zupełnie mu zgrabiały przy siłowaniu się z zamarzniętymi węzłami. W końcu zdołał odczepić bosak i odwrócił się.

Wzdrygnął się gwałtownie. Ponton był teraz zaledwie parę metrów od kadłuba kutra. Zobaczył, jak bardzo się mylił. Leżały w nim dwie osoby. Martwe. Jakobson wołał ze sterówki coś, czego Holmgren nie mógł dosłyszeć. I on spostrzegł, co leżało w pontonie.

Nie po raz pierwszy Holmgren widział zwłoki. Kiedyś, w młodości, gdy odbywał służbę wojskową, w czasie manewrów wybuchł pocisk artyleryjski, rozrywając na kawałki czterech jego przyjaciół. Później, pracując przez wiele lat jako zawodowy rybak, widywał zwłoki wyrzucane na brzeg przez fale czy unoszące się na powierzchni wody.

To byli mężczyźni. Od razu uderzył go ich osobliwy ubiór. Nie wyglądali na rybaków ani żeglarzy. Mieli na sobie garnitury, na szyjach krawaty. Obejmowali się ramionami, jakby chcieli się nawzajem uchronić przed nieuniknionym. Próbował wyobrazić sobie, kim byli, co im się mogło stać. Jakobson wyszedł ze sterówki i stanął obok niego.

– O cholera! – powiedział. – Cholera jasna! Co teraz zrobimy?

Holmgren namyślił się szybko.

– Nic – odpowiedział. – Jeśli weźmiemy ich na pokład, będziemy musieli odpowiadać na masę nieprzyjemnych pytań. Po prostu nie widzieliśmy ich. Przecież pada śnieg.

– Pozwolimy, żeby tak dryfowali? – zastanawiał się Jakobson.

– Tak – powiedział Holmgren. – Są martwi. Nic już nie możemy dla nich zrobić. Poza tym nie chcę być zmuszony do spowiadania się, skąd płyniemy tym kutrem. A ty chcesz?

Jakobson pokręcił niepewnie głową. W milczeniu przyglądali się zwłokom. Mężczyźni byli młodzi, mogli mieć niewiele ponad trzydziestkę. Ich twarze były białe i ściągnięte. Holmgren wzdrygnął się.

– Dziwne, że nie ma żadnego napisu na pontonie – powiedział Jakobson. – Nazwy statku, z którego pochodzi.

Holmgren chwycił bosak i zaczął manewrować pontonem, tak by można było obejrzeć go ze wszystkich stron. Jakobson miał rację. Żadnego napisu.

– Co się stało, do cholery? Kim oni są? Jak długo dryfowali w ten sposób, w garniturach i krawatach?

– Jak daleko jest do Ystadu? – spytał Jakobson.

– Ponad sześć mil morskich.

– Moglibyśmy podciągnąć ich trochę bliżej wybrzeża – powiedział Jakobson. – Żeby zostali wyrzuceni na ląd gdzieś, gdzie ich znajdą.

Holmgren zaczął się zastanawiać. Zostawienie ich własnemu losowi byłoby czymś paskudnym, nie przeczył. Z drugiej strony holowanie pontonu wiązało się z ryzykiem, załoga jakiegoś promu czy statku mogłaby to zauważyć.

Ważył wszystkie za i przeciw, po czym podjął szybką decyzję. Uwolnił linę cumowniczą i przywiązał ponton do relingu. Jakobson zmienił kurs na Ystad, a gdy ponton znalazł się dziesięć metrów za kutrem, Holmgren naprężył linę, by przestał szarpać się na kilwaterze.

Kiedy było już widać zarys szwedzkiej linii brzegowej, Holmgren odciął cumę. Ponton został daleko za kutrem i po chwili zniknął im z oczu. Jakobson zmienił kurs na wschodni i parę godzin później wchodzili do portu w Brantevik. Tutaj Jakobson dostał swoje pięć patyków, wsiadł do volvo i pojechał do domu, do Svarte. Holmgren zamknął sterówkę na klucz i przykrył właz do ładowni brezentem. Port był opustoszały. Powoli i metodycznie sprawdzał cumy, po czym wziął torbę z pieniędzmi i poszedł do swojego forda, który wkrótce z oporem ruszył z miejsca.

Normalnie już zacząłby snuć marzenia o Porto Santos. Lecz teraz przed jego oczami kołysał się czerwony ponton. W myśli próbował obliczyć, w którym miejscu dopłynie do lądu. Prądy były kapryśne i zmienne. Kierunek wiatru też wciąż się zmieniał. Doszedł do wniosku, że ponton może wylądować praktycznie wszędzie. Jednak podejrzewał, że nastąpi to gdzieś w pobliżu Ystadu. Jeśli wcześniej nie zostanie zauważony przez załogę czy pasażerów jednego z wielu polskich promów. Ale mógł tylko zgadywać.

Ściemniało się już, gdy dojeżdżał do Ystadu. Na rogu, w pobliżu hotelu Continental, zatrzymał się na światłach. Dwaj mężczyźni w garniturach, myślał, w pontonie? Coś się nie zgadzało. Coś, co zobaczył mimochodem, i nie zastanowił się nad tym. W momencie gdy światła zmieniały się na zielone, błysnęła mu w głowie myśl. Mężczyźni nie znaleźli się w pontonie w wyniku katastrofy na morzu. Byli martwi, zanim się tam znaleźli. Nie miał na to dowodu, trudno mu było podać jakiś sensowny argument. A jednak wiedział. Byli już martwi, gdy ktoś ich położył w pontonie.

Postanowił pod wpływem nagłego impulsu. Skręcił w prawo i zatrzymał się przy budkach telefonicznych naprzeciwko księgarni przy rynku. Dokładnie przemyślał to, co powie, po czym wykręcił dziewiątkę i cztery zera i zażądał połączenia z policją. Gdy je uzyskał, przez brudne szyby budki telefonicznej zobaczył padający znów śnieg.

Był 12 lutego 1991 roku.

2

Nadkomisarz policji kryminalnej Kurt Wallander siedział w swoim pokoju w komisariacie w Ystadzie i ziewał. Ziewał tak szeroko, że nagle chwycił go skurcz jednego z mięśni pod brodą. Ból był dotkliwy. By odblokować skurcz, zaczął uderzać się dłonią po brodzie. W tym momencie do pokoju wszedł Martinsson, jeden z najmłodszych policjantów na komendzie. Zdumiony, zatrzymał się w drzwiach. Wallander nadal bił się po brodzie. Martinsson odwrócił się, by wyjść.

– Wejdź – powiedział Wallander. – Nigdy nie zdarzyło ci się ziewnąć tak szeroko, że chwycił cię kurcz mięśnia?

Martinsson pokręcił głową.

– Nie – odpowiedział. – Zastanawiałem się właśnie, co robisz.

– To teraz już wiesz. Z czym przyszedłeś?

Martinsson usiadł na krześle i skrzywił się. W ręku trzymał notatnik.

– Parę minut temu odebraliśmy dziwny telefon – zaczął.

– Chciałbym to z tobą skonsultować.

– Codziennie odbieramy dziwne telefony – odpowiedział Wallander z namysłem.

– Nie wiem, co o tym myśleć – ciągnął Martinsson. – Ktoś dzwonił z budki telefonicznej i twierdził, że niedługo gdzieś tu w okolicy do wybrzeża przybije ponton z dwoma martwymi ludźmi. Nie podał swojego nazwiska, nie powiedział, dlaczego nam to mówi ani kim są ci martwi. Odłożył słuchawkę.

Wallander popatrzył na kolegę ze zdziwieniem.

– To wszystko? Kto prowadził rozmowę?

– Ja. Powiedział dokładnie to, co słyszałeś. Ale wydał mi się w jakiś dziwny sposób przekonywający.

– Przekonywający?

– Z czasem nabiera się wprawy – odpowiedział Martinsson. – W większości wypadków od razu słyszysz, że to nic poważnego. Ale ten wydawał się pewny swego.

– Dwaj martwi ludzie w pontonie ratowniczym, który miałby gdzieś tu przybić do brzegu?

Martinsson skinął głową.

Wallander stłumił ziewnięcie i odchylił się na oparcie krzesła.

– Czy raportowano o jakichś wypadkach na morzu?

– Nie – odpowiedział Martinsson.

– Powiadom o tym inne okręgi leżące na wybrzeżu – powiedział Wallander. – Pogadaj z ratownictwem morskim. Ale nie możemy zaczynać poszukiwań tylko na podstawie anonimowego telefonu. Poczekamy i zobaczymy.

Martinsson skinął głową i podniósł się z krzesła.

– Też tak uważam. Poczekajmy i zobaczmy.

– W nocy może być paskudnie – powiedział Wallander, wskazując w stronę okna. – Śnieg.

– Ja w każdym razie jadę teraz do domu – odparł Martinsson, spoglądając na zegarek. – Śnieg czy nie śnieg.

Martinsson wyszedł, a Kurt Wallander wyciągnął się na krześle. Czuł się zmęczony. Dwie noce z rzędu musiał przerywać sen, bo trzeba było iść na akcje, które nie mogły czekać do rana. Najpierw prowadził pościg za podejrzanym o gwałt, który zabarykadował się w jednym z opustoszałych letnich domków w Sandskogen. Był pod silnym wpływem narkotyków i podejrzewano, że może być uzbrojony, musieli więc go wyczekać aż do piątej rano. Wtedy sam się poddał. Następnej nocy Wallandera wyrwała ze snu wiadomość o zabójstwie w centrum miasta. Na jakimś urodzinowym przyjęciu solenizantowi, mężczyźnie koło czterdziestki, wbito nóż prosto w skroń.

Wstał z krzesła i włożył kurtkę. Teraz muszę się przespać, pomyślał. Zadymką niech zajmie się ktoś inny. Kiedy wyszedł z komendy, skulił się pod naporem wiatru, dmącego mu prosto w oczy. Otworzył drzwiczki i wgramolił się do swego peugeota. Śnieg pokrywający szyby sprawił, że poczuł się w ciepłym wnętrzu wozu niemal przytulnie. Zapuścił silnik, wsunął do odtwarzacza kasetę z muzyką i przymknął oczy.

Od razu zaczął myśleć o Rydbergu. Nie upłynął jeszcze miesiąc, odkąd jego kolega i powiernik zmarł na raka. O chorobie Rydberga Wallander dowiedział się rok wcześniej, kiedy razem próbowali rozwiązać zagadkę morderstwa starca z Lenarp. W ciągu ostatnich miesięcy życia Rydberga, kiedy dla wszystkich, a szczególnie dla niego samego, było już jasne, że koniec jest nieunikniony, Wallander próbował wyobrazić sobie ten dzień, w którym przyjdzie na komisariat i dowie się, że Rydberga już nie ma. Jak teraz zdoła się obejść bez rad i opinii starszego, doświadczonego kolegi? Uświadomił sobie, że jest jeszcze za wcześnie, by odpowiedzieć na to pytanie. Od chwili, kiedy Rydberg na dobre odszedł na zwolnienie lekarskie, nie trafiły mu się żadne szczególnie zawiłe dochodzenia. Lecz czuł ból i żal.

Włączył wycieraczki i pojechał do domu. Miasto sprawiało wrażenie wymarłego, jakby ludzie szykowali się do oblężenia przez nadchodzącą zadymkę. Zatrzymał się na stacji benzynowej przy Österleden i kupił wieczorną gazetę, później zaparkował przy Mariagatan, swojej ulicy, i poszedł do domu. Zamierzał się wykąpać, a później zrobić sobie coś do jedzenia. Przed pójściem spać chciał jeszcze zadzwonić do ojca, który mieszkał w niewielkim domku na przedmieściach Löderup. Od czasu, kiedy w zeszłym roku ojciec w stanie ciężkiego zamroczenia umysłowego wyszedł w nocy na spacer w samej tylko piżamie, Kurt Wallander codziennie do niego dzwonił. Robił to i ze względu na ojca, i na siebie. Miał ciągłe wyrzuty sumienia, że tak rzadko go odwiedza. Po ubiegłorocznym zdarzeniu gmina przydzieliła ojcu stałą pomoc domową. To polepszyło mu humor, bo wcześniej bywał nie do zniesienia. Mimo to Wallandera gryzło sumienie, że poświęca ojcu za mało czasu.

Wykąpał się, przyrządził sobie omlet, zadzwonił do ojca i poszedł spać. Nim opuścił roletę w oknie sypialni, spojrzał na pustą ulicę. Samotna latarnia opierała się podmuchom porywistego wiatru. Wallanderowi tańczyły przed oczami pojedyncze płatki śniegu. Termometr wskazywał trzy stopnie poniżej zera. Może zadymka przesunęła się bardziej na południe? Z impetem opuścił roletę i wsunął się pod kołdrę. Wkrótce zasnął.

Nazajutrz czuł się wypoczęty. Kwadrans po siódmej siedział już w swym pokoju na komendzie. Jeśli nie liczyć kilku niegroźnych wypadków samochodowych, noc była zadziwiająco spokojna. Zadymka cofnęła się, nim jeszcze zdążyła rozpętać się na dobre. Wallander wszedł do stołówki, skinął głową kilku kiwającym się nad kubkami zmęczonym policjantom z drogówki i nalał sobie kawy. Kiedy tylko się obudził, postanowił, że dzisiejszy dzień poświęci na dokończenie kilku zaległych raportów. Pierwszy dotyczył poważnego pobicia, w które zamieszanych było kilku Polaków. Jak zwykle, jeden zwalał na drugiego. Nie było wiarygodnych świadków, którzy widzieliby przebieg całego zdarzenia i mogli złożyć sensowne zeznania. Ale raport trzeba było napisać, choć najprawdopodobniej nikt nie zostanie oskarżony o to, że w nagłym porywie emocji wybił bliźniemu szczękę.

O wpół do jedenastej odsunął od siebie ostatni raport i poszedł po kawę. Wracając, z daleka usłyszał sygnał telefonu dobiegający z jego pokoju.

Dzwonił Martinsson.

– Pamiętasz ponton? – spytał.

Wallander musiał pomyśleć parę sekund, nim zrozumiał, o co chodzi.

– Facet, który dzwonił, wiedział, o czym mówi – ciągnął Martinsson. – Ponton ze zwłokami na pokładzie przybił do brzegu przy Mossby Strand. Zauważyła go kobieta, która wyszła na spacer z psem. Była bliska histerii, kiedy mi o tym opowiadała przez telefon.

– Kiedy dzwoniła?

– Przed chwilą, trzydzieści sekund temu.

Dwie minuty później Wallander jechał na zachód, ku Mossby Strand. Wziął własny samochód. Przed nim jechali Peters i Norén, policyjnym wozem na sygnale. Droga prowadziła wzdłuż morza; Wallander wzdrygał się na widok lodowatych fal, załamujących się przy brzegu. W lusterku widział karetkę, a za nią kolejny wóz policyjny, z Martinssonem za kierownicą.

Na Mossby Strand nie było nikogo. Kiosk zabito deskami, huśtawki miotały się na wietrze, poskrzypując łańcuchami. Kiedy wyszedł z samochodu, poczuł powiew zimnego wiatru na twarzy. Na szczycie porosłej trawą wydmy, w miejscu, gdzie teren zaczynał opadać w kierunku plaży, stała kobieta i machała do nich ręką. Obok niej niespokojnie szarpał się na smyczy pies.

Wallander przyśpieszył kroku. Jak zwykle niepokoiło go to, co zobaczy. Widok zwłok nigdy nie przestał go poruszać, nigdy się do tego nie przyzwyczaił. Zmarli, podobnie jak żywi, bywali bardzo różni.

– Tam! – krzyczała histerycznie kobieta.

Wallander spojrzał we wskazywanym przez nią kierunku. Przy brzegu kołysał się czerwony ponton ratunkowy, zaklinowany między kamieniami obok długiego pomostu.

– Proszę tu poczekać – powiedział do kobiety, po czym ześlizgnął się ze zbocza i przebiegł przez plażę. Wszedł na pomost i zajrzał do pontonu. Leżały w nim zwłoki mężczyzn, blade, splecione ze sobą. Próbował utrwalić w głowie ten widok niczym fotografię. W ciągu wielu lat pracy w policji nauczył się, jak ważne jest pierwsze wrażenie. Martwy człowiek stanowił najczęściej koniec długiego i skomplikowanego łańcucha wydarzeń, ale jego przebieg można czasem było odgadnąć już na samym początku.

Martinsson, który miał na sobie gumiaki, wszedł do wody i wciągnął ponton na plażę. Wallander przykucnął i obserwował zwłoki. Sanitariusze z widocznym niesmakiem stali z boku, trzęsąc się z zimna i czekając z noszami w pogotowiu. Podnosząc głowę, Wallander zauważył, że Peters uspokaja rozhisteryzowaną kobietę. Całe szczęście, pomyślał, że ponton nie przydryfował tu latem, kiedy plaża jest pełna bawiących się i kąpiących dzieci. Zwłoki nie przedstawiały pięknego widoku. Zaczynały już gnić, mimo silnego wiatru czuć było wyraźny trupi zapach.

Wyjął z kieszeni kurtki parę gumowych rękawiczek i zaczął ostrożnie obmacywać kieszenie denatów. Nic nie znalazł. Lecz gdy odchylił marynarkę jednego z nich, zobaczył na białej koszuli, na wysokości piersi, plamę skrzepniętej krwi. Spojrzał na Martinssona.

– To nie żaden wypadek – powiedział. – To morderstwo. W każdym razie tego zabito strzałem prosto w serce.

Wallander podniósł się i cofnął o parę kroków, by Norén mógł sfotografować ponton.

– Co myślisz? – zapytał Martinssona.

Młody policjant potrząsnął głową.

– Nie wiem.

Wallander powoli okrążył ponton, przyglądając się zwłokom.

Obaj mężczyźni mieli jasne włosy i najwyżej po trzydzieści lat. Sądząc po ich rękach i ubraniach, nie byli pracownikami fizycznymi. Kim w takim razie byli? Dlaczego nie mieli nic w kieszeniach? Obszedł ponton jeszcze kilka razy, od czasu do czasu zamieniając parę słów z Martinssonem. Przez następne pół godziny obejrzał wszystko, co zwróciło jego uwagę. Personel techniczny rozpoczął swoje metodyczne badania. Nad pontonem rozpięto wielki plastikowy namiot. Norén skończył fotografowanie, wszyscy byli zmarznięci i chcieli już tylko odjechać. Wallander zastanawiał się, co by na to powiedział Rydberg. Czy zauważyłby coś, co jemu umknęło?

Wsiadł do samochodu i włączył silnik, by się rozgrzać. Morze było szare, czuł pustkę w głowie. Kim właściwie byli ci ludzie?

Kilka godzin później, trzęsąc się z zimna, mógł nareszcie przywołać personel karetki. Podeszli z noszami. Musieli zginać i łamać ciała, by je rozłączyć. Gdy wyniesiono zwłoki, Wallander dokładnie przeszukał ponton, lecz nie było w nim absolutnie niczego, nawet wiosła. Wallander spojrzał w stronę morza, jakby szukał rozwiązania gdzieś na horyzoncie.

– Musisz porozmawiać z kobietą, która znalazła ponton – zwrócił się do Martinssona.

– Już to zrobiłem – odparł tamten zdziwiony.

– Musisz ją wypytać szczegółowo – powiedział Wallander.

– W tej wichurze nie da się tego zrobić, jak należy. Zabierz ją na komendę. A Norén ma dopilnować, żeby ponton dotarł do nas dokładnie w takim stanie, w jakim jest teraz. Powiedz mu to.

Wrócił do samochodu.

Teraz przydałby się Rydberg, pomyślał znowu. Co on by zobaczył, czego ja nie widzę? Co by pomyślał?

Wróciwszy do Ystadu, poszedł prosto do Björka, szefa komendy, i złożył krótki raport o tym, co widział w Mossby Strand. Björk słuchał, zaniepokojony. Wallander często odnosił wrażenie, że Björk czuje się osobiście dotknięty, gdy w jego okręgu ma miejsce jakieś poważne przestępstwo. Ale żywił dla swojego szefa duży szacunek. Björk nie mieszał się do pracy śledczej policjantów i hojnie rozdzielał wyrazy uznania, gdy jakiemuś dochodzeniu groziło utknięcie w martwym punkcie. Od czasu do czasu bywał kapryśny, ale do tego Wallander zdążył się przyzwyczaić.

– Zajmiesz się tym – powiedział Björk, kiedy Wallander umilkł. – Martinsson i Hansson ci pomogą. Myślę, że możemy przydzielić do tego trochę ludzi.

– Hansson zajmuje się sprawą gwałciciela, którego złapaliśmy jednej z ubiegłych nocy – zaprotestował Wallander.

– Może lepiej Svedberg?

Björk skinął głową. Wallander postawił na swoim. Jak zwykle.

Po wyjściu z pokoju Björka poczuł, że jest głodny. Ponieważ łatwo przybierał na wadze i stale walczył z grożącą mu otyłością, zwykle nie jadał lunchu. Lecz dziś zwłoki w pontonie sprawiły, że nie mógł sobie znaleźć miejsca. Pojechał więc do centrum, zaparkował samochód jak zwykle przy ulicy Stickgatan i wąskimi, krętymi uliczkami poszedł do kawiarni Fridolf, gdzie zjadł kilka kanapek i popił je mlekiem. Cały czas rozmyślał nad tym, co się stało. Dzień przedtem, tuż przed godziną osiemnastą, ktoś zadzwonił na policję i, nie podając nazwiska, uprzedził o wydarzeniu, które będzie miało miejsce następnego dnia. Teraz wiedzieli, że mówił prawdę. Czerwony ponton ze zwłokami dwóch mężczyzn rzeczywiście przydryfował do brzegu. Przynajmniej jeden z nich został zamordowany strzałem prosto w serce. W kieszeniach nie mieli niczego, co by mogło wskazywać na ich tożsamość.

To wszystko.

Wallander wyjął pióro i na serwetce zrobił parę notatek. Już teraz miał masę pytań domagających się odpowiedzi. Nieustannie prowadził wewnętrzną rozmowę z Rydbergiem – czy dobrze myślę, czy o czymś nie zapomniałem? – próbując wyobrazić sobie jego reakcje i odpowiedzi.

Niekiedy mu się to udawało, ale czasem widział przed sobą tylko wychudzoną i zapadniętą twarz Rydberga na łożu śmierci.

O wpół do czwartej był z powrotem na komendzie. Zawołał do swojego pokoju Martinssona i Svedberga, zamknął drzwi i poprosił telefonistkę, by nie łączyła do niego żadnych rozmów.

– To nie będzie łatwe – zaczął. – Możemy tylko mieć nadzieję, że obdukcja oraz badanie ubrań i pontonu coś dadzą. Ale jest parę pytań, na które już teraz chciałbym znaleźć odpowiedź.

Svedberg stał oparty o ścianę, z notatnikiem w ręku. Był łysy, miał koło czterdziestki, urodził się w Ystadzie; złośliwe pogłoski mówiły, że gdy tylko wyjeżdżał poza granice miasta, ogarniała go tęsknota za domem. Na pierwszy rzut oka mógł wydawać się ślamazarny i mało zaangażowany w pracę, ale był dokładny, co Wallander bardzo sobie cenił. Martinsson pod wieloma względami stanowił przeciwieństwo Svedberga. Tuż po trzydziestce, urodzony w Trollhättan, bardzo chciał zrobić karierę w policji. Poza tym działał w Partii Liberalnej, i z tego, co Wallander słyszał, miał spore szanse, by w jesiennych wyborach wejść do rady powiatowej. Jako policjant był impulsywny i odrobinę niedbały. Ale często miewał dobre pomysły, a jego ambicje sprawiały, że wydobywał z siebie olbrzymie pokłady energii, jeśli uważał, że jest na właściwym tropie.

– Chcę wiedzieć, skąd pochodzi ten ponton – powiedział Wallander. – Kiedy już ustalimy, od jak dawna nie żyją ci ludzie, musimy wykombinować, skąd płynął ponton i jak długo dryfował.

Svedberg spojrzał na niego ze zdziwieniem.

– Da się?

Wallander skinął głową.

– Musimy zadzwonić do Instytutu Meteorologii – powiedział. – Tam wiedzą wszystko o deszczach i wiatrach. Pomogą nam określić w przybliżeniu, skąd przypłynął ponton. Poza tym chcę wiedzieć o tym pontonie wszystko, co możliwe. Gdzie został wyprodukowany, na jakich statkach mogą takie mieć. Wszystko.

Skinął głową w kierunku Martinssona:

– Ty to zrobisz.

– Nie powinniśmy zacząć od sprawdzenia, czy nie poszukują tych ludzi? – zastanawiał się Martinsson.

– Dobrze, zacznij od tego – powiedział Wallander. – Skontaktuj się z ratownictwem morskim, z wszystkimi okręgami na wschodnim wybrzeżu. I pogadaj z Björkiem, czy nie trzeba od razu włączyć w to Interpolu. Jeśli chcemy dowiedzieć się, kim są ci ludzie, musimy od początku iść na całość.

Martinsson skinął głową, zapisując coś na kartce. Svedberg w zamyśleniu gryzł pióro.

– Ja sprawdzę ich ubrania – ciągnął Wallander. – Musi być jakiś ślad. Cokolwiek.

Rozległo się pukanie do drzwi i do pokoju wszedł Norén ze zwiniętą w rulon mapą morską.

– Pomyślałem, że się przyda – powiedział.

Wallander skinął głową.

Rozłożyli mapę na biurku i pochylili się nad nią, jakby planowali bitwę morską.

– Jak szybko dryfuje ponton? – spytał Svedberg. – Prądy i wiatry mogą i sprzyjać, i przeciwdziałać.

W milczeniu patrzyli na mapę. Po chwili Wallander zwinął ją i postawił w rogu za krzesłem. Nikt nie miał nic do powiedzenia.

– No to zaczynamy – powiedział. – Możemy spotkać się tu o szóstej i uzgodnić, co mamy.

Svedberg i Norén wyszli z pokoju. Wallander poprosił Martinssona o pozostanie.

– Co powiedziała ta kobieta? – zapytał.

Martinsson wzruszył ramionami.

– Pani Forsell, wdowa Forsell – uzupełnił – mieszka w domku w Mossby i jest emerytowaną nauczycielką gimnazjum w Ängelholm. Mieszka tam przez cały rok razem z psem, który wabi się Tegnér. Osobliwe imię dla psa. Codziennie wietrzy na plaży psa i siebie. Wczoraj wieczorem, kiedy spacerowała wzdłuż wydm, pontonu nie było. Dziś był. Zauważyła go mniej więcej kwadrans po dziesiątej i od razu zadzwoniła do nas.

– Kwadrans po dziesiątej – powiedział Wallander w zamyśleniu. – Czy to aby nie za późno na spacer z psem?

Martinsson przytaknął.

– To samo pomyślałem – powiedział. – Ale okazało się, że to było już w drodze powrotnej, a wyszła z domu o siódmej.

Wallander zmienił temat.

– Facet, który dzwonił wczoraj. Jak brzmiał?

– Tak jak powiedziałem. Przekonywająco.

– Czy mówił jakimś dialektem? Ile mógł mieć lat?

– Mówił po skańsku. Jak Svedberg. Głos miał niski. Miałem wrażenie, że jest palaczem. Czterdzieści, pięćdziesiąt lat. Wyrażał się prosto i klarownie. Może być kimkolwiek, począwszy od urzędnika bankowego, a skończywczy na rolniku.

Wallander miał jeszcze jedno pytanie.

– Dlaczego dzwonił?

– Zastanawiałem się nad tym – powiedział Martinsson. - Mógł wiedzieć, że ponton przybije do brzegu, bo sam jest w to zamieszany. Może to nawet on nacisnął spust. Mógł też po prostu coś widzieć, coś słyszeć. Jest wiele możliwości.

– Które wyjaśnienie jest najbardziej logiczne? – ciągnął Wallander.

– To ostatnie – odpowiedział Martinsson szybko. – Mógł coś usłyszeć, zobaczyć. To nie jest morderstwo tego rodzaju, że sprawca celowo chce ściągnąć na siebie policję.

Wallander był tego samego zdania.

– Idźmy dalej. Coś usłyszał lub zobaczył? Zwłoki w pontonie ratunkowym. Jeśli nie jest w to zamieszany, trudno by mu było widzieć morderstwo albo morderstwa. W takim razie widział ponton.

– Dryfujący ponton – dodał Martinsson. – A gdzie się widzi ponton? Jak się jest na morzu, w łodzi.

Wallander przytaknął.

– Właśnie. No właśnie. No ale jeśli sam nie jest sprawcą, to dlaczego chce pozostać anonimowy?

– Ludzie na ogół nie chcą być w nic zamieszani – odparł Martinsson. – Wiesz, jak jest.

– Możliwe. Ale jest jeszcze jedna ewentualność. Że z jakiegoś całkiem innego powodu nie chce mieć do czynienia z policją.

– Czy to nie za bardzo naciągane? – zasugerował Martinsson niepewnie.

– Ja tylko głośno myślę – powiedział Wallander. – Musimy spróbować go w jakiś sposób odnaleźć.

– Czy mamy zwrócić się do niego z apelem, żeby się odezwał?

– Tak. Ale nie dziś. Najpierw muszę dowiedzieć się więcej o denatach.

Wallander pojechał do szpitala. Choć był tu już wiele razy, wciąż trudno mu było połapać się w tym nowo zbudowanym kompleksie budynków. Zatrzymał się w kafeterii na parterze i kupił banana. Później poszedł na patologię. Obducent o nazwisku Mörth nie zaczął jeszcze szczegółowych oględzin, lecz mimo to mógł odpowiedzieć na pierwsze pytanie.

– Obaj zostali zastrzeleni. Z bliska, strzałami prosto w serce. Przypuszczam, że to było przyczyną śmierci.

– Chciałbym jak najszybciej otrzymać wynik. Czy mógłbyś już teraz powiedzieć, od jak dawna nie żyją?

Mörth pokręcił głową.

– Nie. I to w jakiś sposób jest odpowiedzią.

– Co masz na myśli?

– Że najprawdopodobniej nie żyją od dość dawna. I dlatego trudno będzie ustalić dokładny czas zgonu.

– Dwa dni? Trzy? Tydzień?

– Nie mogę powiedzieć – odparł Mörth. – A nie chcę zgadywać.

Mörth zniknął w głębi sali obdukcyjnej. Wallander zdjął kurtkę, włożył gumowe rękawiczki i rozpoczął przeglądanie ubrań denatów, rozłożonych na czymś, co przypominało staroświecki zlewozmywak.

Jeden z garniturów uszyty był w Anglii, drugi w Belgii, buty były włoskie. Wallander domyślał się, że kosztowały niemało. Koszule, krawaty, bielizna również były dobrej jakości i z całą pewnością drogie. Po dwukrotnym przejrzeniu ubrań Wallander skonstatował, że nie zawierają żadnych śladów, które mogłyby go naprowadzić na jakiś trop. Jedyne, co wiedział, to to, że mężczyźni najprawdopodobniej mieli pieniędzy pod dostatkiem. Ale gdzie się podziały portfele, obrączki, zegarki? Bardziej zastanawiające było jednak to, że w momencie gdy ich zastrzelono, żaden z nich nie miał na sobie marynarki. Nie było w nich dziur, nie znalazł też śladów prochu.

Wallander próbował wyobrazić sobie całe zdarzenie. Ktoś strzela dwóm mężczyznom prosto w serce. Gdy nie żyją, zakłada im marynarki, po czym umieszcza ich w pontonie. Dlaczego?

Jeszcze raz przeszukał ubrania. Jest coś, czego nie widzę, myślał. Rydberg, pomóż!

Lecz Rydberg milczał. Wallander wrócił na komendę. Wiedział, że obdukcja zajmie wiele godzin i że wstępny wynik otrzyma najwcześniej jutro. Na jego biurku leżała kartka od Björka, który uważał, że z włączeniem w to Interpolu należy zaczekać do jutra. Zirytował się. Czasem trudno mu było zrozumieć przesadną ostrożność Björka.

Zebranie o szóstej trwało krótko. Martinsson zameldował, że nie było żadnych listów gończych ani nie prowadzono żadnego śledztwa w sprawie mężczyzn z pontonu. Svedberg przeprowadził długą rozmowę telefoniczną z Instytutem Meteorologii w Norrköping, który obiecał pomoc, jeśli policja z Ystadu przyśle formalne pismo.

Wallander powiedział, że jest tak, jak sądził – obaj mężczyźni zostali zamordowani. Poprosił też Svedberga i Martinssona, by zastanowili się, dlaczego ktoś wkłada zwłokom marynarki.

– Popracujemy jeszcze parę godzin – zakończył Wallander. – Jeśli macie jakieś sprawy, odłóżcie je lub przekażcie innym. To dochodzenie nie będzie łatwe. Dopilnuję, żeby już od jutra powiększono grupę śledczą.

Gdy wyszli z pokoju, Wallander rozłożył na stole mapę morską i zaczął wodzić palcem po linii wybrzeża w kierunku Mossby Strand. Ponton mógł przydryfować z daleka albo z bliska, lub też pływać przez jakiś czas tam i z powrotem.

Zadzwonił telefon. Przez chwilę zawahał się, czy odebrać; było już późno, chciał pójść do domu i w spokoju wszystko przemyśleć. Podniósł jednak słuchawkę. Dzwonił Mörth.

– Już gotowe? – spytał Wallander ze zdziwieniem.

Spis treści

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

Epilog

Posłowie