Redaktor serii: Filip Modrzejewski

Redakcja: Katarzyna Arbaczewska-Matys

Korekta: Małgorzata Kuśnierz, Ewa Baranowska

Redakcja techniczna: Izabela Gołaszewska

Projekt okładki i stron tytułowych: Piotr Grabowski

Logo cyklu: aorta.com.pl

Projekt typograficzny: Robert Oleś / d2d.pl

Logo serii: Marek Goebel

Ilustracja na I stronie okładki: © Narodowe Archiwum Cyfrowe

Zdjęcie autora na skrzydełku i IV stronie okładki: © Filip Modrzejewski

Skład i łamanie: d2d.pl s.c., Kraków

Wydawnictwo W.A.B.

02-386 Warszawa, ul. Usypiskowa 5

tel./fax (22) 646 01 74, 646 01 75, 646 05 10, 646 05 11

wab@wab.com.pl

wab.com.pl

ISBN 978-83-7747-350-4

Copyright © by Wydawnictwo W.A.B., 2012

Wydanie I

Warszawa 2012

Konwersja do formatu EPUB: Virtualo Sp. z o.o.
virtualo.eu

Desperat

Lublin, lato 1936 roku

Bajgle, bajgele, dwa za piątkę, cztery za dziesiątkę, bajgle, bajgle, bajgele…

Ubrany tylko w podkoszulek i podwinięte do kolan spodnie, podkomisarz Zygmunt Maciejewski tego dnia jeszcze mniej niż zwykle przypominał kierownika Wydziału Śledczego lubelskiej policji. Odwrócił się od pokrzykujących Żydówek i spojrzał nieufnie na wąskie kajaki ułożone rzędem obok mostu przy stacji pomp. Zygę tym bardziej trafiał szlag, że w zakolach spokojnie meandrującej rzeki pewnie spały leszcze, a toń aż prosiła, by przyjść tu z wędką i piwem. A już na widok roześmianych gąb trzydziestu paru facetów, gotowych uczcić na Bystrzycy zaślubiny Polski z morzem, skręcało go gorzej, niż gdyby rano omyłkowo łyknął wody kolońskiej.

Durny zakład! Lecz słowo się rzekło…

Popatrzył ponurym wzrokiem na przodownika służby śledczej Witolda Fałniewicza, który wyróżniał się wśród kajakarzy wzrostem i koszulką jeszcze gorzej ukrywającą tuszę niż trykot Maciejewskiego.

No po co mu było się upierać?! Ale czy wcześniej kiedykolwiek się pomylił? Kartotekę wydziału zawsze miał w głowie.

A mimo to przed tygodniem dał się zaskoczyć.

– Mówię panu kierownikowi, że Ala, nie Ola. Ala Mineciara – twierdził z przekonaniem wywiadowca Tadeusz Zielny. – W całym Lublinie nie ma żadnej dziwki Oli. No chyba że daje od niedawna i po cichu! Wszystkie Ole tak porządne, że nawet się nie zbliżam.

– Zielny, to ja kartoteki nie znam? – Maciejewski poklepał z męską czułością stary regał z licznymi szufladami. Mebel jęknął cicho, chociaż nie z rozkoszy. – A ty, Fałniewicz? Ola czy Ala?

– Mnie też się zdaje, że Ola. – Postawny tajniak otarł wielką chustką spocone czoło. – Ale gorąc!

– Gorąc, to głowy nie pracują – prychnął Zielny, poprawiając węzeł jaskrawego krawata. Mimo upału nie zdjął marynarki. – Fałniewicz, przecież byliśmy kiedyś u niej, i to służbowo. Sam ją spisywałeś.

– Mam zajrzeć w kwity? – Zyga wysunął jedną z szuflad.

– A niech pan kierownik zagląda! – Wyelegantowany wywiadowca wzruszył ramionami. – A co, jak mam rację?

– A to! – Maciejewski podsunął mu pod nos poranny „Express” otwarty na rubryce sportowej. Notkę o szykujących się regatach kajakowych zdobił rozmazany ślad spoconej dłoni. – Będziemy ci kibicować.

– To ja będę kibicował panu kierownikowi – uśmiechnął się cwaniacko Zielny. – Razem z Fałniewiczem stworzy pan regatową dwójkę wagi ciężkiej. Sportową dumę Policji Państwowej! No i co tam pan ma w kartotece?

No i miał Alicję Mikułę, lat dwadzieścia siedem, zamieszkałą Szambelańska 5…

Na sygnał startera najpierw ruszyli biegiem wzdłuż rzeki, która jak na złość robiła w tym miejscu malowniczy zakręt, dobrze widoczny z oficyn przy Dolnej Marii Panny. W oknie jednej z nich stał, paląc papierosa i popijając piwko, starszy przodownik Tadeusz Zielny.

– Gazu, Witek! – wydarł się do Fałniewicza.

Postawny tajniak przyspieszył, Zyga Maciejewski trzymał się krok za nim. Myślał wyłącznie o jednym: by nikt go nie rozpoznał.

W tym względzie miał powody do zadowolenia, zresztą sam by się nie rozpoznał, gdy po kilku próbach spuścili kajak na wodę i cholernie ubłoceni, jakoś się w nim umieścili. Komisarz siadł z tyłu, co z kolei okazało się wyborem fatalnym, bo Fałniewicz nie tylko zasłaniał Maciejewskiemu widok na rzekę, ale zalewał mu oczy, niezgrabnie machając wiosłem. Ich kajak, felerny chyba, kręcił się jak gówno w przerębli, podczas gdy pozostałe dwójki gładko płynęły w dół rzeki. Zanim dotarli do mostu na Piłsudskiego, na którym stało i pluło przez poręcz kilkunastu kochających sporty wodne uliczników, dwa razy omal nie zaryli w brzeg.

– Uważaj z tym wiosłem! – krzyknął komisarz, kiedy znów struga wody spłynęła mu po twarzy.

Fałniewicz chyba kiwnął głową, ale kolejny ruch ramion postawnego tajniaka przyniósł tylko taki skutek, że najpierw na Zygę spadło tyle wody, jakby ktoś chlusnął z wiadra, a zaraz potem dziób kajaka wbił się w nadbrzeżne chaszcze…

*

Lublin, styczeń 1945 roku

Nie było Bystrzycy, kajaków, lata ani Fałniewicza. W drzwiach stał dozorca więzienny z pustym kubłem i wyszczerzoną w uśmiechu chamską mordą. Odrutowana żarówka na suficie lodowatego karceru ledwie bździła.

– Wstawaj! Do wyjścia! – wrzasnął klawisz. Nie ruszył się jednak ani o krok. Nie chciał ubrudzić butów w sięgającej kostek brei na posadzce.

Zyga stanął w niej na drętwych nogach. Nie czuł już nawet smrodu gówna, grząskie zimno oblepiło mu bose stopy.

– Panie oddziałowy – zaczął, najwięcej wysiłku wkładając w to, by nie szczękać zębami. Nie dać gnidzie tej satysfakcji… – osadzony Maciejewski melduje celę…

Klawisz przerwał mu, waląc kubłem w ścianę. Zgrzyt metalu i nieprzyjemne dzwonienie wwiercały się w uszy.

– Do wyjścia, mówiłem! A ten mi będzie meldował, hitlersyn pierdolony! Raus! Sznel!

Pierwsze kroki w wąskim ciemnym korytarzu były męką, jakby zamiast nóg miał dwa zmartwiałe kikuty. Potem mięśnie przestały boleć, jednak sztywność pozostała i ciężko wspinając się po schodach, Zyga co chwila czuł na plecach uderzenia pękiem kluczy.

Zastanawiał się, co z Fałniewiczem… Byłego tajniaka, rannego podczas strzelaniny z bezpieczeństwem i milicją, wzięli w obroty już na dzień dobry, zupełnie jakby podniecała ich krew. Przez tydzień miał kulę w nodze, zanim przyszedł lekarz, bo było już całkiem źle. Tylko co rana się podgoiła, znowu ledwie żywy, majaczący Fałniewicz wracał do celi po kilkunastogodzinnych przesłuchaniach.

Czwarty miesiąc bez postawienia zarzutów. Chyba czwarty… Maciejewski nie był pewien, bo w karcerze nie ma dni ani nocy, nie ma czego liczyć. Zanim trafił na Zamek, zwiedził w Lublinie wszystkie miejsca godne wroga wyzwalanej Polski – poza sowieckim Smierszem, ulokowanym w dawnym gmachu gestapo i Kripo na Uniwersyteckiej, dobrze mu znanym, w końcu pracował tam za okupacji. Ale żadnych stójek, wieszania za kciuki, bicia po jądrach… Nic, tylko karcer. No, jeszcze dwa obluzowane zęby przy powitaniu na Krótkiej i ucho naderwane na Cichej.

Dozorca cisnął nim o ścianę.

– Ręce na głowę! – rozkazał.

Zazgrzytały klucze, powiało świeżym, mroźnym powietrzem. Zyga dopiero teraz poczuł smród fekaliów, potworny, jakby nie tylko oblepiały nogi i spodnie, ale ktoś napchał mu gówna do nosa.

Na progu oślepł. Słońce świeciło ze wszystkich stron, kłując w oczy.

– Dalej! – Kopniak klawisza pchnął go w śnieg. Dozorca walił kluczami raz z lewa, raz z prawa, jak przed wojną popędzał pewnie krowy.

Maciejewski zamrugał kilka razy. Ostre jak reflektor słońce odrobinę przybladło. Widział teraz z prawej strony okrągłą wieżę, a przed sobą budynek kuchni. Klawisz, przecinając na ukos pusty spacerniak, poganiał więźnia ku północnemu skrzydłu. Były komisarz dobrze je znał jeszcze sprzed wojny. Cele śledcze, przynajmniej wtedy.

Poślizgnął się i byłby upadł na lodzie zamaskowanym kilkoma centymetrami świeżego śniegu, ale usłużny kopniak pomógł mu odzyskać równowagę.

– Dalej! Kalekę będzie zgrywał! Chcesz okuleć? Jak ten drugi skurwysyn?

Szedł, dopóki nie dostał kluczami w tył głowy.

– Do ściany!

Zobojętniały, wypełnił rozkaz. Czekał na zgrzyt klucza w kolejnym zamku, tymczasem nic takiego nie usłyszał. Dozorca nie ruszył się, stał za nim może dwa, może pięć kroków.

Rozwałka!, przemknęło Zydze przez głowę. I nagle z całą wściekłością uświadomił sobie, że wciąż nie jest mu wszystko jedno. A powinno, nie żył już od czterech miesięcy!

Śnieg zaskrzypiał pod czyimiś butami. Zgrzytnął metal.

Zamek karabinu?

Zamiast wystrzału Maciejewski usłyszał syk wody i w tej samej chwili ostry lodowaty strumień zdzielił go w potylicę, a potem przejechał po plecach. Czuł, że zamarza na stojąco; gdyby nie oparł się dłońmi o mur, upadłby i popękał jak sopel.

– Czistyj uże – usłyszał obcy głos.

– Gdzie czistyj? Świnią woniajet! – sprzeciwił się klawisz, który zabrał go z karceru. – Odwróć się, ścierwo!

Maciejewski zdążył zasłonić rękami oczy, strumień wody chyba by mu je wyłupił. Zachwiał się jak po prawym prostym i dopiero teraz poczuł, co to jest prawdziwe zimno. Trząsł się, obluzowane zęby niebezpiecznie dzwoniły jeden o drugi. Miał wrażenie, że każdy z nich trzyma się tylko na przeraźliwie rwącym nerwie. Mimo to chciał spojrzeć w twarz klawiszom, zwłaszcza temu ruskiemu, którego wcześniej nie widział. Przed oczami miał jednak ni to mgłę, ni to szron.

Chliewom woniajet sobaka,

a sobakom smierdit cwiet,

a ja takij-to jebaka,

szto mnie pizdom wkrug pachniet!

– usłyszał zaimprowizowaną na poczekaniu czastuszkę i musiał czekać, aż polski dozorca wyrechocze się do końca. Zyga był pewien, że minęły godziny, zanim kolejny kopniak, tym razem w kość ogonową, wepchnął go do nowej celi.

– O mój Boże, jaki pan zziębnięty!

Czyjeś ręce zaczęły rozpinać mu koszulę.

– Bo zapomniałem szalika – jęknął Maciejewski, starając się opanować ból biegający po kręgosłupie w tę i z powrotem.

Kiedy już przed oczami przestały mu latać czerwone plamy, zobaczył, że znalazł się… no po prostu w hotelu. Cela jakieś trzy metry na dwa i pół, przedwojenna izolatka. Mały stół, dwa taborety, kibel, piętrowa prycza. I niski facet z rzadkimi szarymi włosami, lepiącymi się do łysiny, który ściągał z Zygi mokre ubrania. Lewe oko, powiększone przez grubą soczewkę, zdawało się jak kurze jajko, prawe, gdzie w okularach brakowało szkła, znaczyła siatka czerwonych żyłek.

– Zdejmę panu kalesony – uprzedził, skrępowany.

Były komisarz kiwnął głową i po chwili dygotał pod szorstkim, ale promieniującym ciepłem kocem. Okularnik przysiadł obok na stołku.

– Ma pan szczęście, niedługo przyniosą zupę, to rozgrzeje się pan, panie komisarzu.

Komisarzu?! Maciejewski próbował zmusić się do myślenia, ale policyjna kartoteka w jego głowie opustoszała. Nie przypominał sobie człowieka. Co to za menda usłużna? Kapuś?

– Nie poznaje mnie pan – domyślił się wreszcie współwięzień.

– A powinienem? – Zyga zaszczękał zębami.

– No jak to! – Okularnik uśmiechnął się tak promiennie, jak na Zamku mógł się uśmiechać wyłącznie klawisz, śledczy albo kompletny idiota. – Przecież ja jestem Adam Duski. Spotkaliśmy się w trzydziestym szóstym…

*

Warszawa, 7 listopada 1936 roku

Kapitan inżynier Roman Popescu, nim zapiął pasy, rozejrzał się po imponująco wygodnej kabinie dowódcy prototypowego bombowca LWS „Żubr”.

– Dużo miejsca – zauważył po francusku.

– To pierwotnie miał być samolot pasażerski – powiedział nawigator, podporucznik Szrajer.

Popescu uśmiechnął się. Godzinę wcześniej wyglądał przez prostokątny iluminator rejsowej LOT– owskiej „Elektry”, ale bardziej niż pole wzlotów Okęcia absorbowały go loki ślicznej blondynki siedzącej o dwa fotele bliżej kabiny pilotów. Kółko ogonowe podskoczyło delikatnie, jasnowłosa piękność kurczowo zacisnęła palce na oparciu fotela, a kapitan, udając, że poprawia krawat, dotknął przez koszulę srebrnego krzyżyka z Chrystusem Spasitielem. Na szczęście.

Niestety gdy zgasły silniki, a pasażerowie lotu Bukareszt–Warszawa zaczęli wstawać, Rumun spostrzegł, że blondynka, nawet gdyby zdjęła pantofle na obcasach, wciąż byłaby od niego wyższa o głowę. Poczuł się jak czeska avia przy junkersie, mimo to nadal nie rezygnował.

– Pozwoli pani zapytać, czy podobał się pani lot, mademoiselle? – Lotnik włożył w swój uśmiech całą paryską galanterię, którą studiował we Francji równolegle z aeronawigacją.

– Es tut mir leid, ich spreche kein Französisch. – Kobieta spojrzała na niego chłodno i Roman Popescu z miejsca stracił nią zainteresowanie. Słowiańska piękność okazała się Niemrą! Widział ją jeszcze przez chwilę w hali portu lotniczego, jak rzuca powłóczyste spojrzenie polskiemu kapitanowi z odznaką pilota myśliwskiego, a potem wsiada do czarnego mercedesa z chorągiewkami III Rzeszy.

Później już o niej nie myślał, nazbyt zaskoczony propozycją Polaków, żeby skorzystać z okazji i odbyć lot prototypem, chociaż to było przewidziane dopiero na poniedziałek. Gdyby to od niego zależało, wykręciłby się, ale jego dowódca, komandor podporucznik Mihail Pantazi, za bardzo lubił takie niespodzianki. Popescu nie, odkąd po wypadku prototypu IAR– a jedenastki, najpiękniejszego myśliwca, jaki kiedykolwiek skonstruowano, zobaczył średnio wysmażone ludzkie mięso w strzępach kombinezonu swego kuzyna Romea. Tego samego Romea, który w dzieciństwie zaraził Romana szkarlatyną, a dziesięć lat później pasją latania.

Jednak pewność siebie Rzewnickiego, który rozlał gościom po kieliszku – bardzo à propos – żubrówki i zapalił papierosa w palisandrowej cygarniczce, zupełnie zaczarowały komandora. Lubił takie dzieci szczęścia i sam miał paru podobnych w ukochanej „Czerwonej Eskadrze”. Popescu najlepiej znał swojego dowódcę i dobrze wiedział, że teraz w żaden sposób nie odwiedzie go od lotu.

Zwłaszcza że „Żubr” robił wrażenie. Lufy kaemów, sterczące nad przeszkloną kabiną dowódcy i nawigatora, przypominały krótkie czułki trzmiela, zaś kabina pilota, umieszczona asymetrycznie niczym zawadiacko przekrzywiona czapka, pozwalała precyzyjnie przyziemić. Sylwetkę maszyny psuły jedynie potężne gondole silników.

Kapitanowi wpadła też w oko maszyna sanitarna, stojąca w głębi hangaru. To był Lublin R XVI, dopieszczany przez kilku mechaników. Lśnił białą farbą, a poczerniałe od smarów kombinezony personelu wyglądały przy nim niestosownie, jak brudne ręce na świeżym obrusie.

– Wchodzimy powoli na tysiąc metrów – dobiegła ze słuchawek gładka francuszczyzna pilota, porucznika Rzewnickiego.

– Fort Okęcie, fort Włochy… – Szrajer niczym rasowy przewodnik wskazywał grupy różnokolorowych budynków, a Popescu kiwał głową i uśmiechał się, udając zainteresowanie.

Niepokoiły go drzwi. Mógł je zobaczyć, gdy odchylał głowę, a przecież wcale nie powinno ich być. Właśnie nimi chciał wsiąść Pantazi, ale Rzewnicki, ten niezniszczalny pilot, który wyszedł cało z kilku katastrof, nie pozwolił.

– Nie, nie, tylnymi! Tych – wskazał laską przednią część kadłuba – nawet nie dotykamy, pod żadnym pozorem! – dodał stanowczo. – Relikt wczesnej wersji prototypu. Po zamontowaniu większych silników, pegasusów, znalazły się zbyt blisko obrotów śmigła. Ale spokojnie, panowie oficerowie – Rzewnicki pogładził wystający podbródek maszyny, nadający jej zaczepnego i nieco despotycznego wyglądu – w wersji seryjnej nie są w ogóle przewidziane.

Jakie jeszcze niespodzianki kryła wersja nieseryjna? Tego nie zdradził.

– Czechowice… – kontynuował wycieczkę krajoznawczą Szrajer.

Rumun znowu kiwnął głową, choć nazwy miejscowości sojuszniczego kraju, których raczej nie przyjdzie mu bombardować, nieszczególnie go interesowały. Co innego mruczący miarowo „Żubr”! Zdążył już zaimponować kapitanowi krótkim startem oraz nowoczesnym wyposażeniem radiowym. Co prawda nawigator nie był w stanie zaprezentować działania radionamiernika, ponieważ Okęcie nie posiadało jeszcze radiolatarni, ale zarówno ów aparat, jak i drugi – do lądowania bez widoczności, systemem Lorenza – dawały wyobrażenie nowoczesnej, technicznej wojny, z myślą o której skonstruowano ten bombowiec. I na który ostrzyło sobie zęby lotnictwo wojskowe Królestwa Rumunii.

– A co się dzieje z pułkownikiem Rossowskim? – usłyszał w słuchawkach pytanie Pantaziego. Zapomniał czy umyślnie nie wyłączył łączności wewnętrznej? – Podobno też oblatuje. Razem dostaliśmy w dwudziestym czwartym krzyż Korony od Ferdynanda I.

– Być może… – mruknął Rzewnicki. – Minęliśmy Czechowice.

– Żartowałem wtedy – nie ustępował Pantazi – że Rossowski zostanie jeszcze szefem departamentu.

– Szefem departamentu jest generał Rayski. – Jak odgadł Popescu, Rzewnicki teraz wolałby wykazać się zupełną nieznajomością francuskiego. Za późno, niestety. – Na godzinie jedenastej za chwilę pan komandor zobaczy Michałowice.

– A co ciekawego jest w Michałowicach?

– Zupełnie nic.

Kapitan Popescu przez ramię Szrajera obserwował wskazania przyrządów. Maszyna pewnie szła w górę, dzięki swej masie zupełnie odporna na lekkie podmuchy wiatru. Kulka chyłomierza stała w miejscu, wskazówki prędkościomierza i wariometru drgały lekko.

– Chce się pan zamienić? – Podporucznik wstał. – Bardzo proszę!

– Merci. – Rumun kiwnął głową i zajął miejsce przy pulpicie dowódcy, a zarazem bombardiera i nawigatora. Odruchowo zerknął na mapę okolic Warszawy. Sądząc po wskazaniach żyrokompasu i dobrze widocznej linii kolejowej, lecieli precyzyjnie.

– Kurs ouest-sud-ouest? – upewnił się Popescu. Przyrządy mogły przekłamywać, a znający okolicę lotnik, zwłaszcza przy tak dobrej widoczności, był najlepszym kompasem.

Spis treści

Dedykacja

Desperat

Dezinformacyjna rola prasy

Widoki na awans

Pracownik umysłowy

Koniak i wiśniówka

Wenus z ulicy Chlewnej

Jak szpicel ze szpiclem

Qui pro quo

Incydent dyplomatyczny

Dzień zwycięstwa

Od autora