Sylwia Siedlecka

SZCZENIAKI

Copyright © by Grupa Wydawnicza Foksal, MMX

Wydanie II zmienione

Warszawa

Dusze zachowują węch w Hadesie.

Heraklit

Dzieci

Wielce zwodzi i jest oszukany, kto głosi, iż dzieci nieochrzczone nie będą potępione.

św. Augustyn

Nieochrzczone dzieci nie idą do nieba, po śmierci wozi się je do piekła dużymi autobusami.

Na ziemi dzieci pozostawiły ciała, tak małe, że z łatwością dałoby się je schować do futerału na skrzypce. Jaki jest los tych ciał? Wiele z nich trafia na stół, robi się im sekcje zwłok, profesjonaliści zaglądają do środka i dowiadują się zawsze tego samego: pod sklepieniem żeber serce i dwa płuca, no i oczywiście białe kości, czerwona krew, trochę mięsa. Niektórzy zaglądają do głów, nie trzeba wiele siły, by przepołowić czaszkę, wystarczą nożyce, czaszki dzieci są miękkie, po wykonaniu cięcia głowa otwiera się jak dojrzały owoc.

Z niektórych ciał robi się potem słynne lalki bobasy, tak lubiane przez małe dziewczynki. Do środka można włożyć katarynkę albo mechanizm imitujący płacz. W powieki wmontowuje się sprężynki, które sprawiają, że lala mruga. Oczy nie wysychają, są pomalowane werniksem i zawsze błyszczą. Ale tych lalek nie kupicie byle gdzie, tylko w specjalnych sklepach, wytwarza się ich zresztą niewiele, to kosztowny interes, tak zwana twórczość rękodzielnicza, coraz mniej popularna w dzisiejszych czasach. O ostatnim wielkim mistrzu w tym fachu słyszałam jakieś osiem lat temu. Mieszka, jeśli jeszcze żyje, w miasteczku Chichester na południu Anglii i nazywa się Augustinus.

Los wielu ciał jest nieznany, ale o pośmiertnych losach dusz tych dzieci mogę opowiedzieć, przypadkiem wiadomo mi co nieco na ten temat.

Duże autobusy kursują dzień i noc, w pogodę i niepogodę, aby porządek wieczności był zachowany i wszystko przebiegało sprawnie. Jeżdżą w dwie strony, jedne do piekła, drugie do nieba, taki los. Trasa biegnie przez góry, jest chłodnawo, wokół gładkie skały granitu, roślin prawie nie ma, powietrze jest rześkie, a niebo bez chmur. Dzieci skazane na potępienie jadą serpentyną do góry, mit o niebie na górze i piekle w dole jest wymysłem paru spryciarzy, wierzcie lub nie, ale w rzeczywistości jest dokładnie na odwrót. Niebo mieści się w zacisznym ziemskim jądrze, ciepłym jak wody płodowe, a piekło w górnych rejonach, wśród ciężkich kłębów chmur i kończy się nie wiadomo gdzie.

Autobus jedzie w górę, mgła gęstnieje, ciśnienie spada. Dzieci to czują, ale nie płaczą. Są grzeczne. Niektóre z nich mają w ustach smoczki, przemycone z tego świata. Autobus do raju zjeżdża w dół, coraz niżej i niżej, gdzie rośnie dużo drzew, trawa jest soczyście zielona, a róże purpurowe. Są tam też jakieś zwierzęta, ale łagodne, nie mają pazurów ani zębów, a jeśli nawet, to ich nie używają. Dzieci patrzą na róże, mogą ich dotknąć i nie pokłują się kolcami, bo w raju wszystko zrobione jest ze światła. W niebie nie ma też chwastów.

Jest w tym wiecznym rozkładzie jazdy taki moment, kiedy autobusy z dziećmi się mijają. I wtedy na sekundę oczy dzieci z jednego autobusu spotykają się z oczami tych z drugiego, dzieci patrzą na siebie, nie umieją nic powiedzieć, uczynić gestu powitania, nie zdążyły się nauczyć. Owo maleńkie zwarcie to mój ulubiony moment. Bo dzieci nie powinny siebie oglądać, ktoś czegoś zaniedbał, a może po prostu nie ma innej drogi?

Niektóre z noworodków wzięły ze sobą zwierzęta, żywe lub pluszowe. Kot, cztery szczeniaki, pluszowa panda, szczur, a w garści jednego dziecka nawet złota rybka. Martwa od godziny, ale dzieciak tego nie wie, i dobrze. Malcy próbują je ukryć, myśląc, że ktoś im wszystko zabierze. Nic z tych rzeczy. Zwierzętami nikt się nie interesuje. Część, zniecierpliwiona długą podróżą, ucieka przez szyb wentylacyjny autobusu, zostają głównie miękkie pluszaki.

Podróż trwa, zaczyna się ściemniać, dzieci dostają koce i kakao, muszą się ogrzać, bo jest chłodno. Niektóre śpią, ale większość czuwa, dziesiątki par oczu błyszczą w ciemności jak oczka nietoperzy. Dzieci są cierpliwe. W końcu docierają do piekła. Pierwsze, co trzeba zrobić, to nadać im imiona, zwykle nie dostały ich za życia. Nie można powiedzieć, by imiona były wybierane ze szczególną starannością, lecz na pewno nie są zupełnie przypadkowe. Dwóch bliźniaków (tak, czasem umiera dwójka, a nie tylko ten jeden) dostaje imiona Kamil i Emil, ładna dziewczynka o czarnych oczkach i bardzo czerwonych ustach będzie miała na imię Carmen, i tak dalej, i tak dalej.

Mają imiona, lecz ich nie używają. Widocznie imiona służą jakimś innym celom. W piekle panuje raczej cisza. Nie ma ognia, smażenia ludzi w głębokim oleju, wyrywania paznokci, chłosty i krwi. Jest jak w listopadową noc, gdy nie możecie zasnąć i przewracając się z boku na bok, obserwujecie przez okno pochmurny świt. Czerń się rozrzedza, przechodzi w szarość, potem w zimną mleczną barwę, gdzieś tam parę wron przyczepionych do gałęzi, gołe drzewa. Ot, ponura jesień.

Dzieci nie mogą się wyspać, to pierwsza z kar, które je czekają. Noworodki potrzebują dużo snu, a w piekle pozwala się na jedyne pięć godzin. Muszą pracować. Ale do tego trzeba umieć chodzić, powiecie. Tak, niektóre umieją, chodzą dziwnie, chwiejnie, pokracznie. Te, które nie potrafią, czołgają się. Inne nie są zdolne nawet do tego, więc leżą. Nie umiem powiedzieć, dlaczego jedne opanowały zdolność chodzenia, a inne nie. Może to kwestia budowy szkieletu? Te, które leżą, patrzą w sufit, ale nie są smutne. Kto wie, może się nawet cieszą, że nie muszą pracować. Namiastką chodzenia jest dla nich kąpiel raz w tygodniu w basenie. Basen jest ogromny, woda w nim czarna i gęsta jak czekolada albo krew tętnicza. Unosi ciała dzieci, nawet tych, które nie nauczyłyby się pływać. Ale one potrafią pływać, pamiętają to jeszcze z brzucha matki.

Basen jest jedynym miejscem, gdzie rozbrzmiewa muzyka. Z głośników sączy się głównie tango. W sobotę (to w piekle to samo co niedziela w niebie i na ziemi) zamiast tanga głośniki emitują bicie ludzkiego serca. Do jednego z leżących chłopców podłącza się druciki, które biegną do głośników, i te w systemie stereo przekazują rytmiczne uderzenia. Nikt się nie boi, że pewnego dnia zapadnie cisza, bo chłopiec umrze. W piekle się nie umiera, piekło jest o sekundę bardziej wieczne niż niebo. Chłopczyk więc nie umrze, ale też nigdy się nie poruszy, jest, jak to się mówi, poważnie chory, może poruszać tylko oczami. Jednak bylibyście w błędzie, myśląc, że jest smutny. W jego oczach dostrzegam radość. Chłopcu nie przeszkadza jego własny wieczny bezruch, cieszy się na niezliczone soboty, kiedy cienkie druciki połączą jego ciało z głośnikami. To budzi w nim jakieś mgliste wspomnienie – ja wiem, co to za wspomnienie, ale on nigdy się nie dowie. Czasem tylko, kiedy widzi wodę, po jego łopatkach przebiega dziwny dreszcz, a w wyobraźni tworzy się ciąg skojarzeń: ciepła maź, ciemność, słodki zapach mleka i krwi, rytmiczne kołysanie w mydlanej bańce.

Ale zaraz. Dzieci przyjechały pokutować, więc wróćmy do kar. Z pewnym rozczarowaniem muszę stwierdzić, że żadna z nich nie jest specjalnie wymyślna. W jednej z sal dzieci budują wieżę z klocków, która zawsze rozpada się na chwilę przed ukończeniem. Niektóre wtedy płaczą, innym jest wszystko jedno. W kolejnej sali dzieci uczestniczą w budowie mostu. Wożą taczkami zaprawę murarską, noszą cegły, na tyle lekkie, by mogły je unieść. Wspinają się po rusztowaniach. Praca nie jest wyczerpująca, mają też prawo do odpoczynku co trzy godziny. Poza tym odnoszę wrażenie, że nikt ich nie pilnuje. Mimo to pracują.

Czasem piekło odwiedza Bóg, diabła nikt nigdy nie widział. Bóg wygląda jak David Bowie i pali papierosy. Podobno może wszystko, ale sprawia wrażenie niewyspanego. Musi mieć dużo na głowie – tak mogłyby pomyśleć dzieci, patrząc na tę twarz. Chociaż kto wie, co myślą. Czasem Bóg bierze któreś z nich na kolana, przynosi grzechotkę albo inny drobiazg, lecz zawsze w końcu stwierdza, że postąpił głupio. Dzieci nie bawią się zabawkami, w ogóle, jak na swój wiek, są dość poważne.

Bóg nosi się z zamiarem zrobienia czegoś dla dzieci, modernizacji piekła, przestrzeni coraz bardziej zdziczałej i zaniedbanej, lecz zawsze odkłada to na drugi dzień. Tylko kawałek jest w miarę zagospodarowany, oczyszczony ze śmieci i chwastów. Reszta zarasta, ziemia pęka, jest sucha, w innych miejscach znów za mokra, trzeba brodzić w błocie. Z każdego kamienia w ciągu nocy powstają trzy nowe. Jakiś błąd w tutejszej matematyce, pomyłka nie do wyjaśnienia. Nie można nawet dokładnie policzyć dzieci. System przestaje działać po wyjściu dzieci z autobusu, potem nikogo specjalnie nie interesuje ich los. Zresztą po co komu ewidencja, skoro wiadomo, że nikt w tym miejscu nie umrze i nikt się nie narodzi. To napawa jakimś spokojem.

Dzieci jedzą posiłki w ogromnej sali przy drewnianych stołach, ustawionych w równe rzędy. Moglibyście pomyśleć, że to przyklasztorna ochronka albo dom małego dziecka. Sala jest czysta, podłoga świeżo wypastowana, drewno oddycha, a deski nadal, mimo upływu lat, wydzielają żywicę. Jest cicho. Dzieci piją mleko z białych kubków. Nie wiedzą o tym, że jest o wiele smaczniejsze niż mleko z matczynej piersi.

Allegro

Zacząłem to wszystko sprzedawać. Ubrania zapychają szafę, nikomu się nie przydadzą, pomyślałem. Można będzie na tym trochę zarobić, a mi kończą się pieniądze. Zwolnienie lekarskie przeciąga się już trzeci miesiąc i dochodzą mnie głosy, że to się może źle skończyć, wezmą kogoś młodszego, kto będzie więcej i ładniej mówił i się uśmiechał. A zatem któregoś dnia otworzyłem szafę i zobaczyłem, ile tego jest. Na górnej półce czapki i szaliki, na wieszakach sukienki, spódnice, obok na półkach swetry na zimę, niżej mnóstwo spodni, spodenek, szlafrok, nieuprany, ubrudzony jedzeniem, wciśnięty między czyste rzeczy, pewnie przez pomyłkę. Kilkanaście par butów, trzy na wysokim obcasie, dwie nigdy nieużywane. Oparłem się o skrzydło szafy, zrobiło mi się słabo, nie wiedziałem, że tego jest tak dużo.

Znalazłem numer Czerwonego Krzyża, zacząłem wykręcać numer, już w głowie wybrzmiewało mi: „Proszę przyjechać jak najszybciej, ubrania są w dobrym stanie, przyzwoitej jakości, czterdziestolatka średniej budowy ciała, metr siedemdziesiąt. Czyste. Zabierzcie to dzisiaj”. Ale po trzecim sygnale odłożyłem słuchawkę. Następnego dnia zacząłem wyjmować ubrania z szafy, usypał się cały stos na środku pokoju. Rzeczy z metkami, bez metek, nowe, ze śladami użycia, kilka sztuk do wyrzucenia. Rozłożyłem w salonie lekką sukienkę z jedwabiu, w kolorze turkusu. Marta kupiła ją latem, materiał w okolicy wycięcia przy karku spłowiał od słońca, ale chyba nikt oprócz mnie nie był w stanie tego zobaczyć. Pamiętam, jak szła przede mną plażą, przez kilka kilometrów, ona, a krok dalej ja, i zauważyłem to jaśniejsze miejsce, ale dopiero po godzinie wpatrywania się w jej plecy.

Pstryk, zrobiłem zdjęcie. Sukienka na fotografii nie wyglądała na tyle dobrze, żeby ktoś ją kupił. Właściwie przypominała kałużę. Ułożyłem ją jeszcze raz, na tle kafli w kuchni, dla kontrastu z bielą, i starannie rozkloszowałem, żeby było widać różowe kwiaty, ręcznie namalowane na jedwabiu. Zrzuciłem zdjęcie do komputera i wstawiłem sukienkę na aukcję. Od pięciu złotych, cena wyjściowa. Ta cholerna sukienka była warta sto razy więcej.

Zdecyduj się: chcesz się pozbyć tych rzeczy czy zarobić? zapytała jej matka, kiedy wieczorem zadzwoniłem, żeby zapytać, czy chce wziąć coś po Marcie na pamiątkę.

Pozbyć, odpowiedziałem. Oczywiście, że się pozbyć. Może jeszcze komuś się przydadzą.

A mimo to następnego dnia znów wszedłem do pokoju, w którym piętrzyły się ubrania, i zacząłem je przeglądać. Codziennie do południa wszystko odbywało się tak samo. Uspokajało mnie to. Rozkładałem na podłodze i robiłem im zdjęcie, które potem wklejałem na allegro, z informacją o numerze spodni, sukienki, buta albo rozmiarze kurtki przeciwdeszczowej. Buty czyściłem pastą i ustawiałem obok siebie, fotografowałem, ale już nie w pokoju, tylko na tle białych kafelków kuchennych, bo w większości były czarne albo brązowe. Buty sprzedawały się najlepiej.

Któregoś dnia jeden z klientów, pamiętam nawet jak się nazywał: stokrotka_1707, poprosił, żeby pokazać sukienkę na osobie, na kimś, bo nie potrafi sobie wyobrazić, jak leży na ciele. Chciałem jemu, jej, stokrotce, odmówić, ale za chwilę pomyślałem, że to jest zwykła prośba, stokrotka nie wie, że jestem mężczyzną, nie chce kupować towaru w ciemno. Chce mieć porządną sukienkę. Wziąłem ją do rąk. Była z elastycznej tkaniny. Rozebrałem się do naga i włożyłem przez głowę, materiał nie musiał się nawet rozciągać, przez ostatnie tygodnie bardzo schudłem. Zdjąłem skarpety, stałem boso na zimnych kaflach ubrany w sukienkę mojej zmarłej żony. Zrobiłem sobie zdjęcie. Obejrzałem je, twarz była blada, trupia, z podkrążonymi oczami. Przyniosłem z kuchni papierową torbę na zakupy i włożyłem sobie na głowę. Zrobiłem drugie zdjęcie, wyszło zdecydowanie lepiej.

Stokrotka kupiła sukienkę. Nie skomentowała męskich nóg, torby na głowie. Chciała manekina, widocznie to wystarczyło.

Potem nawet kiedy mnie nie prosili, nawet kiedy było to zbędne, zacząłem przed sprzedażą robić przymiarkę każdego ubrania. Wciągałem swetry przez głowę, czasem kiedy ściągacz ocierał mi się o twarz, czułem przez sekundę zapach skóry Marty albo jej perfum. Ale mogło mi się tylko wydawać, przecież po wielu tygodniach wszystko musi się ulotnić. Ale przecież czułem ten zapach. Zatem wkładałem spódnicę, wygładzałem fałdy i plisy, zamek nie dopinał się, ale zawsze fotografowałem się z przodu, więc nie było takiej potrzeby. Ubrania kupowano, niektórzy klienci chwalili nawet mój gust. Mierzyłem też buty. Butów nie da się oszukać jak zamka błyskawicznego. Marta nosiła buty o cztery numery mniejsze. Mogłem zostawić te buty, fotografować na tle dywanu, ściany i puszczać zdjęcia w obieg, na pewno by poszły. Ale usiadłem, wziąłem parę tych skórzanych czarnych na wysokim obcasie i zacząłem wciskać na siłę. Nogi nie chciały wejść, więc przyniosłem łyżkę do butów, żeby sobie pomóc. Nic z tego, otarłem tylko piętę. Ale nie dawałem za wygraną. Zacząłem rozciągać skórę tą cholerną łyżką i stał się jakiś cud, bo wcisnąłem stopę w tę małą przestrzeń, w numer trzydzieści osiem, i zrobiłem zdjęcie.

Na fotografii były dwie szerokie męskie stopy, obute w delikatne ażurowe czółenka. Z tyłu w okolicy pięty widać było okropne otarcie, z którego sączyła się krew. Wystawiłem zdjęcie z ceną wywoławczą pięć złotych. Buty kupiła osoba o nicku prosiaczek_kiss, ale odesłała po paru dniach i wystawiła mi zły komentarz za to, że sprzedaję zniszczone, zakrwawione obuwie, że złamałem regulamin i że chyba mam coś z głową. Odpowiedziałem uprzejmie, że przecież napisałem, że buty noszą ślady użycia, a nawet destrukcji, więc trzeba się było dobrze zastanowić przed kupnem. Niezadowolony klient nie odpisał na mój list.

A więc buty nadal stoją w korytarzu, na środku, przy drzwiach wejściowych. Ubrania już się skończyły, wszystko sprzedane. Zacząłem wystawiać przedmioty. Srebrna ramka do zdjęć za 50 złotych, pół buteleczki perfum za 70 złotych, obraz z sypialni za 345 złotych, lokówka za 100 złotych, ale nikt jej nie kupił – zadawali mi specjalistyczne pytania o funkcje i nie umiałem odpowiedzieć. Sprzedawałem też książki, jedna po drugiej, czasem nie pamiętałem, która była bardziej jej niż moja, wtedy na wszelki wypadek też się takiej książki pozbywałem. Po dłuższym czasie udało się znaleźć chętnego nawet na łyżwy Marty z dzieciństwa, dopiero potem sobie przypomniałem, że należały do mnie.

Ale czy to ma znaczenie? I tak już nie będę w nich jeździć.

Aż przyszedł ten mężczyzna. Zdziwiłem się, bo ludzie przestali mnie odwiedzać. To był dzień urodzin mojej żony. Rano na facebooku dostała kilkadziesiąt życzeń urodzinowych, dużo jej znajomych, zwłaszcza tych z zagranicy, o niczym nie wiedziało. Happy birthday! Sto lat! Serdeczności, kochana! Pod tą listą wykrzykników wpisałem krótkie zdanie: ona nie żyje w dwóch językach: po polsku i po angielsku, ale i tak w ciągu dwóch godzin przyszło jeszcze kilka nowych życzeń.

I tamten zadzwonił do drzwi. Zobaczyłem jego twarz przez wizjer i wahałem się, czy otwierać. Normalny człowiek, przeciętna twarz, listonosz, może agent ubezpieczeniowy albo złota rączka od cudownych odkurzaczy Kirby. Siedziałem cicho w środku, zastanawiając się, czy otworzyć. Naprawdę długo nie widywałem nikogo oprócz kasjerów w markecie i listonosza.

Dzwonek zadzwonił drugi raz, mężczyzna nie odchodził.

Otworzyłem, a raczej zrobiłem w drzwiach wąską szparę.

Słucham pana, powiedziałem.

Dzień dobry. Kupiłem od pana produkt. Czy mogę wejść?

Takie rzeczy można załatwić pocztą albo przez internet.

Tej nie można. Chciałem z panem porozmawiać osobiście.

Otworzyłem drzwi szerzej, uniosłem dłoń. Coś w rodzaju gestu zaproszenia. Wszedł, w prawej dłoni trzymał reklamówkę z czerwono-niebieskim logo Tesco.

Poznaję pana.

Skąd? zapytałem.

Nigdy nie widziałem tego mężczyzny. Chociaż nie wiem. To była twarz, której się nie zapamiętuje.

Po figurze i po stopach. Tylko to było widać na zdjęciach. Pauza.

Leciutko zakręciło mi się w głowie, ale po chwili przeszło. Może to od długiego nieoglądania ludzi, od waty w uszach, która sprawiała, że słyszałem wszystko trochę z oddali. Spojrzałem na faceta, stał i patrzył na mnie. Nic nie mówił. Może go kręcą faceci w sukienkach albo faceci w sukienkach, którzy noszą papierowe torby na głowie. Ludzie mają różne upodobania, wiadomo, facet naprzeciw mógł być każdym i powiedzieć wszystko, nic by mnie nie zdziwiło. Mógł powiedzieć, że przysłali go z Marsa, a statek czeka na dachu i mogę z nim lecieć, bo zostałem wybrany spośród milionów Ziemian i już mi przygotowali specjalny domek i łóżko na odległej planecie. Czekałem, aż wyjmie z tej plastikowej torby mapę nieba, aluminiową łyżkę, martwego ptaka albo termos. Wyglądał, jakby gdzieś jechał. Dlatego termos. Czekałem, co zrobi. Był wysłannikiem. Staliśmy tak w przedpokoju. Nie proponowałem, żeby wszedł dalej, nie zapytałem, czy napije się herbaty. I wtedy powiedział:

Znałem pana żonę. Była moją koleżanką na studiach, potem widywaliśmy się raczej rzadko.

Drugi lekki zawrót głowy.

Jak pan na mnie trafił?

Mówiłem już, że przez allegro. Wystawiał pan na sprzedaż różne rzeczy, chyba właśnie Marty. Część z nich kupiłem. Pan jest zupełnie niepraktyczny. Sprzedaje pan cuda i białe kruki za grosze. Mówię o książkach. Na sukienkach się nie znam, ale też chyba pan sporo zaniża. Ale rynek ma swój rozum, ludzie wiedzą swoje, potem to wszystko się panu wyrówna. Nieważne. Mogę wejść?

Proszę, oczywiście, powiedziałem. Sam poczułem, że muszę usiąść.

Wszedł i rozejrzał się: puste półki na książki, jaśniejsze prostokątne ślady po obrazach na ścianie, kupa szmat w kącie na podłodze.

Z reklamówki Tesco wyjął drugą taką samą, tylko mniejszą. Zawartość obu wysypał na kanapę. Znów zobaczyłem te przedmioty. Drewnianą temperówkę z napisem „Helsinki 1999”, kubek z Garfieldem, z którego piła, okulary przeciwsłoneczne z rysą na lewym szkle, parę książek różnej grubości. Mężczyzna otworzył pierwszą z brzegu.

Tam są podkreślone fragmenty, proszę kiedyś poczytać.

Podał mi książkę, a spomiędzy stron wyleciało zdjęcie i coś suchego, nieokreślonego. Lekko opadło na podłogę. Spojrzałem na dywan, leżał tam suchy liść i amatorskie zdjęcie, prześwietlone: ktoś gra w piłkę, grupka ludzi kibicuje, grudka błota brudzi szkło obiektywu, słońce, późne letnie popołudnie. Nie pamiętam tego meczu, chociaż w tle, w drugim rzędzie na trybunach, widzę Martę, we fryzurze i ubraniu, którego też nie pamiętam. Podniosłem z podłogi suchy liść, który tu, obok tego zdjęcia z meczu, wyglądał głupio. Zacisnąłem dłoń, a kiedy znów ją otworzyłem, został tylko brunatny pył, strzepnąłem go na dywan.

Ile pan za to zapłacił? Chciałbym odkupić te rzeczy.

To bez znaczenia. Pan wszystko sprzedawał za bezcen. Oddam to panu. Mam tylko prośbę. Pracuję w ubezpieczeniach, gdyby pan mógł polecić moje usługi pięciu swoim najlepszym znajomym, zostawię wizytówkę. Wstał i zaczął grzebać w saszetce ze sztucznej skóry, takiej, jakie noszą urzędnicy niższego szczebla, intendenci albo konserwatorzy. Wyjął plik szarych kartoników. Józef Paproch, ubezpieczenia. Mimowolnie uśmiechnąłem się w powietrze, po raz pierwszy od kilku... miesięcy?

Pan… pan się kochał w Marcie? Nie wytrzymałem i zapytałem go.

Mężczyzna przygładził czaszkę otwartą dłonią. Ten gest nic nie mówił, nie zdradzał.

Ja? Skądże. Nigdy z nią nie rozmawiałem. Kiedyś tylko, raz czy dwa w autobusie w drodze na uczelnię. Niech pan tak nie siedzi w domu. Wygląda, jakby pan od wielu tygodni nie wychodził. A jest lato, od razu zrobi się panu trochę przyjemniej, trochę życia pan nabierze. Tu jest jak w grobie. Sprzedał pan wszystko, już pan się od tego uwolnił.

Ale pan mi przyniósł te rzeczy, odpowiedziałem.

Zawsze może pan je sprzedać jeszcze raz.

Tak mi powiedział, zapiął brzydki brunatny płaszcz, za ciepły na tę porę roku, a jego plecy zniknęły w ciemnym przedpokoju.

Kiedy zatrzasnęły się za nim drzwi, usiadłem w pustym mieszkaniu, jedynym śladem niedawnych odwiedzin były dwie pogniecione plastikowe torby z logo Tesco, leżące na dywanie. Rozejrzałem się po pustym pokoju, dopiero teraz zobaczyłem, że wyprzedałem z domu trzy czwarte rzeczy, półki z książkami były prawie puste, a w otwartych szafach wisiały tylko rzędy plastikowych wieszaków.

Usiadłem na podłodze przy torbach i rozłożyłem wszystkie przedmioty, które do mnie wróciły. Zacząłem przeglądać książki, odnalazłem podkreślone fragmenty w Dzieciach z Bullerbyn, książce telefonicznej, Etyce protestanckiej, cokolwiek to jest. Wyjąłem z reklamówki srebrną ramkę, włożyłem w nią zdjęcie, które zostawił przed chwilą ten mężczyzna. Powiesiłem je na ścianie, na środku dużego, jasnego prostokąta, który został po obrazie sprzedanym parę tygodni temu. Zabawnie wyglądało na dziesięć razy większej białej płaszczyźnie.

Gips

Natasza nie dostała się na medycynę. Pierwszego października o godzinie dziewiątej, dokładnie w chwili kiedy rektor akademii medycznej brał głęboki oddech, by wygłosić pierwsze słowo wykładu inauguracyjnego dla nowych studentów, Natasza zatrzymała się przed dużymi, dwuskrzydłowymi drzwiami z napisem „Szpital ortopedyczny”. Chwilę stała przed nimi bez ruchu, przebiegła wzrokiem ponumerowane przyciski po prawej stronie, wyprostowała się i nacisnęła ten z napisem „1”.

Skrzydła drzwi się otworzyły i zobaczyła długi wąski tunel, ukryty w półmroku, z jasnym kwadracikiem okna na końcu. Po wypastowanym linoleum bezgłośnie sunęły wózki inwalidzkie, prowadzone przez ludzi w białych uniformach. Patrzyła na tabliczki na drzwiach: numery kolejnych sal, Świetlica, Ordynator, Pielęgniarki. Salowe – to tutaj. Weszła, było ciemno, pokój nie miał okna. Głęboko wciągnęła powietrze o zapachu chloru. Przesuwała dłonią po ścianie, aż wyczuła włącznik światła. Lampa jarzeniowa na suficie zaczęła się zapalać, bucząc przy tym i wydając trzaski, aż rozświetliła pomieszczenie zimnym, białofioletowym światłem. Na rzędach półek stały plastikowe pojemniki z chemikaliami, leżały szczotki, gumowe rękawiczki w różnych rozmiarach i odzież robocza. Rozebrała się i włożyła biały, wykrochmalony fartuch. Swoje rzeczy zamknęła na kluczyk w wąskiej żelaznej szafce, na której ktoś już nakleił tabliczkę z jej nazwiskiem i pierwszą literą imienia.

„Kość zrasta się trudniej niż skóra” – to były pierwsze słowa, jakie Natasza usłyszała na oddziale. Wyszła właśnie na korytarz i mijał ją wózek z zagipsowanym od pasa w dół mężczyzną. „Kość dłużej niż skóra” – powtórzył i uśmiechnął się, patrząc na jej nogi. Nie było wiadomo, czy patrzy dlatego, że mu się podobają, czy ponieważ zazdrości Nataszy, że ma pod skórą zdrowy szkielet i twarde mięśnie, które bez trudu utrzymują jej ciało w pionie. Na wszelki wypadek Natasza nie odwzajemniła uśmiechu mężczyzny, minęła go, a on odwrócił się powoli i patrzył, jak jasny punkcik okna zasysa malejącą postać w białym fartuchu.

Natasza miała na oddziale dużo pracy. Najbardziej lubiła nocne dyżury, można było nawet pospać parę godzin, ale noce rzadko trafiały się nowym pracownikom, rezerwowali je sobie ci z dłuższym stażem. Nie zajmowała się chorymi, od tego były pielęgniarki. Czyściła kafelki, pastowała podłogi i myła okna. Sprzątała sale operacyjne, zmywała krew z białych kafli i zawoziła do pralni brudne uniformy pracowników oddziału.

Znała już z widzenia większość pacjentów. Leżeli w salach, personel dbał, żeby nie byli sami i mogli rozmawiać z kimś na łóżku obok. Dlatego kiedy przyjmowano chorych na oddział, dobierano ich do sal pod względem obrażeń. Lekkie złamanie z innym drobnym urazem, a ciężkie przypadki z innymi beznadziejnymi, żeby ci zdrowsi nie podupadali na duchu, tylko patrzyli na łóżko obok z nadzieją. Tak postanowił ordynator, ale wśród lekarzy i pielęgniarek mówiło się, że to zły pomysł. Natasza też tak sądziła. Sale z ciężkimi przypadkami straszyły na oddziale i nikt tam nie chodził z własnej woli, tylko w godzinach obchodu i koniec. Tam leżały kokony, tak nazwała ich Natasza. Ludzie bez imion, takie nie wiadomo kto, cali zagipsowani w białych futerałach. W ich salach było zawsze potwornie cicho, mieli zagipsowane twarze, razem z ustami.

Pielęgniarka stała właśnie na krześle i przypinała afisz na korkowej tablicy. Na niebieskim kartonie posypanym srebrnym konfetti Natasza przeczytała napis Romeo i Julia.

– Umilamy im czas. – Pielęgniarka uśmiechnęła się. – Jesteś nowa, prawda? Natasza przytaknęła, a pielęgniarka dodała: – Nazywam się Ewa. Mamy taką tradycję, zapraszamy na występy szkolny teatr amatorski. Specjalizują się w Szekspirze. Zobaczysz, spodoba ci się.

– Jestem Natasza. Chciałam cię o coś zapytać. Czy tych sal z koko... z beznadziejnymi przypadkami nie dałoby się jakoś ożywić? Kiedy tam wchodzę, to wydaje mi się, że jestem w kostnicy.

– Nie tylko tobie, nikt tam nie lubi chodzić. Ale od kwietnia, kiedy jest cieplej, wystawiamy ich na taras, żeby powdychali świeżego powietrza i popatrzyli na ogród. Za parę tygodni zacznie się dla nich lepszy sezon. Nie bądź taka smutna, przywykniesz.

Już na dwie godziny przed spektaklem w świetlicy zaczęli pojawiać się pierwsi pacjenci. Ci, którzy mogli, przyszli o własnych siłach, innych przywożono na wózkach inwalidzkich. W końcu, kwadrans przed rozpoczęciem przedstawienia, na salę zaczęły wjeżdżać łóżka z leżącymi nieruchomo białymi postaciami. Pielęgniarze ustawili łóżka w równym rzędzie pod oknem. Po chwili zgasło światło, a kurtyna się podniosła. Na scenie pojawiła się dwójka dzieci z zespołem Downa, dziewczynka w różowej sukience z cekinami i chłopiec w czarnych rajtuzach, podciągniętych wysoko do połowy brzucha. Z ostatniego rzędu rozległ się gwizd, ktoś krzyknął, ale za moment zrobiło się cicho.

Dzieci wychodziły na środek i z mozołem recytowały wyuczone partie. Gdyby nie czarne rajtuzy i różowa sukienka, trudno byłoby powiedzieć, które z aktorów to Romeo, a kto jest Julią. Kiedy matka Julii dowiedziała się o śmierci córki, z kącika ust popłynęła jej strużka śliny. Przez widownię przeszedł szmer, kilka osób parsknęło śmiechem.

Natasza przeniosła wzrok na widownię. Część pacjentów wyglądała na znudzonych, inni szeptali między sobą. Ale nikt nie ruszył się z miejsca, na salach czy korytarzach nie mieli innych zajęć, a do kolacji została pełna godzina. Natasza siedziała z boku, razem z resztą personelu. Z widowni przerzuciła wzrok na łóżka pod ścianą. Z nudów zaczęła je liczyć. Na siódmym łóżku zatrzymała się dłużej, chociaż leżąca tam postać niczym się nie wyróżniała. Biały i nieruchomy kokon, jak inne. Ale miał otwór na oczy. Spojrzała w ciemniejsze punkty na zagipsowanej głowie. Patrzyły na nią.

Rozejrzała się po zaciemnionej świetlicy, ale reszta ludzi patrzyła na Romea, któremu, chociaż właśnie padł martwy, nadal pod zamkniętymi powiekami poruszały się gałki oczne. Natasza znów szybko spojrzała w stronę przeciwległej ściany. Kokon na siódmym łóżku nadal patrzył w jej kierunku.

Na nocną zmianę Natasza musiała czekać dwa tygodnie. Dobrze po północy, kiedy wiedziała, że lekarz dyżurny poszedł spać, wślizgnęła się do pokoju, w którym przechowywano dokumenty chorych. Zaczęła je przeglądać. Nie znała jego imienia ani nazwiska, trzeba było szukać po numerach sal. Jest, sala numer osiem, trzecie łóżko. Biała karta w kopercie. Wyjęła sztywny karton, na nim w tabeli napisane: „Pacjent numer 296 E/k. Przybycie do szpitala 28 września, z rozległymi złamaniami kończyn dolnych, uszkodzenia kręgosłupa w części lędźwiowej. Operowany 29 września, 16 października, 4 stycznia”. Nabazgrane było coś jeszcze, ale najważniejszego nie znalazła – imienia i nazwiska. Ktoś je zamazał białym korektorem. Dowiedziała się tylko, że ma dwadzieścia osiem lat, uległ poważnemu wypadkowi samochodowemu i pochodzi z miasta oddalonego stąd o czterysta kilometrów.

Wyszła z pokoju i zaczęła iść pustym korytarzem. Nocą wyglądał zupełnie inaczej, na ścianach pojawiały się ogromne cienie rzucane przez wózki inwalidzkie, nosze i stojaki do kroplówek.

Doszła na taras. Mimo że była pierwsza w nocy stały tam łóżka z kokonami. No tak, już wiosna, więc ich wystawiają. Dopiero to zauważyła, może dlatego, że w dzień nie było ich widać, a teraz ustawione w równym rzędzie łóżka z białymi postaciami odcinały się od tonącego w ciemności ogrodu. Przyjrzała się po kolei każdemu kokonowi, aż rozpoznała tego, który patrzył na nią w świetlicy. Podeszła bliżej i pochyliła się nad nim:

– Możesz mówić? – zapytała.

Cisza.

– Nie możesz. Nic dziwnego. To mów oczami. „Tak” to jedno mrugnięcie, a „nie” dwa. Słyszysz?

Słyszy, mrugnął raz.

– My się znamy? – spytała.

Dwa mrugnięcia.

– Dlaczego oni wam gipsują usta? – zapytała.

Znów cisza, nie było można odpowiedzieć mrugnięciem.

– Poczekaj, zaraz coś wymyślę.

Wyjęła z fartucha pilnik do paznokci, którego używała do podważania wieczek pojemników z chemikaliami, i zbliżyła do miejsca, gdzie mniej więcej powinny być usta. Źrenice białej postaci trochę się rozszerzyły.

– Nie bój się, chcę ci przywrócić mowę.

Próbowała przeciąć gips pilnikiem, był za twardy. Nic z tego. Spróbowała gdzie indziej, na lewej ręce. Nie wiedzieć czemu tutaj gips łatwiej poddawał się ostrzu. Udało się jej zrobić małą dziurkę, wydłubała watę i w otworze wielkości monety zobaczyła kawałek skóry. Dotknęła jej, była miękka i ciepła.

– Widzisz? Jutro spróbujemy znowu.

Natasza zaczęła spędzać w szpitalu coraz więcej czasu. Uprosiła ordynatora o kilka nocnych dyżurów, zgodził się. Lubił Nataszę i traktował ją lepiej niż inne salowe, bo wiedział, że zdawała na medycynę. Nocą szpital przestawał być szpitalem. Panowała cisza, po korytarzu nie chodzili ludzie, nawet zapach był inny niż za dnia. Gryząca woń środków dezynfekujących i leków gdzieś się ulatniała, a przez otwarte okna czuć było zapach jaśminowych krzewów, które rosły w ogrodzie.

Żeby noce nie ciągnęły się w nieskończoność, personel skracał sobie czas różnymi atrakcjami. Czasem brano ze składu z bielizną największe prześcieradło, by zrobić z niego ekran. Jeden z pielęgniarzy miał dojście do archiwum starych filmów, przynosił coś czasem na nocny dyżur. Najbardziej lubił te z Marleną Dietrich, ale pacjenci narzekali, że nie będą zarywać nocy dla czarno-białego chłamu. Chłopak się obraził.

Natasza zdążyła obejrzeć tylko Błękitnego anioła. Na nim kino w szpitalu się skończyło. Dopiero po paru tygodniach ordynator wpadł na pomysł, żeby organizować w świetlicy wieczorki taneczne. „Zamiast kina będzie samo życie” – powiedział i któregoś dnia przywiózł samochodem ogromny stary adapter.

Tej nocy miał być pierwszy wieczorek. Około dziewiątej ordynator wniósł adapter do świetlicy, parę minut później weszła pielęgniarka z paroma płytami pod pachą. Tuż za nią zaczęli wchodzić pacjenci, powoli i nieśmiało, rozglądali się po zaciemnionym pomieszczeniu, z którego uprzątnięto stoliki, tak żeby zrobić miejsce dla tańczących. Igła adapteru wsunęła się między rowki czarnej płyty i po kilku trzaskach zabrzmiała muzyka. Zaczęli tańczyć. Część pacjentów było unieruchomionych w taki sposób, że ich kończyny wyglądały na zastygłe w tanecznej pozie: ręka zgięta w łokciu, gotowa do objęcia partnerki wpół, noga ułożona jak do figury w walcu angielskim.

– Czy mogę panią prosić?

– Czy mogę pana prosić?

Żadnego podziału na personel i pacjentów, na mężczyzn i kobiety.

– Następny taniec dla mnie! – słyszy Natasza za swoimi plecami, nie wiadomo, czy to kobieta, czy mężczyzna, gips i wata tłumią głos.

Około jedenastej wyszli lekarz i pielęgniarka. Natasza została, była teraz jedyną, która poruszała się o własnych siłach, więc wszyscy pacjenci prosili ją do tańca. Pielęgniarka wróciła po godzinie, miała usta bardziej czerwone niż zwykle i zgnieciony fartuch. Natasza wymknęła się ze świetlicy na korytarz, czuła, jak kropla potu spływa jej po skroni. Przystanęła, kręciło się jej w głowie, przytrzymała się na chwilę białej ściany i ruszyła dalej w głąb korytarza. Echo jakichś starych francuskich przebojów odbijało się od murów. Natasza otrzepała fartuch z płatków jaśminu, zobaczyła, że kilka wplątało się jej we włosy. Mijała kolejne sale. Leżeli w nich ludzie kokony, jedyni niedopuszczeni do nocnej zabawy. Spali czy czuwali – nikogo to nie obchodziło. Z kilku sal dobiegał głos rozstrojonych radioodbiorników, sygnały stacji z całego świata. Parę tygodni temu Natasza przyniosła do sal z kokonami stare radioodbiorniki, które znalazła w szpitalnym magazynie. Były ogromne, miały ze trzydzieści lat i szybko się rozstrajały. A nikt nie zaprzątał sobie głowy, żeby kokonom nastawiać radio. Idąc korytarzem, Natasza słyszała, jak głosy niemieckich spikerów nakładają się na hiszpańskie przeboje z lat pięćdziesiątych, a muzyka przedziera się przez szumy i trzaski.

Po drodze weszła do sali operacyjnej i z narzędzi poukładanych równo na stole wzięła nieduży skalpel. Dotarła do ostatniego pokoju, uchyliła drzwi, wąska smuga z korytarza oświetlała zarys łóżka. Leżał tam. Weszła bez zapalania światła, zbliżyła się do łóżka. Odgarnęła koc. W jednych miejscach twarda skorupa ustępowała łatwo, w innych nie. Wtedy wkładała więcej siły, do momentu, aż poczuła pod palcami miękką, ciepłą skórę. Twarz zostawiła na koniec. Światła było za mało, żeby coś zobaczyć, jednak wyczuła dłonią, że kilka cięć trochę uszkodziło skórę – do krwi, ale niezbyt głęboko.

Wszystko przebiegało w zupełnej ciszy. Słychać było tylko echo francuskich piosenek, przerywane czasem głośniejszym śmiechem któregoś z nocnych tancerzy.

Pestka

Kiedy zjadam wiśnię, na języku zostaje pestka. Wypluwam ją, pestka toczy się po ziemi, wciskam twardy kamyk w szczeliny między deskami podłogi. Kolejne drzewo zasadzone, dziś trzecie.

Ja. Osiem lat, krótkie spodenki i rozbite kolano. Dwa dni temu spadłem z krzesła, kiedy sprawdzałem, czy za szafą jest jeszcze mysz, którą karmiłem resztkami chleba. W domu jestem sam, nie licząc starszej pani, która czasem przychodzi i przynosi jedzenie, zawsze to samo, miękkie jak plastelina i bez smaku, bo starsza pani nie ma zębów. Rzadko z nią rozmawiam, ale jej to nie przeszkadza, mówi sama do siebie. Starsza pani nie jest ani dobra, ani zła, przynosi jedzenie.

Poczekajcie, wyjrzę przez okno, może to mama. Wyjeżdża na całe tygodnie. „Nie mogę na niego patrzeć, to straszne, taki jest do niego podobny” – usłyszałem przypadkiem, jak mówi do słuchawki. Poszedłem do łazienki, wdrapałem się na stołek, żeby widzieć siebie w lustrze całego, a nie obciętego do pasa. Przecież tato był inny, miał zarost i ciemne włosy. Sam nie wiem, może ma rację, chyba przestaję pamiętać, jak wyglądał. W końcu minął prawie rok. Wtedy mama zaczęła wyjeżdżać. Wie, ile czasu spędzam przy oknie, starsza pani jej kiedyś powiedziała: „On tam zrobił prawdziwe legowisko, proszę zobaczyć, jaka podłoga wydeptana w tym miejscu”. Mama wie też, że zamiast chodzić do szkoły, całe dnie spędzam w domu. Ale nic nie mówi. Raz pobiłem się z jednym chłopakiem z klasy, nic mi nie zrobił, bez powodu. Nauczycielka wezwała mamę do szkoły. Myślałem, że kiedy wróci po rozmowie, zbije mnie albo przynajmniej skarci. Ale nic z tych rzeczy. Ani słowa.

Przed wyjazdem mama zawsze przypomina starszej pani, co ile dni trzeba podlewać kwiaty i kiedy zapłacić rachunki. Zostawia jej też trochę pieniędzy, żeby się mną opiekowała. Im więcej pieniędzy zostawia, tym dłużej jej nie będzie. „Ma tu pani, wystarczy? I niech go pani ostrzyże, proszę zobaczyć, grzywka wchodzi mu do oczu”. Starsza pani wyjmuje z szuflady tępe nożyczki, zardzewiałe w miejscu, gdzie wchodzi kciuk. Bierze z kuchni wysokie krzesło, a wokół szyi owija mi zawsze ten sam stary szlafrok ojca. Zawsze strzyże do skóry, aż widać czaszkę. Ale włosy za parę dni znów odrastają. „Niedługo będziemy sprowadzać nożyczki hurtowo” – mamrocze pod nosem starsza pani. „Z włosów będziemy robić szczotki, drogie, ekskluzywne, dla bogaczy” – dodaje. I mówi coś jeszcze, ale nie rozumiem, końcówki słów gubią się w drodze do mojego ucha. Patrzę na stół, sztuczna szczęka leży obok cukiernicy. „On jest taki zdrowy,rany mu się goją w jeden dzień, ciągle się kaleczy, a za chwilę na skórze nie ma śladu. I włosy, zawsze kiedy wracam, sięgają mu ramion. Nawet nie wiesz, jakie to straszne” – mówiła mama do słuchawki. Drzwi pokoju były uchylone, siedziała na łóżku, odwrócona tyłem, nie widziała mnie, chociaż stałem tam dobrą minutę. Znowu poszedłem do łazienki, podstawiłem stołek, żeby zobaczyć się w lustrze. Ma rację, odrosły, sięgają za ucho. Czy to coś złego, że mam ładne włosy? Powinna się cieszyć. Włosy chowam w środkowej szufladzie biurka. Starsza pani mówi, że nie można wyrzucać, a na pewno nie do ogrodu czy śmietnika, bo ptaki tylko czekają, żeby je porwać i uwić sobie z nich gniazda. Jesienią, gdy robi się zimno, rozpalam w kominku i wrzucam włosy do ognia, kurczą się i znikają.

Poczekajcie, sprawdzę, czy mama idzie. Starsza pani mówiła, że może dziś przyjedzie, ale to nic pewnego. Mama nigdy nie mówi, kiedy wróci. Gdybym wiedział, mógłbym o tym myśleć parę dni wcześniej. A tak dni są długie, wloką się bez końca. Czasem bawię się z kotem, jest całkiem mądry, nauczyłem go różnych sztuczek, ale to jednak zwierzę, nie mogę z nim rozmawiać. Mam go od roku, a jeszcze nie nadałem mu imienia. Tak w ogóle to kotka. Starsza pani mi powiedziała. Kiedy kot był mały, położyła go na plecy, rozchyliła tylne łapy, spojrzała na podbrzusze i powiedziała: „kocica”. Ma ładne futro, bo je dużo mięsa. Starsza pani przynosi mu resztki od rzeźnika, kot je tylko mięso, nie chce nic innego. „Rozbestwiony”, żartuje starsza pani i dodaje, że któregoś dnia ten kot zeżre i nas, we śnie. „Zobacz, jak rośnie – powiada – to przez mięso, które mu daję”. I zaczyna się głośno śmiać. Przy innych zakrywa usta albo wkłada szczękę, ale przy mnie się nie krępuje i pokazuje gołe dziąsła.

W komórce pod schodami jest dużo słoików z dżemem z poprzedniego lata. Starsza pani robiła go z wiśni, które rosną w naszym ogrodzie. Kiedy jestem głodny, idę do komórki, wkładam palec do słoika i wygrzebuję czerwoną maź. Ale tylko wtedy, gdy starsza pani opóźnia się z przynoszeniem jedzenia. Zwykle jest bardzo punktualna, ale raz napędziła mi strachu, nie było jej przez tydzień, zjadłem wtedy z dziesięć słoików dżemu. Potem się okazało, że trafiła do szpitala, lekarze zrobili jej operację, tam na dole, gdzie kobiety i mężczyźni się różnią. Widziałem na zdjęciach młode kobiety. Ubiegłego lata, kiedy umarł tato, mama wysłała mnie na wakacje do ciotki, była tam jedna dziewczyna, starsza ode mnie. Raz wzięła mnie na strych i pokazała pismo, które podkradła swojemu ojcu. Pierwszy raz zobaczyłem w nim kobiety bez ubrań. Jedne się wyginały do przodu, inne stały wyprostowane, oglądałem je uważnie: ich twarze nie były smutne, ale też żadna się nie uśmiechała.

W te wakacje też chciałbym pojechać do ciotki, ale chyba nic z tego. Mama nic nie mówi, może zapomniała, że są wakacje, a może chce mnie ukarać za opuszczanie lekcji w szkole. Mam dużo zabawek, jest wśród nich drewniany koń na biegunach, ostatni prezent od taty. Ale nie bawię się zabawkami, w ogóle rzadko wchodzę do swojego pokoju. Częściej do innych pomieszczeń. Mamy duży dom, czasem gram w piłkę w którymś z pustych pokoi na piętrze, kiedy indziej robię różne tajne kryjówki w ogrodzie za domem, chatki na drzewach. Ale to nie ma sensu, bo po co kryjówka, skoro nikt mnie nie szuka? Próbowałem bawić się z kotem, ale on zawsze ucieka.

Robi się ciemno. Z werandy wychodzę do ogrodu. Sypiam tu, od kiedy zaczęły się upały. Kładę się na ziemi, jest tak ciepło, że nie potrzebuję okrycia. Z drzewa, pod którym leżę, zrywam jedną wiśnię, jest kwaśna, ale ją zjadam. Na języku zostaje mi pestka. Skupiam się, wytężam wzrok i celuję w ciemny kwadrat, otwarte okno na parterze. Trafiłem, teraz już trafiam prawie za każdym razem. Czwarte drzewo dzisiejszego dnia. Od jutra będę celował do sypialni, w salonie już jest piętnaście, w sam raz, nawet jeśli wiosną nie wszystkie nasiona wykiełkują.

Kiedy otwieram oczy, niebo jest prawie jasne. Zimno, przykładam głowę do brzucha, zwijam się w kłębek. Zdrętwiało mi ramię, przekręcam się na drugi bok. Patrzę, ale nie jestem pewien. Ktoś stoi na werandzie? Widzę w środku jasną rozmazaną plamę, mrugam, żeby wzrok mi się wyostrzył. Tak, to ona. W niebieskim szlafroku. Jak dobrze, że nie w jednej z tych swoich czarnych sukienek. Nie widzę dokładnie, ale wydaje mi się, że na mnie patrzy. Mrużę oczy, żeby lepiej zobaczyć jej twarz. Tak, patrzy. Na pewno jej się wydaje, że śpię. Unoszę głowę, to ma znaczyć: zobacz, nie śpię. Ona zawsze się wtedy odwraca, spuszcza wzrok albo udaje, że strzepuje jakiś pyłek z sukienki. Zaraz to zrobi. Patrzę, stoi tam, chociaż widzi, że nie śpię. Wytrzymuje mój widok. Pierwszy raz od jego śmierci. Już czuję, jak napinają mi się mięśnie: wstać, szybko do niej podbiec. Ale zaraz rozluźniam nogi: jeszcze nie teraz. Niech sobie nie myśli, że od razu rzucę jej się w ramiona. Znów czuję, jak stopa się unosi, a ścięgna kurczą, wstać i podbiec! Tak, ale za chwilę, i głowa z powrotem opada na ramię. Jest przecież tyle czasu. Patrzę na niebieski kształt w drewnianej ramie werandy, który staje się coraz mniej wyraźny. Śpij – mówi coś we mnie albo koło mnie, coś spada mi na twarz, to płatki wiśni, które zasadziłem (jednak zaczęły kwitnąć), robi się ciemno i zasypiam, jakbym miał za sobą bardzo długą podróż pociągiem.

Czerwony karzeł

Ashes – to ashes, funk to funky
We know Major Tom’s a junkie

David Bowie, Ashes to ashes

„Cyrk to nie żarty, mój kochany, żadne małpki fiki-miki i ogniste obręcze! To szkoła życia, wojsko i kościół. Cyrk to szkoła życia, ha!” – powiedział do mnie właściciel cyrku Humberto podczas pierwszej rozmowy, kiedy ze swoim metrem pięć wkroczyłem do jego biura, ozdobionego rysunkami ludzi i zwierząt, a czasem ludzi ze zwierzętami. „Ty jesteś szczeniak wyszczekany, widzę to, znam się na ludziach, nic nie mówisz, ale ja mam nosa, u mnie będzie ci dobrze. Gdzie karłowi będzie dobrze, jak nie w cyrku? W społeczeństwie?! Obedrą cię ze skóry, dranie” – mówił, a ja słuchałem, ale niespecjalnie uważnie. Mam dość niski iloraz inteligencji, spojrzenie kretyna, ale taki głupi wcale nie jestem, bo mam w sobie zwierzęcą przebiegłość, wyuczoną w sierocińcu.

Kiedy stamtąd uciekłem, pracowałem na cmentarzu, robiłem wszystko: kopałem pieczary, polerowałem czaszki, sprzedawane później jako popielniczki. I myłem trupy. Najczęściej były to ohydne stare ciała, powykręcane przez chorobę, tak muszą wyglądać ludzie na Sądzie Ostatecznym. Ale czasem zdarzały się piękne, alabastrowe ciała chłopców i dziewcząt. Myłem je delikatnie, każdy zakątek, i to nie gąbką, ale samymi rękami. Potem, za własne pieniądze, kupowałem olejek różany i dokładnie nacierałem ciała. Raz zdarzyło mi się coś dziwnego, nie wracałem potem na cmentarz przez trzy dni. Myjąc piętnastoletnią dziewczynę, piękną jak anioł, zauważyłem, że jej usta się poruszyły. Wydaje mi się – pomyślałem. Ale nie. Za chwilę usłyszałem stłumiony dźwięk, wydobywał się z jej ust. Rozchyliłem wargi, a z nich wyleciała mucha z granatowym odwłokiem, największa, jaką w życiu widziałem.

Od tego czasu zacząłem bardziej uważnie przyglądać się światu. Każda porcelanowa figurka da się przekroić, powiedzmy, na pół, każdą da się, przy odrobinie wysiłku, odwrócić na lewą stronę. Te brzydkie strony pokazują tylko w atlasach anatomii. Człowiek jako siatka błękitnych żyłek i brunatnych kawałów mięsa, przytwierdzonych do twardego, lecz kruchego rusztowania. Każdy tę stronę upycha i chowa, żeby nikt nie widział. Nic nie kapie, wszystko pozszywane jak u pierwszorzędnego krawca. Ale otwórz tylko usta, a już masz zaczątek wnętrza, pulsującej miazgi, chropowate podniebienie, miękki język, to bagno pod nim, nie mówiąc już o gardle, tam się dopiero zaczyna... Nikt tego nie pokazuje, zwłaszcza w gazetach, nic, tylko gładka, napięta skóra. Ach, gdyby choć na jeden dzień poodwracać ludzi na lewą stronę, zobaczyć prawdziwą mapę człowieka, szwy i sploty, zobaczyć zamsz.

Wcale nie chciałem trafić do cyrku, to się stało przypadkiem, jak większość rzeczy w moim życiu. Mam szesnaście lat i żadnych perspektyw na przyszłość. Bez rodziców, szkoły, pieniędzy. Z drugiej strony, podejrzewam, że zadziałał mój węch. Przywiodły mnie tu wszystkie te dziwactwa. Pod jednym dachem ludzkie złomowisko czekające na przemiał. Lalka bez oczka, rycerzyk bez nóżki, miś bez ucha. Tancerka z chińskiej porcelany spada z liny i rozpryskuje się na tysiąc kawałków. Marzę o czymś innym, co jest bardziej w środku, tu mam tego namiastkę. Ale jestem wystarczająco bystry, by wiedzieć, że niczego lepszego nie mogę się spodziewać. Wprawdzie słyszałem, że w ciepłych krajach robi się z ludzi różne rzeczy, nawet smaży się ich na maśle (muszą mieć zapach podobny do jajecznicy, stężałe białko i tak dalej), ale nie mam złudzeń, że kiedyś trafię w takie miejsce.

Oprócz mnie w cyrku są jeszcze dwa karły. Jeden większy, drugi mniejszy ode mnie. Ja jestem karłem średnim. Stara karlica jest bardzo brzydka i ma raka. Dyrektor trzyma ją chyba z litości. Jest wulgarna, wie, że umrze i że poza litością nie może się od ludzi niczego spodziewać. Wszystkim ubliża, rozbiera się bez powodu i dużo pije. Na początku wydawało mi się, że jest bliska samobójstwa, ale potem zobaczyłem, że przekroczyła już poziom rozpaczy, który pozwoliłby jej to zrobić. Karlica opowiada straszne historie, zatykam uszy, a ona śmieje się jeszcze głośniej. Mówi, że jak była młoda, zakochał się w niej piękny, bogaty chłopiec, poszłaby za nim na koniec świata, ten chłopiec zabrał ją od rodziców i powiedział, że kocha i prosi o rękę. Potem, już w zamku, udawał psa, szczekał i spał na podłodze, a ona leżała sama w wielkim łożu z baldachimem, w którym starczyłoby miejsca dla zastępu takich maleństw jak ona. Ale ja tych historii nie chcę słuchać, uciekam, widząc ją w pobliżu, ściga mnie tylko jej głuchy śmiech.

Druga karlica jest młoda, czasem ją odwiedzam. Ma trzynaście lat i nie jest brzydka, to znaczy w naszych, karlich kategoriach. Bladawa i anemiczna. Nie dorasta do pięt tym pięknym alabastrowym kobietom, które myłem na cmentarzu, ale ma przynajmniej otwarte oczy i na dodatek nimi mruga. Czasem do niej przychodzę, raczej nie rozmawiamy, dotykam jej ręki, to dziecko, ale mam wrażenie, że zaczyna się domyślać pewnych rzeczy.

Wierzcie lub nie, ale moja matka była piękna. Jak anioł. Miała ciemne włosy, czarną aureolę wokół głowy, twarz z porcelany, bez rumieńców, zamyślone oczy. Nie patrzyła na mnie, tylko zawsze w dal, ale wiem, że mnie kochała. Była dziwką. Ojca nie znam, mógł nim być każdy. Nie mam jej za złe, że mnie urodziła, a potem oddała małego karła do sierocińca, sam bym siebie oddał. Cztery lata z matką, pierwsze lata mojego życia, kojarzą mi się z ciągłą podróżą: z mamą, która każdej nocy pachniała innym mężczyzną, a zarazem sobą. Nie mam jej za złe, że oddawała się tylu obcym ludziom za pieniądze. Czasem podglądałem ją przez dziurkę od klucza i widziałem, że kiedy to robi, jest nieobecna, nie uczestniczy w tym naprawdę, jej spojrzenie przenikało pokój, było nie tylko poza domem, było w innej galaktyce, a to, co robiła tutaj, działo się na niby. Nie mogę być pewien, ale czasami miałem wrażenie, że wie o mojej obecności za drzwiami i co jakiś czas spogląda w stronę dziurki od klucza, i puszcza do mnie oko, jakby dawała znak: to taka gra, nic więcej, dorośli czasem się w to bawią.

Nigdy nie będę mieć takiej kobiety jak moja matka. Ta karlica tutaj jakoś ujdzie, ale tęsknię za inną. My, karły, jesteśmy inni niż reszta. Od dzieciństwa dorosłe oczy, promieniste zmarszczki wokół twarzy, ale wszystko mniejsze, stłamszone. Czasem mam sny, że moja dusza nie mieści się w małym ciele, które zaczyna pękać jak ziemia podczas trzęsienia. To niesprawiedliwe mieć duszę jak wszyscy, a więzić ją w ciasnej klatce. Ale widzę, że moje ciało też buntuje się przeciw tej małej przestrzeni. Nie może rosnąć, więc się zagęszcza. Już w wieku szesnastu lat jestem ciężki i twardy jak kauczuk. Karzeł jest jak kaktus wśród kwiatów, w żyłach każdego zamiast wody płynie gęsty sok. Oglądamy też świat bardziej z dołu. Inni ludzie widzą twarze osób, z którymi rozmawiają. My oglądamy genitalia, otaczają nas rozporki i tyłki, a to dużo zmienia.

Żyjemy w innym świecie, to tak jak w kinie: kiedy przybliżyć się do samego ekranu, kształty przestają być uchwytne, świat form rozpryskuje się na drobne kawałki. W szczegółach widzimy śmiecie wyrzucone na chodnik, skórki pomarańczy, kawałki aluminium i kałuże. Dzięki temu wiemy więcej niż normalni ludzie. Ziemia się zmienia. Tak, zmiany postępują i są nieodwracalne. Pojawiają się bruzdy, coraz głębsze. Wiadomo, co to oznacza: świat się rozpada, niebawem nastąpi koniec. Ale nie żadna apokalipsa. Wy, którzy patrzycie w niebo i gwiazdy, wymyśliliście tę bajkę, żeby poczuć się lepiej. Punkt widzenia zależy od punktu siedzenia, jak mówił jeden z kochanków mojej matki. Lubiłem go, miał wąsy i duży brzuch, wysyłał mnie do sklepu po papierosy i zawsze dawał trochę więcej pieniędzy na oranżadę albo lizaka. A co do końca świata, to nie łudźcie się, że to będzie coś wielkiego. Ziemia pęka, coraz wyraźniej, już ze dwa razy widziałem głębokie bruzdy, sięgające jakiejś innej warstwy, w szczelinach dało się dojrzeć coś pomarańczowego i pulsującego. Nie, żeby od razu piekło, po prostu ziemia jest jak jajko, biała na zewnątrz, a w środku żółta. Każda warstwa ma inny kolor i każda jest cieplejsza od poprzedniej. I bardziej gęsta. Czasami śni mi się, że jestem samym środkiem ziemi, jej sercem, tak gęstym, że nie mogę się ruszyć ani o milimetr, bo mój najmniejszy ruch spowodowałby koniec świata. Więc tkwię w bezruchu, ani drgnę i tylko bije mi serce, ale to bicie nie zakłóca równowagi na ziemi. Przeciwnie, nadaje jej rytm. Serce bije, a rzeki płyną, liście z drzew opadają, starzy ludzie umierają, a z brzuchów matek wychodzą śliskie niemowlęta. Po takim śnie, a pojawia się on coraz rzadziej, jestem szczęśliwy i spokojny, nie myślę o swoim karlim życiu, ale o czymś miłym i jasnym.

Uwaga, panie i panowie, czas na przedstawienie. Muszę wyjść na scenę, mianowano mnie, nie wiedzieć czemu, mistrzem ceremonii. Pewnie dlatego, że nie jestem ani wystarczająco śmieszny dla dzieci, ani specjalnie wyszkolony, żeby zrobić wrażenie na dorosłych. Tylko wzrost mnie wyróżnia. Zapowiadam występy, zdejmuję i wkładam cylinder, kłaniam się. Dwa obroty, patrzę na widownię, osiem rzędów ludzkich głów, głowa przy głowie, osiem sznurów korali nawleczonych na niewidzialną nitkę, pętla.

Połowa trzeciego obrotu, werbel cichnie, stop. Staję w miejscu, wszystko jest wyliczone. Włączają mocniejsze światło, które zamyka mnie w białym elektrycznym kręgu. Lubię ten moment, bo światło rozmazuje widok głów na widowni i od tej chwili widzowie przestają dla mnie istnieć. Występuję w czarnym zniszczonym surducie, na łokciach i plecach są białe wytarcia. Żeby nie było ich widać, na godzinę przed wyjściem wcieram w nie pastę do butów. Na szyi mam muszkę w grochy. Młoda karlica jest moją partnerką, w bladoróżowej sukience z koronki wygląda jak brzydka lalka. Przed występem kręci sobie włosy gorącym żelazkiem, więc stale czuję od niej swąd spalenizny. Najpierw na scenę wychodzi klaun. To stary, gruby człowiek, choruje na cukrzycę. Jego żona umarła przed rokiem, nie mógł nosić żałoby, bo dyrektor by go wyrzucił. Ma z tego powodu wyrzuty sumienia. Wierzy w Boga. Mówiłem mu o pęknięciach w ziemi, też uważa, że to kwestia paru miesięcy. Klaun opowiada na scenie historie, w których nie ma nic śmiesznego. Ma ambicję, żeby na każde przedstawienie przygotować nową opowiastkę, chociaż to bez sensu, bo ludzie na widowni się zmieniają i mógłby powtarzać jedną historię w nieskończoność. Jego opowieści są coraz dziwniejsze, czyta brukowce albo kroniki policyjne, potem je przerabia. Plotki z gazet tworzą dziwną mieszankę z wykwitami jego obolałej duszy. W dodatku stary klaun zawsze chodzi w za dużych butach, nie zawiązuje sznurówek i wygląda bardzo niechlujnie. Zbiera pocztówki z nagimi kobietami, podobają mu się takie duże, góry mięsa, kości to one chyba nie mają, rozpłynęły się w białych ciałach jak w kwasie. Ma tych obrazków dużo, pokazywał mi je, są wstrętne.

Dziś opowiedział taką historię:

„Drogie panie, drodzy panowie, dziatki i pradziadki. Szanowne towarzystwo. Ha, ha! Życie jest jak bańka mydlana, pęka pewnego dnia i koniec, wielkie bum, nic na to nie poradzimy. W mieście X nauczyciel podczas lekcji biologii postanowił, że pokaże piątoklasistom, jak to jest naprawdę, żeby mogli dotknąć wszystkiego rękami, nie przez szkło. Pootwierał pomoce szkolne i zaczął rozdawać dzieciom płody, martwe żaby, węże przekrojone na pół, ciężkie fałdy mózgów ludzkich i zwierzęcych. Przekroje poprzeczne i podłużne, dużo tego było. Kilkoro dzieci zemdlało, inne z zainteresowaniem zaczęły oglądać okazy przez lupę, jedno schowało pomarszczony, pachnący formaliną płód w tornistrze, żeby zanieść do domu i pokazać rodzicom. Nauczyciel otworzył okno i wyskoczył, ale to był parter, cha, cha, cha, zapomniał się, cha, cha, cha, i tylko się trochę potłukł. Nie było samobójstwa, ale obity zadek. W tym przypadku historia kończy się szczęśliwie, w końcu jestem tu po to, żeby państwa rozbawić. Człowiek jak kot, zawsze upada na cztery łapy, poza małymi wyjątkami, ale wyjątek potwierdza regułę. Drodzy państwo, szanowne towarzystwo, na mnie czas, muszę uciekać do innych spragnionych rozkoszy śmiechu widzów, do Londynu, Paryża i Wenecji, helikopter już czeka, całuję rączki, adieu!”.

Na starego klauna zawsze gwiżdżą, rzucają w niego popcornem i pustymi butelkami, bo czekają na Mądrą Małpę, która jest następnym punktem programu. Małpa umie liczyć do czterech, w rzeczywistości jest głupia jak but, ale widzowie wierzą w jej rzekome zdolności. Po niej na scenę wbiega koń, który robi osiem kółek wokół sceny, a na grzbiecie wiezie piękną akrobatkę. Akrobatka ma na sobie obcisłe błyszczące ubranie i wygląda jak ryba. Jest naprawdę piękna. Ma ładne oczy i śpi z każdym oprócz mnie, młodej karlicy i starego klauna. Śpi nawet z kobietami, nie wiem, co może kobieta robić z kobietą, pewnie się przytulają, jak ja do mamy, kiedy podczas burzy pozwalała mi przyjść do swojego łóżka. „Nie płacz, mały – mówiła – teraz pada deszcz, dzięki niemu zakwitną kwiaty, a z drzew będzie płynąć żywica. Pójdziemy na łąkę i będziemy zbierać kwiaty albo pójdziemy do sklepu i kupię ci małego kotka, tak małego jak ty. Będziesz się nim opiekował, musisz go karmić, być dla niego jak tata”.

Kupiła mi tego kota. Opiekowałem się nim. Kot miał na imię Re, od drugiej nuty, po „do” i przed „mi”. Nie wiem, czy był chłopakiem, czy dziewczyną. Miał miękką sierść i bardzo mnie kochał. Mruczał przy moim uchu, kiedy zasypiałem, i bał się burzy jeszcze bardziej niż ja. Miał czarną sierść, ale brzuch jasny jak kawa z mlekiem. Chodził za mną wszędzie, był wierniejszy niż najwierniejszy pies. Pół roku później jeden z kochanków mamy kopnął go, bo plątał mu się pod nogami. Kot zamknął oczy i tak już zostało. Pochowałem go w ogródku hotelu, w którym wtedy mieszkaliśmy. Włożyłem kota do pudełka po butach. Na pudełku był napis „sprinter” i figura sportowca w biegu. Pachniało gumą. Wyścieliłem pudełko watą, żeby kotu było miękko. Ach, jeszcze wtedy nie wiedziałem, że jest mu wszystko jedno. Do pudełka włożyłem też scyzoryk. Doprawdy nie wiem do dziś, po co włożyłem tam ten scyzoryk. Wykopałem płytki dół i włożyłem pudełko. Przysypałem dół ziemią i ubiłem plastikową łopatką. Re mógł spać spokojnie.

A teraz występują akrobaci i akrobatki, mają twarde ciała, ich mięśnie prawie prześwitują przez skórę. Często patrzę na te ciała, powleczone tylko cienką warstwą wosku, odkrywają więcej niż inne, ukryte w fałdach, załamaniach, szczelinach. Wnętrze prawie na wierzchu, ale nie obrzydliwe, wszystko tam gra jak naoliwiona katarynka, skurcz–rozkurcz, wdech–wydech. Z przyjemnością patrzę na akrobatów.

Dyrektor też ma podczas występu swoje pięć minut, ubrany w srebrny garnitur wygląda jak stary pudel. Wybiega ociężałym krokiem na środek sceny i zaczyna bełkotać coś pod nosem, raz głośniej, raz ciszej. Klaun przynajmniej mówił zrozumiale, a ten wydaje z siebie odgłosy bez sensu. Ludzie zaczynają gwizdać. Dopiero wtedy sobie przypominam, że są na widowni. Dyrektor też bierze się w garść, w obawie, że zażądają zwrotu pieniędzy. Zaczyna swój popisowy numer: człowiek guma. Trzeba przyznać, że mimo swoich sześćdziesięciu dwóch lat jest wygimnastykowany. Robi mostki, dotyka stopami karku, ludzie zaczynają pomrukiwać jak dzikie zwierzęta, którym wreszcie rzucono ochłap. Dyrektor robi szpagat, potem salto, w końcu zmierza w kierunku klatki z lwem. Treser otwiera lwu paszczę, a dyrektor na minutę wkłada do niej głowę. Sala zamiera, to robi wrażenie. Dzieci otwierają buzie. Niektóre kobiety odwracają wzrok lub zakrywają usta dłonią. Mężczyźni przestają pociągać z butelki. Cisza jak makiem zasiał, w tle słychać automat z popcornem, ziarenka pękają, pif-paf, rozsadzają żółtą łupinkę, ukazuje się środek: szklana wata. Ludzie tego nie słyszą, są zaaferowani głową dyrektora w paszczy lwa. Ja wiem, że nic się nie stanie, i nie muszę patrzeć. Po minucie dyrektor wyjmuje głowę i oczyszcza dłonią twarz ze śliny zwierzęcia. Lew zamyka paszczę i wraca do klatki, dyrektor za kulisy.

Żegnamy się z widzami, ukłony, oklaski. Karlica robi ciałem parę ruchów, które mają być kokieteryjne. Drewniane ławki pustoszeją, automat z prażoną kukurydzą milknie. Piach znów osiada na ziemi. Pod ławkami znajduję czasem grosze albo landrynki. Monety chowam, landrynki oczyszczam z piasku i zjadam. Robi się późno, idę do swojego wagonu. Pod stopami czuję, że ziemia jest wyraźnie cieplejsza niż wczoraj. W wagonie zmywam makijaż, który oszpeca moją i tak nieładną twarz. Rozczesuję gęste czarne włosy. W lustrze, gdy rozgarniam czuprynę, widzę, że na czaszce rysuje się małe, ledwie widoczne pęknięcie. Przybliżam czoło do lustra, żeby lepiej się przyjrzeć. Jest rubinowe i – jak Boga kocham – delikatnie pulsuje.

Anna i inne

Już piętnasta? Wejdź. Bardzo ładna sukienka. Zaczynasz się nieźle ubierać. Odsuń rolety, wpadnie trochę światła, siedzę po ciemku i zaczynam tracić poczucie czasu. Gdyby nie nasze spotkania, nie wiedziałbym, czy jest wieczór, czy poranek. Przypomnij mi, na czym to skończyłem, skończyliśmy.

Moje nazwisko można znaleźć nie tylko na okładkach szmir, jak ta, którą właśnie tworzymy. Jestem również autorem niedokończonej trylogii. Powstały dwie części: Brzask i Południowy horyzont, krytycy pisali, że to „Najpiękniejsza i najsmutniejsza powieść dekady. Piękne. Dojrzałe. Subtelne, a zarazem mocne”. Zmierzchu nie ukończyłem, bo bardzo potrzebowałem pieniędzy. Właśnie wtedy napisałem Białego pegaza, Biały nokturn i Białe gody. Wszystkie o miłości, zwykle nieszczęśliwej, często przyczyną była choroba jednego z bohaterów. Przez tę biel w tytule moje nazwisko stało się, jak powiadają, rozpoznawalną marką. Dostawałem kilogramy listów od gospodyń domowych, które czytały moje książki, gotując obiad albo podczas popołudniowej drzemki dzieci. Wyznawały, że piszę tak, jakby to było właśnie o nich, i że kiedy czytają moje książki, to czują się, jakby ktoś uderzył je czymś ciężkim w głowę. Nie wiedziałem z początku, czy to dobrze, czy źle. Nie myśl jednak, że dostawałem same miłe listy. Przychodziły też pełne nienawiści, często anonimowe, podpisane tylko słowem „Przyjaciel”. Po stylu rozpoznawałem znanych krytyków. Pisali, że jestem szują, kuglarzemi gnidą. Wtedy zacząłem pić. Zupełnie przestałem o siebie dbać, nie wychodziłem z  domu.

Pozbierałem się dopiero po kilku miesiącach. Pamiętam, że wyszedł właśnie Biały baldachim i ktoś z telewizji zaprosił mnie jako eksperta od spraw sercowych. Program emitowali w walentynki. Tego ranka pierwszy raz od tygodni wykąpałem się, zgoliłem brodę, włożyłem białą koszulę. Wtedy też, pamiętam, stojąc przed lustrem w łazience, wymyśliłem tajemniczy, powściągliwy wyraz twarzy, który miał się stać kolejnym z moich znaków rozpoznawczych, słynnym uśmiechem zagadką. (Na czym polega? Trzeba unieść jeden kącik ust, podczas gdy drugi pozostaje nieruchomy).

Musiałem coś robić z twarzą, bo inaczej byłoby widać, że we mnie, tam w środku, nic nie ma. I poszedłem na nagranie.

Wypadło znakomicie! Pytali mnie, jakie są oznaki nadchodzącej miłości: czy to przypomina wzbierającą falę, czy raczej szemranie górskiego strumyka. Odpowiedziałem, że to zależy. Pytali, czy każdy ma szansę na miłość i czy sam jestem pod tym względem człowiekiem spełnionym. Odpowiedziałem oczywiście uśmiechem zagadką, który spowodował, że w studiu rozdzwoniły się telefony. Co za spec od miłości, profesjonalista, i do tego taki tajemniczy! „Dobranoc państwu” – powiedział prowadzący. Światła zgasły. Po tygodniu na moje konto wpłynęła, nie powiem, całkiem godziwa suma.

To było parę lat temu i tak już leci. Dzięki temu mogłem kupić ten dom w Sopocie, w którym właśnie siedzimy, z pięknym widokiem na morze, zamiast walczyć z astmą w nieogrzewanej klitce na szóstym piętrze. Również dzięki temu ty tu jesteś, moja osobista sekretarko, bym ja nie męczył się pisaniem. Musisz tylko robić mniej błędów ortograficznych.

Tak. Na czym to wczoraj skończyliśmy? Już pamiętam. Pisz:

Rozdział drugi

W muśniętym słońcem pokoju była tylko ona. Właściwie to pomieszczenie roiło się od ludzi, ale widział jedynie ją. Wyglądała tak samo jak rok temu, kiedy spotkał ją po raz pierwszy. W prostej, białej sukience, prawie bez makijażu. Zawsze tak wyglądała. Naturalnie. To w niej cenił. Przez chwilę wahał się, czy podejść. Rozmawiała z kimś, miała lekko pochyloną głowę, a w oczach wyraz zamyślenia, który tak go urzekł, kiedy spotkał ją po raz pierwszy. Czekał jeszcze chwilę, by nasycić oczy jej pięknem, aż wreszcie zdecydował się i podszedł. Dotknął delikatnie jej ramienia. Odwróciła się.

Myślisz, że powinna się zdziwić, przestraszyć? Jej ciało powinno tu bez wątpienia zadrżeć. On też drży, ale tego nie pokazuje. Jest mężczyzną. Po kobiecie zawsze trochę musi być widać. Teraz przed nami jakieś dwa rozdziały tęgiej roboty, moja droga.

Zauważ, że traktuję cię profesjonalnie, jak osobę, którą zatrudniłem do konkretnej pracy. Trzymamy się umowy. Ale wiesz, dziś mam ochotę trochę nagiąć zasady. Nie, nie o to mi chodzi, nie bój się. Nie sądziłem, że jesteś aż tak strachliwa. Posłuchaj. O mnie już trochę wiesz, ale dziś nie chcę opowiadać o sobie. Zamierzam ci powiedzieć o kimś innym. Chyba się starzeję. Coraz częściej wracam do przeszłości... Opowiem ci o mojej babce. Ale nie dlatego, by była do ciebie podobna – nie była ani trochę. Po prostu chciałbym o niej komuś powiedzieć.

Miała na imię Anna. Znam ją tylko ze zdjęć, a mimo to stała się jedną z najważniejszych kobiet w moim życiu. Niewiele wiem o jej dzieciństwie, dla mnie jej historia zaczyna się, kiedy była dorosła. W wieku dwudziestu lat wykryto u niej łagodną odmianę schizofrenii, nie wiem nawet, czy już wówczas tak tę chorobę nazywano. Anna żyła zupełnie normalnie, w rodzinie wszyscy wiedzieli, że miewa nawroty, i nie robiono z tego wstydliwej tajemnicy. Kiedy nadchodził kryzys, a zwykle przypadał na wiosnę, musiała spędzić kilka tygodni w szpitalu. Zawsze wieziono ją do tej samej kliniki, gdzie czekało na nią łóżko w tym samym pokoju. Anna pochodziła z bogatej rodziny, a szpital należał do najlepszych w kraju. Mieścił się w zabytkowym budynku, ukrytym głęboko w lesie, i przypominał ekskluzywny kurort. Wieczorami drzwi były dyskretnie zamykane na rzeźbione mosiężne kluczyki, a chorzy jadali srebrnymi sztućcami. Gdyby nie powód, z jakiego znaleźli się w klinice, mogliby spędzone tam tygodnie uznać za wakacje.

I pewnie Anna jeździłaby do szpitala całe lata, gdyby nie wybuchła wojna. Historia, którą ci opowiem, zaczyna się w pierwszych miesiącach wojny. Rodzina Anny nie ucierpiała jakoś szczególnie. Może posiłki były mniej wystawne, nie organizowano przyjęć w ogrodzie, ale wszyscy nadal spali pod jedwabną pościelą z inicjałem rodziny wyhaftowanym na kołdrach i poduszkach. Czytano gazety, słuchano radia, ale wojna była jeszcze jakimś dalekim echem, może dlatego, że nikt z najbliższej rodziny nie zginął na froncie.

Anna miała właśnie nawrót choroby i jak zwykle zawieziono ją do szpitala. Pierwsze, najgorsze dni spędzała, głównie śpiąc i spacerując po lesie. Raz na kilka dni odwiedzał ją ktoś z rodziny. Rok wcześniej wyszła za mojego dziadka i wtedy to on przyjeżdżał najczęściej. Dni płynęły, Anna przyjmowała leki i powoli otrząsała się z letargu. Prawdopodobnie zaczynała już patrzeć na ludzi i czasem się uśmiechać, po tym poznawano, że wraca do zdrowia.

Pewnej nocy pacjenci usłyszeli hałas. O tej porze nie było odwiedzin. Przyszli tak zwani nieproszeni goście, korytarze wypełniły się głosami w języku niemieckim. Wszystkich zbudzono. Niemcy weszli też do pokoju Anny. Jestem przekonany, że powiedziała im wtedy coś takiego: „Proszę wyjść, muszę się ubrać. Za chwilę będę przed domem”. Bała się na pewno nie mniej niż inni. Ale nie dawała po sobie poznać. I ten Niemiec na pewno wyszedł. Taki podobno miała głos. Nie władczy, nie rozkazujący, nie podniosła go nawet o ton. Niektórzy mówili, że głos Anny był głuchy, jakby dobiegał z przepaści. Nie wiem, może to przez leki, może przez nagłe wyrwanie ze snu. Ale zachowywała się tak, jakby cała ta krzątanina w środku nocy nie miała z nią wiele wspólnego.

Ubrała się, wyszła z pokoju, wszystkich już wyprowadzono przed szpital, podzielono na grupy i kazano wsiadać do samochodów. Do jednego z nich wsiadła Anna. Jechali długo, nie wiedziała którędy, bo był środek nocy, ale słyszała, jak gałęzie drzew ocierają się o ściany i dach ciężarówki. Wówczas Anna jeszcze nie przejmowała się za bardzo tym, dokąd jedzie. Jej krew ciągle płynęła leniwie, zagęszczona środkami uspokajającymi. Chciała zasnąć, ale nie umiała na siedząco. Musiała mieć wypieki, jak zawsze, kiedy była niewyspana. Przypominała pewnie dziewczynkę w pociągu, zmęczoną długą podróżą. W tej twarzy dziecka zakochał się zresztą dziadek. Od kiedy ujrzał Annę, nic poza tą twarzą nie widział.

Rząd ciężkich aut jechał przez noc, a w każdym drzemali lub czuwali pacjenci: młoda dziewczyna po próbie samobójczej, starsza pani z łagodnym epizodem manii, wyprostowany adwokat, który pewnego dnia zobaczył szatana w ogrodzie za domem, i inni. Nie rozumieli, czemu nagle wyrywa się ich ze szpitalnego świata, ciszy albo hałasu ich chorób i wiezie dokądś w środku nocy. Ale nikt się nie odzywał, wojskowe auta sunęły po leśnych drogach w zupełnej ciszy. Nawet najbardziej hałaśliwi pacjenci, którzy mieli jeszcze na przegubach rany po pasach unieruchamiających, siedzieli cicho. W każdej ciężarówce było dwóch Niemców, tak samo zaspanych, tylko karabiny na ich kolanach wskazywały, że to nie żadna nocna wycieczka. Do Anny też zaczęło to chyba wreszcie docierać. Nad ranem, kiedy pierwsze promienie słońca wydobyły z ciemności kształty, zobaczyła długie, błyszczące lufy karabinów i mundury Niemców. Wtedy po jej plecach z pewnością przebiegł dreszcz – trochę na widok żołnierzy, tak nagle wyraźny, a trochę z zimna, bo poranek był jednak dość chłodny.

Wczesnym rankiem przybyli na miejsce. Samochody wjechały na wysokie wzgórze, by zaparkować na dziedzińcu pięknego starego zamku. Na głównych drzwiach znajdowała się zabytkowa tabliczka z napisem: „Landes- Heil- und Pflegeanstalt Sonnenstein”. Anna trochę się uspokoiła: są w Niemczech, ale to po prostu inny szpital, przenoszą ich. Słyszała kiedyś o Sonnenstein. Od kiedy zaczęła chorować, sporo czytała o swojej przypadłości, a przy okazji o miejscach, gdzie się ją leczy. Sonnenstein koło Drezna miał dobrą sławę w całej Europie, tam chorzy nie byli wariatami trzymanymi jak najdalej od zdrowego społeczeństwa, traktowano ich jak normalnych ludzi, którym trzeba dać szansę na wyleczenie.

Niemcy kazali wszystkim wyjść z ciężarówek, ustawić się w rzędzie na dziedzińcu. Policzyli chorych, były czterdzieści dwie osoby, w większości mężczyźni. Potem zaprowadzili ich do sal, w których jeszcze widniały ślady dawnego bogactwa – kryształowe kandelabry, ogromne lustra w pozłacanych ramach. Już wtedy moja babka, która na dziedzińcu próbowała wtopić się w tłum, wpadła – jak to się mówi – w oko jednemu z Niemców. Powiedział do niej po niemiecku: „Będziesz spać w sali balowej” – i głośno się roześmiał. Zaprowadził ją do największej sali w zamku, co prawda witraż w oknie był częściowo rozbity, a podłoga zakurzona, ale był tam piękny kominek, rzeźbiony sufit, zaś na ścianach wisiały ogromne portrety dawnych właścicieli w grubych pozłacanych ramach. Anna wypakowała swoje rzeczy. Kiedy młody Niemiec zostawił ją samą, położyła się do łóżka i już po sekundzie zapadła w długi, ciężki sen.

Dziwne, że opowiadam całą historię po kolei, ze szczegółami, prawda? Otóż, moja droga, wiem o tym wszystkim, bo choć nigdy swojej babki nie widziałem, mam jej listy. Pisała do dziadka. Często, prawie codziennie. Nie wszystkie listy dochodziły, większość jednak dotarła. Po śmierci dziadka znalazł je w biurku mój ojciec, posegregowane i równo ułożone, jak książki w mieszczańskim domu. Anna – marzec 1940, Anna – kwiecień 1940, i tak dalej. To, że pozwolono jej wysyłać i odbierać listy, znaczy, że traktowano ją tam w szczególny sposób. Dziś myślę, że mógł to być starannie przemyślany plan: pozwolili jej na korespondencję, żeby zobaczyć, jak się cała historia potoczy. Niemcy, którzy na to zezwalali, musieli się czuć jak prawdziwi reżyserzy. Co za sztuka zabić człowieka? Ciekawe są te rzeczy, które można zrobić trochę wcześniej.

Oni to dopiero mieli lekturę, czasem im trochę zazdroszczę. Na żywo móc obserwować te mikroskopijne drgnienia duszy, o których nie przeczytasz w żadnej książce. W takich listach widać wszystko, nawet te mało apetyczne wydzieliny: łzy, ślinę i kropelki potu na skroni. One pokazują, że autor listu naprawdę tęgo się trudził, kreśląc te – umówmy się, bardzo mało efektowne! – zdania. Bo musisz wiedzieć, moja droga, że listy dziadka do babki nie były dziełami sztuki epistolograficznej, ale jak my, artyści, mawiamy, estetyczną miernotą. Płaczliwe to mało powiedziane, całą duszę wylewał z siebie kubłami. Nawet nie mam mu za złe, że nie był w nich artystą (czego się spodziewać po panu inżynierze od mostów!), ale on przestawał w nich być również mężczyzną. Pozwól więc, że treść tych listów przemilczę.

A na czym my stanęliśmy w naszej historii o miłości? Ach, tak. Napiszmy dziś choć stronę, mam umowę z wydawcą, że skończę za miesiąc.

Wyszli na zewnątrz. W ciszy letniego popołudnia słychać było tylko szemranie strumienia. Ważki parzyły się nad wodą, a oni stali bez ruchu, nie patrząc na siebie, bo wiedzieli, że jeśli spojrzą, stanie się to, czego tak się obawiali. Biała sukienka opinała jej ciało, skroń pulsowała, a ręce opadały bezwolnie, bo upał sprawiał, że była bliska omdlenia... Jego obecność tutaj, po całym roku wypełnionym myśleniem, gdzie teraz jest, co robi, jak wygląda, zaokrągliła się do tej jednej chwili. Była gotowa osunąć się na niego, powiedzieć: daj mi wody, czuję się słabo. Albo: czy mogę się położyć na trawie, jeśli chcesz, połóż się koło mnie, tylko nie stójmy tak, to ponad moje siły...

Tak, delikatność, biel tego dnia, jasna sukienka, strużka potu spływająca po jej kręgosłupie, czy ty to czujesz, widzisz to?! Myślisz, że powinniśmy ich już położyć na tej nieszczęsnej trawie? Gdybyś była autorką, pewnie byś to zrobiła. To błąd, nie można. W tym tkwi cały urok, żeby tę chwilę przeciągać w nieskończoność, tworzyć jej rozmaite warianty: nagłe spotkanie w parku, przypadkowe otarcie się o siebie w wąskim przedpokoju, ukradkowe spojrzenie podczas spaceru. Trzeba dać im czas, niech omdlewają, marzą. Niech kopulują w myślach. Gdybym tu dał scenę miłosną, można by zakończyć książkę, nie zarobiłbym złamanego grosza. Nie martw się, w końcu za jakieś sto stron się połączą. Może i wcześniej, tylko wtedy któreś z nich będzie musiało poważnie zachorować, a już nie mam pomysłów na nowe choroby. Zawsze musi być choroba, która uwzniośla: kochanek blednie zamiast robić pod siebie. Jego ciało gaśnie, a zarazem płonie. Nie, gruźlica od dawna jest passé. AIDS też tu nie wcisnę, wszystko bym zepsuł.

Dlaczego ci to opowiadam? A komu, komu bym miał? Jakiemuś księdzu, który kiedy mu się zwierzam, ucina sobie drzemkę w konfesjonale? Albo jeszcze gorzej, tym szarlatanom psychologom, z których większość sama chowa w zanadrzu brzydką tajemnicę? Pokrzep się myślą, że, jak powiedziałem, masz wpływ na bieg tej opowieści, a właściwie kilku: o Annie, ale też o parze naszych pięknych kochanków, którzy przygotowują się do bliższego zapoznania. Zapomniałem niestety ich imion. Nie wymyśliliśmy ich? Tak, faktycznie, ale to można zrobić na końcu. Najprostsza rzecz, podobnie jak tytuł, który zresztą właśnie przyszedł mi do głowy. Będzie klasycznie: Biała miłość. Nalej mi wina, jest w szafce przy drzwiach. Sobie też możesz, oczywiście. I podaj, proszę, listy, te związane niebieską wstążką. Poczytamy sobie. Zobaczysz, spodoba ci się.

Pirna 3 IV 1940

Drogi Jurku,

mogę już do Ciebie pisać. To jakiś koszmar. Boli mnie głowa, a właściwie całe ciało. Przewieźli nas tutaj i od kilku dni nic nie wiadomo. Jakiś stary zamek, dużo ludzi, teraz przyjechały kolejne dwa samochody. Nie dostajemy lekarstw. Chyba stąd ten ból i potworne zmęczenie, nawet po przespanej nocy. Ale dużo spaceruję. Nie musimy pracować. Wczoraj przypadkiem słyszałam rozmowę dwóch Niemców. Jakaś akcja, wraca nazwa T4. Nie mam pojęcia, o co chodzi, ale czuję, że to coś strasznego. Wszędzie jest cicho. Nawet ciężkie przypadki, ci, którzy na oddziale byli nieznośni, zachowują się spokojnie. Jakby czuli, że przywieziono ich tutaj z jednego powodu. Wszyscy nagle wyleczeni. To mnie trochę przeraża. Jurku, tęsknię za tobą. Tak bym chciała być teraz w naszym domu.

Najdziwniejsze, że tu jest tak pięknie. Zamek, las, w oddali saksońskie miasteczko, widok jak z pocztówki. A zarazem ci Niemcy, wiesz, Jurku, oni coś knują. Coraz gorzej śpię. Budzę się i przez okna widzę czarne nieruchome niebo. Potem, kiedy około czwartej zaczyna się rozwidniać, słyszę ciężkie samochody, głosy Niemców. Leżę w pokoju z czterema kobietami, ale niewiele rozmawiamy. Jedna dziewczyna jest po próbie samobójczej, ma zabandażowane nadgarstki. Zaniepokoiło mnie, że ma na imię Joanna. Nosi ciągle ten sam opatrunek. Bandaż się zabrudził, rany przestały się goić, próbowała zerwać materiał, ciągle trzeba jej było pilnować. Postanowiłam pójść do Niemców – z nas czterech tylko ja dobrze znam niemiecki – poprosić ich o nowy bandaż i środki dezynfekujące dla Joanny. Bałam się, oczywiście. Lekarza znałam z widzenia, jest jedyną osobą ubraną na biało, reszta chodzi w mundurach. Albo tylko jego widziałam. Poszłam do jego gabinetu późnym wieczorem. Otworzył mi, taki wysoki, dość młody człowiek, może dziesięć lat starszy od ciebie. Czułam się nieswojo, bo nic nie mówił. Wskazał tylko krzesło i na mnie patrzył. Po chwili zapytał, skąd jestem i gdzie się tak dobrze nauczyłam niemieckiego, bo mam znakomity akcent. Pierwszy raz poczułam się jak więzień, który rozmawia ze strażnikiem, choć on nie zrobił nic, co pozwalałoby mi to odczuć. I powiedziałam mu: czuję się jak więzień. Przez chwilę nic nie mówił, a potem zaczął. Że wprawdzie moja sytuacja nie jest najlepsza, podobnie jak wszystkich przywiezionych z Polski, ale przejrzał moje dokumenty, kartę choroby. Jestem w gruncie rzeczy zdrowa, te lekkie nawroty to nic takiego, być może dawno bym ich nie miała, gdyby lepiej dobrano mi leki. Zrobił mi herbatę. Miał wypolerowane buty, takie czarne, do kolan, jak pozostali Niemcy. Dziwnie to wyglądało w połączeniu z tym białym fartuchem.

Kochany, myślę o Tobie bezustannie. Nie wiem, o co w tym wszystkim chodzi, co oni planują. Boję się.

Twoja A.

W albumie rodzinnym jest zdjęcie. Anna we Włoszech, nad morzem, wyjeżdżała tam jeszcze jako panna, z rodzeństwem i kuzynami, a po ślubie zaczęła jeździć z dziadkiem. Stoi nad brzegiem, to chyba było w czasie, kiedy zaczynała chorować. Ubrana w białą sukienkę, zupełnie jak nasza bezimienna bohaterka Białej miłości! Przypatrz się uważnie, nawet nie pozuje, jakby fotograf zrobił zdjęcie ukradkiem. Jest zresztą lekko prześwietlone, Anna wygląda na nim jak duch. Zwrócona do obiektywu profilem, włosy upięte wysoko nad czołem. Nawet nie widać dobrze oczu. To jedno z moich ulubionych zdjęć, zostało zrobione już jesienią. Zobacz, na plaży prawie nie ma turystów, a szyję Anny owija wełniany szal. Godzinami mogę patrzeć na tę twarz, uchwyconą przez fotografa. Może to jakiś młodzik, co zobaczył na plaży ładną dziewczynę i postanowił ją, z nudów – bo we wrześniu nie było już turystów – sfotografować, zaś dziadek, bez pamięci zakochany w babce, dogonił go i powiedział, że stanowczo zabrania i że jeśli już fotograf to zdjęcie zrobił, to proszę, ma tu pieniądze, niech wyśle na taki a taki adres. Fotografa musiało przyciągnąć spojrzenie babki. To, którego nie znam, bo jest zwrócona profilem. Wzrok dziewczyny, która miała swoje nudne mieszczańskie życie: męża, kolorowe sukienki, grę na pianinie i lekcje francuskiego, a jednak wydawało się, że urodziła się tylko po to, żeby stać na tej plaży. I gdyby tę fotografię wprawić w ruch, a wiele razy robiłem to w myślach, to ukazałaby się nam, klatka po klatce: Anna w białej sukience podnosząca dłoń, żeby odgarnąć kosmyk z czoła, teraz przybliżmy się do twarzy... ale nie, nie tak bardzo. Jednak bliżej, o tak, żeby zobaczyć gęsią skórkę na karku. Kiedy znów się oddalimy, zobaczymy biegnącego dziadka. Ona jest daleko i na pewno go potrzebuje! Widzimy ich z tyłu, dziadek biegnie trochę w zwolnionym tempie, kadr po kadrze, na tle wody w kolorze sepii. Dobiega do Anny, na następnej klatce staje przy drobnej białej figurce, następna klatka, coś do niej mówi, przytula ją, a ona, choć stoi tyłem, na pewno się uśmiecha tym swoim nieobecnym uśmiechem. To ten uśmiech sprawia, że dziadek nie może spać, bo ciągle się o nią martwi i tak ją kocha... Stoją tyłem, prawie się nie poruszają, ona się uśmiecha, to oczywiste, choć tego nie widać, lekko pochyla szyję i przenosi wzrok z morza na kamyki pod stopami. Tak, wtedy na pewno się uśmiecha, bo dziadek właśnie mówi jej na ucho, żeby już iść, bo może się przeziębić.

Pirna, 15 IV 1940

Ukochany,

nie liczę dni, ale jestem tu chyba dwa tygodnie. Nie mamy kalendarza ani zegarków. Chcę Ci powiedzieć, co się stało. Trudno mi o tym pisać. Pamiętasz, jak kiedyś rozmawialiśmy o czymś, co wujek Józek nazwał eugeniką? Że w Ameryce był plan, aby rodzić ludzi zdrowych, bez powikłań, takich, którzy mają szansę na w pełni zdrowe potomstwo? I Ty się wtedy obruszyłeś bardzo, bo wiedziałeś, że jego słowa sprawiają mi przykrość. Ale wuj nie wiedział i ciągnął swój wywód: że to pomysł nie od rzeczy, bo przecież lepiej, żeby ludzie, z którymi coś jest nie tak, nie przekazywali złej krwi dalszym pokoleniom. Ci niech żyją szczęśliwi i wuj im daje swe błogosławieństwo, lecz niech się, na Boga, nie mnożą! On zawsze mówił, że ci niedoskonali są bardziej skłonni do rozmnażania.

Jurku, oni chcą wyeliminować takich jak ja, ale też niewidomych, głuchoniemych i osoby z innym kalectwem. Wszystkich, którzy są tutaj, też. To kwestia czasu. Od kiedy się o tym dowiedziałam, nie zmrużyłam oka. Kochany, czy ja jestem gorsza? Nie czuję się gotowa, żeby umrzeć. Chciałabym, żebyśmy mieli dziecko, pragnę się z Tobą zestarzeć, jeździć na wakacje do Włoch...

Mówiłam Ci o tym Niemcu, lekarzu. Rozmawiałam z nim jeszcze dwa razy. Jest inny niż wszyscy. Poszłam do niego po bandaże dla tej dziewczyny, a kolejny raz, kiedy dowiedziałam się o całej akcji, którą tu nazywają T4. Nikt z chorych o niej nie wie, przynajmniej tak się zachowują. Czułam, że tylko on może coś wskórać. Bałam się, że kiedy powiem innym chorym, wpadną w panikę, a Niemcy wreszcie użyją tych wypolerowanych karabinów, które dotąd służyły im chyba tylko do ozdoby.

Poszłam do niego jak zwykle wieczorem. Jego pokój jest na końcu korytarza. On ma takie zimne oczy, nawet kiedy się do mnie uśmiecha. Ale jeśli ktoś mi tu może pomóc, to tylko on. Jurku, teraz czytaj, ale musisz pamiętać, że Ty jesteś najważniejszy i nigdy się to nie zmieni. Weszłam do jego gabinetu i tak stałam, zupełnie nie wiedząc, co mam powiedzieć. Zbliżył się do mnie i przez cały czas patrzył w moje oczy. Wtedy tak jak gdyby moja dusza oddzieliła się od ciała, uniosła i zobaczyłam całą sytuację z góry: ja po jednej stronie, po stronie trupów, a on, w tych swoich czarnych butach i mundurze – po stronie żywych. I powiedziałam coś głupiego, żeby dał mi zastrzyk z trucizną, bo nie umiem czekać na to, co się stanie. On się nie odzywał, tylko patrzył, a ja stałam z opuszczonymi rękami na środku tej wielkiej pałacowej sali, która była teraz jego gabinetem. W końcu uciekłam.

Po godzinie wróciłam. Przez tę godzinę w ciemnej sali balowej z popękanymi witrażami przebiegłam w myślach całe dotychczasowe życie, próbowałam też sobie wyobrazić, jak to jest przestać istnieć. I w jaki sposób nas zlikwidują. Zli-kwi-du-ją. Czy tak jak się goni lisa podczas polowań, czy tak zwyczajnie, bez ceregieli, pod ścianą, raz, dwa i po krzyku. Myślałam o Tobie, o dzieciństwie, o matce i o wakacjach. O swoim ciele i o duszy, przez którą tutaj trafiłam. I po godzinie wróciłam do pokoju na końcu korytarza.

To nie jest cały list, ale pozwól, że jako artysta będę stopniował napięcie.

I jak myślisz, co teraz? Anna znalazła się w sytuacji nie do pozazdroszczenia. Czy czujesz, co się święci? Kiedy pierwszy raz czytałem ten list, zatrzymałem się właśnie w tym miejscu i przez następne dwa tygodnie nie miałem odwagi wrócić do lektury.

Eugenika – to słowo brzmi tak miło, łagodnie, jak nazwa rzadkiego zioła.

Anna zmieniała bandaże niedoszłej samobójczyni, a promienie słońca ukośnie wpadały do sal przez ogromne, rzeźbione okna. Ptaki śpiewały schowane w gałęziach starych dębów, słowem – to samo piękno od stuleci. Posiadłość otaczał gruby mur, więc dzieciaki z poddrezdeńskiej Pirny nie mogły niczego podpatrzeć. Ale gdyby mogły, co bystrzejsze zrozumiałyby, że coś się szykuje. Zwłaszcza w zamkowych piwnicach. Budowano tam komory gazowe i piece do spalania ciał. Mury zamku przez całe stulecia oglądały różne widoki, szpital dla umysłowo chorych powstał tu na początku XIX wieku, więc kamienne ściany od lat wchłaniały w siebie ostatnie oddechy samobójców, paranoików, hrabiów i porywczych oficerów, schizofreników i melancholików. Ale w nowych pokojach w budynku C16, w byłych męskich toaletach rodził się nowy plan, którego nasza Anna była częścią. Niemieccy młodzieńcy uczyli się, krok po kroku, obsługi całej maszynerii, przechodzili szkolenia, kiedy włączyć, kiedy wyłączyć, jak reagować na niespodziewane przypadki – na przykład jeśli dany pacjent będzie umierał zbyt długo. Powtarzali informacje przed zaśnięciem, żeby potem niczego nie pomylić. Czy wiesz, że uczniowie z Sonnenstein byli pilni i kiedy sprawdzili się na miejscu, odesłano ich do większych zadań, do prawdziwych fabryk śmierci? Można to uznać za awans, choć tamte, szczerze mówiąc, były o wiele mniej malowniczo położone.

Nalej mi jeszcze wina, proszę. I słuchaj dalej:

Weszłam, a on jakby na to czekał. Było mi słabo, ale nie chciałam tego okazać. Powiedziałam mu tylko: „Nie chcę umierać”. A on na to: „Wiem”. Ale już się nie uśmiechał. Znów wskazał mi krzesło i zaczął mówić. Że ja nie powinnam umrzeć, a on jest w stanie mi pomóc. Ale tylko mnie, i to też nie jest pewne. Lada dzień wszystko ruszy, jednak on pomoże mi w ucieczce. Wrócę do Ciebie, do domu, powiedział. Ten człowiek jest moją jedyną nadzieją. Dał mi jeszcze jakieś lekarstwa na bóle głowy...

To ostatni list, a zatem koniec naszej opowieści. Może dziadek wyrzucił resztę, bo były tam rzeczy, których nie mógł czytać? Ach, chciałabyś wiedzieć, jak skończyła się ta historia? Jest bardzo smutna. Annie się nie udało, złapali ją podczas próby ucieczki. Torturowali, żeby wyznała, z kim była w zmowie, ale nie wydała niemieckiego lekarza. Zabili ją strzałem w skroń. Na wieść o tym Niemiec się załamał, może też dlatego, że kochał Annę, a może zakochał się w niej po jej śmierci, przez to, co dla niego zrobiła. Niedaleko zamku Sonnenstein postawiono nagrobek, tylko z imieniem Anna i datą. Stoi tam do dziś, możesz sprawdzić.

Ha! Nie trafiła ci, widzę, do serca ta wersja! Kiepska, prawda? Więc mam inną, specjalnie dla ciebie. Babce udało się uciec, kilka razy przespała się z Niemcem, a on pomógł jej w ucieczce. Nie potępiajmy jej ani jego. Doceńmy to, że zatroszczył się nawet o ciepłe ubranie dla Anny, by nie marzła w drodze. Ona nigdy nie poznała jego imienia. Wróciła do dziadka, siedem miesięcy później urodziła dziecko, chłopca, i umarła przy porodzie.

Widzę, że jesteś zbyt bystra, by uwierzyć w tę wersję, choć jeszcze parę tygodni temu byś ją łyknęła. Pilna uczennica i oklaski dla nauczyciela – dodam trochę nieskromnie. Nie było potrzeby, żebym ci opowiadał zakończenie, bo już je sobie wymyśliłaś. Masz swoją Annę i swoją historię.

Ja też mam swoją Annę. Jest dzieckiem. Widzę kobietę, która nigdy nie dorosła. Jest taka sama jak morze, w które patrzy na tej starej fotografii. Anna nie myśli o tym, co dobre, a co złe, tylko się dziwi. W morzu pływają ryby, falują rośliny, ale między nimi płyną też ciała topielców. Dlatego zawsze bałem się morza, przez całe lata uciekałem od niego, podobnie jak od gór, lasów, kamieni i roślin, których obojętność wzbudzała we mnie lęk. Bałem się nawet zwierząt, przez co żartowali ze mnie przyjaciele. Oni hodowali psy, koty, karmili je i brali na kolana. Kiedy patrzyłem w oczy tych zwierząt, poczciwych domowników, pupilków, ulubieńców państwa domu, nie widziałem w nich nic ponad bezmyślne trwanie. W myślach nazywałem je fauną, która zawarła z ludźmi chwilowy pakt, pozwala się głaskać i dotykać, pod warunkiem żeby nie zbliżali się za bardzo, nie patrzyli w te oczy zbyt głęboko.

Możesz mi zarzucić niekonsekwencję – jesteśmy oto w domku nad morzem, nawet je widać przez okno! Ale potrzebowałem lat, by się przemóc. By miasto, które było dla mnie ludzkie, w którym spędzałem nawet wakacje, zamienić czasem na inny świat – ostrożnie zamoczyć stopy w morzu, w jeziorze, choć do dziś nie opanowałem lęku przed wodą. Pójść na spacer do lasu i dotknąć dłonią mchu, który wydawał mi się zbyt żywy, za bardzo wilgotny. Ale postanowiłem zawrzeć ze sobą samym cichą umowę. Nie ma co przesadzać – mówiłem – w przeciwnym razie niedługo zwariuję. Najpierw kupiłem sobie małą rybkę, potem brzydkiego ptaka w klatce, czyli zwierzęta, których nie musiałem dotykać, patrzeć im w oczy. Choć muszę ci się przyznać, że ta ryba bardzo mnie denerwowała, wydawało mi się, że ciągle na mnie patrzy. Jednak postanowiłem powoli zbliżać się do tego świata. Dużym postępem było kupno psa. Kiedy pojawił się w moim domu, duży, kosmaty, uznałem, że najgorsze za mną, jestem zwycięzcą. Aż wreszcie kupiłem ten dom nad morzem. Kropka.

Nie napisaliśmy dużo, trudno. Jestem zmęczony, skończmy na dzisiaj. Poza tym zaczyna świtać... Jeśli chcesz, możesz się przespać w pokoju gościnnym. Przed wyjściem zasuń kotary, nie chcę, żeby do pokoju wpadało światło.

Theo

Nie budźcie ze snu, nie rozbudzajcie
ukochanej, póki nie zechce sama.

Pieśń nad Pieśniami

Od jej przyjazdu do miasta minęły dwa tygodnie, ale Lena nadal znała tylko parę głównych ulic. Dopiero po kilku dniach zrozumiała, dlaczego tak źle się tu czuje: miasto nie miało centrum, to były niekończące się peryferia, nudne krajobrazy poprzecinane szerokimi taśmami asfaltu. Przy każdej ulicy stały kwadratowe klocki, wszystkie tak do siebie podobne, że od razu przechodziła ochota na zwiedzanie.

Pracę miała zacząć dopiero za tydzień, więc postanowiła, że przez ten czas pozna miasto. Włóczyła się całymi godzinami, z zawieszonym na szyi aparatem, ciężkim jak kamień. Robiła zdjęcia bardziej po to, żeby spełnić głupi rytuał turysty, niż z ciekawości. Już pierwszego dnia zanotowała sobie, że innych turystów prawie tu nie ma. Gdyby byli, można by wymienić parę słów o budynku, fresku czy chociaż kiwnąć głową na „tak”, kiedy ktoś poprosi o zrobienie zdjęcia. Nic z tego, było pusto, zwłaszcza w ciągu dnia. Czasem tylko, zwykle w którejś z ogromnych świątyń z kopułą, Lenie mignął zarys ludzkich sylwetek. W drobnych figurkach rozpoznawała najczęściej Japończyków, tak do siebie podobnych, że trzeciego dnia zaczęło się jej wydawać, że w mieście jest ich tylko dwoje – mężczyzna i kobieta, i że poruszają się tymi samymi trasami co ona. Ukazywali się na sekundę w błysku flesza i znów znikali w ciemności.

Minęły trzy tygodnie i ciągle się gubiła. Wsiadała do niewłaściwych tramwajów, które wywoziły ją na pętle w odległych dzielnicach, gdzie nigdy by się nie pojawiła z własnej woli. Wtedy wzywała taksówkę, żeby wrócić do centrum. Po kilku przejazdach zorientowała się, że taksówkarze oszukują na każdym kroku. Wtedy kupiła sobie kilka planów miasta i znów przesiadła się na tramwaje i autobusy.

Na przystankach nie było rozkładów jazdy. Lena próbowała dogadać się z paroma osobami po angielsku, nikt nie rozumiał. Pewnego razu spostrzegła kątem oka, że ktoś ją obserwuje, ale się nie odwróciła. Za chwilę podszedł. Patrzyły na nią ciemne oczy, okolone czarną oprawką okularów.

– Musisz wsiąść w siódemkę, a potem przesiąść się na czwartym przystanku – poradził, po angielsku, ale z akcentem. – Jestem Mario i jadę w tę samą stronę – dodał.

Włoski akcent – pomyślała Lena. Te okulary sprawiały, że wyglądał jak intelektualista. Lena trochę się bała mężczyzn w okularach, bo zawsze pytali ją, co ostatnio czytała.

Zapytał, czy nie ma ochoty wyjść wieczorem.

Ucieszyła się. Przez ostatnie tygodnie nie rozmawiała z nikim oprócz gości i kelnerów w restauracjach, w których samotnie jadała obiady. Ci drudzy patrzyli na nią tak, jak patrzy się czasem na kobietę samotnie jedzącą posiłek. Kiedy składała zamówienie, spoglądali jej w oczy i pytali, o której kończy pracę, albo mówili, o której oni kończą, czasem – jeśli Lena pojawiła się w knajpie parę razy z rzędu – robili jedno i drugie.

Poszli do włoskiej knajpy. Lena wreszcie miała towarzystwo, więc zaczęła mówić, on słuchał. Trwało to dobrą godzinę.

– Czym się zajmujesz? – zapytała, kiedy kelner podawał deser.

– Jestem dziennikarzem.

Lena nie znała dotąd żadnego dziennikarza.

– A ty?

– Agentką nieruchomości. Przyjechałam tu, bo to teraz dobry rynek. Można kupić albo sprzedać nie tylko domy czy mieszkania, ale i ziemię.

– Wodę też? – przerwał jej.

Zerknęła na niego, by się upewnić, czy nie stroi sobie żartów. Miał poważną minę.

– Tak, wodę też, ale trochę inaczej oblicza się cenę za metr kwadratowy. Tam dochodzi głębia.

– Głębia?

– Tak. Wszystkim się wydaje, że agent nieruchomości ma nudną robotę. Ty na pewno chodzisz do teatru, bo musisz sobie na coś popatrzeć po godzinach za biurkiem. A ja? Nie muszę. To, co przytrafia mi się w pracy, potrafi przebić teatr. Kiedy zaczynałam pracę w firmie, zadzwonił do nas człowiek, który chciał sprzedać dom ze wszystkim, co było w środku. Zdarzały nam się różne propozycje, nie wyobrażasz sobie, jakie ludzie mają pomysły. Na przykład taka umowa: mieszkanie za marmurowy pomnik i dobre miejsce na cmentarzu. I my im to załatwiamy, pomagamy nawet wybrać kolory i czcionkę u kamieniarza albo w katalogu.

Mario przestał się uśmiechać. Przysunęła się do niego, na tyle, na ile pozwalał stolik.

– Widzę, że jesteś trochę zgorszony. Niepotrzebnie. Jesteśmy dobrą, solidną firmą, szef był nawet w seminarium duchownym, ale się rozmyślił. Zaczął układać budżet dla zakonu i obciął koszty o połowę. Spodobała mu się taka praca i po roku powiedział, że chce służyć Bogu w świecie biznesu, który potrzebuje odnowy moralnej bardziej niż świat za murem klasztornym. Ale – zapytała Lena – czy to cię w ogóle interesuje?

Podniósł ręce do góry na znak, że się poddaje.

– Tak. – Krótka pauza. – Tak. Nawet jeśli zmyślasz.

Lena się uśmiechnęła i mówiła dalej:

– Ten nie chciał nagrobka jak inni. Umowa była taka, że bierzemy dom, a jemu fundujemy podróż dookoła świata, w każdym kraju dwa miesiące. I tak do końca życia. Mój szef się zaśmiał, „podróż do wieczności”, powiedział, jednak się zgodził, to była oferta nie do odrzucenia. Dom jak dom, ale w środku pełno dzieł sztuki, bezcenne meble, obrazy, książki. To był pisarz, podobno znany, mówiłam ci już chyba, że nie mam czasu czytać, więc nie potrafię powiedzieć, czy dobry. Facet miał siedemdziesiąt sześć lat, był chory na raka. W umowie z naszą firmą znajdował się punkt, że musi zrobić badania. Bo co będzie, jeśli dożyje setki? Pożyje rok, dwa, obliczył szef, zabębnił palcami po szklanym blacie biurka i powiedział: „do diabła, zafundujmy mu podróż do wieczności, skoro tak bardzo chce”, i głośno się zaśmiał. Mój szef śmieje się bardzo głośno, kiedy wpadnie na jakiś pomysł. Potem przekazał mi całą sprawę; „musisz się uczyć, mała”, powiedział. Odtąd ja za wszystko odpowiadałam, przez kilka miesięcy to było moje jedyne zajęcie. Kupiliśmy globus, pinezki, dzwoniliśmy do kurortów nad Oceanem Spokojnym, do hotelu w Kapsztadzie, żeby zarezerwować miejsca, wszystko musiało być dopięte na ostatni guzik, nawet posiłki mógł sobie wybrać z wyprzedzeniem z karty dań w hotelach albo zarezerwować specjalne zamówienie. Wyobrażasz sobie? Za pół roku na kolację w Pekinie poproszę marynowane ośmiornice w sosie kalmarowym, a do tego czerwone wino, taki a taki rocznik.

– Powinno być białe – wtrącił Mario, uśmiechając się do Leny.

– Dobrze, nieważne, niech będzie białe. W moim kraju częściej pija się wódkę, więc mogłam się pomylić. W każdym razie w umowie było planowanie trasy, rezerwacja biletów, wybór pokoju w hotelu i widoku za oknem. Zawsze wybierał pokoje z oknem na wschód, nie wiem czemu. Ale to nie wszystko. Poszliśmy dalej: zamawialiśmy książki o krajach, do których chciał jechać, przewodniki, ale też książki o historii Chin, kulturze Azteków, obrzędach plemion afrykańskich. Studiowaliśmy je, tak, ja też, a następnego dnia wyrzucaliśmy, starszy pan nic nie notował, mówił, że to, co ważne, zapamiętał. Ja pobierałam stałą pensję za pełen etat, osiem godzin. Szef mówił do mnie: „ani minuty dłużej, to jest twoja praca, bądź profesjonalistką”. Ale czasem zostawałam dłużej, nie zmuszałam się, trudno mi się było oderwać, to wszystko było takie inne, ciekawe. Całe dnie spędzaliśmy nad mapami, sprawdzaliśmy kursy walut, pociągi i połączenia między lotniskami. Popołudniami czytaliśmy książki albo przeglądaliśmy albumy z malarstwem. Wszystko działo się w Warszawie, za oknem jeździły samochody, obcasy stukały po chodniku, dzieciaki krzyczały na placu zabaw. Wszyscy żyli normalnie, a ja byłam w innym świecie. Przychodzili kurierzy z nowymi książkami albo zwojami map. Gdyby nie to, że pozbywaliśmy się ich zaraz po przeczytaniu, dom by utonął w papierach.

Mario słuchał, patrzył na Lenę jak człowiek, który próbuje poskładać w głowie wszystko w spójną całość.

W pewnej chwili zapytał:

– I co, pojechał?

– Zaczęłam dostawać pocztówki, mniej więcej co trzy miesiące, najpierw z Afryki, potem z Ameryki Południowej.

– Umarł?

– Żyje i ma się dobrze. Ostatnia pocztówka przyszła z Chin, dwa miesiące temu. Firma na tym traci, szefa to gnębi, ale stara się nic po sobie nie pokazywać. Starszy pan mu chyba trochę imponuje. Mnie też, ale mam przez niego obciętą premię, rzekomo za to, że za bardzo się wczułam w rolę pomocnika.

– A wczułaś się? – zapytał Mario.

– Każdy by się wczuł.

Wracali na piechotę przez puste miasto. Po drodze wypili jeszcze coś w knajpie o nazwie „Bar”. Teraz mówił on, Lena słuchała, czasem ziewała i kleiły jej się oczy.

– Wiesz, co pamiętam z Polski? Byłem tam kiedyś jeden dzień z rodzicami. Jechaliśmy do Szwecji. Bary często nazywały się „Uniwersalny”, może to dlatego Polacy wydają mi się bardzo uduchowionym narodem. Byle buda przy drodze z dwoma schodkami, ale uniwersalna. Bardzo mi się to podoba.

Lena nie podjęła tematu, noc była bardzo zimna i chciała już być w domu. Chciała koło niego zasnąć. Dotarli na miejsce, napili się jeszcze herbaty w kuchni.

– Chodźmy spać – powiedziała.

Zdjął płaszcz, potem marynarkę, przewiesił ją przez poręcz krzesła. Położył się obok Leny i ją przytulił. Pod koszulą wyczuła ciepłą skórę. Mario pachniał całym wieczorem: papierosami, kawą, winem. Zanim zasnęła, Lenie przemknęło przez głowę, że to był pierwszy zapach, jaki poczuła od przyjazdu do miasta.

Kilka tygodni później Lena poznała Artura. Nie jeździła już tramwajami, tylko wypożyczonym samochodem. Pomógł jej go wybrać Mario, ale w samochodzie ciągle coś się psuło. Pewnego dnia, kiedy jechała jedną z głównych ulic, auto zatrzymało się na środku drogi.

– Jedź, błagam – mówiła Lena, ale samochód nie chciał ruszyć.

Po chwili utworzył się duży korek. Lena miała ochotę uciec jak najdalej i zostawić samochód na ulicy. Była zła na Maria, że doradził jej wypożyczenie tego grata. Spojrzała we wsteczne lusterko, trąbiło ze dwadzieścia samochodów, a kierowca w aucie stojącym tuż za nią najbardziej natarczywie. Po minucie zerknęła znowu, ten z tyłu chyba przestał naciskać klakson, kątem oka zobaczyła, że wysiada i podbiega do samochodu. Nie widziała twarzy, tylko ciało do wysokości szyi. Opuściła szybę. Nie pochylił się, zobaczyła tylko niebieskie wytarte dżinsy i nad nimi fioletową bluzę bez rękawów z nadrukiem El Niño:

– Trzeba cię odholować do warsztatu.

Niebieskie dżinsy i fioletowa bluza miały na imię Artur. Po godzinie, kiedy samochód był w warsztacie, pożegnali się, ale po paru krokach, w drodze do auta, Artur odwrócił się i zapytał przez ramię:

– Zgłodniałem. Nie zjadłabyś czegoś? Niedaleko jest tania knajpka. Sprawdzona, bo mieszkam w okolicy.

Poszli. Tym razem Lena mówiła mniej, tamten za to dużo i chętnie, o mieście, ludziach, o tym, czym się zajmuje. Był lekarzem, a właściwie robił specjalizację z chirurgii. Powiedział, że to zawód dla mężczyzn, kobiety nie dają sobie w nim rady. Lena udawała, że słucha, i przyglądała się, jak je. Spojrzenie samo schodziło na dół, na biały nadruk El Niño. Podniosła wzrok na twarz i oczy, które były oczami dziecka, chociaż stanowiły część dorosłego ciała. Lena poczuła w dole brzucha lekkie ciepło, a potem skurcz. Nie słyszała, co Artur mówi, wzrok ześlizgnął się z twarzy na jego brzuch. Zauważył to, więc szybko przerzuciła spojrzenie w głąb sali, na jakąś reprodukcję na ścianie za jego plecami.

– Smakowało ci? – zapytał.

– Jedzenie mają niezłe, ale trochę tu brudno – powiedziała i spojrzała na poplamiony obrus w czerwono-białą kratę. Czuła, że Artur na nią patrzy. – Daleko mieszkasz? – zapytała.

Nawet nie odpowiedział. W tym samym momencie wstali od stołu, zamiast wrócić do warsztatu po jego auto, szybko złapali taksówkę. Usiedli na tylnym siedzeniu. Kiedy Artur wkładał dłoń pod jej sukienkę, Lena zobaczyła święty obrazek włożony między kierownicę a licznik taksówki. Widok świętego rozmazał się, przymknęła oczy. Wzrok prześlizgiwał się po brudnej podłodze auta, potem wyżej, po siedzeniach poprzepalanych papierosami, i dalej, po przedniej szybie opryskanej mieszaniną śniegowej brei. Artur wyjął dłoń spod sukienki i spojrzał na Lenę. Skinęła głową, on odwrócił się w stronę taksówkarza, po czym zniżył głowę do jej kolan i lekko rozchylił Lenie uda. Oparła głowę o siedzenie, w lusterku wstecznym napotkała spojrzenie nieruchomych oczu, taksówkarz cały czas na nich patrzył. Lena wyjęła dłoń Artura spod sukienki i wzrokiem wskazała na taksówkarza. Artur nawet się nie obejrzał i jeszcze głębiej włożył dłoń między jej uda. Odchyliła głowę i oparła ją o siedzenie, żeby nie widzieć oczu kierowcy.

Kupiła sobie dwie szczoteczki do zębów, jedną zostawiła u Maria, drugą u Artura, u każdego po kilka ubrań na zmianę.

Mario pomógł jej lepiej poznać miasto, wytłumaczył, jak najkrócej dojechać do centrum, a gdzie najlepiej robić zakupy. Dzwonił do niej, kiedy pracowała za długo, i zabierał do restauracji. Kiedy padał deszcz, robili sobie kolację z winem, a kiedy było ładnie, jechali na cały dzień w góry. Nie mieli wspólnych znajomych, nie byli im potrzebni. Mario potrafił ją rozśmieszyć jak nikt dotąd. Wymyślał na poczekaniu różne historie, najczęściej o nieznajomych.

– Spójrz, ten przy stoliku koło okna. Wolny zawód. Pisarz – mówił Mario, kiedy jedli kolację w ulubionej knajpie naprzeciwko jego mieszkania. – Ta pozorna niedbałość stroju kosztowała go dwie godziny stania przed lustrem. Ma już swoje lata, ale nieźle się trzyma. Odcień skóry mnie niepokoi, bo jest trochę zbyt pomarańczowy. Jego młoda towarzyszka też pisze, dlatego się spotkali. Po dwóch kieliszkach wina ona ma odwagę przyznać się, że jej literatura nie całkiem odpowiada jego wyobrażeniu, bo ona pisze o śmierci, seksie i przemocy! Pisarz marszczy czoło i stwierdza, że to szokujące, i zaraz dodaje, że na pewno jest bardzo płodna.

– Mario, jesteś niesamowity – mówiła Lena. – Skąd bierzesz te wszystkie pomysły?!

Mario często opowiadał o pisaniu, bo sam pisał. Ale mówił, że czeka na emeryturę, kiedy zamiast korespondencji o politykach, dyplomacji i różnych kretyńskich debatach zacznie pisać książki kucharskie.

– Książki kucharskie? Przecież ty nie umiesz gotować.

– Nie muszę, ty będziesz – odpowiadał.

– Ale ja też nie umiem!

– Nauczysz się. To nasza przyszłość. Zapamiętaj: na książkach kucharskich można nieźle zarobić, a przy okazji się najeść. I dodawał: – My, Żydzi, jesteśmy stworzeni do pisania książek kucharskich, bo na każdej ich stronie znajdziesz zdanie: „Włożyć do pieca i zostawić na godzinę”.

Kiedy Lena usłyszała to za pierwszym razem, nie zaśmiała się.

– Jesteś kretyn – powiedziała wtedy.

– Kocham cię.

Lena pojechała do Artura, zaprosił ją na kolację. Powiedział, że zrobi coś dobrego. Kiedy przyszła, okazało się, że zapomniał.

– Zawsze można coś zamówić – powiedział i spojrzał w kąt pokoju.

Lena powędrowała za jego wzrokiem. Na półce stał włączony telewizor, druga połowa meczu, siedemdziesiąta druga minuta. Artur zerkał w tamtą stronę.

– Co ci jest, stało się coś?

– Nie, jest mecz. Chodź, pooglądamy razem. A potem zrobimy coś do jedzenia. A potem będziemy się kochać.

Na łóżku nawet nie było miejsca, wszędzie leżały brudne ubrania, wśród nich bluza z napisem El Niño, w której zobaczyła go pierwszy raz.

– Gówniarz jesteś – powiedziała i odwróciła się w stronę drzwi.

Nie biegł za nią. Wiedziała, że nie pobiegnie i że zadzwoni, kiedy skończy się mecz, a jej minie pierwsza złość. Oszczędzał siły, nigdy się nie denerwował. Zadzwonił, ale nie odebrała. Gówniarz. Wytrzymała trzy dni, potem sama zadzwoniła. I tak do następnego razu.

Nie myślała, kiedy ani jak się to wszystko skończy. Przemierzała stałe trasy, praca–dom, Artur–Mario. Nad ranem wychodziła z mieszkania Artura, spóźniona, na dziewiątą należało dojechać na przedmieścia, do willi z basenem, nie można się spóźnić ani minuty, Lena przyciska pedał gazu. Dziewiąta dziesięć, uścisk dłoni ze złotym sygnetem, która bez trudu może złamać rękę Leny w przegubie. Uśmiech zza ciemnych okularów. Sprzedane. Jeszcze tylko podpis. „Nie, nie przeszkadza mi, że ma pan okulary, w końcu świeci słońce”. Wejść do samochodu, wyjechać stąd. „Czy ktoś wie, że jest pani tutaj?” „Tak, mój narzeczony”. „Bardzo mądrze – uśmiecha się typ w okularach – doceniam dalekowzroczność”. „Do zobaczenia”. Gdzie kluczyki do samochodu? Cholerne kluczyki. W porządku, są. Samochód rusza. Ręka na kierownicy trochę drży, po paru kilometrach już lepiej, w uszach nie słychać bicia serca. Lena wyjmuje ze skrytki telefon, szybkie wybieranie, Mario. Dopiero sobie uświadamia, jakie to głupie imię. Uśmiecha się sama do siebie, wybiera numer, zaczyna się śmiać, coraz głośniej. Nie mogę jeździć sama do tych typów z mafii – myśli. Odbiera Mario, mówi, że właśnie robi obiad, jeśli Lena ma czas, niech wpadnie, będzie gotowy za jakieś pół godziny. Lena dopiero teraz uświadamia sobie, że jest głodna. Tak, przyjedzie, dziś już skończyła, jest wolna. Ostry skręt, zawraca, po pięciu minutach parkuje pod kamienicą. Popołudnie i wieczór spędzają razem, po obiedzie rozmawiają o książce, którą Mario planuje napisać, o życiu tutaj, ludziach. Potem się kochają i zasypiają obok siebie. Lena się budzi, jest ciemno, elektroniczny zegarek wskazuje ósmą, dopiero po chwili dociera do Leny, że to ósma wieczór. Wstaje z łóżka, nie zapala lampki i idzie do łazienki, bierze szybki prysznic. Kwadrans potem zbiega po krętych schodach, wsiada do auta i przekręca kluczyk w stacyjce. Przedziera się przez centrum, są korki, u Artura jest dopiero o dziewiątej. Wysiadło mu ogrzewanie.

– Wyjdźmy na miasto, ogrzejemy się w jakiejś knajpie – mówi Artur.

Wychodzą, jest środek tygodnia, w klubach pustawo, ale ciepło.

– Czy ty wiesz, czego chcesz? – pyta go Lena.

– Bardzo podchwytliwe pytanie – odpowiada. – Czuję podstęp. Nie, Lenko, nie wiem, czego chcę, ale wcale mi to nie przeszkadza. No, to teraz ty. Śmiało.

– Ja nie wiem, czego chcę, ale wiem, czego nie chcę – odpowiada Lena.

– To odpowiedź nie w porządku, więcej zakrywa, niż odkrywa. – Pierwszy raz wydaje się Lenie, że Artur patrzy na nią jak dorosły mężczyzna na kobietę.

– Nie ufasz mi, prawda? – pyta.

– Oczywiście, że nie. Pewnie sypiasz jeszcze z dwójką innych dziewczyn.

– Przestań. A nawet jeśli, to z innego powodu, niż ty byś spała z dwójką chłopaków. Bo z trójką chyba jednak nie, masz dość wymagającą pracę, wykończyłabyś się. Ale ja nie mam nic przeciwko temu. Wiesz, jeśli ten drugi jest ładniutki, chętnie go poznam. Kto wie, może by nas to jakoś wzbogaciło...

– Kretyn – mówi Lena. – W dodatku masz tak zimno w mieszkaniu.

– Dlatego będziemy dziś spać u ciebie, dobrze? Twoje zdrowie.

Rano wsiada do auta, przekręca kluczyk, zamarzł płyn w chłodnicy, samochód musi się rozgrzać. Lena włącza radio. Jest ósma, chce jej się spać, bolą ją uda, jak zawsze po nocy spędzonej z Arturem. Samochód rusza, wyjeżdża na zaśnieżoną ulicę. Lena zmienia stację, wszędzie gadają, przełącza na płytę, Keith Jarrett, koncert w Kolonii. Lena robi głośniej. Za oknem zmienia się krajobraz, zaczynają się przedmieścia, z głównej ulicy wjeżdża w boczną, biedna dzielnica, ze starych kamienic łuszczą się szare płaty tynku. Zardzewiałe dachy, między domami cegły z rozbiórek. Lena zatrzymuje auto. Klatka schodowa, trzecie piętro, śmierdzi próchnem i wilgotnymi deskami. Dzwonek, ciemny korytarz, drzwi się otwierają, wejście od razu do kuchni, jedno okno ledwie oświetla pomieszczenie. W pokoju pięć osób, wszystkie stoją. Któraś z postaci wskazuje ręką róg kuchni, na łóżko. Lena nic nie widzi, musi podejść parę kroków. Pod brudną pościelą leży człowiek, stary, nie wiadomo, kobieta czy mężczyzna. „To nasza babcia. Proszę o podpis”. Ściśnięcie bezwładnej papierowej dłoni. „Ona żyje? Na pewno?”. Jakiś dzieciak przytakuje głową, ojciec rodziny: „przecież podpisała umowę”. Lena zaczyna rozumieć język, strzępy: akt notarialny, żyje. To podstawa. „Za kilka miesięcy będzie tu agencja reklamowa, przebiją okna, państwo też będą mieli nowe mieszkanie. Większe”. Patrzą na Lenę. „Tak, to już wszystko, do zobaczenia”. „Na klatce schodowej jest ciemno, kradną żarówki, proszę się trzymać poręczy”. Zbiec po krętych schodach, szybko, cztery spirale, lekki zawrót głowy.

Ten wieczór Lena spędzała sama. Mario musiał na parę dni wyjechać do Włoch, a Artur miał nocny dyżur w szpitalu. Wyszła spod prysznica, wytarła się i szukała szczotki do włosów. Otworzyła szafkę pod umywalką. Była pusta. Ale na najwyższej półce coś zauważyła. To był ciemny, gruby, skręcony włos, a sama miała jasne i proste. Nigdy nie myślała o tym, że mieszkanie wcześniej zajmował ktoś inny. I nagle ten włos, pierwszy ślad tego kogoś. Lena zaczęła się zastanawiać: męski czy kobiecy? Wzięła włos w dłoń, obejrzała. Kim był ten człowiek? Czy to ważne? Tak, chyba tak, w końcu spali w tym samym łóżku, przeglądali się w jednym lustrze i odkręcali ten sam kurek w kabinie prysznicowej. Oboje byli tu sami. On też, Lena to czuła. Zbyt mały metraż jak na rodzinę – odezwał się w niej agent nieruchomości.

Zaczęła przeszukiwać mieszkanie. W szafie w holu, na najwyższej półce, było pudełko, a w nim para butów. Męskie: czarne, skórzane, niemal nowe. Tak, to był mężczyzna. W kuchni, w szufladzie oprócz dwóch łyżek był korkociąg, widać, że często używany, i korek po winie. Pił sam? Był alkoholikiem czy koneserem? Jednym i drugim – uśmiechnęła się Lena pod nosem. Gdzie siedział z kieliszkiem? Próbowała wczuć się w sytuację, wyobrazić sobie, jak mężczyzna przechodzi z salonu do kuchni. Rozejrzała się po kuchni, próbując spojrzeć nowym, nie swoim, ale jego wzrokiem. Kuchnia jest najbardziej przytulna, na pewno tu przesiadywał.

Niby wszystko było jak dawniej. Lena wsiadała doauta, by spotkać się z Arturem, od niego jechała do Maria, i tak dalej. Ale stopniowo między te spotkania wkradały się godziny spędzane samotnie w mieszkaniu. Godziny zamieniały się w popołudnia, a potem wydłużyły się o noce i poranki. Mieszkanie było prawie puste: ubrania, buty i inne rzeczy zostawiła u Maria i Artura. Ale to nie był problem, bo mieszkanie coraz wyraźniej wypełniało się obecnością tego, którego sobie wyobrażała. Po drodze z pracy kupowała butelkę wina i zamawiała jedzenie przez telefon. Czasem miała też ochotę sama coś ugotować, chociaż wcześniej tego nie znosiła. Myślała wtedy o nim. Siadała z jedzeniem na dywanie w salonie, czasem przy telewizorze albo muzyce. Wstawała, przechadzała się po mieszkaniu albo odgarniała zasłony, by siąść na szerokim parapecie. Czasem zajrzała do szafki, w poszukiwaniu kolejnych śladów. Ale nic więcej nie znalazła. Mimo to czuła jego obecność, myślała o nim. On był tym, który przed nią wydeptał ścieżki w mieszkaniu, utorował drogę z sypialni do łazienki, z łazienki do kuchni, z kuchni do salonu. Od sąsiadki dowiedziała się, że miał na imię Theo i pochodził z Francji. Zawsze coś. Mieszkał sam. Wyprowadził się trzy miesiące przed Leną, dość nagle. Zadzwoniła do właścicieli, którzy wynajmowali jej mieszkanie. Potwierdzili słowa sąsiadki.

– A mogliby państwo coś więcej powiedzieć? – zapytała Lena.

– Płacił czynsz terminowo. Dobry lokator, bezkonfliktowy.

– A jak wyglądał?

– Jak wyglądał, jak wyglądał... Myśli pani, że pamiętam wszystkich lokatorów? Nawet dobrze nie pamiętam, jak pani wygląda. Ten Francuz też płacił przelewem.

– Bardzo proszę sobie przypomnieć. Zależy mi na tym.

W słuchawce chwila ciszy.

– A pani detektyw? Przecież się nie znaliście, pani go nawet nie widziała. Nie umiem pani pomóc. Płacił na czas.

Lena odłożyła słuchawkę.

Theo. Ładne imię.

Matka napisała list, pyta Lenę, jak się czuje, czy jada śniadania i czy znalazła sobie nowych przyjaciół. Następnego dnia Lena usiadła za biurkiem przed białą kartką. „Tak, jest ktoś ważny i chyba się zakochałam. Mamy podobne zainteresowania. Jest mi z nim dobrze jak z nikim dotąd. Dawno się tak nie czułam. Może zostanę tutaj, może wyjadę. Wszystko na dobrej drodze, ale za wcześnie na szczegóły”.

W miejscowej restauracji spytała kelnerkę, czy znała niejakiego Theo z Francji. Ta się uśmiechnęła.

– Tak, przychodził tutaj, zwykle sam, zamawiał to, co pani. Był bardzo uprzejmy, zostawiał spore napiwki.

– A jak wyglądał?

– Wie pani, trudno powiedzieć, taki miły pan – powiedziała.

– To dla mnie ważne, proszę sobie jeszcze coś przypomnieć.

– Hm, co jeszcze... Widzi pani tego tam?

– Tam, przy stoliku, łysego?

– Tak, ten grubas. No więc Theo był jakby jego przeciwieństwem.

– To znaczy...?

– No, zupełnie inny, inny niż wszyscy. Taki prawdziwy mężczyzna.

– Co znaczy „prawdziwy”?

– Po prostu było widać, że nietutejszy. Dżentelmen.

– To znaczy?

– Wie pani, ja bym chciała wyjaśnić, ale nie umiem...

– A nie znała pani przypadkiem jego nazwiska?

– Przecież Theo to nazwisko, tak miał napisane na karcie kredytowej.

– A imię?

– Nie pamiętam... – Było jasne, że nic więcej nie powie.

Jest południe, z portu dochodzi zapach morza, płaskie mewy prześlizgują się po niebie, białe molo odcina się od wody – w takim miejscu musi mieszkać Theo, przebiegło Lenie przez głowę, ale od razu się skrzywiła, bo przypomniało jej się, że podobny rysunek widziała w folderze firmy reklamującej nadmorskie osiedla dla bogatych Anglików.

Leżała na łóżku obok Artura. Nie, to jest Mario – pomyślała, mają podobny kolor włosów, z tyłu wyglądają zupełnie tak samo. Spał głęboko. Szturchnęła go łokciem:

– Musisz tak głośno oddychać? – zapytała.

– O co ci chodzi?! – odpowiedział zaspany, nie otwierając oczu.

– Sapiesz jak niedźwiedź.

Obraził się, mruknął coś pod nosem. Wstała i podeszła do okna. Słyszała, jak za jej plecami przekręca się na drugi bok, a oddech znów zaczyna mu się wyrównywać. Odwróciła się i spojrzała na jego twarz, z kącika ust ciekła mu strużka śliny. Miał podkurczone kolana, jakby mu było zimno, przykryła go kocem. Podeszła do szafy i cicho przesunęła drzwi. Wyjęła torbę podróżną, wrzuciła parę ubrań. Po drodze wzięła z łazienki szczoteczkę do zębów. Z szuflady wyjęła mapę Europy, rozłożyła ją na kuchennym stole, ale za chwilę zwinęła z powrotem: przecież on nie musi być teraz w Europie. Zamknęła za sobą drzwi, najciszej jak umiała, i szybko zbiegła po schodach.

Wujek Edward

Kiedy jedną nogą jestem w grobie, a wnuczęta wiją się pod moimi kolanami niczym białe pędraki próbujące dobrać się do trumny, coraz częściej wracam pamięcią w czasy dzieciństwa. Jak figlarna bywa pamięć, zaciera to, co ledwie wczorajsze, zaś dawne i na wpół zapomniane obrazy ujawnia ze szczegółami, jak odnaleziona po latach fotografia. Golę się przed lustrem w łazience, jest zaparowane, przeciągam dłonią po szkle i widzę zarys twarzy, odbicie białych kafli na ścianie, przeciągam jeszcze raz i już widzę tamten świat, ja bez zmarszczek, mały brzdąc w krótkich spodenkach. Ciężkie zielone kotary w salonie chronią pokój przed sierpniowym słońcem. W górnym rogu okna brzęczy duża mucha. Fotel z rozchybotaną nogą, podłożony pod niego trzeci tom Encyklopedii Powszechnej. Książka ma twarde okładki i grubość nóżki fotela, dobrze trzyma, a trzeciego tomu nikt nigdy nie czytał, były tam hasła zaczynające się od najrzadziej używanych liter, od L do O. Z salonu widok na jasną kuchnię w białej ramie drewnianej futryny, na środku drobna figura matki odwróconej plecami. Między salonem a kuchnią nie ma drzwi, to pomysł ojca, powyjmował je, kiedy się urodziliśmy. „Chłopcy muszą mieć przestrzeń” – powiedział i wyniósł drzwi do piwnicy. Jest tylko gruba futryna z głębokimi nacięciami, które ojciec robił nożykiem, sprawdzając, ile zdążyliśmy urosnąć. Między metrem a metrem pięćdziesiąt kant futryny jest poprzecinany wgłębieniami co parę milimetrów. Im wyżej, tym nacięcia są rzadsze. Przy metrze siedemdziesiąt zaczyna się gładkie drewno, chociaż potem podrosłem jeszcze dziewiętnaście centymetrów.

Mam już buty, u krawca zamówiłem garnitur z miękkiej wełny. Teraz nie mogę schudnąć ani utyć, do końca muszę zostać, jaki jestem. Jeśli dopilnują szczegółów, będzie ze mnie prawdziwy elegant. Chciałbym też mieć umyte zęby, zawsze o nie dbałem i obyło się bez protez. Ale cóż, od żywych naprawdę nie można za wiele wymagać. Dobór skarpetek, spinek do mankietów, zawsze troszczyłem się o szczegóły. W życiu dużo podróżowałem, zobaczyłem każdy kontynent oprócz Australii, nie mam nawet już komu o tym opowiedzieć. Zacząłem więc spisywać, kupiłem niebieski zeszyt i codziennie notowałem kilka stron drobnym maczkiem. Aż dotarło do mnie, że może jedyną osobą, która to przeczyta, będę ja, bo po mojej śmierci nikomu nie będzie się chciało. Wtedy zacząłem kierować te listy do siebie, dając na wstępie „Mój drogi” albo „Pamiętasz, jak wtedy, w drugim roku wojny...”. Aż pewnego razu, po całym dniu pisania, kiedy jadłem kolację, zobaczyłem w ciemnej szybie innego człowieka, skinąłem do niego głową i powiedziałem „dobry wieczór”. Przełknąłem kęs chleba i dopiero wtedy zauważyłem, że to ja. Następnego dnia schowałem notes do biurka, a po tygodniu spaliłem go w kominku.

Siedzę w fotelu i wyglądam przez okno. Nie zawsze jest powód, by wyjść z domu. Czasem sam szukam okazji: zakupy, wystawa, spotkanie z garstką przyjaciół, tych, co jeszcze zostali. Wszyscy są tak samo starzy. Skóra opinająca ich czaszki jest cienka, a kiedy stają pod światło, są prawie prześwitujący. Czasem któryś z mężczyzn uśmiechnie się tak, że przypominam sobie, kim był dawniej, a niekiedy jedna z kobiet o brwiach narysowanych na gołej skórze spojrzy tak, że przez moment widzę piękną twarz dawnej osoby. Ale to trwa tylko chwilę, zaraz zastygają w woskowej masce. Drepczą w kapciach, krzątają się, robią zawsze pięć filiżanek herbaty i dolewają wody, kiedy kończę pić, żebym został jeszcze chwilę. Większość z nich ma psy, tak stare jak oni, które nie trzymają moczu i sikają na środek dywanu w salonie. Właściciele nigdy na psy nie krzyczą, tylko przynoszą ścierkę, z wysiłkiem klękają na podłodze i bez słowa wycierają.

Coraz rzadziej do nich chodzę, wybieram ciszę swojego mieszkania. I gdy tak siedzę, sam, słysząc tylko tykanie zegara u sąsiadów zza ściany, coraz częściej powracają do mnie dawne obrazy, a z nimi ludzie. Najczęściej wujek Edward. Nie ojciec czy matka, ale właśnie on, wysoki, przygarbiony wujek Edward, którego odwiedzaliśmy w zagraconym mieszkanku na Mokotowie, gdzie teraz mieszkam. Kiedy przychodziliśmy, zawsze bardzo się cieszył i od razu podchodził do starego kredensu, otwierał okienko z mlecznego szkła i wyjmował twardą jak kamień bryłę landrynek, a myśmy się z nią z całej siły mocowali, żeby oderwać sobie po jednej. Najsmaczniejsze były białe, migdałowe. Ssaliśmy cukierki i wdrapywaliśmy się wujkowi na kolana. Zupełnie nam nie przeszkadzało, że pracuje w kostnicy. Ubrania miał znoszone, ale zawsze czyste i muszę powiedzieć, że mimo wielu godzin spędzanych codziennie w kostnicy nic a nic nie pachniał trupem. Rodzice mówili o Edwardzie, że jest dziwakiem, ofiarą losu, wiecznym dzieckiem, odludkiem. Czasem zapraszali go na obiady, ale niechętnie, nie za bardzo wiedzieli, jak się z Edwardem obchodzić, o czym rozmawiać przy stole. Myśmy ich wyręczali, rozmawiał z nami, uwielbialiśmy go. Zaczynało się od pytania, zwykle takiego, na które rodzice nie znali odpowiedzi: na przykład czemu kawki żyją aż czterdzieści lat, a komary tylko kilka dni. Wujek pochylał głowę, chwilę się zastanawiał, pocierał sobie przy tym kark wielką dłonią, i w końcu odpowiadał. Zawsze poważnym tonem, ale tak zabawne rzeczy, że śmialiśmy się, aż bolały nas brzuchy.

Mieszkał sam, nie miał żony ani dzieci. Kto wie, może takie były wymogi zawodu, pośrednika między światem żywych i umarłych? Wujek kroił trupy jak krawiec bluzki i podobno robił to dobrze, w każdym razie nieboszczycy nie pojawiali się w jego snach, by mu wypominać, że tego źle zszył, a innemu zapomniał z powrotem włożyć serce pod żebra. Wujek miał czyste sumienie i twardy sen, o czym wiedzieliśmy, bo bardzo głośno chrapał i często się podczas snu uśmiechał.

Wujek mówił niewiele, czy to w obecności nieboszczyków, czy żywych. Wiem, że w kostnicy miał adapter i kilka płyt, których słuchał podczas pracy. Nie były to marsze żałobne, tylko tanga argentyńskiego śpiewaka Carlosa Gardela. Gardel śpiewał, czarna płyta wydawała trzaski, czasem igła adapteru przeskakiwała na połowę następnej piosenki, a wujek, schylony nad stołem, robił swoje, potupując wielką stopą w rytm muzyki. Wiem o tym wszystkim, bo chociaż nie wpuszczał nas do środka, podglądaliśmy go przez okno albo ukryci w jakiejś mysiej dziurze w kostnicy. Najgorzej było za pierwszym razem, musieliśmy zasłaniać oczy, żeby nie krzyknąć z przerażenia, gdy wujek powoli naciął skórę skalpelem, a potem, jak gdyby uważając, by nie obudzić leżącego na stole nieboszczyka, delikatnie włożył dłoń w zimne ciało. Ale chodziliśmy tam codziennie i zaczęliśmy się oswajać. Po paru miesiącach wydawało nam się, że kostnica jest sceną w teatrze, a wujek Edward królewiczem, który pochyla się nad Śpiącą Królewną, by pocałunkiem przywrócić jej życie. I chociaż oglądaliśmy tę scenę dziesiątki razy, zawsze wstrzymywaliśmy oddech w tym samym momencie, a kiedy wujek robił pierwsze cięcie, wymienialiśmy między sobą spojrzenia. Mieliśmy szeroko otwarte oczy, a moje źrenice musiały być wtedy tak czarne jak źrenice mojego brata. I chociaż żaden trup nigdy nie wstał, by podziękować wujkowi za ładne zszycie albo pierwszorzędne zawiązanie krawata, wiedzieliśmy, że to, na co patrzymy, jest wyjątkowe, zaś wujek Edward to mistrz w swoim zawodzie. I że robi swoje, nie spodziewając się oklasków ani dowodów wdzięczności.

Wychodził z kostnicy późnym wieczorem, jego podłużna sylwetka wyłaniała się z mroku, kiedy przechodził koło latarni, by za chwilę znów rozpłynąć się w asfaltowej ciemności. Tuż za nim truchtał jego cień, jeszcze bardziej mizerny niż wujek. Ubranie na wujku wisiało, bo niewiele jadł. Szedł dość szybko, długim krokiem, jakby się gdzieś spieszył, chociaż w domu nikt, ale to nikt na niego nie czekał.

A my stawaliśmy się coraz więksi, pod skórą wyczuwaliśmy kości, mocne i twarde jak żelazne pręty. Zamiast lepkich karmelków z kredensu wujka coraz częściej wybieraliśmy tanie papierosy, wykradane ojcu i popalane ukradkiem na strychu albo za szkołą. Odkrywaliśmy świat dziewcząt i nowe, zupełnie inne smaki i zapachy. Świat wuja Edwarda z odmrożonymi palcami, który codziennie odbywał drogę do kostnicy i z powrotem, stawał się odległy. Pewnego dnia, gdy opuściliśmy już rodzinny dom i zaczęliśmy studia, dotarła do nas wiadomość od rodziców, że wujek zmarł przed dwoma tygodniami. Na początku wściekli, że nikt nas nie powiadomił w porę o pogrzebie, już kilka godzin później szliśmy grupą wzdłuż wybrzeża, popijając z butelki białe wino i śpiewając na całe gardło jakieś modne podówczas przeboje, zasłyszane w radiu. Dopiero kiedy położyłem się spać, rozbłysnął przede mną, jak płomień magnezji, jakiś krótki kadr z dzieciństwa, w którym pojawił się wujek. Ale już za chwilę zasnąłem twardym snem zdrowego młokosa.

I dopiero dziś, po tylu latach, wraca do mnie wujek Edward, zapach jego kredensu i widok mysiej nory, pod którą podkładał kulki z chleba. Nigdy nie skrzywdził nawet muchy i kiedy patrzę na swoje życie, widzę, jak wiele, a zarazem jak mało łączy mnie z Edwardem. Ile bym dał, by wiedzieć, o czym myślał na chwilę przed końcem. Ile bym dziś dał, żeby wujek Edward przeprowadził mnie na tamten świat, wziął za rękę i powiedział: „Dziś już możesz tam wejść, jesteś dużym chłopcem, to wstyd, żebyś tyle lat tylko podglądał przez okno”.

Tyle o nim ostatnio myślę, że przyśnił mi się zeszłej nocy, pierwszy raz po latach. Wchodził do nieba, a ja szedłem za nim. Przywitało go światło miliona jarzeniówek, a w powietrzu czuć było formaliną. Na pierzastych obłokach siedziały aniołki, pulchne jak z wiejskiego odpustu, tyle że wywrócone trzewiami na zewnątrz, całe w dziurkach i szwach. Jeden sfrunął z chmury, wziął pod pachę wujka, drugi mnie i polecieliśmy w górę, choć myślałem, że już wyżej nie można. Stanęliśmy przed dużą lodówką, a ona się otworzyła i wyszedł z niej Bóg. Mnie jakby nie zauważał, popatrzył na Edwarda i powiedział:

– Zaprawdę powiadam ci, Edwardzie, masz zimne ręce. Zaprawdę powiadam, masz odmrożony palec. Chodź, Edwardzie, zrobię ci herbatę.

I weszliśmy wszyscy trzej do środka. Lodówka się zamknęła, a ja się obudziłem.

Ale jeszcze tu jestem, poczekam. Herbata parzy usta i rozgrzewa moje chłodne ciało. Patrzę przez okno na biały kwadrat nieba, dziś znów będzie upał.

Zasłona

Każdego dnia po otwarciu oczu widzę trzy cyfry, 4:59, jedyny jasny punkt w sypialni. Budzę się zawsze pół minuty przed piątą, czekam chwilę w ciemności, aż zacznie dzwonić budzik, potem wyłączam go i wstaję. Zapalam światło w łazience. Wyciskam pastę na szczoteczkę i zaczynam myć zęby. Z lustra na ścianie patrzą na mnie niebieskie oczy, kieruję wzrok trochę w prawo, na skroń, wzdłuż której przebiega błękitna żyła. Coraz wyraźniej zaczyna prześwitywać ze środka, bo za mocno naciskam szczotką na szkliwo. I zawsze myślę: jakie to dziwne, jest błękitna, chociaż w środku płynie czerwona krew.

Pan ma za dużo krwi – mówi mój lekarz.

Chodzę do niego raz na pół roku. Ma białą plastikową tabliczkę na prawej kieszeni fartucha. Na imię ma Artur, nie pamiętam jego nazwiska.

Zawsze wtedy udaję zdziwienie, prowadzimy taką grę.

– Za dużo? Panie doktorze, to chyba nie kłopot? Niektórzy wiele by dali, żeby mieć taki problem.

Co pół roku schodzę do laboratorium, żeby oddać krew. Podobno uratowała kilka osób, bo ma dobry skład. Po godzinie wychodzę ze szpitala z trzema tabliczkami gorzkiej czekolady, jedną zjadam tuż po wyjściu z laboratorium, bo jestem trochę osłabiony. Jako honorowy dawca mam różne ulgi w aptekach, autobusach, mogę też kupować bez kolejki.

– To jest pański przywilej, ulgi dla honorowych dawców – mówi Artur.

– Nie potrzebuję ulg, jestem zdrowy, w ogóle nie choruję. Nawet włosy mi nie wypadają.

Śmieje się tylko.

– Zaczną – mówi, dotykając moich pleców zimnym metalem. – Ile pan ma lat?

Mam trzydzieści lat, doktorze. Mieszkanie, w którym jestem sam. Trochę za duże na jedną osobę. Rzadko ktoś mnie odwiedza. W ścianie zamontowałem duży telewizor, sto pięćdziesiąt sześć kanałów, na każdym ludzie albo zwierzęta. Często go oglądam, ale wyłączam głos. Czasem nakładam głos z jednego kanału na obraz z drugiego. Portugalczycy są dość podobni do Polaków, jednak ubierają się trochę gorzej. Staram się być na bieżąco z polityką, codziennie oglądam wiadomości na TVN, a potem na Polsacie, mówią zupełnie inne rzeczy. Na francuskim kanale muzycznym po północy nadają stare koncerty zapomnianych europejskich gwiazd, dla których zabrakło miejsca w głównym paśmie oglądalności. Zwycięzca Eurowizji z 1959 roku, Holender Teddy Scholten. Pierwsze miejsce z 1972 roku, Après toi, czytam słowa refrenu z ruchu warg. Kiedy ich oglądam, myślę o innych osobach, które też na nich patrzą, i zastanawiam się, dlaczego zatrzymali przycisk pilota właśnie na tym programie. I nigdy nie potrafię sobie wyobrazić, kim są. Na kanale piątym wyświetlają filmy erotyczne z lat osiemdziesiątych, w których grają najgorsi aktorzy, jakich w życiu widziałem. Rozpoznaję już ich twarze, robiła te filmy chyba jedna wytwórnia, bo aktorzy się powtarzają, tyle że w różnych konfiguracjach. Niektórych nawet lubię. Jedni pasują do siebie bardziej, inni mniej, czasem dobieram ich w myślach parami, nieśmiałe dziewczyny z typami macho albo wstydliwych z innymi wstydliwymi, niekiedy dopasowuję wyglądem, żeby coś ich łączyło albo żeby było ciekawie. I czekam, czy pojawią się w wymyślonym przeze mnie układzie w którymś z filmów.

Z żadną z kobiet nie byłem dłużej. Najbardziej przeszkadza mi to, że kiedy się z nimi kocham, mają zamknięte oczy. Próbuję sobie wytłumaczyć, że to z rozkoszy, ale nie pomaga. Ja zawsze mam oczy otwarte. One tego nie lubią, twierdzą, że je obserwuję. Wyjaśniam, że inaczej nie potrafię, i mówię, żeby też spróbowały otworzyć, ale zawsze w którymś momencie zapominają się i je zamykają. I znowu zostaję sam, chociaż któraś z nich jest tuż obok, dotykamy się sporą częścią naszych ciał. I wtedy pojawia się ten moment, nawet jeśli wzdychamy, krzyczymy głośno z rozkoszy albo bólu. To przychodzi powoli, jakby ktoś zaczynał wkładać mi do uszu kawałki waty. Wszystkie te westchnienia, krzyki, nawet klaksony za oknem, piosenki z płyty zaczynają się oddalać i zapada zupełna cisza, a ja, coraz wyraźniej, zaczynam słyszeć rytmiczne bicie swojego serca, głośne i wyraźne, głośne i wyraźne. I tak jest do momentu, aż skończymy. Kładę się na łóżku, kobieta otwiera oczy, patrzę na nią, jeszcze nie słyszę, widzę tylko usta, które się poruszają albo rozciągają w uśmiechu. Ona coś mówi, ja patrzę na jej usta i coraz lepiej ją słyszę, jakby ktoś zaczął mi wydłubywać tę watę z uszu. Tak bym chciał, żeby jedna z tych kobiet miała otwarte oczy, kiedy się kochamy, do końca. Mógłbym się w niej zakochać.

Po wyjściu ze szpitala wchodzę do kawiarni. Siadam przy stoliku pod oknem, jest mi duszno. Rozpinam guzik koszuli. Może ma pan rację i coś jest ze mną nie tak. Czasem mam wrażenie, że się duszę, doktorze. Ostatnio coraz częściej.

Wyglądam przez szybę, niebo robi się ciemne, chyba zbiera się na burzę. Tak, coraz częściej, w momentach bezruchu, kiedy stoję lub siedzę. Kiedy dokądś idę albo prowadzę samochód, nie myślę o tym. Więcej rzeczy się porusza, można na czymś zawiesić oko. Tak, zawiesić oko, przerzucić to na obrazy przed oczami. Coś idzie, porusza się, to uspokaja. Dopiero potem, kiedy siadam, zaczynam myśleć. Coraz bardziej mnie to wszystko denerwuje, tracę cierpliwość. Droga z domu do pracy i z powrotem. Nie mogę też patrzeć na ludzi, doktorze, chyba że jadą samochodem i zatrzymują się obok mnie, wtedy tak, bo wiem, że za chwilę będzie zielone światło.

Rozpinam jeszcze jeden guzik koszuli, kelner patrzy na mnie podejrzliwie. Wołam go.

– Słucham pana.

– Proszę się nachylić – mówię i rozglądam się po sali, czy nikt nie zwraca na nas uwagi.

Chłopak się nachyla, prawie do mojej twarzy, widzę pory na jego skórze.

– Też ma pan wrażenie, że zaraz się coś stanie?

– Tak, proszę pana. Będzie burza.

Ma rację. Pięć minut później spada gęsty deszcz, w restauracji robi się ciemno. Kelner chce zapalić światło, ale ręką daję mu znak, żeby tego nie robił, tylko otworzył okno. Nie mogę wstać. Szara kurtyna deszczu spada na chodnik, a wraz z nią i ja osuwam się na krześle, wyczerpany i oniemiały. Nie wiem, co się ze mną dzieje, na stoliku zostawiam mokry banknot, wychodzę.

Kiedy idę, da się jeszcze wytrzymać. Pół roku temu zacząłem biegać. Najpierw przez pół godziny, trzy kółka dookoła jeziora w parku. Teraz robię dwa okrążenia po dzielnicy, piętnaście kilometrów pięć razy w tygodniu. Biegam z pewną dziewczyną. Mijaliśmy się na ścieżkach i pewnego dnia zapytałem ją, czy nie chciałaby biegać ze mną. Nie miałem nic na myśli, znudziło mi się samemu. Skinęła głową i odtąd biegamy razem. Gdybym nie pamiętał jej z okresu, kiedy biegaliśmy osobno, pewnie nie wiedziałbym, jak wygląda. Biegamy obok siebie, patrzymy w tym samym kierunku, nie na siebie. Mijamy billboardy z powiększonymi zdjęciami ludzkich twarzy, szamponów, karmy dla zwierząt, rajstop; mijamy ludzi na spacerach z psami, śmiecie porozrzucanie na trawnikach; mijamy innych biegaczy. Jest o czym rozmawiać. Przygotowujemy się do maratonu, ona to zaproponowała. Biega całkiem dobrze. Wymieniamy uwagi o dystansie albo o tym, jak wzmocnić mięśnie po bieganiu, a na końcu mówimy „do zobaczenia”.

Deszcz przestał padać, woda paruje z ciepłego asfaltu. Idę. Z każdym krokiem czuję coraz wyraźniej, że coś rozpiera moją czaszkę i przebija się na wierzch. Coś robić. Muszę coś robić. Czuję, jak koszula przykleja mi się do pleców, ale nie wiem, czy dlatego, że zmokłem, czy od potu. Przegarniam włosy dłonią, też są mokre. Coś robić. Tak. To, co robiłem dotąd, nie przyniosło skutku, wszystko na nic, bieganie też coraz mniej pomaga, nie pomoże nawet, jeśli będę biegać całymi dniami. Nagle słyszę tam, w głowie, w środku, cichutko, coś jakby trzask w zatkanym uchu, kiedy wysiada się z samolotu. Spięcie, przebiło się, wiem. Ten trzask w głowie brzmi trochę jak „zło”. Tak, to właśnie to słowo, na początku syczące, kończy się takim pogłosem jak przy wpadaniu do studni. Zatrzymuję się na środku chodnika i nasłuchuję. Co „zło”? „Coś złego, robić złe rzeczy” – słyszę, ale to już nie tamten głos, to ja sam do siebie. „Czy nigdy nie robiłeś nic złego? Nie, nie takie szturchanie losu, na które sobie pozwalałeś. Ono tylko nudzi złe moce, lepiej już nic nie robić. To ma być zło wyraźne jak kąt prosty, napięte jak struna”. Ludzie zahaczają mnie ramionami, mówią, żebym usunął się z chodnika. Ruszam z miejsca. Już nie myślę, nic się nie przebija, już samo się myśli, krok po kroku, wszystko staje się coraz bardziej wyraźne. Jak to zrobić? Jak stać się nosicielem i sprawcą takiego zła, bez obaw, że zostanę podrzędnym partaczem dekalogu? No cóż, nie ma innego wyjścia, chyba na początek trzeba coś zabić. Wokół mojej głowy fruwa ćma. Chwytam ją w dłoń i ot tak, dla treningu, gniotę owada. Otwieram dłoń, ćma wygląda jak zwitek brudnego papieru. Przyglądam się z bliska, wącham. Nic szczególnego. Pierwsze koty za płoty.

Otwieram drzwi do mieszkania, staję przy oknie i z wysokości trzeciego piętra patrzę w dół. To dobra wysokość, niezbyt blisko ziemi, ale widać sporo szczegółów. Mieszkam przy głównej ulicy w mieście. Wybrałem to mieszkanie z tego samego powodu, dla którego zacząłem biegać. Przed oczami przesuwają się obrazy, stoję przed oknem jak przed ekranem w kinie, nawet nocą suną tędy jasne sznury samochodów. Bywa głośno, ale nie narzekam, coś za coś, przyzwyczaiłem się. Nocą jeżdżą tylko auta, w ciągu dnia chodzą też ludzie. Pod samym oknem jest przejście dla pieszych, jedno z najbardziej niebezpiecznych w mieście. Kilka razy widziałem karetki, które zabierały rannych, ale nigdy nie udało mi się zobaczyć wypadku. To chyba dobrze, chyba tak. Tylko ten widok potem – zaschnięta plama albo skruszone kawałki szkła, rozsypane na miękkim asfalcie.

Wychodzę z domu, zapuszczam się w boczną ulicę, gdzie stoją śmietniki. Tam są koty. Dużo. Bezdomne, nikt nie będzie ich szukać. Zaczajam się. Po chwili zjawia się pierwszy. Brzydki, wyleniały, ze złamanym ogonem. Chowam się za śmietnikiem, nie ma szans, niosę zwierzaka pod kurtką do domu. Wyrywa się, dzikus, pewnie nie otarł się o człowieka. Dziwnie wygląda w mieszkaniu, nigdy nie miałem zwierząt. Chwilę patrzę, jak chowa się pod szafą, łóżkiem. Nalewam mu mleko z kartonu, stawiam miskę na środku kuchni i czekam. Podchodzi, ale nie pije. Kopię miskę, mleko wylewa się na podłogę, od razu przyskakuje do białej kałuży i zaczyna łapczywie pić. Co teraz? Zabić? Jak? Weź do ręki nóż. Ale w które miejsce w ciele go włożyć? Będzie dobrze, sam to wyczujesz, najwyżej trzeba będzie powtórzyć. Gdzie ten nóż? Tutaj. Nie za krótki? Kot, gdzie kot? Staram się patrzeć na to jak na film, nie myśleć. Wsadzam nóż w podbrzusze. Wchodzi miękko, to przypomina wchodzenie w kobietę, tylko tutaj jeszcze krew, odrzucam tę myśl, robi mi się słabo. Patrzę na swoje ręce, to, co w nich mam, nie jest już kotem. Wygląda jak futrzana mufka. Tak, to już. Siadam z martwym kotem na kolanach, po prostu siedzę. Co teraz?

Sąsiadka ma psa, niesympatycznego jamnika, wygląda jak gruby walec. Czasem wychodzi sam na spacery, wraca, kładzie się na wycieraczce i czeka, aż mu otworzą. Pies jak pies, ale można powiedzieć, że go znam, a kota nie znałem w ogóle, więc to jednak krok dalej. Pies ma imię, dom, właścicielkę, której mówię „dzień dobry”. Czekam na okazję, stoję przy drzwiach od kilku godzin. Słyszę, idzie. Wszedł po schodach i siada na wycieraczce. Wpatrzony w drzwi czeka, aż ktoś mu otworzy. Wychodzę cicho na klatkę i tak szybko załatwiam sprawę, że pies nawet nie ma szansy zaszczekać. Przestraszony biega po pokojach w moim mieszkaniu, uspokaja się dopiero po paru minutach. Wszystko mam obmyślone. Lodówka opróżniona, włączona. Pakuję go do lodówki. W zamrażarce umarłby szybciej, ale ja postanowiłem, że będzie powoli. W końcu moim celem jest prawdziwe zło. To nie sztuka zabić jednym pchnięciem noża. Prawdziwe zło jest dyskretne, skrywa się, trzeba się trochę wysilić, żeby je dostrzec. Czasem puszcza do nas oko, ale nie każdy umie to zauważyć. Teraz sobie przypominam, że w dzieciństwie częściej odczytywałem te znaki. W kronikach kryminalnych brukowych gazet na zdjęciach, gdzie przypadkiem zarejestrowano but albo rękawiczkę ofiary; na fotografiach wydrukowanych na najtańszym papierze, niewyraźne obrazy, ukryte pod warstwą kiepskiej farby drukarskiej jak za zasłoną dymną. To były te perskie oczka, tajne liściki, ale trzeba się było mocno wpatrywać, żeby dojrzeć sygnał, a resztę sobie dopowiedzieć, posiłkując się obrazami z sennych koszmarów.

Pies umiera powoli. Chyba się dusi. A może zamarza? Nie wiem, co godzinę zaglądam do środka, zwierzak staje się coraz słabszy. Jedyną oznaką tego, że umiera, jest bielmo na oku, dotyk śmierci, mleko, które Bóg z litości wstrzykuje w oczy umierającego. Zasypiam na siedząco, budzę się dopiero o świcie następnego dnia. Jest po szóstej. Otwieram lodówkę, pies nie żyje, jest pokryty szronem, patrzą na mnie nieruchome oczy. Wyjmuję sztywną bryłę, wkładam ją do czarnego worka na śmieci i wyrzucam do zsypu.

Wszystko jest trochę inaczej. Budzik nie dzwoni, sypiam o różnych porach. Biegam wieczorami, od siódmej wieczorem, półtorej godziny, z nią. Ona ostatnio więcej mówi i w taki sposób, że muszę na nią czasem spojrzeć. Dotyka jakiejś części twarzy albo gestykuluje i wtedy muszę podążyć wzrokiem za jej dłonią albo spojrzeć na usta lub małżowinę ucha. Ma całkiem ładne brwi i włosy. Dziś powiedziała mi, jak ma na imię, i dodała, że to bardzo dziwne, ale dotąd się sobie nie przedstawiliśmy. Potem zapytała, jak ja mam na imię. Powiedziałem, że Adam, ale jeśli chce, może mnie nazywać inaczej, bo nie lubię swojego imienia. Zaczęła się śmiać, a ja spytałem, dlaczego to robi. Ona na to, że prawie nikt nie lubi swojego imienia, ale większość ludzi go jednak używa, nie można sobie zmieniać imion ot tak, po prostu. I że Adam to przecież ładne imię. „Takie przeźroczyste – dodała. – To trochę tak, jakbyś nie miał imienia”.

Pierwszy raz przyszło mi to do głowy w czwartek, podczas biegania. Ona coś mówiła o proporcji białka i węglowodanów. Bez przerywania biegu dotknęła dłonią swoich bioder i wspomniała o białku, ale nie pamiętam co dokładnie, bo właśnie wtedy pojawiła się ta myśl. Nawet lekko się zachwiałem, ale nie przerwałem biegu. Zauważyła to i powiedziała, żebym uważał, bo jest nierówno i łatwo sobie skręcić kostkę. Przytaknąłem tylko, ale przez resztę biegu nie słyszałem już, co do mnie mówi.

Nadchodzi ten moment, czuję to. Już wiem, wiedziałem wcześniej, że to musi być kobieta. Może dlatego, że zawsze kochały się ze mną z zamkniętymi oczami? Nie wiem. Ale od tamtego czwartku jestem pewien, że to będzie ona. Żałuję, że znam jej imię. Nie używałem go, przez ostatnie dni starałem się je zapomnieć, ale się nie udało. Ma imię. Na szczęście nie znam dobrze jej twarzy, tylko lewą stronę. To ciało, które ze mną biega, co drugi dzień, piętnaście kilometrów. Tylko ciało. Od zabitego kota ze śmietnika, przez mleko w misce i sztywną bryłę psa w lodówce muszę przejść do niej, też trochę zwierzęcej i nieznanej.

Dzwoni do moich drzwi, otwieram. Stajemy naprzeciwko siebie, gestem dłoni zapraszam ją do środka. Widzę jej twarz, to jest raczej nieprzyjemne. Nie umiem na nią patrzeć, zwłaszcza kiedy mam widzieć całą twarz. Nie jest taka znów ładna, ma trochę krzywe zęby. Staram się patrzeć na nią jak na ciało, pełne otworów, fałd, nierówności. Mówię sobie, że stoi przede mną labirynt wilgotnych korytarzy, schowanych pod sukienką i skórą. Nalewam wino do kieliszków, włączam muzykę, staram się nie myśleć o tym, co się stanie. Nie słyszę, co do mnie mówi. Wydaje mi się, że tylko porusza ustami. Kiedy się uśmiecha, robi mi się słabo. To zbyt ludzkie, zwierzęta się nie uśmiechają. Szybko się odwracam, wychodzę do kuchni, otwieram szufladę i wyjmuję nóż, chcę to mieć za sobą. Wracam do pokoju. Jest odwrócona plecami, ogląda grzbiety książek. Nagle obraca się w moją stronę i słyszę „o!”, takie okrągłe, jakie człowiek robi ten jeden jedyny raz w życiu. I po sekundzie cichnie, chociaż usta nadal są złożone w literę „o”. Ktoś mi zaczyna wkładać watę do uszu. Zbliżam się do dziewczyny, jest na wyciągnięcie ręki. Ale ona szybko sięga po torebkę, wkłada tam dłoń, bardzo szybko, błyska coś metalowego. Przed moimi oczami opada miękka gruba zasłona, powoli, w zupełnej ciszy. Nie jestem pewny, ale chyba umieram. Wszystko miało wyglądać inaczej, ona tu miała leżeć, a zamiast niej leżę ja. Pochyla się nade mną i wcale się nie uśmiecha. Ma otwarte oczy, szeroko. Chociaż to.

Eskapada

Staszek znów siedział w autobusie. Liczył drzewa rosnące wzdłuż ulicy, by czasem przerzucić wzrok na ciężkie krople deszczu, które spływały po szybie. To nie była pierwsza podróż Staszka. Zawsze wyglądało to tak samo. Zamiast opiekunki do przedszkola przychodził po niego ojciec, z tą tajemniczą miną, w której odbijała się mapa przyszłych dni. Ubierał Staszka w kurtkę, wkładał mu niebieskie rękawiczki z jednym palcem, połączone sznurkiem, który trzeba byłoprzewlec przez rękawy. Na tym sznurku zawsze były supły, więc stawał się coraz krótszy i cisnął Staszka w szyję. Ojciec jeszcze gorączkowo wiązał Staszkowi sznurówki, bo ten jakoś nie mógł się nauczyć. I brał chłopca za rękę, po czym szybko wybiegali z przedszkola, jakby gonił ich zły duch.

Zanim wsiedli do autobusu, ojciec szedł ze Staszkiem do fotografa, u którego robili sobie zdjęcie. To był zawsze ten sam starszy pan, na którego retuszowanych czarno-białych zdjęciach ludzie wyglądali jak aktorzy ze starego kina. Pan fotograf zwykle dawał im chwilę na doprowadzenie się do porządku, użyczał grzebienia, którym czesali się wszyscy klienci. Takie grzebienie są tylko w dwóch miejscach: w zakładach fotograficznych i w kostnicy. Ojciec robił Staszkowi przedziałek w dziwnym miejscu, w okolicy łuku brwiowego, poprawiał kołnierzyk, potem to samo powtarzał na sobie. Pan fotograf sadzał ojca i syna na wysokich krzesłach, zawsze w tej samej scenerii, na tle zakurzonej szarej zasłony. Zawsze też kazał mówić to samo: „marmolada”, żeby na fotografii było coś w rodzaju uśmiechu. W domu Staszka było kilka podobnych zdjęć, ale na żadnym ani Staszek, ani ojciec się nie uśmiechają, mimo że zawsze mówili „marmolada”.

„Zdjęcia do odbioru za tydzień” – mówił starszy pan, ale ojciec już nie słyszał, ciągnęła go podróż. Jechali na dworzec. Do któregoś autobusu trzeba było wsiąść i Staszek nigdy nie wiedział, czy ojciec wybierał pojazd wcześniej, czy decydował na przykład kolor albo ilość wolnych miejsc.

Kupowali bilet i sadowili się w środku, zawsze tak samo – Staszek przy oknie, ojciec obok. Chłopak ściskał w kieszeni czerwonego resoraka, jedyną cienką nitkę łączącą go jeszcze z domem i matką. Resorak stawał się ciepły i to dodawało chłopcu odrobinę pewności. Ale kiedy autobus ruszał, z każdym mijanym drzewem kontury tamtego świata rozmywały się, miały je zastąpić inne, nowe i nieznane widoki.

Ojciec mało mówił ze Staszkiem podczas tych podróży. Tylko czasem zbierało mu się na gadanie, wtedy opowiadał dziwne historie z pracy. Pracował dużo, był górnikiem, za paznokciami zawsze miał czarne półksiężyce, ślad życia pod ziemią i wędrówek po czarnych korytarzach z węgla. Ojciec już od małego przygotowywał Staszka do bycia mężczyzną i mówił mu o rzeczach, o których inne dzieci dowiadywały się kilkanaście lat później, a niektóre może nigdy. Staszek od dawna wiedział, że praca górnika nie należy do łatwych i bezpiecznych. Podczas tej podróży ojciec opowiedział mu o tym, jak kiedyś – będąc młodym chłopakiem – widział katastrofę. Maszyna urwała jednemu z górników głowę, która potoczyła się po czarnym korytarzu, krew zaczęła tryskać jak z fontanny w parku. Ojciec Staszka przeżył to bardzo mocno, ale – jak powiedział – trzeba się podnieść i iść dalej. Każdy umrze, to tylko kwestiaczasu.

Staszek słuchał tych historii z mieszaniną strachu i fascynacji. Sam nie chciał być górnikiem, nie podobało mu się, że pod ziemią jest ciemno i że węgiel brudzi. Ręce twardnieją i są nieładne. Był kruchym i bladym dzieckiem. W autobusie zawsze miał mdłości. Ojciec trzymał w pogotowiu papierowe torebki. Ale Staszek starał się o tym nie myśleć, próbował skupić się na liczeniu drzew, a wieczorami na zaglądaniu w rozświetlone wnętrza mijanych domów. Wyobrażał sobie, jak by to było, gdyby w jednym z nich zamieszkał: zamiast w wielkim mieście żyją w małym domku na wsi, mają kilka psów, te większe mieszkają w budach i chronią dom przed obcymi, a małe śpią w domu, któryś z nich nawet ze Staszkiem, sypia u niego w nogach. Ale te setki innych możliwych żywotów to były migawki, napoczęte kadry, początki filmów familijnych, w których matka zawsze jest w domu, a liczne rodzeństwo czasem może i się ze sobą kłóci, bije, ale potem się godzi i przytula.

Jadą. Teraz też. Dokąd? Staszek nie wie, nigdy o tym nie myśli, nie ma jakichś konkretnych oczekiwań. Wie, że podczas tych podróży niczego nie sposób przewidzieć, więc Staszek nie myśli. Je kanapkę, którą kupili w kiosku na dworcu. Ojciec nie je. Ojciec czyta. Ojciec jest górnikiem, ale czyta. Książki i czasopisma, wszystko, co się da. Ojciec jest dziwny.

Robi się ciemno, jadą już parę godzin, to znaczy, że niedługo wysiądą. Ojciec zachowuje się tak jak pasażerowie na przedostatniej stacji. Prostuje się, wierci, chrząka, sprawdza bagaże, chociaż to akurat niepotrzebne – prawie nic ze sobą nie mają. Staszek przez te kilka dni musi chodzić w tych samych majtkach i skarpetkach. To mu trochę przeszkadza, lecz tylko na początku. Potem się przyzwyczaja.

Wysiadają. Mały, odrapany dworzec, dachówka łuszczy się jak egzema. W sklepiku na stacji siedzi gruba kobieta, ziewa. Ojciec bierze dzieciaka za rękę i zaczynają iść. Wszystko nowe i obce. Staszek patrzy na ciemne miasto, małe i zaniedbane domki, wąskie ulice, kręte i zasupłane jak ten sznurek od rękawiczek, na chodniku jakiś zgniły owoc, w bramie bezdomny pies. Mało ludzi. Wchodzą w coraz ciaśniejsze ulice, potem w podwórze. Ojciec otwiera drzwi wysokiej kamienicy, piąte piętro. Dzwonek. Wita ich kobieta w wieku mamy Staszka, uśmiecha się, długi siekacz błyska pomiędzy wargami jak kieł:

– O! Dobrze, że jesteście, wchodźcie, wchodźcie. Tu kapcie. Małe dla Staszka też się znajdą. Na pewno jesteście głodni.

Wchodzą do kuchni, tam trzech mężczyzn i jeszcze jedna kobieta, z bardzo czerwonymi ustami i paznokciami. Staszek dostaje rosół, tłusty i zimnawy, zjada parę łyżek. Pani w wieku mamy mówi:

– Tam są dzieci, idź się do nich pobawić, Staszku. Ale ty wyrosłeś, no, no...

Wcale nie wyrósł, jest najmniejszy w przedszkolu. Ale idzie do dzieci. Dzieci są w czarnych ubrankach i mają nieumyte włosy. Chłopiec i dziewczynka. Patrzą na Staszka nieufnie. Grają w piłkę. Chłopak podchodzi do Staszka i kopie go w łydkę. Dziewczynce robi się Staszka żal i podaje mu piłkę. Staszek trzyma piłkę, pełną strupów z brudu, i nie wie, co robić. Dziewczynka pyta:

– Jak się nazywasz?

– Staszek. Mam pięć lat.

– Ja jestem Loli.

– A ja Zoli – powiedział czarny chłopczyk i dziwnie się uśmiechnął.

Staszek stał z piłką na środku dziecięcego pokoju, w którym prawie nie było mebli, a z zabawek tylko ta okropna piłka. Czuł się nieswojo. Znów odezwała się dziewczynka:

– Twojego ojca znamy, był tutaj dwa tygodnie temu.

Staszek się zdziwił: po co ojciec miałby przyjeżdżać w takie miejsce dwa razy w miesiącu? Z kuchni dobiegały głosy, ale zlewały się w szum, nie było słychać, co mówią dorośli.

– Dlaczego ja tu jestem? – zapytał nagle Staszek.

Czarny chłopczyk znowu dziwnie się uśmiechnął. Wyglądał jak trujący grzybek.

– Jesteś tu, bo tak postanowił twój ojciec.

– Ale ja nie chcę.

– To akurat nie ma znaczenia – powiedział czarny chłopczyk, którego oczy i uśmiech były jak u dorosłego człowieka. A dziewczynka dodała:

– Powinieneś się cieszyć, że masz ojca, my nie mamy. Ten w kuchni z wąsami to Aleks, nasz opiekun, jest niedobry.

– Ale mama wasza? – zapytał Staszek.

Czarny chłopczyk i czarna dziewczynka wymienili między sobą porozumiewawcze spojrzenia.

– Nasza – odpowiedziała Loli.

– Nie podoba mi się tu – powiedział Staszek i spojrzał w stronę, gdzie jak mu się wydawało, powinna być kuchnia. Dorośli w kuchni byli pijani, ale wydawali się chłopcu mniej niepokojący niż te dzieci tutaj.

– Co się przejmujesz, nie bądź sierota – powiedział chłopczyk i znów kopnął Staszka w łydkę.

– Pójdę sprawdzić, co robi tata – powiedział Staszek i przez długi ciemny korytarz popędził w stronę kuchni. Chciał jak najszybciej zobaczyć ojca, usiąść mu na kolanach i powiedzieć, żeby szybko wracali do domu.

Stanął w drzwiach kuchni, jasnej i ciepłej w porównaniu z mrocznym dziecięcym pokojem. Była pusta. Na stole stał talerz z niedojedzonym rosołem, pusta flaszka i parę kieliszków, a w powietrzu unosił się zapach, który zawsze kojarzył się Staszkowi ze światem dorosłych: mieszanina dymu z papierosów, zapachu czerwonego wina i ciężkich słodkich perfum. Staszek szybko przebiegł przez pozostałe ciemne pokoje. Wszystkie puste. Sprawdził łazienkę, tam też nikogo nie było. Wrócił do pokoju dziecięcego. Loli i Zoli stali obok siebie, jakoś uroczyście wyprostowani.

Blizna

Zadzwonił telefon. Głos w słuchawce powiedział, że pod Wrocławiem jest hotel, który zimą wymaga opiekuna, i czy by nie chciał, sam lub z kimś, przyjechać. Można tu popracować, zimą nie ma gości. To piękne miejsce, trochę na uboczu, stąd problem ze znalezieniem osoby, która zostałaby na kilka miesięcy. Ale jeśli ktoś potrzebuje spokoju, to coś w sam raz dla niego.

– A pan jest pisarzem – powiedział głos w słuchawce i zrobił pauzę, która miała oznaczać, że to miejsce idealne dla pisarza.

– Czy zadzwonił pan do mnie dlatego, że jestem pisarzem?

– Nie, po prostu dostałem pana telefon, razem z telefonem do murarza i geologa. Wie pan, zimą jest tu może nawet i piękniej, ale ludzie przyjeżdżają latem. Pracujemy nad tym, to kwestia reklamy – śmiech w słuchawce. – Chyba jesteśmy za mało roz-re-kla--mo-wa-ni. Brakuje osoby, która popracowałaby nad wizją tego miejsca, promocją. Nie jestem właścicielem, podejmuję decyzje, ale nie wszystkie. Nieważne. Widzi pan, choćby nazwa, nie ma na nią pomysłu, to ciągle po prostu Hotel. Może pan coś wymyśli, jest pan artystą. Śniegu tu pod dostatkiem. Cisza i śnieg, tego nie brakuje.

Zaczęli się zastanawiać. Piotr powiedział, że sam nie wie i co ona na to. Miriam się uśmiechnęła, wstała z fotela, podeszła do niego, schyliła się i wyszeptała mu na ucho:

– To świetny pomysł. Będzie trochę jak w tym filmie, pamiętasz? Najpierw miło, ty będziesz pisać, a ja gotować i wychodzić na długie spacery po pustym ogrodzie. Minie tydzień, dwa, trzy, nadal będę gotować, piec ciastka, włóczyć się po długich korytarzach, spacerować po ogrodzie. Ty będziesz pisał, ale zacznie nas trochę męczyć ta cisza wokół. Potem ty, tak, ty – czemu masz taką zdziwioną minę? – przestaniesz się odzywać i zaczniesz patrzeć na mnie trochę inaczej. Aż odkryjesz, że ta cisza wokół to nie jest cisza, bo słychać różne rzeczy. I zacznie się złe.

– Ha, ha! – roześmiał się. – Znajdę w piwnicy siekierę, bardzo ostrą, będę schodził do piwnicy coraz częściej, aż któregoś dnia... – zawiesił głos, bo zobaczył, że Miriam przestała się uśmiechać. Po chwili mówił dalej: – Pewnego dnia zejdę do piwnicy, wyjdę z siekierą, znajdę cię i zacznę za tobą biec. Będę cię gonić po hotelu, potem po zaśnieżonym ogrodzie. I nikt ci nie pomoże, bo najbliższy dom będzie o wiele kilometrów stąd i żywa dusza przez długie miesiące nie zapuści się w naszą okolicę.

Nic nie powiedzieli, ale było wiadomo, że za parę dni spakują walizki i wyjadą.

Hotel, stary trzypiętrowy budynek z kamienia, wyglądał jak wbita w śnieg ogromna skała. Żadnych innych budynków wokół, nic. Nawet drzewa w ogrodzie były ukryte pod śniegiem, jakby ktoś narzucił na nie prześcieradła. Weszli do środka, przecięli hol, zagłębili się w długie korytarze prowadzące do pokoi. Obejrzeli kuchnię, salon, bibliotekę. Wszystko było duże, obrazy na ścianach, drzwi, szafy w bibliotece, nawet garnki w hotelowej kuchni, w których latem gotowano dla tłumów gości.

– Z którego to jest wieku? – zapytała Miriam.

– Z osiemnastego, pierwsza połowa – odpowiedział Piotr.

– I to wszystko dla nas!

– Dla nas – przytaknął i poszedł do samochodu po walizki.

Kiedy obudzili się następnego dnia, zbiegł do kuchni, całe trzy piętra, by przygotować śniadanie. Wyszedł cicho, żeby jej nie budzić, choć wiedział, że ma twardy sen. Trochę kluczył, zanim znalazł kuchnię. Pomieszczenia, z wyjątkiem pokoi dla gości, nie miały oznaczeń. W końcu jakoś tam dotarł. Trzeba to wszystko oznaczyć, ponumerować – pomyślał. Otworzył lodówkę i zauważył, że ktoś zostawił w niej spory zapas jedzenia. No tak, żebyśmy nie pomarli z głodu, cwaniaki. Uśmiechnął się, widząc na dolnej półce tort, na którym było napisane: „Opiekuj się tym domem”. Ukroił kawałek dla siebie i dla Miriam, ale w końcu zostawił swoją porcję w lodówce, nie miał ochoty jeść tortu na śniadanie. Miriam lubiła słodycze o każdej porze, wiedział, że zjada je, kiedy on nie widzi, choć mówił, że nie musi się krępować. Zawsze wtedy odpowiadała, że jedzenie w ukryciu sprawia jej przyjemność. Wszedł do sypialni. Podsunął jej talerzyk, ale nie zareagowała. Zawsze wstawała później od niego. Wybudzała się długo, była zbyt rozleniwiona snem, by odwzajemniać jego dotyk. Wtedy rozbierał ją powoli, ona wierciła się, czasem trochę opierała, oddalała na drugi koniec łóżka, czasem coś mówiła, a on nie wiedział, czy jeszcze śpi, czy już nie, i kochał się z nią, czasem bardzo długo, aż zauważał, że oddycha trochę szybciej. Nie widział wtedy jej twarzy, leżała odwrócona bokiem. Nawet teraz jej nie rozebrał, tylko podwinął koszulkę i kochając się z nią, patrzył przez okno. Mówił jej do ucha:

– Jeśli chcesz, będziemy spać każdej nocy w innym pokoju. Budzić się i mieć co rano inny widok z okna. Może przez ten śnieg nie będzie to widok jakoś szczególnie zaskakujący. Chociaż nie, słońce będzie padać zawsze pod innym kątem. Z zachodu będzie ciemniej, od południa jaśniej. Poza tym różne drobiazgi, chmury i takie tam.

Mówił do niej, ale się nie poruszała. Przycisnął ją do siebie mocniej, nadal pozostawała nieruchoma. Przebiegła mu przez głowę myśl, że Miriam nie oddycha. Odwrócił jej głowę, żeby zobaczyć twarz, miała zamknięte oczy. Uderzył ją lekko w policzek, nic to nie dało. Uderzył mocniej. Otworzyła oczy, patrzyła na niego trochę przestraszona, a trochę zdziwiona.

– Idiotyzm – powiedział.

– Co się dzieje?! Uderzyłeś mnie.

– Myślałem, że coś ci się stało.

– Co mi się mogło stać?

– Nie wiem. Przyniosłem ci tort.

– Na śniadanie?

– Tak, przecież lubisz.

– Nie chcę tortu, daj mi jeszcze pospać.

I zasnęła. Ubrał się i postanowił, że dokładnie obejrzy hotel, a właściwie parter, bo na wyższych piętrach były tylko pokoje dla gości. Przeciął duży hol, zajrzał do biblioteki, wyszedł na zewnątrz. Śniegu było sporo, odgarnął główny podjazd i część dziedzińca. Poszedł do garażu, potem do ogrodu, ale ten był zasypany śniegiem. Zimą nie ma tu czego szukać – pomyślał. Wrócił do hotelu i postanowił, że usiądzie do pisania. Przypomniał mu się głos w słuchawce, „miejsce w sam raz do pisania”. Poszedł do biblioteki, wybrał fotel, ustawił biurko przy oknie. Usiadł i spojrzał na zewnątrz, widok był taki, jakby ktoś powkładał w okiennice do połowy biały, a wyżej niebieski papier z dziecięcej wycinanki.

Rozdział piąty, bohater musi być trochę bardziej złożony. Zawsze w piątym rozdziale przychodzi kryzys. Czytelnik wie już wszystko o postaci i trudno to dalej pociągnąć. Jak zwykle w piątym rozdziale miał ochotę ukatrupić swojego bohatera albo zesłać na niego jakąś chorobę. Żeby stał się bardziej ujmujący.

Po dwóch godzinach poczuł, że ktoś stoi za jego plecami i mu się przygląda. Nie odwrócił się. Wiedział – ona wie, że wyczuł jej obecność. Dobrze ją znał. Wiedział nawet, co za chwilę zrobi. Podejdzie powoli i położy mu dłonie na ramionach. To znak, że jest przy nim, ale szanuje jego skupienie. Podeszła. Nadal nie odwracał głowy. Cztery kroki. Ma buty na wysokich obcasach: dobry znak, postanowiła, że i tutaj będzie ładnie wyglądać, robi to tylko dla mnie – pomyślał zadowolony. Zatrzymała się. Położyła dłonie na jego ramionach. Uśmiechnął się. Zapyta go, jak mu idzie i czy już zabił bohatera.

– Zabiłeś go?

– Nie. Ale mam ochotę. Tym razem to nie on, tylko ona.

– Coś takiego. A jak ma na imię?

– No właśnie, problem w tym, że nie ma imienia. Nie wiem, jak ją nazwać. Może dlatego tak bardzo chcę ją teraz zabić.

– Nie zabijaj. Chodź na spacer. Wiesz, że ten hotel nie ma zapachu? Szukałam wszędzie i nic.

Odwrócił się. Na policzku miała ślad po czekoladzie. Przejechał po nim palcem i oblizał resztki po torcie.

– Ty masz zapach. Piwnica też pewnie ma. I lodówka. Głupstwa wymyślasz.

– Mówię ci, że nie ma. Sprawdziłam. Idę, muszę coś zrobić.

– Słusznie, rób swoje. Zobaczymy się na obiedzie.

Przy obiedzie znowu zaproponowała, żeby poszli na spacer, ale powiedział, że chciałby jeszcze popisać. Postanowiła pójść sama. Ubrała się w ciepłą kurtkę, włożyła czapkę i wzięła rękawiczki, jego, bo swoje zostawiła w domu. Całą zimę będą nosić jedne rękawiczki – pomyślał i pierwszy raz od przyjazdu dotarło do niego, że faktycznie są odcięci od świata, skazani na siebie, a przez najbliższe miesiące jedynym dźwiękiem, jaki będą słyszeć, będą ich własne głosy.

Zamknęła za sobą ciężkie drzwi, a on stał w pustym holu. Podszedł do okna i obserwował, jak idzie do ogrodu. Naciągnęła mocniej czapkę na głowę, włożyła rękawiczki, śmiesznie w nich wyglądała, były na nią sporo za duże. Śnieg sięgał jej do kolan, widać było, że chodzenie po nieodśnieżonej drodze to dla niej spory wysiłek, podnosiła nogi jakoś tak śmiesznie i wysoko. Jutro znów trzeba to odgarnąć – przebiegło mu przez głowę. Pomyślał, że jest zupełnie bezradna, i jak zwykle w takich sytuacjach miał ochotę wybiec z domu, żeby być bliżej. Powiedziałby jej, że jutro odśnieży tę drogę, że pojadą razem na narty, bo niedaleko jest piękny stok. Ale stał dalej i patrzył, a figurka stawała się coraz mniejsza i mniejsza, aż zamieniła się w ciemną kropkę na gładkiej białej powierzchni.

Pisał długie godziny, nie zauważył nawet, że zrobiło się ciemno. Skończył duży fragment książki, był zmęczony, ale czuł się lekko i dobrze, jak zawsze po wytężonej pracy. Wstał od biurka i nalał sobie trochę wina, podszedł do okna i wtedy zdał sobie sprawę, że jej nie ma. Nie wróciła ze spaceru, a co najmniej od godziny jest ciemno. Wybiegł z domu, przeciął skosem ogromny dziedziniec, dotarł do ogrodu. Padał śnieg, trzeba było przedzierać się przez gęste płaty jak przez ciężką białą zasłonę. Wyczuwał pod butami ostre krzewy, chaszcze i cały czas starał się patrzeć pod nogi, w poszukiwaniu jej śladów. Ale nic nie widział, bo śnieg padał coraz mocniej, po kilku minutach szukania trafił na swoje ślady. Zaczął krzyczeć, wołał ją głośno po imieniu. Nic. Nagle, za jakimś drzewem, dostrzegł ciemniejszy kształt odcinający się od śniegu. Podszedł bliżej, zmrużył oczy, żeby widzieć wyraźniej, uspokajał oddech po biegu przez ogród. Leżała tam, płatki śniegu zakrywały jej kurtkę, włosy, dobrze widoczna była tylko twarz. Ciepło ciała musiało roztopić śnieg.

Ukląkł i przybliżył się do twarzy. Oddychała? Tak, ale oczy miała zamknięte. Zaczął potrząsać jej głową:

– Obudź się! Obudź. No, szybko...

Otworzyła oczy?

– Chyba wszystko w porządku – powiedziała i podniosła do góry jeden kącik ust, coś w rodzaju uśmiechu.

Zaniósł ją do domu, posłał łóżko, pomógł jej się rozebrać. Już po chwili spała. Położył się obok niej, ale nie mógł zasnąć. Wstał, wygrzebał z nierozpakowanej walizki papierosy i zapalił, chociaż rzucił palenie rok temu. Podszedł do okna, na zewnątrz było zupełnie ciemno. Na noc gasił latarnie, do wiosny i tak nie pojawi się tu żaden gość. Ale właściwie czemu? To świetne miejsce na wyjazd na narty, można uprawiać też inne sporty, organizować jakieś wieczory przy kominku, potańcówki. Ten człowiek od telefonu miał rację, wszystko przez brak nazwy, hotel z niczym się nie kojarzy. Piotr zapalił drugiego papierosa, zaczął myśleć nad nazwą hotelu, ale nic nie przychodziło mu do głowy.

Po kilku dniach od wypadku wszystko wróciło do normy. Piotr budził się pierwszy, sprawdzał temperaturę pieca, który ogrzewał hotel, przełączniki prądu, klimatyzację w całym budynku. Potem wychodził i odśnieżał główną drogę, czasem też jedną z bocznych ścieżek. A kiedy się z tym uporał, robił sobie śniadanie. W końcu szedł do biblioteki, rozpalał w kominku i pisał przez kilka godzin. Obiad jedli razem. Potem Piotr wracał do siebie, ale kiedy świeciło słońce, szli na spacer. Ogród był ogromny, nie wiadomo było, gdzie się kończy, a gdzie zaczyna las. Do drugiego końca lasu nie udało im się nigdy dotrzeć.

Śnieg sięgał im prawie do kolan. Miriam trzymała go za rękę, żeby łatwiej było jej iść. „Dziko tu jest” – mówiła, a on przytakiwał. Ostatnio dużo rozmawiali o jego książce. Dzielił się z nią wątpliwościami, zwłaszcza gdy utknął w martwym punkcie. Miewała dobre pomysły, wtedy zawsze jej mówił:

– Tę książkę zadedykuję tobie.

– Znowu? – śmiała się Miriam. – Powinieneś wreszcie zadedykować jakąś swojej matce, ona ma wielką nadzieję, widzę to.

– Ale ona we mnie nie wierzy. Nigdy nie pyta, o czym jest książka, tylko ile za nią dostałem pieniędzy. I mówi, że powinienem sobie znaleźć konkretne zajęcie, bo pisarz to żaden zawód. W pewnym sensie ją rozumiem. No dobrze, powiedzmy, że zadedykuję książkę mamie, ale ty będziesz figurować jako współautorka.

– Owszem, podsuwam ci pomysły, ale nie umiałabym sklecić porządnego zdania.

– Nie, ty jesteś współautorką.

Zastanawiał się, dlaczego Miriam nigdy nie wzięła się do pisania. Był pewny, że potrafi. Miała świetne pomysły na fabułę, a zakończenia wymyślała wprost genialne, zręcznie omijając koleiny, w które wpadali inni autorzy. On sam, tak czuł, też coraz częściej w nie wpadał. Pisał kryminały i już przy czwartej książce miał wrażenie, że zaczyna się powtarzać, ciągle ten sam bohater. Co prawda raz jest kobietą, raz mężczyzną, raz wysokim blondynem z manią prześladowczą, kiedy indziej sklepową z przedmieścia ze skłonnościami do kleptomanii, ale to ciągle ta sama postać – ta, którą w piątym rozdziale ma ochotę zabić. Jest w tej powtarzalności coś przygnębiającego – myślał. Wstydził się powiedzieć o tym Miriam, raz tylko coś napomknął. Powiedziała mu wtedy, żeby spojrzał na tę powtarzalność inaczej, wziął ją za dobrą monetę.

To, że jesteśmy tutaj, dzień po dniu, też można uznać za coś nieznośnie banalnego – stwierdziła. – Wstajemy rano, ty piszesz, a ja gotuję obiad. Co jakiś czas przychodzę do ciebie do biblioteki i kładę ci dłonie na ramionach. Same powtórki! Idąc dalej, możesz pomyśleć, że spędzimy tak kolejne dni i lata. Że tak będzie zawsze. Można to uznać za banalne i nudne, ale niekoniecznie. Jeszcze ktoś inny powiedziałby, że to przerażające, taki horror w konwencji kina familijnego. Co ty na to? Z tym horrorem trochę przesadziłam, prawda?

Nie wiedział wtedy, o co jej chodzi, i nie podjął tematu. Chciał jej za to powiedzieć coś innego. To, o czym myślał, napomykając o swoich bohaterach. Że ich banalność to nie jedyny problem. Poza tą straszliwą przewidywalnością jest coś jeszcze – wszyscy są nieudacznikami, nawet jeśli on chce z nich zrobić wielkich bohaterów. Wpadł na to jakiś czas temu i to odkrycie dziwnie go przygnębiało. Chciał jej powiedzieć: „oni są nieudacznikami, Miriam” – ale nie mógł. Nie wiedział dlaczego.

Tego dnia spacerowali długo, dawno już skończył się ogród i zaczął las. Można to było poznać po wysokości drzew – te w ogrodzie rosły w rzędach wokół alejek i były sporo niższe, w lesie rosły gęsto, przez co miało się wrażenie ciemności, nawet za dnia.

– O czym dokładnie jest twoja nowa książka? Ciągle streszczasz mi jakieś fragmenty, ale nie znam całej historii – powiedziała Miriam.

– Jeszcze nie ma całości, dużo o tym myślę. To kryminał z historią miłosną w tle. Kochają się, ale on ją zabija, kiedy się dowiaduje, że ona prowadzi podwójne życie, przynajmniej tak to teraz widzę.

– Banalne – skwitowała Miriam. – Musisz wymyślić coś, czego czytelnik się nie spodziewa.

– Wiem, wiem. Inna sprawa, że czytelnicy chyba lubią przewidywalne rozwiązania. Ale dobrze, powiedzmy, że warto wprowadzić jakiś element zaskoczenia, też o tym myślałem. Więc może ona jest chora psychicznie, jakaś schizofrenia, dajmy na to. Dlatego nie wie, że się z kimś spotyka, ale nieświadomie ucieka do innego mężczyzny. Wynajmuje mieszkanie, w którym spędza z kochankiem kilka godzin w tygodniu. Ten zdradzany piekielnie ją kocha, więc musi zabić, bo kiedy o wszystkim się dowiaduje, jego życie przestaje mieć sens.

– Nadal uważam, że to bardzo banalne, ale kibicuję rozwojowi akcji, może z czasem wymyślisz coś lepszego. W razie czego jestem do dyspozycji. I może postaraj się jej jednak nie zabijać.

Nie znosił, kiedy go krytykowała, a zarazem wiedział, że w większości przypadków miała rację. I pisał dalej. Coraz więcej czasu spędzał w bibliotece. Czasem Miriam przychodziła, ale nigdy nie przerywała mu pracy. Słyszał stukot obcasów za plecami, słyszał, jak otwiera jedną z oszklonych szaf, wyjmuje książkę, wertuje ją, wkłada z powrotem, wyjmuje inną. Siada w fotelu, wstaje, znów podchodzi do szafy. Wychodzi.

Mijały dni, z biblioteki dochodził stukot maszyny do pisania, bo Piotr postanowił, że nie będzie używał komputera. Przywiózł go ze sobą, ale wygrzebał na strychu starą maszynę, poświęcił trochę czasu, żeby nauczyć się z niej korzystać, i pisał już tylko w ten sposób. Miał wrażenie, że dzięki temu pisze lepiej.

Miriam przychodziła do biblioteki coraz rzadziej, na początku tego nie zauważał. Aż dotarło do niego, że od jakiegoś czasu spotykają się też rzadziej na obiadach, co drugi dzień, co trzeci. Czasem zostawiała mu posiłek w jadalni z kartką, że zjadła wcześniej albo że zobaczą się wieczorem. Zaczęło mu to przeszkadzać, któregoś dnia jej o tym powiedział.

– Ostatnio rzadziej się widzimy, ciągle znikasz. Dawniej jadaliśmy razem, wpadałaś do biblioteki, żeby zobaczyć, jak mi idzie.

– Brakuje ci widza? – zapytała.

Spojrzał na nią zdziwiony.

– Miriam, no co ty, po prostu widzę, że trochę się gubimy w tym wielkim budynku. Nie masz takiego wrażenia?

– Nie. – I to był koniec rozmowy.

Dręczyło go to. Nie mam prawa się na nią złościć, przyjechała ze mną na to pustkowie, powinienem się cieszyć, że nie narzeka na nudę, sama zapełnia sobie czas – myślał. Ale wątpliwości i tak wracały. Co robi całymi dniami? Postanowił skupić się na pracy, ale nie potrafił. Kim ona właściwie jest? Kto to jest – ona? Głupie pytanie – pomyślał. Ale – szedł dalej – przecież coś wiem. Znam ją siedem lat, a od trzech jest moją żoną. Kobieta-dziecko, ma w sobie nawet coś z chłopca, zauważył to od razu. Jego matka nie lubi Miriam. Dlaczego? Bo jest zimna – to główna przyczyna. Dla niego nie jest zimna, dla matki niech sobie będzie. Miriam po prostu nie ma potrzeby robić na nikim wrażenia, nie chce się podobać. Nie chodzi o to, że o siebie nie dba, to bardziej kwestia zachowania, nie obchodzi jej opinia innych ludzi. Czy moja również? – myślał. Dalej. Czy Miriam ma poglądy? Nie zna się na polityce, ale lubi zwierzęta. Kiedyś powiedziała, że nigdy nie założy futra. To akurat pamięta, bo się z niej śmiał, kiedy tego samego dnia jadła mięso na obiad. Czy Miriam wierzy w Boga? Nie, chyba nie. Wszystko nie. Jakby dawała się określić tylko przez zaprzeczenie.

Poczekaj, wróć, co jeszcze wiadomo – mówił do siebie. Ma dobry gust, to w niej lubi. Choć nie, nie do końca, czasem wybiera dziwne rzeczy w sklepach, kupuje niepotrzebne przedmioty, brzydkie, jakieś starocie, znosi je do domu, mają ich pełny strych. „Zakurzone gówno” – mówi on, kiedy Miriam przynosi kolejną porcelanową figurkę tancerki z odłamanym nosem. „Po co to kupujesz?” „Bo tak” – odpowiada bez zastanowienia jak uparty dzieciak. Raz przyniosła do domu wypchanego ptaka, sowę ze szklanymi oczami. „Skąd to wytrzasnęłaś? Obrzydliwe, wiesz, ile tam jest bakterii? Cały szpital zakaźny!” A ona szczęśliwa, jakby zdobyła Bóg wie jaki skarb, stawia ptaka na półce w salonie. Dom w mieście mają urządzony nowocześnie, ta sowa nie pasuje. „Nie widzisz, że nie pasuje?” – mówi, ale już z rezygnacją w głosie. „Ona nigdzie nie będzie pasować” – odpowiada Miriam, gładzi szare pióra sowy. „Wyrzuć to, przecież boisz się, brzydzisz się ptaków” – stara się przemówić jej do rozsądku. Ona, zamiast odpowiedzieć, przesuwa palcem po zakrzywionym dziobie ptaka. „Myślisz, że prawdziwy, nie z plastiku?” „Nie wiem, Miriam”. „Sprawdź” – prosi, nie patrząc na sowę, ale na niego. Dobrze, podejdę, sprawdzę – myśli, ale żałuje, że dał się w to wciągnąć. „Rozchyl – mówi Miriam – rozchyl dziób, trzeba sprawdzić, czy prawdziwy”. Stoją na środku pokoju, Piotr się pochyla, sprawdza, majstruje palcem w wypreparowanym zwierzęciu. „Nie wiem, czy prawdziwy, nie mam pojęcia, daj już spokój, Miriam”. Szklane ptasie oczy patrzą nieruchomo.

To jedna z historii. Co jeszcze? Wstał, zaczął szybko chodzić po bibliotece, w tę i z powrotem. Czemu się z nią ożenił? Od początku pociągało go w niej to, co innym mężczyznom mogło się wydać odpychające. Najpierw wygląd – była ładna, ale nad górną wargą miała dziwną poprzeczną bliznę. Blizna nie była specjalnie widoczna, ale kiedy Miriam z kimś rozmawiała, to wzrok rozmówcy kierował się zawsze w to miejsce: ślad jak po głębokim cięciu. Kiedy zaczął się z nią spotykać, koledzy nie mówili: „Spotyka się z tą brunetką z zielonymi oczami”, tylko „Spotyka się z tą dziewczyną z blizną”. Poza tym ta jej chłopięcość czy raczej brak kokieterii, tego czujnika uwagi, jaki ma większość ładnych kobiet. Miriam rozmawiała tak samo z kobietami i mężczyznami, z dorosłymi i dziećmi. Jakby nie umiała inaczej. Do zwierząt mówiła jak do ludzi. Nazywał tę cechę naturalnością i bardzo ją sobie u Miriam chwalił. Pewnie dlatego, że sam jej nie posiadał, wiedział o tym i ta świadomość mu ciążyła. Dorastał w domu, gdzie najważniejsze było dobre wychowanie, zasady ponad wszystko. Odebrał wykształcenie w solidnych szkołach, gdzie formy i reguły były sklejone z człowiekiem: istniało się o tyle, o ile potrafiło się dobrze nimi posługiwać. Piotr chciał się od tego odciąć, uciec, ale czuł, że to zawsze wraca, że wrosło zbyt głęboko, kiedy starał się być ekscentryczny, czuł ten pancerz najmocniej. „Duszę się” – mówił. „To zrób coś zupełnie innego – mówiła Miriam – coś, czego byś nigdy nie zrobił, na co by ci nie pozwolili w tej twojej szkole albo w domu rodzinnym. Wykąp się nago w morzu, nie bój się brudu, upapraj się czymś, błotem, wodą, jedzeniem. Wszystko przez te twoje maniery, to cię dusi. Matka i ojciec, ojciec i matka, daj już spokój, idź dalej”. „I tak się duszę – odpowiadał. – Właśnie kiedy robię coś innego, głupiego, wtedy jest najgorzej”. Nie rozumiała, mówiła, że wymyśla. Sama nie miała z tym problemu.

No tak, Miriam się nie dusi. Ale to dobrze – myślał. Chociaż, kto ją tam wie. Co on o niej wie? Skąd się wzięła? Znał historię życia Miriam z odprysków, z półsłówek, urwanych zdań. Niechętnie opowiadała o dzieciństwie. Był ciekaw jej przeszłości, ale nie wiedział, jak zacząć taką rozmowę. Kilka razy próbował, nie wychodziło. Nigdy nie spytał o bliznę. Może sama mi kiedyś o tym opowie – tłumaczył sobie. Zresztą niechęć do rozgrzebywania tego, co minęło, była w zgodzie z jej naturalnością, którą tak w niej lubił. Miriam, kobieta mojego życia, która nie komplikuje sobie świata wielkimi analizami, a po prostu trwa – taką chciał ją widzieć. Wiedział, że wychowywała się z matką, rodzice rozwiedli się, kiedy miała dziesięć lat. „Jesteś taka dzielna” – szepnął i przytulił ją do siebie, kiedy mu o tym powiedziała. Raz odwiedzili jej rodzinny dom. Jej matka, cicha kobieta, zgaszone oczy, to Piotr dobrze pamięta. Pokazała mu dom,wszedł na chwilę do dawnego pokoju Miriam. Zwyczajnie, zasunięte żaluzje, półmrok, w rogu białe biurko, owalne lustro, z jednej strony trochę wyszczerbione, kilka spłowiałych plakatów gwiazd z czasopism dla dzieciaków. Lekki zapach stęchlizny, jak w miejscach, do których rzadko ktoś wchodzi. Na jednej z półek zdjęcie czterolatka z piłką pod pachą – uśmiechnięty chłopczyk w czerwonym sweterku, w tle dwójka dorosłych zajętych rozmową. „Kto to?” – zapytał Piotr. „Mój brat, zmarł dawno temu”. Piotr przypomniał sobie tę sytuację i od razu pomyślał: dlaczego pamiętam piłkę, czerwony sweter, a nie wiem, jak miał na imię ten zmarły chłopiec? Rozmyślał, stojąc przy oknie. Był środek nocy, słyszał, jak Miriam za jego plecami przekręca się na drugi bok. Obudzić ją, zapytać o te rzeczy, o imię chłopca? Odwrócił się, zrobił parę kroków w stronę łóżka. Nie, lepiej nie, pomyśli, że zwariowałem. Mógł to zrobić wtedy, teraz nie ma sensu. Położył się obok Miriam. Spała. Ostatnio dużo spała. Starał się być z nią częściej, czasem proponował spacer, wyjazd na wzgórze na narty. Mówił, że mogliby razem coś ugotować. Ale nie chciała. Znikała gdzieś, nie wiadomo gdzie, bo hotel był ogromny i trudno było się domyślić, co może robić i w której części dokładnie przebywa. Co ona robi całymi dniami? Nigdy nie byli o siebie zazdrośni, tutaj tym bardziej, przecież nie miał powodów. No bo o kogo? O co?

Ale następnego dnia nie wytrzymał. Przerwał pisanie i wstał od biurka. Zaczął od kuchni, tam jej nie było, tego akurat się spodziewał. Puste pomieszczenie, białe, wypolerowane kafelki. Nieludzko czyste – pomyślał. Ona tu chyba w ogóle nie przychodzi. Dokąd teraz? Wzięła klucz generalny, może nim otworzyć wszystkie drzwi w hotelu, wejść do każdego pokoju. Zaczął od góry, naciskał klamki, żadne drzwi nie ustąpiły. Równie dobrze mogła się zamknąć od środka. Zszedł piętro niżej, też nic. Zbiegł po schodach, na parterze to samo, pozamykane. Drzwi do piwnicy. Nacisnął klamkę. Nie ustąpiły. Zaczął uderzać w nie pięścią, coraz mocniej, echo niosło się po korytarzu. Otarł sobie kostki na dłoniach, przestał. Szedł dalej. Minął hol łączący dwa skrzydła hotelu. Tam też jej nie było. „Gdzie jesteś” – powiedział, to nie było pytanie. Wrócił do biblioteki. Zauważył, że koszula przykleja mu się do pleców. Przecież nie biegłem – pomyślał. Siadł za biurkiem, próbował się skupić, ale do obiadu nic, ani słowa.

Po południu spotkali się w jadalni. Czekała na niego. Pocałunek w policzek. Pachniała jak zawsze. Ubrana tak jak zwykle, nawet pomalowane usta. Jakoś inaczej się maluje, ta szminka jest trochę bardziej czerwona niż zazwyczaj. Ale równie dobrze twarz może być bardziej blada. Uświadomił sobie, że nigdy nie zauważał takich szczegółów, szminka, nowy kolor włosów, sukienka. Dopiero teraz, dzisiaj.

– Jak dzień? – zapytał.

– Jak zwykle.

– Wychodziłaś gdzieś?

– Nie, byłam na miejscu.

– A konkretnie?

Unika jego wzroku? To może być złudzenie, po prostu patrzy gdzie indziej, nie musi zawsze patrzeć prosto w oczy.

– Przesłuchanie?

Uśmiecha się, też jakoś inaczej. A może to ten sam uśmiech co zwykle? Coraz bardziej drażniło go, że nie wie.

– Skądże, po prostu siedzę całe godziny w jednym miejscu i nie mam pojęcia, co robisz. Zero towarzystwa, nuda. Tak?

– Nie. Przecież wiesz, że umiem sobie wypełnić czas. Dziś byłam w drugim skrzydle hotelu, oglądałam pokoje, których jeszcze nie widzieliśmy. Otwierałam jeden po drugim, wchodziłam, węszyłam.

– Węszyłaś?

– Tak, to trochę taka przygoda, nigdy nie wiesz, co jest za drzwiami.

– I znalazłaś coś ciekawego?

– Tak. Nie. Właściwie to nic. Czy wiedziałeś, że na ostatnim piętrze wszystkie pokoje wyglądają tak samo? Poczułam się trochę jak w domu wariatów. Nawet obrazki na ścianach takie same.

– To chyba normalne w hotelach, że pokoje są podobne. Czyli byłaś dziś w lewym skrzydle?

– Mówiłam przecież. A wiesz, co jest na ścianach?

Wie, był już kiedyś w tamtych pokojach, kiedy popsuło się ogrzewanie w hotelu. Na jednej ścianie ryciny rzadkich motyli: ten sam gatunek, fioletowe skrzydła i czarne cętki. Na drugiej ścianie akwarele z miejskim pejzażem, chyba Wiednia.

– Nie mam pojęcia, powiedz.

– Na jednej ścianie ryciny z motylami. A może to prawdziwe owady, nie mogłam sprawdzić, są za szkłem. Na drugiej obrazy, przedstawiają miasto, chyba Wiedeń. Dziwne połączenie, prawda?

Uśmiechnął się w duchu. Zwrócił uwagę na to samo, zapamiętali te same szczegóły. Poczuł się dziwnie, że jej szukał, ale zaraz pojawiła się myśl: to w trosce o nią. I zapytał:

– Dobrze się czujesz? Wiesz, zawroty głowy, tam, w ogrodzie. Nie wracają?

– Wszystko w porządku. – Chciała wstać od stołu.

– Poczekaj, chcę ci coś powiedzieć. To miała być niespodzianka, ale może lepiej, żebyś wiedziała wcześniej. Przyjedzie tu mój przyjaciel. Nie będziemy się tak nudzić, pojeździmy na nartach. Wpadłem na ten pomysł kilka dni temu.

Nie kilka dni, kilka minut wcześniej, ale nie, chyba już kiedy biegał po pustych pokojach, kiedy jej szukał. Jeszcze nawet do niego nie zadzwonił. Czy będzie miał wolny termin, na pewno przyjedzie?

– Znam go? – spytała.

– Nie. Ale pewnie polubisz. Kolega ze starych czasów, zanim poznałem ciebie.

– Dobrze – odpowiedziała.

I to też niepokojące, powinna o coś zapytać, przynajmniej udać, że jest ciekawa. Przestała to robić. Przestała zwracać na niego uwagę, nie jest tam, gdzie zawsze była. Powstają szczeliny. Nie wypełnia ich, już jej się nie chce? W mieście zawsze to robiła. „Patrz, kupiłam bilety do teatru”. Jakaś nowa sukienka, ktoś przychodził na kolację. Wprawiała ich życie w ruch. Te cholerne dziury, w mieście wypełniali je inni: przyjaciele, znajomi, rodzina. Tutaj nie. Czas się rozciągnął, spłaszczył. Płynie jakoś inaczej. Nie, nie wolniej. I wszystko, gdziekolwiek spojrzeć, takie gładkie, żadnego zbędnego detalu, nawet małej plamki krwi na białym śniegu. I nagle przed oczami jej obraz z tamtej nocy, ona leżąca na śniegu. Czarna plamka, Miriam, ale szybko rozmazać ten kontur, wstawić nowy obraz, przyjaciela. Zaprosił go, tak, na pewno przyjedzie, nie trzeba go będzie długo namawiać. Ale po co go zaprosiłem? Już chciał iść do Miriam, żeby ją o to zapytać. Ale nie.

Czekali na gościa od rana. Razem. Obserwował ją, ale nie dawała po sobie poznać, że jest choć trochę poruszona tym przyjazdem. A mogła być, w końcu długie tygodnie nie widziała innych ludzi. Przyjaciel zadzwonił o drugiej, spóźni się na obiad, utknął na drodze, śnieżyca. Czwarta, piąta powinien być. Piotr odłożył słuchawkę.

– Będzie między czwartą a piątą.

Przyjechał o siódmej. Przywitali się, oprowadzili go po hotelu. Podobało mu się. Okolicę pokażą mu jutro. Zjedli kolację. Wstępnie ustalili, że zostanie na dwa tygodnie. Takie ferie zimowe, żartowali. Zostawiła ich samych, na pewno chcą porozmawiać, całe lata się nie widzieli. Kiedy już byli sami, Piotr chciał przyjacielowi opowiedzieć, że zaprosił go, bo czuje, że coś jest nie tak, trzeba spojrzeć z dystansem, ogarnąć to, a on nie umie. Właśnie ktoś taki jak ty, od razu pomyślałem o tobie – chciał powiedzieć do siedzącego naprzeciw mężczyzny, właściwie chłopca, on zawsze wyglądał jak chłopiec, teraz też. Nie powiedział. Zaczął mówić o sobie, o książce, nad którą właśnie pracuje, o tym, dlaczego zdecydował się tu przyjechać – książka, cisza, skupienie. Rozmawiali trochę o znajomych ze studiów, o dawnym życiu. Piotr chciał powiedzieć jeszcze, że pisanie zaczyna go męczyć, może gdyby pisał inne rzeczy, ale zaraz pojawia się problem z pieniędzmi. Zima w tym pustym hotelu to też sposób, żeby dorobić. Jest tu trochę pisarzem, a trochę stróżem, tak, płacą mu za to, pisze, ale codziennie musi odgarniać ten cholerny śnieg, dbać o ogrzewanie, sprawdzać klimatyzację, naprawiać rury, one przeciekają, nawet nie wie, ile z nich przecieka, zdziwiłby się, Piotr pokaże mu jutro. A jeśli dojdzie do jakiejś awarii, zasypie nas albo siądzie kanalizacja? Wolę nie myśleć – mówił do siebie, kiedy przyjaciel opowiadał historię ze starych czasów. Kiedy rozmowa znowu zeszła na to, co teraz się dzieje w ich życiu, Piotr powiedział tylko:

– Jeszcze w żadnym miejscu nie pracowało mi się tak dobrze jak tutaj, wiesz?

Przez chwilę rozmawiali o niczym, aż wreszcie tamten zapytał:

– Słuchaj, skąd Miriam ma tę bliznę?

Przecież nie wiem – pomyślał. Nie mam pojęcia.

– Sam ją zapytaj – powiedział tylko.

– Śmiało – powiedział kobiecy głos za ich plecami. Stała w drzwiach. – Zapytaj mnie – dodała, opierając się o futrynę.

Patrzyli na nią obaj, przyjaciel nie wyglądał na zmieszanego. Piotr wstał i nie bardzo wiedząc, co robi, zaczął mówić. Musi wyjść, sprawdzić, czy na zewnątrz wszystko w porządku. Zamknąć bramę, sprawdzić to i owo, może odśnieżyć podjazd. Zostawi ich, na chwilę, niech się nie gniewają, wróci, jak się z tym upora.

Narzucił kurtkę i wyszedł z hotelu. Chciał od razu pójść w stronę ogrodu, ale zatrzymał się przy rozświetlonym oknie. Widział ich doskonale, nie zobaczą go, jest ciemno. Siedzieli zwróceni do siebie twarzami. Ona w tym samym fotelu, w którym minutę wcześniej siedział Piotr. Mówiła coś, tamten słuchał. Piotr uświadomił sobie, że jeszcze nigdy nie widział, jak ona rozmawia, kiedy jego nie ma w pobliżu. Zawsze był gdzieś obok i ona o tym wiedziała. Zawsze z widzem, z nim. A tu sama, z tamtym. Nie wie, nie wiedzą, że patrzy. Ich profile jak na tym głupim rysunku z testów psychologicznych: co widzisz – dwie twarze czy wazę grecką? Dwie twarze. Dopiero po chwili uchwycił podobieństwo. Są do siebie podobni, niewysocy, siedzą wyprostowani, a jednocześnie jacyś skrzywieni, pochyleni, jakby coś ich ściągało do dołu. Ona coś mówi i jakoś dziwnie patrzy, nie w oczy, prześlizguje się wzrokiem po jego policzkach, ramionach. Obca kobieta, blada twarz, na niej usta, jakby doklejone albo skaleczone. Nie, przecież je pomalowała. Musi jej powiedzieć, żeby zmieniła kolor szminki, wygląda niezdrowo, jakby miała ranę zamiast ust. Te usta nadal się poruszały, usta mężczyzny również, ale dużo rzadziej. Piotr nie mógł się zorientować, o czym mówią, ale czuł, że nie może teraz wejść do środka. Pójdę się przejść – pomyślał i skręcił w alejkę prowadzącą do ogrodu.

Nie wiedział, jak długo chodził po ogrodzie. Kiedy wrócił do hotelu, światła były zgaszone. Poza salonem, pustym? Wszedł do rozświetlonego pomieszczenia, rozejrzał się. Zauważył, że stary magnetofon szpulowy stojący na jednej z półek jest włączony. Zdziwił się, nigdy go nie używali. Chciał wyłączyć, ale zobaczył taśmę. Włączyła go, po co, słuchali muzyki? Nacisnął „start”.

Głos kobiecy: Ta blizna to pozostałość po pewnej historii. Jeśli chcesz, mogę ci ją opowiedzieć.

Cofnął taśmę do początku. Podsunął fotel bliżej półki, usiadł i znów nacisnął „start”.

Głos kobiecy: Ta blizna to pozostałość po pewnej historii. Jeśli chcesz, mogę ci ją opowiedzieć. Przed Piotrem byłam z innym mężczyzną. Miał na imię Adam. Zaczyna się jak wielka historia miłosna, prawda? W rzeczywistości Adam nigdy nie powiedział, że mnie kocha. Ale nie musiał tego mówić. Czułam się tak, jakbym spotkała brata albo kogoś bardzo bliskiego, chociaż Adam był zupełnie inny ode mnie. Trochę autystyczny, a ja wariatka, która zawsze mówiła za dwoje. Tak, dziś już jestem inna, wydoroślałam, jak to się mówi.

Adam zajmował się pisaniem. Ale z mniejszym sukcesem niż Piotr. Wiesz, Piotr ma wyczucie rynku. To, nawiasem mówiąc, bardzo dobrze, mamy z czego żyć. Adamowi odrzucali artykuły w pismach, bo nie chciał zmienić ani jednego zdania w swoich tekstach, kłócił się z redaktorami, czasem ich obrażał, nie wiem na pewno, mogłam to wywnioskować z paru historii, które mi opowiedział. Czytałam jego rzeczy, pisał ciekawie, choć trochę chaotycznie. Kiedy go poznałam, zaczynał książkę o malarstwie osób chorych psychicznie. W wydawnictwach mówili, że dobre, przenikliwe, ale nie chcieli ryzykować.

Adam wiedział, że kiedy się boję, to trzeba coś z tym zrobić. Wiedział, że boję się ciemności, miałam to jeszcze z dzieciństwa, kiedy rodzice wychodzili i zostawiali mnie samą, zabraniając zapalać światło: „Musisz nauczyć się zasypiać w ciemności, wszyscy śpią w ciemności” – mówili. Potem dorosłam, a to zostało, i zawsze, kiedy zasypiałam sama, zapalałam lampkę przy łóżku. Wiedziałam, że to głupie, że w ciemności nic mi się nie stanie, ale po zgaszeniu lampki czułam okropny lęk. Adam postanowił, że trzeba coś z tym zrobić. Wymyślił grę, graliśmy w nią przez długie tygodnie. Przeniósł się na ten czas do mojego mieszkania. Umawialiśmy się, że będzie ze mną, dopóki nie zasnę, a potem wyjdzie do drugiego pokoju. Jeśli w nocy się obudzę, mogę przyjść i położyć się obok niego. „A na pewno tam będziesz?” – pytałam. Odpowiadał, że na pewno. Przez pierwszy tydzień przychodziłam każdej nocy. Potem ze śmiechem powiedział, że plan nam się rozkłada i trzeba jednak pójść krok dalej. Więc umówiliśmy się, że kiedy się obudzę i zacznę się bać, krzyknę, a on zapali lampkę u siebie – będę widzieć smugę światła przez szczelinę w drzwiach. Zadziałało, ale musiał spać przy zapalonym świetle dobre dwa tygodnie, bo każdej nocy krzyczałam do niego ze swojej sypialni: zapal! Aż pewnego wieczoru zasnęłam, obudziłam się rano. Pobiegłam do Adama, żeby powiedzieć, że się udało, ale kiedy otworzyłam drzwi do pokoju, w którym spał, jego tam nie było. Musiał wyjść w nocy, jakby wiedział, kiedy dokładnie to się stanie.

Potem byliśmy ze sobą jeszcze miesiąc. Tego dnia jechaliśmy samochodem. Pamiętam wszystko, samochód przed nami, czerwony volkswagen z nalepką „child on board” na tylnej szybie, pamiętam słoneczne niebo, brudny śnieg na poboczu, ostatnie światła na przejściu dla pieszych, przechodził stary człowiek w płaszczu, kobieta z psem w kagańcu, pamiętam wystawę sklepową, powiedziałam, że musimy sobie kupić takie duże futrzane czapki, bo szykuje się mroźna zima, pamiętam, że mówiąc to, spojrzałam na jego dłoń na kierownicy, nie na niego, i wtedy coś w nas uderzyło, straszliwy huk, bardziej miażdżenie niż łamanie. Obudziłam się w szpitalu.

Zszyli mi ranę, była dość głęboka, ale dobrze się goiła. Po kilku dniach wróciłam do domu, ale nie miałam siły iść na pogrzeb. Ciało było zdrowe, nieznośnie zdrowe. A i tak mnie bolało. Leżałam na łóżku, czasem na podłodze, nie pamiętam, wiem, że leżałam z podkurczonymi nogami, zwinięta w kłębek i czułam to ciało aż do kości. Chyba zadziałał instynkt – ciało musiało boleć, bo inaczej bym zwariowała od tego, co się działo w głowie. Całe tygodnie nie wychodziłam z domu, w końcu zaczęłam się zmuszać, bo wiedziałam, że inaczej się z tego nie wygrzebię. I po kilku miesiącach poznałam Piotra.

Kiedy go pierwszy raz zobaczyłam, myślałam, że to Adam. Stał odwrócony plecami. Podobno często tak jest, że jak za kimś tęsknisz, to wydaje ci się, że to on. Próbujesz się uchwycić tej odrobiny podobieństwa, nawet jeśli ktoś, za kim tęsknisz, jest trupem. Miał inny kolor włosów niż Adam, ale to nie miało znaczenia. Przypominał Adama pod innym względem. Był zgięty, jakby w środku coś było pęknięte, naruszone. Wysoki i szczupły, ale jakby się kurczył, chował do środka. To samo napięcie ciała, trochę zwierzęce, widoczne nawet kiedy stał w bezruchu. Jakby szykował się do ataku albo przygotowywał do odparcia cudzego, wkładając w to ogromny wysiłek. Potem zobaczyłam twarz. Wtedy już wiedziałam, że to jego brat. Podeszłam, zaczęliśmy rozmawiać.

Głos męski: Czy Piotr wie o Adamie?

Głos kobiecy: Nie. Kiedy poznaliśmy się z Piotrem lepiej, sam zaczął o nim opowiadać. Najpierw nie mogłam tego słuchać, zmieniałam temat, ale z czasem sama zaczęłam wypytywać o nieznane szczegóły. O wspólne dzieciństwo, o to, jaki był Adam, zanim go poznałam. Adam nie opowiadał o mnie bratu. Kiedy dorośli, rozeszli się w swoje strony. Dziś widzę, że wiele ich łączyło, ale nic nie poradzę, że kocham tego, który jest trupem. Wiem, łatwo powiedzieć, z Piotrem jestem kilka lat, znam go na wylot. Mieliśmy czas, żeby stać się dla siebie przewidywalni. Dla niego też pewnie jestem nudną Miriam, cichą strażniczką wielkiego pisarza. Adama znałam krótko, niecały rok. Zginął w dobrym momencie, co? Oczywiście, tłumaczę sobie, że pewnie gdyby żył, czekałoby mnie z nim to samo. A może coś gorszego. Tłumaczyłam to sobie wiele razy, ale to nic nie dało. Nadal tęsknię.

Głos męski: I co teraz?

Głos kobiecy: Może ty coś powiesz, że jestem wariatką albo że jest ci mnie żal, coś w tym rodzaju?

Głos męski: Nie, nie powiem. Ale muszę dziś wyjechać, wiesz o tym?

Głos kobiecy: Tak, wiem. Chcesz pożegnać się z Piotrem?

Nagranie się kończy, słychać tylko szum przewijanej taśmy. Piotr wstaje dopiero po kilku minutach, podchodzi do magnetofonu i naciska gładki metalowy przycisk z napisem „stop”.

Hotel Barcelona

Mijaliśmy się codziennie około dziesiątej. Wracałam z kawą w papierowym kubku kupioną w kawiarni na dole. Trudno ich było nie zauważyć, bo chyba oprócz mnie byli jedynymi gośćmi w hotelu. Mimo że był środek lata, hotel stał pusty, od kiedy tu przyjechałam. Znajdował się w bocznej dzielnicy metropolii: niewystarczająco blisko zabytkowego centrum, żeby trafiali tu zagraniczni turyści, a za daleko od przedmieść, lotniska czy autostrady, żeby nocowali w nim urzędnicy w podróżach służbowych albo kierowcy ciężarówek.

– Kto to jest? – zapytałam portiera.

Powoli zamknął oczy, otworzył je, spojrzał na moje usta, nie chciało mu się podnosić głowy wyżej, aby spojrzeć w oczy. Po jego prawej skroni spływała gruba kropla potu. Trwało dobre pół minuty, zanim odpowiedział:

– Skandynawowie. – Kropla potu znalazła się na wysokości ust. – Ale sam już nie pamiętam, ze Szwecji czy Norwegii. Przyjechali z dzieciakiem. – Kropelka oderwała się od twarzy i spadła na kontuar. Portier zauważył, że to śledzę, i roztarł plamkę palcem.

– Z dzieckiem? – zapytałam. – Dziwne, zawsze widzę ich samych.

Portier milczał przez chwilę, jakby rozważał, czy może mi to powiedzieć. Ale machnął ręką, byłam w końcu jedną z nielicznych osób, które nie traktowały go jak powietrze i mówiły coś więcej ponad „dziękuję” po wzięciu klucza do pokoju.

– Tak, ma jakieś jedenaście lat. Właściwie trudno powiedzieć ile, bo jest dziwny.

– Co z nim? – zapytałam, patrząc jednocześnie na wiatrak zawieszony na suficie. – Czy ten sprzęt w ogóle działa? Nocą nie ma czym oddychać, u mnie na górze jest jeszcze gorzej niż tutaj.

Widać, że portiera nudzi temat Skandynawów i szuka nowego.

Spojrzał na mnie z ukosa:

– Przyjechałaś tu dobrowolnie? – Drażniło mnie, że mówi mi na ty. – Spójrz na to miasto. Jak zobaczysz gdzieś trawnik, stawiam wieczorem piwo. Wszędzie beton, przez pięćdziesiąt lat zalewali trawę i teraz masz upały, beton jest najgorszy. I azbest, ale ten dom jest zdrowy, nie martw się, nie umrzesz we śnie. – I podniósł głowę na telewizor zamontowany pod samym sufitem.

Dźwięk był wyłączony. Na ekranie pokazywali plażę, rzędy poparzonych ciał nad morzem. Potem reklamy, poruszające się usta na nieruchomej kobiecej twarzy reklamowały balsam do opalania, kamera zjechała na brązową szyję kobiety. Portier prześlizgnął się wzrokiem po moich bladych ramionach. Machnął ręką:

– W mieście nikogo nie ma. Za tydzień też wyjeżdżamy z żoną nad morze. Jak długo chcesz zostać?

– Nie wiem – odpowiedziałam. – To zależy.

– Twoja sprawa. Ale zostaje tylko ten, kto musi, zobacz. – Pokazał głową w kierunku okna.

Widać było przez nie białą kamienicę naprzeciwko, wychodzili z niej urzędnicy, jeden po drugim, w białych koszulach i ciemnych spodniach. Spojrzałam na zegarek, siedemnasta. Za chwilę znów było cicho.

– Wie pani – portier z jakiegoś powodu przestał do mnie mówić na ty – co mówili wczoraj w telewizji? Zrobili badania. Na przełomie lipca i sierpnia ludzie popełniają najwięcej samobójstw. Mam na to własną teorię. Ludzie jadą na wakacje. Czekali na nie cały rok, a okazuje się, że nie jest tak, jak sobie wyobrażali. Żona widzi, że mąż łysieje i ma jeszcze większy brzuch niż rok temu. Tematy się wszystkim pokończyły już jakieś dziesięć lat temu, więc tylko się na siebie gapią. Dzieciaki się nudzą, ciągle trzeba im wymyślać jakieś atrakcje. A facet myśli sobie, że gówniarze są niewdzięczni, bo on harował na to, żeby mogli wyjechać.

Myślałam, że skończył, ale nabrał powietrza i dodał:

– I do tego na tych plażach wszyscy są goli jak zwierzęta i tak strasznie do siebie podobni. Wie pani co? Ja wolę ludzi w ubraniach, przynajmniej wyglądają jak ludzie. Więc może ma pani rację, że siedzi tutaj, w tym betonowym mieście, przynajmniej ma pani spokój.

Zaczęło się dwa lata temu. Miałam wynająć pokój w hotelu dla znajomego z zagranicy. Spisałam nazwy, adresy i zaczęłam przeglądać pokoje. Zależało mu, żeby było blisko centrum. Znalazłam hotel, kolega przyjechał, był zadowolony, odjechał. Parę dni potem, zupełnie przypadkiem, znów trafiłam na stronę z hotelami. A potem zaczęłam przeglądać inne, w bocznych dzielnicach. Sieciówki niedaleko lotniska i przydrożne motele, czasem z dwoma pokojami na poddaszu, miejsca, w których spędza się jedną noc. Sieciowe mnie nie interesowały, każdy wyglądał tak samo, w Berlinie, Moskwie czy Amsterdamie, ten sam odświeżacz powietrza i kostka mydła przy umywalce. W wyszukiwarce na pierwszej stronie były znane marki, międzynarodowe sieci, dalej zaczynały się hotele mniejsze, ale reklamy nadal miały solidną grafikę i dobrą rozdzielczość. Te lokalne hotele organizowały też przyjęcia weselne i imprezy integracyjne z atrakcjami na świeżym powietrzu. Gdzieś na siódmej stronie zaczęły się pojawiać witryny robione na własną rękę, może przez samych właścicieli. Były tam gorsze zdjęcia, nieporadne hasła reklamowe typu: „Nie czekaj do zmroku, przyjeżdżaj do nas, u nas wyśpisz się jak we własnym łóżku”. Czasem trafiały się błędy ortograficzne. Na dziesiątej stronie znalazłam hotel przy drodze wylotowej z miasta na południe. Przyciągnęła mnie nazwa: Barcelona.

Jeszcze tego samego dnia, o dziesiątej wieczorem, stanęłam na pustym asfaltowym parkingu przed budynkiem hotelu. Miał pomarańczową, trochę złuszczoną fasadę. Barceona, mówił żółty neon nad głównym wejściem, żarówka w „l” musiała się przepalić. Padał deszcz, chwilę siedziałam w samochodzie. Litery z neonu zlały się w jasną plamę. Nie przestawało padać, więc w końcu wysiadłam i szybko dobiegłam do drzwi.

W portierni, której ściany też były pomalowane na pomarańczowo, siedział chłopak w czarnym T-shircie. Pisał esemesa. Tylko na chwilę się oderwał, żeby mi powiedzieć:

– Tak, mamy wolne pokoje, właściwie wszystkie. Okna z widokiem na parking albo na szosę szybkiego ruchu. Polecam pierwsze, w tych drugich bywa naprawdę głośno.

– Wezmę z widokiem na autostradę.

Spojrzał na mnie dziwnie, ale bez słowa podał klucz.

– Drugie piętro – usłyszałam za plecami.

Weszłam do pokoju, miał białe ściany i był prawie zupełnie pusty. Podeszłam do okna i rozsunęłam zasłony, potem firanki i na końcu żaluzje. Przypomniało mi się, jak jeden ze znajomych obcokrajowców powiedział, że wzrusza go ta ilość materii, którą Polacy przykrywają okna, żeby nikomu nie udało się zajrzeć do środka. Otworzyłam okno, przestało padać. Patrzyłam na samochody, które parę metrów dalej jechały po czterech pasmach rozgrzanego asfaltu. W środku siedzieli ludzie, którzy właśnie walczyli z sennością, przełączali stację radiową albo nastawiali płytę, kłócili się przez zestawy głośnomówiące albo myśleli o tym, co zjedzą, kiedy wrócą do domu. Jechali sami albo z dziećmi w fotelikach na tylnych siedzeniach; dzieci spały z otwartymi buziami, zmęczone całodziennym powrotem z wakacji. Na podłogach leżały patyczki po lodach, zgniecione papierki po gumach orbit, landrynki z przyklejoną do nich sierścią psa i stare bilety tramwajowe. W środku siedzieli ludzie, ale z perspektywy drugiego piętra hotelu Barcelona ci ludzie nie istnieli, byli jasnymi punktami halogenów, błyskiem karoserii odbitym od parującego po deszczu asfaltu albo po prostu ruchem, który pojawiał się między białymi szarfami jezdni, by za chwilę zniknąć.

Potem były inne hotele, na jedną noc, czasem na jeden wieczór, bo zdarzało się, że przed północą wracałam do domu. W niektórych pokojach coś znajdowałam: spinkę do włosów z błękitnym motylkiem, która leżała pod łóżkiem, pędzel pachnący tanim kremem do golenia albo opróżniony do połowy odświeżacz o zapachu morza w szafce nad umywalką, Biblię z wyrwanym ustępem z Księgi Koheleta i białą tabletkę z krzyżykiem w szufladzie szafki nocnej, grzechotkę pogryzioną przez dziecko, które ząbkowało, stary numer ilustrowanego czasopisma z wiadomościami sprzed pół roku. „Pieski zaśpiewały hymn z okazji urodzin królowej angielskiej”, schowałam gazetę do torebki. Zbierałam to wszystko, gromadziłam rzeczy niepotrzebne, ważne przez chwilę i na zawsze porzucone. Przywoziłam coś po każdej eskapadzie. Na górnej półce w garderobie miałam dwa czarne pudełka po butach, tam to chowałam.

Dlaczego tu przyjechałaś? – pyta mnie portier.

– Patrzeć – odpowiadam, już nie po angielsku, tylko w jego języku. Przed przyjazdem nauczyłam się pięćdziesięciu czasowników. Czasowniki są ważniejsze, oznaczają aktywność. Robię, chcę, dziękuję, jestem.

Koło nas przeszła dwójka Skandynawów.

– Idą oglądać miasto. Widzi pani, znowu zostawili gówniarza w pokoju.

– Co z nim nie tak? – zapytałam.

– Jest inny, sama zobaczysz. Ale ja bym nie miał sumienia zostawiać dzieciaka w wakacje. Z drugiej strony, może mu jest wszystko jedno?

– Pójdę już – odpowiedziałam.

Klimatyzacja nie działa, tylko wiatrak zamontowany na suficie, taki sam jak w portierni, ale mniejszy. Kładę się na łóżku i patrzę w sufit. Czuję, jak prześcieradło zaczyna się kleić do pleców. Włączam radio, mówią o pogodzie, to największe upały w kraju od trzydziestu lat. Wzrok schodzi niżej, moje ciało pocięte jest pasmami światła przesączonymi przez żaluzje. Przypomina mi się rozmowa z portierem. Podejrzana historia, wyglądają na normalnych, a nawet lepiej – prezentują się, jakby nie robili nic oprócz grania w tenisa i picia świeżo wyciskanych soków. Tylko ten dzieciak.

Wyszłam na balkon. Budynek hotelu przypominał podkowę. Z tarasu swojego pokoju na trzecim piętrze widziałam ze szczegółami to, co się dzieje na tarasie, a nawet w apartamencie piętro niżej po lewej stronie. Wiedziałam, gdzie mieszka ta rodzina, bo regularnie co wieczór zapalały się tam światła. Reszta okien świeciła się przez jeden wieczór albo wcale – przejezdni. Skandynawowie zajmowali apartament większy od mojego, salon i dwie sypialnie, w jednej musi być dzieciak, w drugiej oni.

Właściwie się nie zastanawiałam. Po paru sekundach byłam na klatce schodowej. Zeszłam piętro niżej. Przecież ich nie ma, widziałam, jak wychodzili. Obliczyłam, że to pokój 31, zadzwoniłam, otworzył jakiś mężczyzna, nie, oni mieszkają dwa pokoje dalej. Numer 35. Nie zadzwoniłam, tylko od razu nacisnęłam klamkę, ustąpiła. Nawet nie zamykają draba – przebiegło mi przez głowę. Salon był pusty, parę rozrzuconych rzeczy, biały T-shirt na kanapie. Minęłam drzwi do pierwszej sypialni, podobna do mojej, pusta. Ominęłam przeszklone drzwi łazienki, za którymi było ciemno. Została druga sypialnia. Podeszłam, drzwi były uchylone na szerokość dłoni. Zamiast wejść, zajrzałam przez szczelinę, zobaczyłam tylko kawałek nieposłanego łóżka. Otworzyłam szerzej i weszłam do pokoju. Najpierw zobaczyłam przytwierdzony do łóżka duży nieruchomy kadłub. Podeszłam parę kroków bliżej, żeby zobaczyć twarz. To dziecko, chłopiec. Miał dziesięć, może dwanaście lat, nie więcej. Patrzyło na mnie dwoje oczu. Bez strachu, ale jakoś tępo.

– Jak się nazywasz? – zapytałam.

Zamiast odpowiedzi z ust wydobył się bulgot i parę dużych bąbli śliny. Pękły i zaczęły ściekać po brodzie.

– Masz, przyniosłam ci coś. – I wyjęłam z kieszeni spodenek prawie rozpuszczoną czekoladę. Chłopak sięgnął po nią i od razu włożył sobie całą do ust, połknął bez gryzienia, jakby nic nie miał w ustach od tygodnia.

– Uważaj, zeżarłeś złotko z opakowania – powiedziałam. – Chcesz się udusić?

Nawet na mnie nie spojrzał. Wokół ust miał czarną obwódkę po kakao.

– Smutno ci tu, co? – zapytałam bardziej siebie, bo wiedziałam, że nie odpowie. Przyjrzałam mu się. Miał duże i czarne oczy. Bez dwóch zdań: to był wzrok kretyna, ale jednocześnie wydawało mi się, że rozumie coś z tego, co mówię. Rozejrzałam się po pokoju, nie było tu zabawek, niczego, co by mówiło, że to pokój dziecka. Pod oknem stała walizka w oliwkowym kolorze, wystawał z niej kawałek bawełnianej koszulki. Spojrzałam na chłopaka, szybko wytarłam dłonią sopel śliny zmieszanej z czekoladą, który zwisał mu z brody, pogłaskałam małego po głowie i wymknęłam się z pokoju.

Następnego dnia znów poszłam na pierwsze piętro. Rano widziałam Skandynawów, od tyłu, jak wychodzą z hotelu z aparatem fotograficznym i sporymi plecakami. Bez małego. Zamiast iść na pogawędkę z portierem, od razu po śniadaniu udałam się do pokoju 35. Pierwszy raz zobaczyłam chłopaka w ciągu dnia, wyglądał inaczej, wydawał mi się jeszcze bardziej biały i nieforemny, jak duży robak, który właśnie wyszedł spod ziemi. Patrzył na mnie, jakby pamiętał ostatnie odwiedziny.

Usiadłam na łóżku.

– Jak się nazywasz?

– Gul bul. – Z ust oprócz dźwięku wyleciało parę baniek śliny.

– Może i lepiej, że nie mówisz. Przynajmniej nie wygadasz mamusi, że przychodzę.

– Tototojato...

– Wiem, wiem... Chociaż może ona by się ucieszyła, że masz kogoś do towarzystwa. Nie rozpieszczają cię, co? My wychodzimy szukać skarbu, a ty, synku, siedź w domu i pilnuj naszej chatki. Jak przyjdzie zły wilk, to nie otwieraj, bo cię zje!

Zaczęłam się głośno śmiać. Mały, który dotąd był odwrócony do mnie plecami, przestał na chwilę odzierać etykietę z butelki fanty, podniósł głowę, spojrzał na mnie i znów wrócił do butelki. Przebiegło mi przez myśl, że może tych dwoje to wcale nie jego rodzice. Ale przecież portier widział ich paszporty, mały jest ich dzieckiem. Zapytałam wtedy portiera o imię chłopaka. Powiedział, że nie wie, jakieś w ich stylu, trudne do zapamiętania.

– Chodź, coś ci pokażę – powiedziałam do dzieciaka.

Wzięłam go za rękę. Wstał, nie wiedziałam nawet, czy potrafi chodzić. Dotąd siedział na łóżku. Był całkiem wysoki, kiedy się nie garbił, prawie mojego wzrostu. Biały korpus chwiał się na nogach. Rzuciłam mu koszulkę, nie złapał, wylądowała na ziemi. Podniosłam ją i zaczęłam go ubierać. Kołysał się, raz prawie upadł, ale utrzymał równowagę. Cofnęłam się pod ścianę i przywołałam go ręką. Umiał chodzić, był tylko niewygimnastykowany, za dużo siedział. Tamtych dwoje mogło go spokojnie zabierać na swoje eskapady po mieście, nogi ma w porządku, musieliby tylko iść odrobinę wolniej.

Szedł korytarzem w samym T-shircie i majtkach. Stawiał stopy dziwnie, pokracznie, jakby dopiero uczył się chodzić. Poszliśmy do mnie. Patrzył tępo i nic nie zwracało jego uwagi. Nic, czego można by się chwycić. Zobaczyłam, że się spocił, pod pachami miał ciemne półksiężyce, włosy mokre od potu. Widocznie chodzenie było dla niego wysiłkiem, musiał długo nie ruszać się z pokoju. Czym go zainteresować? Nie miałam nawet telewizora, włączyłam radio, zesztywniał na chwilę, ale zaraz znów to była twarz bez życia, do której nic nie dociera.

– Usiądź sobie, co tak stoisz?

Nie rozumiał. Położyłam dłonie na jego ramionach i mocno nacisnęłam barki do dołu, żeby zgiął kolana. Osunął się miękko po ścianie i usiadł na podłodze.

– No, uśmiechnij się – powiedziałam i pokazałam wszystkie zęby, dolne i górne. Przejrzałam się w lustrze, mój uśmiech przypominał pozowanie do zdjęcia rentgenowskiego. – No, zrób jak ja. Uśmiechnij się, to łatwe.

Patrzył na moją twarz, usta miał półotwarte. Włożyłam do nich palce, po jednym w każdy kącik, i próbowałam rozszerzyć. Nic z tego, podniosłam spojrzenie wyżej, na jego oczy. Źrenice miał szersze, wyglądało to trochę tak, jakby się bał.

– Nie bój się – powiedziałam i wtedy poczułam ból w lewym palcu. Odskoczyłam i krzyknęłam: – Au! Co robisz? Ugryzłeś mnie, szczeniaku.

Usiadłam na podłodze pod drugą ścianą, oparłam się i ze skaleczonym palcem w ustach patrzyłam na niego.

– No dobrze, nie będę cię zmuszać. Sam się uśmiechniesz, jak będziesz chciał – powiedziałam. – A swoją drogą, masz całkiem mocne zęby.

Pierwszą rzeczą, której go nauczyłam, to jak trafić do mojego pokoju. Szybko się wyszkolił i zaczął codziennie mnie odwiedzać. Dzień po dniu uczyłam go: jak spuszcza się wodę w ubikacji, a jak odkręca kurki w umywalce, jak włożyć sweter przez głowę, a jak ten zapinany na guziki. Wiązania sznurowadeł nawet nie próbowałam go uczyć, wiedziałam, że nie da sobie rady. Chyba nie zawsze rozumiał, co do niego mówię, ale szybko uczył się szczegółów, sporo rzeczy zapamiętał na węch. Kiedy był głodny, szedł do kuchni i patrzył na szafkę, w której leżały jego ulubione żelki. Patrzył i czekał. Przychodziłam i mówiłam:

– Powiedz „daj”.

– Rrrrrchrrr – tym razem nie bulgot, tylko charczenie.

– D-a-j – powtarzałam.

– Ałj. – Patrzył na moje usta.

– Nie, musisz się nauczyć: daaaaj.

– Aaaaaayyyyy – mówił. A ja otwierałam szafkę i wyjmowałam dla niego czerwoną żelkę w kształcie dżdżownicy, bo te lubił najbardziej.

Przychodził po południu, nie chciał wychodzić, ale zawsze kiedy zbliżał się wieczór i jego rodzice mieli wracać, ubierałam go, wystawiałam za drzwi i robiłam z nim kilka kroków po korytarzu, dalej szedł sam.

Pojawiał się codziennie, więc nie opuszczałam pokoju, zresztą i tak upał był nie do zniesienia. Odkryłam, że mały szybko się złości, nawet bez przyczyny. Wtedy potrafił być okrutny, bił, drapał, wściekał się, był nad podziw silny i zwinny, pod fałdami tłuszczu kryły się widocznie dobre geny rodziców. Ja mu oddawałam, rzucając w niego czym popadnie, cali byliśmy w siniakach. Ale taka walka nigdy nie trwała długo, upał szybko nas wyczerpywał, gęste powietrze skracało oddech i dawaliśmy za wygraną.

– Szybko się męczysz, grubasie – mówiłam i wydawało mi się, że mnie rozumie, bo robił wtedy coś w rodzaju szturchnięcia, które mówiło „odczep się”.

Jednego wieczora zapomnieliśmy przypilnować jego wyjścia. Było już późno i postanowiłam, że można zaryzykować zostawienie go na noc. Wyszłam na balkon, u jego rodziców paliło się światło. Czekałam, aż przyjdą albo portier zadzwoni, że zaginął syn tych z 35. Godziny mijały, ale nic się nie wydarzyło.

– Zobacz, nikt cię nie szuka – powiedziałam w stronę kanapy. Spojrzałam. Kiedy spał, wyglądał jak normalny chłopiec. Przy mnie nawet trochę się zmienił, schudł, skóra mu się zaróżowiła, bo więcej się ruszał.

Spróbowaliśmy jeszcze parę razy z nocowaniem u mnie. I nic, nikt nie przyszedł się o niego upomnieć, żadne z rodziców nie dobijało się do drzwi, nikt nie dzwonił w poszukiwaniu zaginionego dziecka, cisza. Przestało nam to w końcu zaprzątać głowę, przyzwyczailiśmy się. Chłopak przychodził, kiedy chciał, wiedząc, że zawsze jestem u siebie. Planowałam, że może wyjdę z nim wreszcie na spacer. Zauważyłam, że moja skóra stała się blada, nabrała takiego samego odcienia jak jego ciało. Nic dziwnego, przestałam prawie wychodzić z pokoju, robiłam zakupy na dłużej i czasem tylko schodziłam po kawę do kawiarni albo do automatu, ale już nie zatrzymywałam się na pogawędkę z portierem.

– Muszę z tobą wyjść na plażę, spodoba ci się – powiedziałam do chłopaka.

Był do mnie odwrócony plecami i mocno czymś zajęty. Zajrzałam mu przez ramię. Trzymał w ręku przewodnik turystyczny, który kupiłam przed przyjazdem. Wydzierał kartkę, jeśli były na niej obrazki, przyglądał się chwilę, a potem ją gniótł i wyrywał następną. Zorientował się, że na niego patrzę. Podał mi niebieski kawałek papieru. Spojrzałam i uśmiechnęłam się:

– O, widzisz, to właśnie jest morze.

Rytm spotkań ustalił się, przychodził do mnie każdego dnia. Przestałam sprawdzać swoją skrzynkę w internecie, nie spotykałam się z nikim na mieście. Telefon komórkowy dzwonił coraz rzadziej, a jeśli nawet, to nie odbierałam, aż w końcu ucichł. Nie nastawiałam nawet budzika, nie było po co. Pod łóżkiem w sypialni znalazłam kalendarz z odciskami palców ubrudzonych czekoladą. W pierwszej połowie był gęsto zapisany: spotkania, miejsca, numery telefonów, tytuły książek, wykrzykniki i znaki zapytania. Przerzuciłam parę kartek, od lipca notatek jakby mniej, na początku sierpnia pojedyncze, co kilka stron, a w połowie sierpnia pojawiają się czyste białe kartki z datą i dniem tygodnia. Przekartkowałam dalej, ani jednego wpisu. Wyszłam na taras i zauważyłam, że po ulicy chodzi więcej ludzi. W swetrach, lekkich kurtkach. Wychyliłam się przez balustradę i z przyzwyczajenia zajrzałam w okna na dole. Były zamknięte jak zawsze, ze szczelnie zaciągniętymi żaluzjami. Poszłam do kuchni, włączyłam radio, nadawali właśnie wiadomości o drugiej. Wstałam z krzesła, znów podeszłam do okna.

Nie przychodził, chociaż było popołudnie. O tej porze zawsze już był. Otworzyłam drzwi i wyszłam na korytarz, bo przyszło mi do głowy, żeby zapytać portiera, ale zawróciłam w połowie drogi do windy. Portier i tak domyśla się, że knuję coś z tym małym, i dziwnie na mnie patrzy. Wróciłam do pokoju i usiadłam na środku podłogi, po turecku, tak zawsze siadałam z nim. Otworzyłam książkę i próbowałam czytać, ale co parę minut podnosiłam głowę, żeby spojrzeć na drzwi. Nie były zamknięte, mógł wejść w każdej chwili, bez pukania czy dzwonka, tak jak miał w zwyczaju. Przebiegałam wzrokiem linijki tekstu, ale nie mogłam się skupić. Może zachorował? Albo rodzice się dowiedzieli? Odsunęłam książkę, wyszłam na balkon. Słońce już zaszło, robiło się ciemno. Spojrzałam w dół, żadne z okien na piętrze poniżej nie było jasne.

Zeszłam na dół, portier spał na siedząco, hol oświetlał tylko błękitny kwadrat telewizora z wyłączonym dźwiękiem. Podniosłam głowę, na ekranie tańczyła młoda kobieta, Cyganka, która poruszała ustami i patrzyła mi prosto w oczy. Wzięłam pilot z brudnego kontuaru i wyłączyłam telewizor, zrobiło się ciemno, jedynie czerwony punkt stand by pod sufitem podpowiadał, gdzie mogą być schody. Szłam w ciemności, po sezonie zaczynali chyba oszczędzać na prądzie. Na półpiętrze mignęły mi czerwone cyfry elektronicznego zegara, 00:15. Weszłam na piętro i mimo że było ciemno, znalazłam drzwi z numerem 35. Uchylone, wsunęłam się do środka. Minęłam nieoświetlony salon, światło zapaliłam dopiero w łazience: lśniące kafle na podłodze, nowe ręczniki, na umywalce kostka mydła w foliowym opakowaniu, w powietrzu syntetyczny zapach odświeżacza. Wszystko przygotowane dla następnych gości. Stałam przed główną sypialnią, za drzwiami z mlecznego szkła też było ciemno, ale przeszło mi przez głowę, że przecież mogą tam być. Weszłam. Na gładkim prześcieradle leżały dwa kwadraty nowej pościeli, pusto, cofnęłam się do przedpokoju. Moje oczy już przyzwyczaiły się do ciemności. Całkiem wyraźnie widziałam białą futrynę drzwi do dziecięcej sypialni. Stanęłam przed nimi, lekko nacisnęłam klamkę i zajrzałam do środka. Latarnia za oknem oświetlała kawałek podłogi i łóżka. Od białej ściany odcinała się duża ciemna plama. Przybliżyłam się. Był tam, siedział na łóżku, wyglądał zupełnie tak samo jak za pierwszym razem.

Meblościanka

„Meblościanka to bękart wśród mebli” – przeczytałam dziś w piśmie aspirującym do miana opiniotwórczego w dziedzinie architektury wnętrz. Rozzłościłam się. Kto ośmielił się zhierarchizować świat mebli, czyniąc meblościankę tak podrzędnym produktem w skali meblowego rzemiosła?

Jadowitość porównania dała mi do myślenia. Skąd ten nagły atak na meblościankę, która nie powinna przecież wzbudzać szczególnego poruszenia? Wydaje mi się, że problem tkwi w samym statusie meblościanki jako mebla i ścianki, czegoś, co jest i czego nie ma, niepokojącego rozziewu w świecie mebli będących krzesłem bądź stołem, nie jednym i drugim po trosze, zaś ich funkcjonalność jest wyrazista niczym kropla atramentu na białym prześcieradle. Meblościanka wymyka się klasyfikacjom, pełniąc dwie różne funkcje, obie połowicznie. Jest łóżkiem, lecz niezbyt wygodnym, schowkiem z szufladami, lecz mało pakownym, jest praktyczna, ale... No właśnie.

Pokaż mi swoją meblościankę, a powiem ci, kim jesteś. Moja pierwsza meblościanka była skromnym meblem ze sklejki wiórowej. Miała kilka szuflad wyposażonych w mosiężne kluczyki. Łóżko, które każdego wieczora otwierało się ze skrytki na podobieństwo wstydliwej panny, powoli i jakby niepewnie, było łóżkiem twardym, iście spartańskim, zapowiadającym pogodne sny w konwencji realistycznej.

Zanim brat z ojcem wnieśli ją do mojego pokoju, całe popołudnie debatowaliśmy, gdzie postawić nowy mebel, tak by pogodzić pokój z meblościanką, zachować równowagę między jego przestrzenią a nową rzeczą. Dzień później nasze obawy się sprawdziły: po wniesieniu meblościanka zawłaszczyła przestrzeń pokoju, wessała ją i bez reszty zdominowała. Próbowaliśmy przestawiać mebel z miejsca na miejsce, stłamsić go poprzez postawienie z mniej efektownej strony, w nietypowej pozycji, ale za każdym razem kończyło się to porażką.

Tego dnia często chodziliśmy do pokoju oglądać meblościankę, próbując nabrać do niej dystansu, mówiliśmy: „wielka jest jak byk” albo „mebel jak mebel” i inne z pozoru mało znaczące rzeczy, które w istocie miały stłumić drążący nas niepokój. Stała tam niczym rebeliant wśród starszych, dobrze znanych mebli. Stała samotnie, mebel sam w sobie, niewymagający dopełnienia jak stół, krzesła czy wieszak na ubrania. Barbarzyński status meblościanki zasadzał się na swego rodzaju przewrotności: była zwyczajna, na wskroś przejrzysta, banalna, do tego stopnia, że aż z tej zwyczajności kpiła, jakby ją małpowała. Naraz wszystkie meble wydały nam się przy niej niezwykle konserwatywne, nie do zniesienia, dlatego w pierwszym odruchu postanowiliśmy powyrzucać przez okno stoły, komody i krzesła, ale mama wybiła nam to z głowy.

Zagospodarować, umaić, przyozdobić meblościankę znajomymi bibelotami. Zakolegować się z nią poprzez nadanie naszych cech i w ten sposób zmienić kanciaste niedopasowanie w zaokrągloną formę obecności – to też było wyjście. Naznosiliśmy gratów: skarbonkę z gliny, zdjęcia w ramkach, sztuczne kwiaty, radio tranzystorowe, trochę książek. Poukładaliśmy je na półkach, a do szuflad wrzuciliśmy po kilka par skarpetek. Przez chwilę wydawało się, że tym razem się uda: meblościanka uśmiechnęła się do nas jak dobra znajoma, lecz już po chwili coś zaskrzypiało, sztuczne kwiaty wypadły z wazonu – to był znak, że nie pójdzie nam łatwo.

Bałam się nocy, odwlekałam moment, w którym trzeba będzie się zbliżyć do meblościanki, otworzyć ją i położyć się na łóżku. Weszłam do pokoju, czekała na mnie. Dotknęłam chropowatej powierzchni, odpowiedziały mi zimno i obojętność taniego mebla. Dziwka – pomyślałam. Próbowałam wziąć to na rozsądek, w końcu czego się bać? Kawałka sklejki? Otworzyłam łóżko, wygładziłam dłonią prześcieradło, starannie ułożyłam kołdrę i poduszkę. Gotowe. Weszłam. Do niej, na nią, w nią. Nieważne. Sprężyny parę razy zatrzeszczały, kiedy próbowałam się wygodnie ułożyć na prawym boku. Zrobiło się cicho i dopiero wtedy zaczęłam się bać. Podkurczyłam kolana i zwinęłam się w kłębek, żeby koniec mnie był jak najbliżej miejsca, w którym się zaczynam. Przez chwilę chciałam zawołać kogoś z sąsiedniego pokoju, ale wiedziałam, co mi powiedzą: „Jesteśmy obok, a meblościanka to kawałek sklejki, nie ma powodu do strachu”. Mądrale. Są starsi, a w dzień też się bali. Leżałam w ciemności, nasłuchując. Myślałam o moim dawnym łóżku, które trzeba było wynieść do piwnicy, bo stało się za krótkie, wystawały mi z niego stopy. Było dużo bardziej wygodne niż ta głupia meblościanka – pomyślałam. Trzeba było im powiedzieć, że pod wystające stopy można podstawiać na noc taboret albo fotel. Rozprostowałam kolana, bo mi zesztywniały, i poczułam, że prześcieradło nagrzało się od mojego ciała. Nie jest aż tak twarda, a jeśli nawet, to mama mówi, że to dobre na kręgosłup – pomyślałam i w prawym uchu przyłożonym do poduszki usłyszałam, jak szumi moja krew i jak bije moje serce, a całą prawą stroną ciała czułam, jak meblościanka porusza się dokładnie w tym samym rytmie. Zasnęłam.

Mijały dni, meblościanka nadal stała w moim pokoju, o całym zamieszaniu dawno zdążyliśmy zapomnieć. Stała tam dobrych kilka lat. Z roku na rok sklejkę wiórową coraz głębiej żłobiły metalowe sprężyny, codzienne otwieranie i zamykanie sprawiło, że po bokach meblościanki wytworzyły się dwa głębokie półkoliste wyżłobienia. Mebel nie był już nowy, stał się domownikiem, niczym stoły i krzesła. Jak na ludzkiej twarzy zaczęły się na nim pojawiać skazy, plamy i zarysowania. Korniki też zrobiły swoje, wiercąc w środku dziurki i korytarze. Od spodu meblościanka żyła innym życiem: pająków, much, myszy i Bóg wie czego jeszcze. Przypominałam sobie o tym świecie tylko wtedy, kiedy pod meblościankę wpadła jakaś zabawka albo potoczyła się kredka świecowa. Wkładałam rękę w ciemność i szybko sięgałam po zgubioną rzecz. Nie patrzyłam, co jest pod spodem, znałam tę drugą stronę tylko ze słyszenia: nocnych szmerów, odgłosów szurania i drapania.

Po paru latach meblościanka znowu zaczęła mi działać na nerwy. Koledzy przychodzili do mnie i śmiali się, że mam w pokoju taki grat, w dodatku z przyklejoną kalkomanią ze smerfami, która za nic nie dawała się zdrapać. Któregoś dnia zaczęłam stawiać pod meblościanką pojemniki z wodą, domyślając się, że może to mieć jakiś wpływ, zapewne nie najlepszy, na stan mebla. Płyta wchłaniała wilgoć jak gąbka, pęczniała i miękła, meblościanka z dnia na dzień stawała się jak bezzębna babcia, przeżuwająca dziąsłami miękkie, papkowate jedzenie. I stało się – pewnego dnia mama, będąca w naszej rodzinie głównym inicjatorem zmian, stwierdziła, że meblościanka to stary grat i trzeba by się rozejrzeć za czymś nowym. Mebel wylądował na śmietniku, a parę dni potem zagnieździły się w nim gołębie, cała ptasia rodzina. Taka historia.

Baletnica

Między czwartą a szóstą po południu oglądam baletnice. Okno mojego pokoju wychodzi na dom z oszklonymi ścianami, w którym tańczą codziennie w czarnych spódniczkach i białych getrach. Wybiegają jak białe pszczoły na dużą salę i rozgrzewają platynowe kości, aż będą giętkie i gorące. Ćwiczą stopy, kolana, każdą kostkę i ścięgno, żeby były sprężyste jak guma. Ciała są bardzo szczupłe, ale mięśnie twarde jak stal. Do białego drążka przytwierdzone dwadzieścia drobnych piąstek, tworzących jeden krwiobieg, przez który przepływa biała krew. We włosy wpinają szpilki, długie i ostre, a kiedy o szóstej je wyjmują, włosy opadają na ramiona i plecy. Wtedy baletnice nie są już takie ładne. Lubię je tylko, kiedy tańczą, gdy ich ciała pracują jak dobrze naoliwione maszyny; sala nie pachnie potem, ale smarem, który pojawia się na ich czołach i obojczykach, gęste krople powoli spływają po prostych jak śruby kręgosłupach z masy perłowej.

Gdy dorosnę, też będę baletnicą. Na gwiazdkę dostałam nawet puenty. Trzymam je pod kluczem, żeby nikt ich nie dotykał. Codziennie przymierzam i próbuję tańczyć. Wykonuję niezgrabne piruety i zawsze upadam. Wtedy złoszczę się na cały świat, że jestem taka mała i mam tyle czekać. Mama mówi, że to dobrze, że jestem mała, bo późniejsze życie to pasmo nieszczęść i nie ma się do czego śpieszyć. Jakie pasmo? Nie chce mi się tłumaczyć. Wyobrażam sobie to późniejsze życie jak aksamitną wstążkę, która wije się w nieskończoność, czasem zawiązuję kokardę, czasem supeł na tej wstążce. Czasem się nią owijam i wtedy wyglądam jak kokon. Kiedy nie mam co robić, oglądam swój pępek. To też supełek, zawiązał mi go jakiś lekarz. Mam ochotę go rozsupłać. Czy otworzy się i zobaczę, co jest w moim brzuchu, czy też okaże się, że to kłębek, z którego zacznie się rozwijać cienka nitka, a tą nitką będę ja sama, i zacznę pruć siebie, jak babcia, która pruła stare swetry i potem robiła z nich na drutach skarpety albo szaliki na zimę? Babcia umarła rok temu, więc nic mi nie może powiedzieć. Ale gdyby mnie potem ktoś znowu miał wydziergać, chciałabym powstać jako czerwona dziewczynka z wełny i mieć już osiem lat. I zacząć tańczyć.

Mama mówi, że dziewczynki bez stopy też mogą być wspaniałymi baletnicami. Sama nieraz widziałam nad morzem mewy bez jednej nóżki, które frunęły równie dobrze jak te zdrowe. Poza tym mówi, że w dalekim kraju jest klinika dla chorych dzieci bez rączek czy nóżek, niektóre są nawet bez rączek i nóżek jednocześnie – te muszą chyba wyglądać jak żółwie! – i lekarze robią im sztuczne, ze szlachetnych materiałów, które w niczym nie różnią się od normalnych, poza tym, że są zawsze zimne. Ale to bez znaczenia, mam na przykład zawsze zimny nos i w niczym mi to nie przeszkadza.

Żeby pojechać do tej kliniki, musimy nazbierać dużo pieniędzy na podróż, a potem na operację. Rodzice nie mają tyle, mama jest ze mną w domu, a tata jeździ po różnych miastach, sprzedaje ludziom kołdry i materace z morskiej trawy. Rzadko bywa w domu, ale kiedy jest, bierze mnie na kolana i przytula. I mówi: „Ojej, wydaje mi się, że z tego kikutka wyrasta jakiś pączek, z którego potem wyrośnie nowa ładna stopa, czy ktoś się ze mną zgadza?”. Wtedy mama odpowiada: „Wiesz, o tym samym dziś myślałam, patrząc na nogę tej dziewczynki”. Wtedy ja zaczynam się strasznie głośno śmiać. Tato wraca z podróży brudny, pachnie wagonem restauracyjnym, ale to mi nie przeszkadza. Przywozi różne dziwne rzeczy, raz przywiózł mi nawet papugę, która mówiła. Ale ona zdechła, była z ciepłych krajów, tu miała za zimno. W grudniu ziemia w ogrodzie jest za twarda, żeby wykopać grób, więc mama spaliła papugę w piecu.

Nie chodzę do szkoły, nie mam koleżanek, tylko jednego kolegę, poznaliśmy się w szpitalu. Jest w moim wieku i ma na imię Bernard. Ma bardzo ładną twarz, ale jest kaleką jak ja. W jego ciele jest mnóstwo stalowych prętów i śrub, dzięki temu rusztowaniu w ogóle żyje. „Żelazo jest zimne, musi ci być ciągle chłodno – mówię do Bernarda. – To nie to samo, co stalowa stopa, ona jest tylko dołączona do mnie, na klej albo jedną śrubkę, ale w środku wszystko mam swoje i ciepłe”. Bernard się śmieje i mówi, że jak będę duża, to się ze mną ożeni. Bardzo lubię Bernarda. Jest mi go żal, bo czasem widzę, że bardzo go boli. Jego oczy powleka wtedy bielmo, jak u martwych kur, które widziałam na wakacjach u babci. Dziadek obcinał im głowy, a te głowy, zanim na dobre zamknęły oczy, mrugały przez chwilę, coraz wolniej i wolniej, a na źrenicach tworzyła się mleczna powłoka.

La, la, la, la, la, chcę tańczyć, Bernard nie może, nie będzie mógł mieć dzieci, już o tym wie. I dlatego za niego nie wyjdę. Nie mógłby nosić mnie na rękach ani grać w piłkę. Na śmietniku widziałam robota zabawkę, Bernard jest takim robotem, szkoda mi go, ale w końcu ktoś musi mieć źle, żeby ktoś miał dobrze, prawda?

Oglądam dużo telewizji, różne programy. Ale nie te dla dzieci, wolę programy dla dorosłych, tam nigdy nie wiadomo, co się zdarzy. Najbardziej lubię programy o zaginionych. Pokazują zdjęcie twarzy na cały ekran i mówią, że wtedy i wtedy zaginął ten a ten człowiek. Potem znika duża fotografia i pojawia się zapłakana rodzina, która tęskni i prosi o powrót. Ale tych rodzin już nie oglądam. Mnie chodzi o fotografie zaginionych. Patrzę na nie i myślę: kto popełnił samobójstwo, kogo zabili, a jeśli zabili, to gdzie i dlaczego. Ale przecież może być tak, że część zaginionych ma się dobrze, ogląda program i śmieje się przy stole, jedząc kolację w nowym mieście i z nową rodziną.

Noce są najgorsze. Długie i ciemne, zwłaszcza zimą. Wpatruję się w ekran telewizora, pokój robi się niebieski, za ścianą mama się modli, pięć kilometrów stąd Bernard wije się z bólu i po raz tysięczny próbuje przez skórę wyczuć gwoździe i śruby w swoim ciele. Wyłączam telewizor i próbuję zasnąć.

W fabryce na taśmie produkcyjnej leżą nowe stopy, ręce, głowy i kręgosłupy. Wielkie maszyny wkręcają w nie śrubki, na zmianę ogrzewają i chłodzą sztuczne części ciała. Muszą być zahartowane, bo mają służyć całe lata. Od czwartej do szóstej baletnice ściskają drążek, aż robi się gorący. Tatuś wraca z podróży służbowej, w kieszeni trzyma nieżywego chomika, prezent dla mnie. Mam gorączkę, pod językiem trzymam czerwoną pastylkę, która ma zmniejszyć ból. Ale nie pomaga. Boli mnie miejsce, którego nie ma, stopa, która jest tysiące kilometrów stąd. Baletnice rozpuszczają długie włosy, wszystkie jednocześnie, krople potu kapią mi na twarz. Chcę je zlizać, ale nie sięgam językiem. Chcę już mieć osiem lat, jutro muszę poprosić mamę, żebyśmy kupiły wreszcie sukienkę do pierwszej komunii...

Wodny motyl

Beniamin

Mamy tylko jedno wspólne zdjęcie, przynajmniej ja tylko to jedno widziałem. Zrobiono je nam, jeszcze kiedy byliśmy w brzuchu mamy. Mama leżała na łóżku, lekarz już widział to, co ona miała zobaczyć za chwilę. Milcząc, wpatrywał się w zamglony ekran, aż wreszcie powiedział:

– Motyl, wygląda jak wodny motyl.

Od tego czasu często myślę o lekarzu, który tak ładnie nas nazwał. Nigdy go nie spotkałem. Potem nikt tak o nas już nie powiedział, a jeśli nawet, to nie o nas, mimo że jesteśmy jednym i tym samym ciałem. Lekarz musiał mieć taki widok przed oczami po raz pierwszy, bo – jak mówiła mama – wpatrywał się w nas całe minuty.

Podobno lekarz uśmiechnął się wtedy sam do siebie: może spodobało mu się, że jest nas dwóch, a jednak jeden, a może po prostu spodobał mu się pomysł nazwania nas wodnym motylem. Nie wiem, co myślała mama, kiedy się dowiedziała, a co myślał tato. Lekarz się uśmiechnął, i to było nasze pierwsze powitanie. Witajcie na świecie – powiedział ten uśmiech.

Wyjęli nas z brzucha mamy, po kolei – najpierw mnie, potem Olego, a może było na odwrót, nieważne. Łączyła nas gruba nić, zasupłany kręgosłup, byliśmy jak jeden, nierozłączni. Z miłej i ciepłej wody wyrzuciło nas na ląd i w sekundzie płuca wypełniły się tysiącami ziarenek piasku, aż zaczęliśmy się krztusić. Na suchy i zimny świat odpowiedzieliśmy wrzaskiem. Oli wydzierał się dwa razy głośniej. Nic dziwnego, był prawie dwa razy większy. Ja wyglądałem jak kawałek Olego, który nie wiadomo skąd znalazł się na jego plecach, jakiś upiorny garb z twarzą niemowlęcia. Ale wówczas uznałem, że obwieszczę światu swoje przybycie, bo płakać też umiem całkiem głośno. Co prawda mam ciało, które może nie przetrwa jednej nocy, ale do tego czasu nie zrezygnuję z prawa do wrzasku. Kto wie, może właśnie dlatego przeżyłem.

Na początku moje ciało nie pragnęło żyć, opierało się wszystkiemu, co inne ciała wykonują jak automaty, które nie potrzebują, by ktoś nad nimi stał i wciskał guziki. Ja musiałem być czujny, dzień i noc. Łykanie, przepływ krwi, bicie serca – przez pierwsze miesiące, a nawet lata nic nie było oczywiste i wiedziałem, że tylko siła mojej uwagi sprawia, że krew we mnie płynie, a powieki poruszają się co kilka sekund, by śluzem zwilżyć oczy. I wiedziałem, że nie mogę o tym zapomnieć, muszę swoje ciało nadzorować, bo inaczej ono zapomni, że ma żyć. Oplatała mnie gęsta sieć przewodów, każdy kończył się w moim ciele. Chyba płynęło przez nie coś, co podtrzymywało jego funkcje. Sama woda by nie wystarczyła. Na początku mama podsuwała mi pierś, ale dławiłem się mlekiem, więc zrezygnowała i zostały tylko rurki i igły, a ja długo nie chciałem tu być, jakbym przeczuwał coś złego. Czas płynął jednostajnie aż do teraz, do tej nocy. Jakby wszystko, co było między początkiem a tą chwilą, mną najdawniejszym a mną obecnym, leżącym nieruchomo w cichej szpitalnej sali, było przygotowaniem tej chwili i sekundy, w której właśnie jestem.

Oli

Beniamin był tym mniejszym, na którym lekarze postawili krzyżyk. I nagle zaczął rosnąć, pączkować, a krew w jego żyłach płynęła szybciej, zaróżowiając usta i policzki. Zaczął jeść, pochłaniał wszystko, czego przez minione lata nie spróbował, z początku tylko mleko i odżywki dla chorych dzieci, potem owoce, mięso, desery. I dopominał się o jeszcze, robił się coraz większy.

Rodzice byli zachwyceni. Beniamin dogania Olego! Jeszcze trochę i będą równi! Patrzcie, depcze mu po piętach, powiadali ze śmiechem. Aż nadszedł moment, kiedy Beniamin pokazał, że odtąd on będzie prowadził. To był jeden z tych dni, kiedy się pokłóciliśmy, co się często zdarzało, bo jeden był skazany na drugiego. Mieliśmy swoje sposoby: zawsze kiedy o coś poszło, uderzałem swoją głową w tył głowy Beniamina. Połączeni kręgosłupem, w ten sposób najłatwiej przychodziło nam wyładować na sobie złość. Mocno odchylałem szyję i z całej siły uderzałem. Wtedy zaczynał płakać. Nie mógł mi oddać, był mniejszy. Tamtego dnia Beniamin rozzłościł się na mnie, mieliśmy jakieś cztery lata. Ja chciałem biegać za piłką, a on leżeć w łóżku. Zaczęliśmy się kłócić, krzyczeć, przedrzeźniać. I tak mocno uderzył w moją głowę, że zostawił na niej siniak, który momentalnie podszedł krwią. Przybiegła mama i zaczęła jak zawsze krzyczeć na mnie, nadal uchodziłem za tego silniejszego. Ale widząc moją głowę, a na niej krwawy ślad, zamilkła. Zobaczyła, że to Beniamin jest górą i że role właśnie się odwróciły.

Nie byłoby w tym nic złego, że Beniamin staje się duży i silny, gdybym ja w tym samym mniej więcej czasie nie zaczął słabnąć. Moja różowa dotąd skóra blakła i stawała się cienka jak papier. Kiedy świeciło słońce, widziałem pod nią siatkę błękitnych żyłek. Czy to możliwe, że w ciągu paru miesięcy ze zdrowego, krzepkiego malca stałem się chłopcem zupełnie przezroczystym? Zapytałem mamę, dlaczego wszystko przeze mnie prześwituje, ale nie potrafiła mi odpowiedzieć. I nadal obierała nam na podwieczorek pomarańcze, sześć cząstek dla Beniamina, sześć dla Olego. Wkładała nam do ust, kawałek dla Beniamina, drugi dla Olego. Beniamin pochłaniał owoce, jak wszystko. A ja musiałem coraz częściej zmuszać się do jedzenia. Kto wie, może dlatego, że dostrzegłem, jak moje ciało zaczęło mnie zdradzać i wszystko, co jem i piję, skrycie przekazuje mojemu bratu, we krwi, w oddechu, widać to nawet po włosach, bo jego są gęste, a mnie brzydko rzedną. Beniamin stawał się zatem zdrowym i ładnym chłopcem, tak przynajmniej powiadali. Ja sam Beniamina nigdy nie widziałem ani on mnie.

Beniamin

Dlaczego nikt nigdy nas sobie nie pokazał? Czyżbyśmy wyglądali aż tak źle? Niemożliwe, podobno jestem ładnym chłopcem, a Oli jest do mnie podobny, ma tylko trochę jaśniejsze włosy, w kolorze dojrzałej pszenicy – tak mówi mama, jej akurat wierzę. Na początku wydawało mi się to dziwne: nie wiesz, jak wygląda ktoś, z kim spędzasz każdą sekundę swojego życia. Lustra w domu są gdzieś schowane, fotografie poupychane w skrytkach, pod kluczem, tak byśmy nie mogli zobaczyć naszych twarzy. Mama mówi, że tak jest lepiej, ale wydaje mi się, że to był pomysł taty. On tak wymyślił i wszyscy przystali na tę grę, a potem ją podchwycili. Oli i ja śmialiśmy się głośno z tego dziwnego pomysłu.

– „Chowaj Lusterko”, „Bez Zdjęć Proszę”, „Niewidzialny Brat”, tak pewnie nazywają tę grę za naszymi plecami – mówiłem do Olego.

– Plecy mamy jedne! – śmiał się Oli.

Aż w końcu znudziło nam się myślenie o tym i sprawa twarzy przestała nas zaprzątać.

Dzisiejszej nocy to wróciło, chciałbym zobaczyć twarz swojego brata. Ale nie jestem w stanie odwrócić się na tyle, by ją ujrzeć. Kiedy próbuję, zaczyna boleć mnie kark i daję za wygraną. Zresztą – myślę – czy naprawdę muszę go widzieć? Przyzwyczaiłem się, że nie znam twarzy Olego, tłumaczę sobie, że mało który człowiek wie, jak wygląda z tyłu, a mimo to jest sobą także tam. Nie musi się oglądać za siebie, by się co do tego upewnić. Gdyby ktoś zobaczył zdjęcie, na którym jest sfotografowany z tyłu, mógłby się w pierwszej chwili nie rozpoznać. Dopiero za moment stuknąłby się w czoło, mówiąc: ha, przecież to ja, ładna historia, nie poznałem siebie!

Ze mną i Olim jest chyba podobnie. Nie muszę wiedzieć, jaki jest Oli, wystarczy mi świadomość, że jest. Nie myślę o tym, gdzie kończę się ja, a gdzie zaczyna on. I czy jesteśmy jednym, czy jest nas dwóch. Wiem, jak pachnie, i odróżniam, kiedy czuwa, a kiedy śpi – poznaję to po oddechu. Od kiedy Oli stracił mowę, jest trochę trudniej, ale nie tak źle, żebyśmy stracili ze sobą kontakt. Trzeba było wymyślić nowy język. Kiedy chcę coś Olemu przekazać, ściskam jego dłoń w swojej – to łatwe, bo jego jest mniejsza. W odpowiedzi zaciska swoją małą pięść i zależnie od siły tego ruchu wiem, czy jest dobrze, czy źle.

Ostatnio ten gest jest coraz słabszy. Oli zaczął chorować, kiedy ze mną było coraz lepiej. Pamiętam dzień, w którym poczułem, że jestem silniejszy. Rozzłoszczony na coś, chciałem dać mu kopniaka, zamachnąłem się nogą i przyłożyłem tak, że Oli zemdlał. Skąd miałem wiedzieć, że uderzę za mocno? Oli nie zapłakał. Nie zaczął wrzeszczeć, jak to ja zwykle robiłem albo jak robił on, gdy dostawał ode mnie kuksańca. Teraz nawet nie zawołał mamy, choć wolałbym, żeby to właśnie zrobił. Od tego dnia zaczęła wokół niego zapadać cisza, jakby coś lub ktoś przyszło i zaczęło Olego otulać watą, obsypywać śniegiem. Jego głos stawał się niewyraźny, a płacz coraz cichszy. Rodzice musieli pochylać się nad bladą buzią Olego, żeby usłyszeć, co mówi. Pewnego dnia Oli zamilkł. Tego ranka zaczęła się zima. Wtedy poczułem, że to ja wygram.

Oli

Beniamin już śpi. Zawsze kiedy gaśnie światło, zrównuję swój oddech z jego oddechem, a wtedy czuję, że ta woda i krew, które przez nas przepływają, łączą się w jeden strumień, zaś rytm jego serca zrównuje się z moim, nawet ten pulsujący punkcik na szyi porusza się u niego w tych samych odstępach czasu co u mnie. Wtedy jest mi tak dobrze, że zastygam na chwilę, chcę, żeby tak zostało. To jest błąd, bo zaczyna mi brakować powietrza, a serce bije szybciej i szybciej, by nadrobić brak oddechu, i szybko muszę nabrać powietrza ustami. I wtedy wszystko się psuje, Beniamin znów jest Beniaminem, a ja sobą.

O trzeciej w nocy jest bardzo ciemno, ale w ciepłe czerwcowe dni o czwartej bywa jasno. Mgła za oknem naszego pokoju niesie zapach zbutwiałych liści jesienią, a latem po prostu zapach nocy i ciemności. Czasem nocą mam ochotę wstać i wyjrzeć przez okno, ale Beniamin zwykle wtedy śpi, a nie chcę go budzić. Kiedy o siódmej przychodzi mama, zamykam oczy, nie chcę jej niepokoić, że nie spałem albo miałem złą noc. Ta noc nie była zła, tylko ciemna i nieruchoma, czyli taka, jak być powinna, chcę to wytłumaczyć mamie, ale wiem, że by nie zrozumiała, i w końcu nie mówię nic. Mama sprawia, że czuję się winny. A czuję się tak, bo ona czuje się winna. Jest mi źle – zatem i jej jest źle – że staję się coraz mniejszy i coraz bardziej przypominam pajacyka wyciętego z papieru, a nie prawdziwego chłopca, jakim pragnie, bym był.

Beniamin

Czerwone zygzaki na szpitalnych ekranach zapisują pracę naszego ciała z dokładnością co do kropli krwi. Monitory snują swoją opowieść, którą rozumie tylko garstka wtajemniczonych lekarzy. Oni znają nasz skład chemiczny, wiedzą, ile w nas jest żelaza, a ile siarki, ile zaś tego, czym nie warto sobie zaprzątać głowy. Z tajemnych szyfrów próbują wyłuskać naszą przyszłość, by powiedzieć: będzie tak i tak. Ale jeszcze się wahają albo udają, że nie są pewni. Marszczą brwi, przygryzają usta, wpatrują się w białe kartki, a wszystko to ma pokazać, że dużo myślą o mnie i Olim, a właściwie nie o nas, lecz o naszym zasupłanym kręgosłupie, z którym trzeba w końcu coś zrobić.

Po północy w sali szpitalnej gaszą światło. Robi się ciemno. Lekarze i pielęgniarki idą się zdrzemnąć, a w sali zostajemy tylko my. Leżymy na szerokim łóżku, zupełnie jak duży motyl w czerwonawej poświacie szpitalnych ekranów. Leżymy tak jak wtedy, kiedy byliśmy w brzuchu mamy – też było trochę czarno, a trochę czerwono, tylko tutaj jest chłodniej. Ale tak samo cicho. Czemu tu jest tak cicho?

Zawsze zasypiamy razem, Oli i ja. Lubię, jak zrównują się nasze oddechy, zasypiamy dokładnie w tym samym momencie, po czym każdy z nas idzie w swoją stronę. Nie znam snów Olego, nie ma mi ich jak opowiedzieć, ale myślę, że są inne niż moje. Choćby dlatego, że Oli ogląda świat z innej strony. Od kiedy zacząłem rosnąć, rodzice układali mnie w łóżku zwykle po stronie okna, żebym miał twarz zwróconą do światła. Twarz Olego była coraz częściej zwrócona do ściany. Chyba nie robili tego specjalnie, tak po prostu wyszło.

Widzę, że nawet teraz, kiedy jesteśmy w szpitalu, rodzice rzadziej przechodzą na stronę łóżka Olego. Mama zawsze ma powód, żeby znaleźć się po mojej stronie. Obiera pomarańczę, daje mi połowę, po czym idzie do Olego, by dać mu drugą połówkę. Za chwilę wraca na moją stronę łóżka, bez pomarańczy. Czyli Oli zjadł swoją połówkę. Mama się uśmiecha. Przychodzi tato i przeczesuje dłonią moje gęste włosy. „Dzielny chłopak” – mówi tato, i nadal trzyma dłoń na mojej głowie. A ja wiem, że to nie jest zwykły gest, jaki w tym samym momencie wykonuje tysiące rodziców na ziemi. On tą dłonią bada twardość mojej czaszki, opuszki palców prześlizgują się po kości, by jeszcze raz potwierdzić, że to była słuszna decyzja, że nie można było postąpić inaczej.

Do Olego tato nie podchodzi zbyt często, choć wszyscy wiemy, że jemu zawdzięczam to, jaki teraz jestem. Nie wiadomo kiedy dokładnie stał się tym, który mnie karmi, tym, którego ciało dniem i nocą pracuje na moje ciało. Pomarańcza, którą mama podała Olemu, tak naprawdę jest dla mnie, wszyscy to wiemy. Powędruje do mnie, podobnie jak kroplówka, która sprawiedliwie przekazuje wodę, połowę mnie, połowę Olemu, ale użyźnia moje ciało. Bo ciało Olego postanowiło nie walczyć już o swoje. A może chce walczyć o mnie, żeby choć cząstka z nas została na dłużej? Kawałek kalkomanii z niewyraźnym zarysem dziwnego owada, który, jeśli się przyjrzeć uważnie, przypomina rzadki gatunek motyla.

Czy Oli już wie?

Oli

Mama podaje mi pomarańczę. Przełykam ją, chociaż zatrzymuje mi się w gardle. Wtedy trzeba spróbować jeszcze raz, żeby owoc przesunął się dalej. A to niełatwe, bo czuję, że osadza się we mnie żwir, warstwa na warstwie, i powstaje twarda skamielina. Chociaż przez rurki do mojego ciała napływają litry wody, ona gdzieś znika, ciągle jest jej zbyt mało. Myślę, że właśnie dlatego przestałem mówić. Czy lekarze potrafią wyjaśnić, czemu straciłem mowę? Nikt nie zna odpowiedzi, wielka medyczna zagadka! Ale ja sam na to wpadłem. Jak kamień może mówić? Czy ktoś widział kiedy mówiącą muszelkę albo rozgwiazdę? Nawet w noc wigilijną mówią tylko te duże, kosmate zwierzęta.

Przychodzi tato, ale kiedy jego oczy trafiają na moje, odwraca głowę. Szybko coś mówi (chyba „dzielny Oli”, ale nie jestem pewien) i idzie do Beniamina. Zanurza dłoń w jego włosach i zaraz sobie przypomina, że powinien to samo zrobić z moją czupryną. Wraca do mnie i przegarnia moje włosy. Ma ciężką dłoń, cięższą niż cała moja głowa, chcę, żeby już ją zabrał, bo mnie przygniata.

Na łóżku, które dzielę z Beniaminem, leżę od strony ściany. Przez pierwsze dni to była zwyczajna biała ściana, ale potem zacząłem zauważać inne rzeczy. Odcienie bieli, od oślepiającej po białożółtą, kiedy zbliża się zachód słońca. Czasem ściana faluje, zwłaszcza kiedy dostaję środek nasenny. Beniamin też dostaje, ale zawsze wypluwa tabletki i chowa w poszewkę. Czasem wygrzebuję z pościeli jego biały proszek i łykam. Wtedy ściana się zmienia, pojawiają się na niej kręgi jak na wodzie. W nocy ściana robi się granatowa. Nie boję się ciemności, wolę ją nawet niż dzień i cieszę się na chwilę, kiedy zapadnie zmrok, a na ścianie zaczną pojawiać się cienie, z których mogę układać różne historie.

Beniamin

Tato nie lubi, kiedy mama mu przypomina, że kiedyś ktoś nazwał nas wodnym motylem. Uważa, że to głupie. „Motyle – mówi tato – żyją na lądzie, nie ma wodnych”. Ale wiedział, że nam z Olim motyle się podobają i ciągle o nich rozmawiamy. I pewnego razu, to było dwa lata temu, zrobił nam niespodziankę. Schwytał w parku pięknego motyla i przyniósł go do domu. Każdy z nas, najpierw Oli, potem ja, mógł potrzymać motyla w dłoni i obejrzeć z bliska. Był piękny, gładziliśmy jego miękkie skrzydła, które, gdy trzepotał nam w dłoni, trochę łaskotały. I głaskaliśmy go zupełnie jak Kaja, naszego psa, owczarka niemieckiego. Mama powiedziała, żebyśmy uważali, bo motyl to nie pies i że to, co podoba się psu, musi boleć motyla, który jest mały i delikatny. Motylom najlepiej się przyglądać, ot co. I wypuściłem motyla z dłoni, zaczął fruwać po całym pokoju, obijać się o meble, książki, zabawki, w końcu przysiadł na krawędzi okna. Siedząc tam, co kilka sekund lekko poruszał skrzydłami, jakby chciał z nich strząsnąć ślady naszych dłoni. Patrzyliśmy na niego w ciszy, nawet Kaj przestał się wygłupiać, znieruchomiał i patrzył, jakby widział motyla po raz pierwszy w swoim psim życiu. Ciszę przerwał tato, który powiedział, że motyle nie mogą mieszkać w domach, bo w zamkniętej przestrzeni umierają. Dlatego ludzie nie hodują motyli w mieszkaniach. „Ale mam pewien pomysł”, powiedział tato, i po tym, jak zaświeciły mu oczy, rozpoznałem, że to naprawdę nowy pomysł. Schwycił motyla w dłonie, wyjął skądś długą szpilkę i wbił ją w sam środek ciała owada. Następnego dnia motyl wisiał w naszym pokoju, w szklanej gablotce, nad której zrobieniem tato trudził się całą noc, żeby nam sprawić przyjemność. Przekłuty szpilką motyl spoglądał na nas zza szyby. A rano na biurku czekał owinięty w czerwony pergamin atlas motyli, też prezent od taty.

Oli

Tato dał nam kiedyś atlas motyli, książka miała jakieś pięćset stron, mnóstwo rysunków, ale nie dowiedziałem się z niej o motylach nic ciekawego. Rzuciliśmy ją z Beniaminem w kąt, a kiedy nie było rodziców, zdejmowaliśmy ze ściany gablotę z motylem, by długie godziny przyglądać mu się z bliska. Milimetr po milimetrze śledziliśmy przez szkło powiększające żyłki, cętki, wgłębienia na aksamitnych skrzydłach.

Nie zobaczę już tego motyla, bo nie wrócę do naszego pokoju. Jedynym śladem po mnie będzie czerwony ścieg na plecach mojego brata, prosty i równy jak zamek błyskawiczny, bo tu pracują podobno najlepsi lekarze. Beniamin będzie rósł, jadł lepkie cukierki z kredensu w kuchni, potem pewnie się zakocha. A mnie nie będzie. Nie będę miał na plecach czerwonego ściegu, prostego i równego jak zamek błyskawiczny. Nie będę rósł. Nie będę jadł lepkich cukierków z kredensu w kuchni. Na pewno się nie zakocham.

Nikt nic nie mówi, ale widzę – po uniesionych brwiach lekarzy, minach pielęgniarek, zaaferowaniu rodziców, którzy nie patrzą w moje oczy – że wypadło na mnie. I od tego czasu nie widzę twarzy, jakby ktoś uznał, że trzeba powoli odzwyczajać mnie od widoku ludzi. Przed oczami mam białą ścianę, czasem przecinaną kolorowymi migawkami – opalone nogi pielęgniarki zmieniającej mi kroplówkę, szyja mamy, która poprawia mi poduszkę, dłoń ojca klepiąca mnie po ramieniu jak dorosłego mężczyznę. „Oli – mówi głos taty – jak spałeś?” Przychodzi mama i daje mi pomarańczę. „Jedz, Oli” – mówi mama, a ja przełykam, choć chciałbym napić się wody, pomarańcza jest kwaśna i drapie mnie w gardło.

Beniamin

Jesteśmy na otwartym morzu, które ma kolor grafitu. Jest zupełnie cicho. Nie widać brzegu. Płyniemy w łódce – Oli i ja. Widzę tylko plecy Olego, bo jest do mnie odwrócony tyłem. Oli wiosłuje. Raz, dwa, raz, dwa, odgarnia wodę wiosłami, ale woda nie wydaje przy tym żadnego dźwięku. Drobne ramiona Olego przesuwają się do tyłu i do przodu, w równych odstępach czasu. Jest mi dobrze i chcę to powiedzieć Olemu, ale wiem, że nie muszę. Patrzę na wodę i na plecy Olego, na jego, nasz wspólny niebieski sweter, który dostaliśmy na gwiazdkę od rodziców. Nie widzę jego twarzy, tylko tył głowy, rzeczywiście, mama mówiła prawdę: Oli ma włosy w kolorze dojrzałej pszenicy. Dopiero wtedy sobie uświadamiam, że Oli nie jest ze mną połączony, że jeśli zechcę, będę mógł wreszcie zobaczyć jego twarz, ale zaraz pojawia się myśl, że przecież mogę to zrobić za chwilę. A Oli wiosłuje. W końcu przychodzi mi do głowy, że może jest mu ciężko, wtedy mówię: „Oli, nie ciężko ci? Wiesz, przecież Kaj mógłby ci pomóc, to duże, silne psisko. Oli?”. Ale niebieski sweterek wiosłuje dalej, a ja widzę, że nie odpowie. Ale widzę też, że Oli lubi wiosłować, że sprawia mu to przyjemność. Nie przestaje, a ja kołyszę się lekko w tym śnie i zapadam głębiej, gdzie jest jeszcze bardziej ciepło i miło...

Oli

Czasem jakiś punkt w ścianie zasysa do środka biel i cała ściana zmienia kolor. Pojawia się na niej cień czarnego psa. Och, przecież to Kaj! Biegnie i wpada do ogrodu, który jest naszym ogrodem, bo w czarnych konturach rozpoznaję kwiaty mamy. Zawsze, kiedy Kajowi udawało się wpaść do ogrodu, biegał uszczęśliwiony, tratując mamie wszystkie kwiaty. Kaj łamie cienkie łodygi, jedna po drugiej, ogonem strąca z kielichów czarne płatki i nic a nic sobie z tego nie robi. „Biegnijmy za nim!” – mówię do Beniamina. Wpadamy między kwiaty i próbujemy dogonić Kaja. Niebo jest żółte, a pod nim my, trzy czarne figurki. Za chwilę się zatrzymujemy, bo wśród kwiatów, pod nogami, widzę piłkę. „Pamiętasz? – mówię do Beniamina – nasza stara piłka, zgubiliśmy ją kiedyś”. Chwytam piłkę w dłonie, jest cała mokra, otrzepuję ją z rosy, przybiega Kaj i trąca piłkę nosem, chce się bawić. Wyrzucam ją daleko, żeby po nią pobiegł. Ale Beniamin mówi, że musimy uciekać, bo rodzice przyjdą, a Kaj wygada, że zgubiliśmy piłkę. „Jak to zgubiliśmy?” – uśmiecham się do czarnej figurki Beniamina, a czarny Kaj tarmosi piłkę. „Przecież właśnie ją znaleźliśmy” – i znowu się uśmiecham. Ale Beniamin już nie słyszy, jest daleko, biegnę za nim, śmiejąc się, a Kaj szczeka wesoło. „Nie trzeba się bać” – wołam za zmniejszającą się czarną figurką Beniamina. I nagle robi się jasno, jakby słońce przybliżyło się do mnie, nic nie widzę, zasłaniam oczy dłonią, tak jasno nagle...

Minęło tyle lat, a ja nadal się dziwię, że mój cień jest taki drobny, taki pojedynczy. Kiedy wieczorem idę ulicą, czasem oglądam się nagle za siebie, ot tak, dla zabawy, żeby sprawdzić, czy aby nie zobaczę za plecami Olego. Została mi po nim różowa blizna, długi równy ścieg, ale mało widoczny, bo operację robili najlepsi lekarze. Czasem blizna trochę swędzi, jakby Oli, dla żartu, chcąc o sobie przypomnieć, postanowił mnie połaskotać albo zadrapać paznokciem. Kiedy ktoś mnie pyta, co to za ślad, nie mówię prawdy. Odpowiadam, że miałem wypadek. I tak by nie zrozumieli. W dolnej szufladzie biurka jest biała koperta, a w niej fotografia. Czeka na mnie, jeszcze jej nie widziałem. Ale kiedyś ją zobaczę.

Ojciec odpowiada I

Danielowi B.

– Tato, ja się boję ciemności...

– Uspokój się, przecież za oknem widać światło latarni, a w oddali błyska neon.

– Tato, czemu zwierzęta zapadają w sen zimowy?

– Żeby zrobić miejsce tym, które się budzą.

– Tato, pobaw się ze mną.

– Dobrze, pod warunkiem że nie będę musiał mówić.

– Tato, czy ty też byłeś dzieckiem?

– Tak, ale bardzo wysokim.

– Tato, czy wiesz, gdzie jest moja piłka?

– Ostatnio widziałem ją w studni.

– Tato, a kiedy pójdziemy wreszcie na jagody do lasu, obiecałeś.

– Dziś w nocy, córko.

– Tato, skąd się biorą dzieci?

– Z sali porodowej.

– Tato, zbuduj mi domek na drzewie!

– Z domku mogłabyś spaść, córko, wykopię ci podziemny tunel.

– Tato, skąd się biorą owady?

– Z brudu.

– Tato, a po co jest mech w lesie?

– Żeby nie było słychać ludzkich kroków.

– Tato, gdzie jest mój pluszowy miś?

– W pralce, był brudny.

– Tato, czy musimy zabijać biedne karpie w wigilię?

– Ależ oczywiście, że nie, w przyszłym roku kupimy martwego.

– Tato, złóż mi kostkę rubika.

– Dobrze, odwróć się plecami.

– Tato, czy ja umrę?

– Tak, ale my z mamą wcześniej.

– Tato, skąd się bierze rosa?

– Woda nocą paruje z ziemi.

Ojciec odpowiada II

– Tato, zobacz, jaki ładny widok!

– Widzę tu tylko mnóstwo ptactwa.

– Tato, a teraz w lewo czy w prawo?

– Na północ.

– Tato, czemu się śmiejesz?

– To nie uśmiech, patrz uważnie, córko.

– Tato, a mama kiedy wróci?

– W swoim czasie.

– Ojcze, chcę wyjść za tego chłopca.

– Zrobisz, co zechcesz, ale ja mu nie ufam.

– Tato, czy my musimy zawsze jeździć na te głupie Mazury?

– Tak, bo zanim umrę, chcę, żebyś nauczyła się pływać.

– Tato, zepsuł się kran.

– Córko, w łazience też powinno być jakieś źródło.

– Tato, chce mi się pić.

– Masz, to jest owoc kiwi, zawiera dużo wody, a oprócz tego witaminy. Jest więc lepszy od wody.

– Tato, kupmy prawdziwą choinkę na święta. Dlaczego zawsze mamy sztuczną?

– Bo jest przyjemniejsza w dotyku.

– Tato, czemu ścinasz to drzewo?

– Chciałbym coś zasadzić, a nie mam gdzie.

– Ojcze, dlaczego nie mamy w domu zwierząt?

– Mamy, ale chowają się w kryjówkach.

– Tato, dokąd my jedziemy?

– Do miejsca, które kiedyś mi się przyśniło.

– Tato, zobacz, ten pies ma złamaną łapę.

– Tak mi się właśnie zdawało, że kuśtyka.

Last minute

Naprawdę nie ma znaczenia, gdzie się siedzi. Pięć metrów od łóżka czy przy samej głowie, po lewej czy prawej stronie. I tak zawsze mają pretensję. Przychodzą na kilka minut, pachną kawą, kebabem, papierosami, perfumami albo dworcem kolejowym. I zawsze mają pretensję. Przychodzą na chwilę, żeby zmieścić się w tych paru minutach na zmianę kroplówki, poprawienie poduszek. Kiedy pielęgniarka wychodzi, oni też się ulatniają. Nie patrzą na mnie: kiedy tylko oko natrafia na moje krzesło, od razu ucieka, prześlizguje się gdzieś na ścianę albo podłogę. Męczy ich, że się nie odzywam, nic oprócz „dzień dobry” i „do widzenia”. Jakbym była w zmowie z nim, w zmowie milczących przeciw gadatliwym, pakt ludzi bez zapachu przeciw tym, których czymś czuć. Ale tylko im się tak wydaje, są mi obojętni. Na łóżko też nie patrzą, chociaż to łóżko rzuca się w oczy, jest tam tylko ono. Nie patrzą, a przecież do niego tu przyszli, doczłapali, dojechali, pociągiem albo samochodem, nocą. Przynoszą owoce, czasem zaczynają je bezwiednie obierać, dopiero potem widzą, że to bez sensu, i machinalnie wkładają do ust. Prostują się, wstają, zapinają płaszcze. Suwaki, zatrzaski, słyszę ten zgrzyt. I zapięci po same szyje wychodzą na zewnątrz.

Biorę dwadzieścia złotych za godzinę. Tyle mi zaproponowali za pierwszym razem i tak zostało. Niektórzy mówili, że to dużo, wszystko robi przy nich pielęgniarka, ja tylko siedzę obok łóżka. Ale tylko paru chciało się targować, reszta przystawała na warunki, kiwali głowami, tak, w porządku, nawet na mnie nie patrząc. Czasem chcieli dawać więcej, nie zgadzałam się, chociaż wiadomo, że nie o siedzenie tu chodzi. Czuwam dzień i noc, zwalniam ich z wyrzutów sumienia, to oni powinni siedzieć przy łóżku. Tamci nie chcą umierać. A raczej umarli, ale nie chcą odejść na dobre. Lekarze na oddziale mówią o nich, że nie zdobyli się na przecięcie pępowiny. Taki żart wypowiadany wśród swoich. Ja się z tego żartu nie śmieję, z innych też nie. Rozmowy z lekarzami są krótkie, parę słów dziennie. Poruszył się? Ma skurcze mięśni? Jakieś zmiany? Zawsze odpowiadam jednym i tym samym słowem. Pielęgniarki też niewiele do mnie mówią. Mają mi za złe, że nie dzielę się z nimi pieniędzmi od rodzin. Za plecami nazywają mnie aniołem stróżem, podsłuchałam. Robią przy tym krzywy uśmiech, który ma oznaczać, że żadnym aniołem nie jestem, co najwyżej stróżem, który pilnuje, czy drzwi są dobrze zamknięte i czy nie ma przeciągu. Czy to mało? Nikt nie chce tego robić. A ja się staram. Nigdy nie zasypiam.

„To naprawdę może uprzykrzyć życie całej rodzinie” – powiedział do mnie kiedyś krewny, któremu zebrało się na szczerość. – „Wszyscy zdążyli się pogodzić, proszę pani, wypłakać, odżałować, a tamci nadal oddychają, trzeba się do tego jakoś ustosunkować”. Ustosunkować się, tak mówią mężczyźni. Kobiety płaczą albo po prostu patrzą. Podchodzą bliżej łóżka, czasem przekrzywiają głowę, jakby chciały ich zobaczyć pod innym kątem. Też ich tak czasem oglądam, pod innym kątem, kucam albo wchodzę na krzesło, stają się trochę mniejsi albo więksi. „Proszę sprawdzić – mówią do mnie – on chyba nie oddycha”. Albo: „on się poruszył” – i patrzą na mnie, czy też widziałam. Wtedy wstaję z krzesła, pochodzę do łóżka i sprawdzam. Robię to tylko dla nich. Jeśli o mnie chodzi, widzę z daleka, czy żyje, czy nie. „Nie żyje” – odpowiadam. „Żyje” – odpowiadam.

Ten tutaj to kłopotliwy przypadek. Nie ma nawet trzydziestki, serce bije naprawdę mocno, twarz wygląda zdrowo, skóra gładko opina policzki. Nie ma odleżyn, widzę to, kiedy pielęgniarka myje go co rano. Kiedy go rozbiera, zawsze powtarza to samo: cud. Po pielęgniarce na obchód przychodzą lekarze. Ci mówią: przypadek. Siedzę przy nim już drugi miesiąc, znam go dobrze. Od krewnych niewiele się dowiedziałam, chociaż przychodzą regularnie, za każdym razem ktoś inny. Na początku mówili do niego po imieniu, Krzyś. Potem przestali używać imienia, jakby to, że nie odpowiada, zwolniło ich z obowiązku. Czasem specjalnie mówię, powoli, sylaba po sylabie: „Trzeba Krzysztofowi przynieść grzebień, musi być czesany”. Oni się wtedy gubią, jakby ten grzebień był niewygodny. Bardzo szybko przestają do nich mówić po imieniu, zawsze tak jest. Najpierw przynoszą ubrania, które lubił, potem zaczyna im być wszystko jedno. „Zdarł – mówią – zdarł te ulubione, przyniosłam mu inny sweter”.

Czasem zakładam słuchawki i włączam odtwarzacz mp3, żeby mogli sobie z nim pomówić na osobności. Bo nie chcą, żebym wychodziła. Mam być, a trochę nie być. Kiedy tak jestem i mnie nie ma, czasem zdobywają się na wymówienie imienia. Ale rzadko. Może dałoby się go zabrać na spacer? „Nie można – odpowiadam – będzie miał transfuzję”. Już się krzątają, słychać szuranie, prawie nie podnoszą stóp, szurają butami. Działają mi na nerwy, zostawiają foliowe reklamówki z jedzeniem, czasem na podłodze, zapominają o nich. „Ma tu pani trochę na swoje potrzeby, proszę się nim opiekować”. „Dziękuję” – chowam pieniądze do kieszeni. Z tych napiwków kupiłam sobie skuter, używaną vespę.

Patrzę na łóżko, ciągle ktoś przychodzi: lekarz, pielęgniarka, mierzą mu ciśnienie, dotykają czoła, świecą latarką w oczy. Na pewno się nie spodziewał, że to spotka właśnie jego. Żaden się nie spodziewał, ci starzy też, ale oni jednak mniej.

Lekarz wychodzi, odprowadzam go wzrokiem. Kiedy zamyka drzwi, wstaję, pochylam się nad łóżkiem i przystawiam ucho do klatki piersiowej. Serce bije głośno, w równych odstępach, jakby ktoś w środku uderzał w mały bębenek.

Nad ranem zawsze chce mi się jeść. Stołówkę zamykają o szóstej wieczorem, potem zostają tylko landrynki w czerwonym automacie na końcu korytarza. Wychodzę z pokoju, oglądam się jeszcze za siebie, leży jak zwykle. Idę długim korytarzem i już w drodze myślę, co wezmę, żeby nie tracić czasu przed automatem. Wrzucam dwa złote do czerwonej lodówki: migdałowe, pomarańczowe, cytrynowe. Migdałowe. Automat wypluwa torebkę z cukierkami, rozrywam folię, wkładam cukierka do ust i szybko wracam do pokoju.

Tak naprawdę nie trzeba ich pilnować, mogłabym się zdrzemnąć i nic by się nie stało. Mogłabym przejść się po piętrach, iść na portiernię albo do pokoju ochroniarzy i zostać tam kilka godzin. Nie robię tego, choć wiem, że nikt mnie nie sprawdzi. Siedzę na krześle, a kiedy zaczyna mi drętwieć szyja, kładę się na pustym łóżku obok. Robię się senna, wstaję i wykonujękilka skłonów albo przysiadów, żeby krew szybciej krążyła. Zawsze kiedy się schylam albo wymachuję rękami, robię to zwrócona twarzą do niego.

Po minucie znów jestem w pokoju. Zerkam na zegarek, piąta. Podchodzę do okna, odsłaniam żaluzje i uchylam jedno skrzydło okna. Zaczyna się robić jasno.

– Cześć – słyszę.

Obracam głowę. Ma otwarte oczy, jego twarz wygląda przez to zupełnie inaczej niż zwykle. Jest mniej gładka, wszystko się porusza, jakby nie był tym, kogo zostawiłam w pokoju dwie minuty wcześniej.

– Cześć – powtarza.

Podchodzę do łóżka, chcę sprawdzić puls, ale to niepotrzebne. Ma otwarte oczy. Głos jest niewyraźny, właściwie szept, cichy. Dłoń unosi się parę centymetrów nad kołdrę, robi gest, żebym się pochyliła.

– Chce mi się jeść.

Chwilę stoję, nie wiem, co robić. Podchodzę do łóżka, schylam się nad jego twarzą i wysypuję z torebki kilka cukierków prosto do jego ust. Zaczyna się krztusić, musiały mu wpaść do gardła, wypluwa je na kołdrę.

– Daj coś normalnego. – Już głośniej.

– Tak, już, zaraz coś dostaniesz. Przepraszam cię, nikt mnie nie nauczył, jak postępować z żywymi.

W szpitalu dziwią się i na wszelkie sposoby sprawdzają, czy żyje naprawdę. Jakby nie wystarczyły otwarte oczy. A jeśli żyje, to jak bardzo. Korowód przechodzi koło łóżka, od rana do wieczora. Nawet fotoreporter z osiedlowej gazety, przeganiam go, mówiąc, że nie ma tu czego szukać.

Krewni, którzy kiedyś przyjeżdżali pojedynczo, teraz pojawiają się razem. Zbijają się w gromadkę po lewej stronie łóżka. Po prawej stronie jestem tylko ja. Mówią nie tylko do niego, ale też między sobą. Jest ich tak wielu, że tych w ostatnim rzędzie, którzy stoją przy samych drzwiach, prawie nie widać. Patrzę tylko na ich stopy w śmiesznych ochraniaczach, kiedy spuszczam wzrok na podłogę. Ktoś włączył mecz w telewizorze na ścianie. „Liga Mistrzów” – słyszę jednym uchem. Hiszpanie strzelili gola, któryś z krewnych hamuje okrzyk radości, zawstydzony. Patrzę, czy ktoś z krewnych jest w czarnym ubraniu. Nie, już nie, miesiąc temu byli.

– Przesuńcie się trochę, też chcę popatrzeć – mówi.

Gromadka krewnych po lewej stronie milknie i oczy wszystkich kierują się na łóżko.

– Co tak stoicie? – mówi trochę podniesionym głosem. – Nikt nigdy nie siada. Na korytarzu przecież jest dużo krzeseł. – Przenosi spojrzenie na mnie, jakby chciał spytać, czy też czegoś tu nie rozumiem. Wzruszam tylko ramionami.

– Nie trzeba, Krzy... – mówi kobiecy głos za plecami grubasa w szarej kurtce. – I tak zaraz wychodzi...

Zaczynają się krzątać, opuszczają głowy, szurają butami, cała gromadka równomiernie przesuwa się w kierunku drzwi. Zostaje tylko ojciec. Podchodzi do mnie na prawą stronę łóżka i pyta, czy może ze mną chwilę porozmawiać. Na korytarzu mówi mi, że mam zostać, będę mu pomagać w innych rzeczach, czterdzieści złotych za godzinę.

– Bardzo mi na tym zależy, pani ma chyba na niego dobry wpływ, była z nim pani wtedy, kiedy to wszystko...

– W porządku, zrobię, co w mojej mocy – odpowiadam.

Ojciec się żegna, nie wiem, czemu całuje mnie w policzek, odwraca się i szybko wychodzi. Wracam do sali. Zostajemy sami. Biorę pilot i znów włączam telewizor.

– Wyłącz to. Kim ty jesteś?

– Jestem do towarzystwa.

– Czyli kurwą?

– Nie mów tak do mnie.

– Przepraszam. Nic z tego wszystkiego nie rozumiem, to dlatego...

Ma niebieskie oczy i suche, popękane usta. Gdyby nie ta bladość, wyglądałby na zupełnie zdrowego.

– Nieważne – kończy. – Tak zarabiasz na życie? Siedzisz przy zmarłych?

– Przecież nie jesteś zmarłym.

– Ale tak się czuję. Choć nie do końca. Jakbym umarł, a potem znów zaczął żyć. Nie, jakbym ożywał, teraz, w tym momencie. Nieważne... Ale wiesz, co mi się wydaje? – Gestem prosi, żebym przysunęła się bliżej. – Oni się wcale nie cieszą, że się obudziłem – mówi szeptem i z ukosa zerka na drzwi, jakby gromadka w szarych płaszczach ciągle za nimi stała. Patrzy na mnie, czeka, co powiem.

– Obudziłeś się ze śpiączki, nikt nie dawał ci szans. Może po prostu nie wiedzą, jak się zachować.

Na szafce obok łóżka stoi wysoka piramida z pomarańczy, siedem pięter. Układałam je z nudów, jedna na drugiej, krewni donosili owoce. Nagle jedna z pomarańczy spada, za nią druga, trzecia, stożek się rozsypuje, owoce zaczynają toczyć się po podłodze, wpadają pod łóżko, jeden przez otwarte drzwi wytacza się na korytarz. Zaczynamy się śmiać.

Odłączają od niego kable i przewody, zostaje tylko kroplówka, rano i wieczorem. Aparat do pomiaru pracy serca cichnie, przynoszę radio, próbuję nastawić jakąś stację. Wchodzę na krzesło i poruszam anteną, on patrzy na moje nogi, udaję, że tego nie widzę.

– Odbiera tylko Radio Złote Przeboje – mówię.

– Może być, zrób głośniej. Grają Abbę, w podstawówce znałem ich wszystkie piosenki.

Zaczynamy śpiewać, biorę stojak od kroplówki i udaję Anitę, blondynkę z Abby. SOS, śpiewam, a on włącza się w refrenie. Przychodzi pielęgniarka, mówi, że zwariowaliśmy.

– Siostro, niech pani dołączy! Ma pani ciemne włosy, jak ta druga dziewczyna z zespołu. I niech pani zawoła doktora, będziemy mieć pełny skład!

Siostra wychodzi.

– Dlaczego lekarze i pielęgniarki nie znają się na żartach? – pyta zdziwiony.

Dla mnie też wszystko jest teraz nowe. Trzeba uważać, czy słońce nie świeci mu w oczy, zmieniać ustawienie łóżka, żeby nie znudził mu się widok. Patrzę na jego twarz, obserwuję ją od tylu tygodni, nie mogę się przyzwyczaić: kiedy ma otwarte oczy, wygląda zupełnie inaczej.

– Tak dziwnie wyglądasz z otwartymi oczami – mówię, kiedy jemy obiad. Dostaje już posiłki, ale to ciągle jedzenie dla chorych. Dał mi spróbować, jest bez smaku. Pyta mnie, jak długo był w śpiączce. Zmieniam mu basen, jeszcze nie chodzi. Mówię, co się stało, ale nie wszystko. – Nie jestem od rozmów na ten temat. Nie wolno mi. Rodzina albo lekarze ci powiedzą.

– Ale wczoraj się wygłupiałaś przy piosence w radiu. A dziś stop, grobowa mina.

– Wczoraj tak, ale rozmowa to co innego.

– Jak to: co innego? Od czego jesteś w takim razie!? Od siedzenia? Od czekania na śmierć? Jak się nazywa taki zawód? – głos lekko mu się podnosi.

Milczę, obserwuję jego twarz. Po chwili jakby się uspokaja. Pyta mnie o imię.

– Amanda.

– Niemożliwe. – I zaczyna się śmiać. – Straszne!

– No dobrze, nie Amanda. Małgorzata. Ale mów mi Amanda. Dla ciebie będę Amanda. Muszę zmieniać imiona, żeby się zdystansować.

Zaczyna się śmiać, otwiera oczy jeszcze szerzej.

– Zdystansować? Do czego?! – Teraz już krzyczy, nie patrzy na mnie, mówi do siebie. – Jezu, budzę się i pierwszą osobą, którą widzę, jesteś ty. Nie wiadomo, skąd się wzięłaś, co tu robisz. Nie zmieniasz mi kroplówek, czasem podetrzesz tyłek, ale najczęściej siedzisz i patrzysz. Może przez wzgląd na starą znajomość powiesz mi, co tu robisz. Zdystansować się?! Do czego? Do zaliczania trupów? Wpisujesz je do zeszyciku? Robisz statystyki? Imiona, nazwiska, ilu masz w ciągu roku, miesiąca?

– Przestań.

– Nie przestanę, to bardzo ciekawy temat. Powiedz mi jeszcze jedno: to chyba może napędzić niezłego stracha, kiedy trup ożywa nagle w środku nocy. No, ilu dotąd cudownie ożyło w ciągu twojej praktyki w szpitalu?!

– Nikt. Ty jesteś pierwszy.

Prosi mnie, żebym przyniosła coś z domu:

– Dla zabicia czasu. PlayStation albo coś w tym rodzaju.

– Nie mam PlayStation. Mam karty, jutro przyniosę. Umiesz grać w pokera?

Przytakuje. Następnego dnia mam nocną zmianę, przychodzę o siódmej.

– Ale ty nie masz pieniędzy, co możesz mi sprzedać? – pytam.

– Grajmy na pytania – odpowiada.

Daję mu wygrać. Wiem, o co zapyta.

– Co ze mną będzie?

– Nie powinieneś żyć, to nieporozumienie. Trudne do wyjaśnienia. To, że mówisz, jesz. A przede wszystkim to, że grasz w pokera i ze mną wygrywasz.

– Bo mi pozwalasz – odpowiada. – Tego nie robi się mężczyznom.

– Daj spokój – mówię. – Pozwalam ci, bo wiem, że o tym wiesz. Znasz reguły, nie czuj się oszukany.

Zaczynamy się śmiać, coraz głośniej, chwyta mnie za przegub. Jest zwinny, chwyt ma bardzo silny. Przyciąga mnie do siebie i chce pocałować.

– Co ty robisz?! Zostaw! – Z trudem powstrzymuję krzyk.

– Rozbierz się.

– Nie mogę – mówię. – To zabronione.

– Przez kogo? Przez ordynatora?

– Nie, nie przez ordynatora. – Próbuję się wyrwać, ale to trudne, jakby od paru dni zbierał siły na ten uścisk.

Rozpina moją spinkę do włosów, metal uderza o posadzkę, włosy rozsypują się na jego twarz. Gryzie mnie w szyję, mocno.

– Zwariowałeś?! – Wyrywam się i odskakuję od łóżka. Przez chwilę próbuje się podnieść, w końcu się poddaje. Opada na poduszkę, patrzy na mnie. Chwila milczenia.

– Weź mnie stąd – mówi.

– Niby dokąd? Nie mogę cię zabrać do siebie.

– Dlaczego?

– Bo nie.

– No to będę pierwszy – odpowiada i znów próbuje wstać. Nagle słabnie, jakby nie miał więcej siły, ale nie rezygnuje.

Patrzę na niego i rozcieram dłonią czerwony ślad po ugryzieniu.

– Nie, do mnie nie – mówię. – Pojedziemy gdzie indziej.

Wsiadamy do pociągu, wybieramy wagon sypialny, z piętrowymi łóżkami. Gaszę światło, staram się nie poruszać, żeby zasnął. Sama też próbuję, ale nie mogę. Po półgodzinie zsuwam się do niego, na dolne łóżko. Nie zapalam światła, nie wiem, czy śpi. Co parę sekund przedział się rozświetla, latarnie przy torachna chwilę rozjaśniają wąski prostokąt prześcieradła na łóżku. Trzy uderzenia o szyny, jasno, trzy kolejne, ciemno. Opieram głowę na łokciu i patrzę na niego, znika, liczę do trzech, pojawia się. Odchylam koc, podnoszę się, zdejmuję T-shirt. Siadam na jego brzuchu, potem przesuwam się przez mostek, w górę, na twarz, i zaczynam zsuwać się w dół. Po trzech uderzeniach o szyny, kiedy w przedziale robi się jasno, widzę, że wzdłuż jego ciała biegnie wilgotna ścieżka. Znów ciemno, zsuwam się niżej, jasno, linia przebiega przez środek ciała, dzieli je na pół. Schodzę niżej, patrzę na jego twarz, ma szeroko otwarte oczy. Mocniej rozchylam uda, wyraźnie czuję jego biodra, są chłodne. Już, skinienie głową. Widzę, że to sprawia mu trudność, na skroni pojawia się strużka potu, usta ma zaciśnięte.

– Dokąd jedziemy? – pyta szeptem.

Skóra na czole i policzkach napina mu się jeszcze mocniej. Zamykam oczy, czuję ciepło w dole brzucha, a potem na udach. Zsuwam się i kładę na plecach obok niego.

– Jedziemy nad morze. Nad ranem będziemy na miejscu.

Hotel jest pusty, restauracje i bary zamknięte, koniec sezonu. Po plaży spaceruje tylko parę osób w kurtkach przeciwdeszczowych, które nadyma silny wiatr. Po piasku przetaczają się plastikowe kubki, drewniane patyczki po lodach, torebki po popcornie. W oddali, na pustym tarasie hotelu, czerwona kropka: parasol przeciwsłoneczny z napisem Coca-Cola Enjoy The Life, trochę przekrzywiony od wiatru.

Bierzemy dwa leżaki, idziemy nad sam brzeg. Siadamy obok siebie, twarzami zwróceni do wody. Odwracam głowę i patrzę na niego, jest blady.

– Zimno ci? Możemy pójść z powrotem do środka – mówię i odrzucam piłkę, którą jakiś dzieciak rzucił w moją stronę.

Nie odwraca się, dalej patrzy na morze. Na skroni pulsuje mu żyła. Dotykam jego czoła.

– Masz gorączkę. Jesteś albo bardzo gorący, albo zupełnie zimny. Jak jaszczurka.

Zdejmuje moją dłoń z czoła i naprowadza w lewą stronę, w dół.

– Mamy towarzystwo – mówi.

Przy mojej prawej nodze siedzi pies, bezdomny kundel, i tarmosi piłkę. Zaczyna się łasić, jakby wiedział, że o nim mówimy. Jeden z tych szaroburych, z nogami długimi jak patyki i zawsze otwartym pyskiem, wygląda, jakby się śmiał. Przeszukuję kieszenie.

– Nie mam nic do jedzenia – mówię.

– Nie szkodzi – odpowiada. – I tak za nami pójdzie, zobaczysz. Zareaguje na każde imię. – I po chwili dodaje: – Czy ty w ogóle wiesz, jak się nazywam?

– Tak, ale to nieważne.

– Chodź, pójdziemy się czegoś napić.

Leżymy obok siebie, głowę mam na jego brzuchu, słyszę, jak oddycha.

– Opowiedz mi o tym, jak się obudziłem.

Wdech.

– Znowu? Nie wytrzymam. A nie lepiej o tym, co się stało na świecie, kiedy byłeś w śpiączce? Nie wiesz nawet, że prezydent USA dostał Nagrodę Nobla.

Wydech.

– Gówno mnie to obchodzi. Powiedz, jak się obudziłem.

Wdech.

– No dobrze. Byłam głodna, jak zawsze nad ranem, i poszłam do automatu ze słodyczami, tego czerwonego, na końcu korytarza.

– W porządku, masz rację, znam to na pamięć. Powiedz, co było potem. Jak matka i ojciec?

– Przychodzili często, inni ludzie też, nie wiem, kto dokładnie. Chociaż oni... Oni wyglądali jak kupka nieszczęścia. Szurali butami, jakby nie umieli normalnie chodzić. Wstydzę się przyznać, ale strasznie mi to działało na nerwy.

– A wiesz, że mnie także? – ożywił się. – Kiedy się obudziłem, nie mogłem znieść tego szurania. Zawsze chciałem im powiedzieć, żeby wyżej podnosili stopy.

– I co, powiedziałeś im?

– Tak, nieraz, sama przecież słyszałaś. Ale następnego dnia znów to robili. Nie wiem, może to przez te okropne ochraniacze na buty...

– Nie, to nie ochraniacze, ja też je nosiłam, a siedziałam cicho.

Uśmiecha się.

– A mówiłaś coś do mnie, kiedy spałem?

– Nie. Ale robiłam różne ćwiczenia: skłony, przysiady, żeby się rozruszać. Nie spuszczałam cię wtedy z oka, na wszelki wypadek, mogłeś się przecież w każdej chwili obudzić. Kiedy robiłam mostek, też patrzyłam, tylko że widziałam cię wtedy do góry nogami.

– A przebierałaś się przy mnie, kiedy tam leżałem?

– Chyba żartujesz, nigdy nie rozbieram się przy nieznajomych mężczyznach.

Wracamy z plaży pod wieczór, zmarznięci, zdejmujemy kurtki. On kładzie się do łóżka, ja staję i patrzę przez okno na morze, przyzwyczajam oczy do ciemności.

Chcę znaleźć miejsce, w którym kończy się morze, a zaczyna piasek. On za moimi plecami zapala lampkę nocną, szyba nagle przestaje być przeźroczysta, widzę w niej odbicie pokoju i jego, jak leży na łóżku i patrzy na mnie.

– Chodź, połóż się koło mnie.

Nie odpowiadam.

– Słyszysz mnie?

Nie odwracam się, on przechwytuje mój wzrok w oknie.

– Czemu nie odpowiadasz? – pyta uniesionym głosem. – Czemu nie odpowiadasz, słyszysz mnie?! Bardzo chcę, właśnie teraz.

– Daj spokój – mówię. – Nie mogę być przy tobie zawsze, kiedy chcesz. Musisz się przyzwyczaić, nie możesz się ciągle bać. – Stoję odwrócona tyłem, ale czuję, że na mnie patrzy.

– Jesteś jakaś dziwna, wiesz? Coś jest z tobą nie tak, ale nie wiem co.

Odwracam się, podchodzę i siadam na brzegu łóżka.

Bierze moją dłoń, chwilę ją trzyma, aż nagle wykręca w przegubie, jak za pierwszym razem, kiedy mnie złapał, ale teraz boli bardziej. Trzyma i zbliża swoją twarz do mojej.

– Głupia dziwko, ty lubisz obserwować takich jak ja. Żaden normalny człowiek by nie siedział przy umarlakach.

Zwalnia uścisk, puszcza moją dłoń, rozcieram czerwony ślad na ręce. Opada na łóżko. Kiedy się uspokaja, kładę się koło niego, leżymy na plecach obok siebie. Mijają kolejne godziny. Nie śpimy, za oknem zaczyna się robić jasno. Nachylam się nad jego twarzą, widzę, że ma rozszerzone źrenice, niemal czarne, jak u ludzi, którzy mają za sobą bezsenną noc.

– Co teraz? – pyta mnie. – Jedziemy dalej?

– A chcesz?

Kiwa głową.

– To pojedziemy – odpowiadam. – Poczekaj tu. – Wstaję i zaczynam się ubierać. – Zejdę na dół, muszę zadzwonić, zrobić rezerwację. Możesz zacząć się pakować.

Idę na taras, stoję pod czerwonym parasolem Enjoy The Life, wyjmuję papierosa, mocno wieje, zapalniczka nie chce działać, w końcu się zapala. Wciągam dym, patrzę na morze, zupełnie pustą plażę i drobne białe punkty, z tej odległości nie wiadomo: mewy czy puste kubki z plastiku. Patrzę na zegarek, szósta. Wracam do pokoju. Jest odwrócony tyłem, schyla się i wkłada coś do torby podróżnej.

– I jak? – rzuca przez ramię. – Wybrałaś coś?

– Znalazłam dobrą ofertę, na dziś, musimy się pośpieszyć. Weź jedną walizkę i najpotrzebniejsze rzeczy, nie ma sensu płacić za nadbagaż.

Redaktor serii: Dariusz Sośnicki

Redakcja: Dariusz Sośnicki

Korekta: Małgorzata Denys, Joanna Sawicka

Redakcja techniczna: Anna Gajewska

Adiustacja: Filip Modrzejewski, Sylwia Ciuła

Opowiadanie Allegro w skróconej formie ukazało się po raz pierwszy w antologii Swoją drogą, przygotowanej w ramach Międzynarodowego Festiwalu Opowiadania (Centrum Kultury „Zamek”, Wrocław 2011).

Projekt okładki: Mariusz Filipowicz, 360stopni.com.pl

Na okładce: obraz Autoroute Zero Juliena Pacaud, julienpacaud.com

Skład i łamanie: Tekst – Małgorzata Krzywicka

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-372 Warszawa, ul. Foksal 17

tel./faks (22) 646 05 10, 828 98 08

biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

ISBN 978-83-280-1751-1

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Marcin Kapusta / Virtualo Sp. z o.o.