Ferdinand von Schirach

TABU

przełożyła Anna Kierejewska

Tytuł oryginału: Tabu

Copyright © 2013 by Piper Verlag, GmbH, München

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXIV

Copyright © for the Polish translation by Anna Kierejewska, MMXIV

Wydanie I

Warszawa

Jeśli widma kolorów,

zieleni, czerwieni i niebieskiego,

połączą się w jednakowej proporcji,

wydadzą się nam bielą.

(teoria koloru według Helmholtza)

Pewnego pogodnego dnia wiosną roku tysiąc osiemset trzydziestego ósmego w Paryżu, przy Boulevard du Temple, powstała nowa rzeczywistość. Odmieniła ona ludzkie postrzeganie, wiedzę i pamięć. Ostatecznie odmieniła też prawdę.

Daguerre był francuskim scenografem teatralnym. Chciał tworzyć dekoracje, które wyglądałyby jak prawdziwe. Przez otwór w drewnianej skrzynce wystawił na działanie światła płytki pokryte jodkiem srebra. Potem z oparów rtęci wyłaniało się to, co znajdowało się przed skrzynką. Trwało jednak długo, zanim sole srebra zaczęły wchodzić w reakcję. Konie i spacerowicze poruszali się za szybko, ruch był jeszcze nie do uchwycenia, światło pozostawiało na płytkach jedynie domy, drzewa i ulice. Daguerre wynalazł fotografię.

Na zrobionym przez niego zdjęciu z tysiąc osiemset trzydziestego ósmego roku wśród nieostrych zarysów dorożek i ludzi zaskakująco wyraźnie widać mężczyznę. Podczas gdy wokół niego wszystko pędzi, on stoi nieruchomo, ręce skrzyżowane ma na plecach. Jedynie jego głowa jest niewyraźna. Mężczyzna nic nie wiedział o Daguerze ani o jego wynalazku, był przechodniem, któremu czyszczono buty. Aparat zarejestrował zarówno jego, jak i pucybuta – to byli pierwsi ludzie, jacy pojawili się na fotografii.

Sebastian von Eschburg często myślał o tkwiącym w bezruchu mężczyźnie i jego rozmazanej głowie. Jednak dopiero teraz, kiedy te wydarzenia miały już miejsce i nikt już nie mógł cofnąć biegu rzeczy, zrozumiał – to on był tym mężczyzną.

Zielony

1

W połowie drogi między Monachium a Salzburgiem, nieco w bok od głównych dróg, leży wieś Eschburg. Z zamku, od którego wioska wzięła swoją nazwę, zostało na wzgórzu tylko trochę kamieni. Jeden z Eschburgów był w osiemnastym wieku bawarskim konsulem w Berlinie, a kiedy wrócił, wybudował nad jeziorem nowy dom.

Na początku dwudziestego wieku Eschburgowie mieli jeszcze pieniądze. Posiadali wówczas papiernię i przędzalnię. W tysiąc dziewięćset dwunastym roku w katastrofie „Titanica” zginął ich pierworodny syn i spadkobierca, z czego rodzina była później trochę dumna. Zarezerwował kajutę w pierwszej klasie i podróżował w towarzystwie psa. Zrezygnował z wsiadania do łodzi ratunkowej najprawdopodobniej dlatego, że był pijany.

Jego młodszy brat sprzedał przedsiębiorstwa należące do rodziny, obracał pieniędzmi, a podczas inflacji w latach dwudziestych stracił znaczną część majątku. Po tym wszystkim zawsze brakowało funduszy, żeby gruntownie wyremontować dom. Z murów tynk odpadał płatami, zimą nie ogrzewano obu bocznych skrzydeł, a dachy porastał mech. Wiosną i jesienią na strychu stały blaszane wiadra, w których zbierała się deszczówka.

Prawie wszyscy Eschburgowie byli myśliwymi oraz podróżnikami i przez dwieście pięćdziesiąt lat wypełniali pomieszczenia domu przedmiotami, które im się podobały. W holu wejściowym znajdowały się trzy stojaki na parasole wykonane z nóg słoni, obok na ścianie wisiały średniowieczne piki – długie włócznie, używane podczas polowania na dzika. W korytarzu na górze leżały dwa wypchane krokodyle wbite w siebie zębami, jednemu z nich wypadło szklane oko, drugiemu brakowało kawałka ogona. W pomieszczeniu gospodarczym stał ogromnyniedźwiedź brunatny, na brzuchu prawie całkiem wyliniał. Bibliotekę zdobiły czaszki kudu i antylop oryks, na jednym z regałów między dziełami Goethego i Herdera tkwiła głowa zezowatego gibona. Przy kominku stały bębny, rogi myśliwskie oraz kciukowe pianina z Konga. Dwa afrykańskie bożki płodności z hebanu, czarne i poważne, siedziały przy wejściu do pokoju z bilardem.

W korytarzach obok powiększonych reprodukcji znaczków z Indii i rysunków tuszem z Japonii wisiały obrazy świętych z Polski i Rosji. Były też chińskie koniki z drewna, groty oszczepów z Ameryki Południowej, żółte kły niedźwiedzia polarnego, głowa miecznika, stołek na czterech kopytach oryksa szablorogiego, strusie jaja oraz drewniane skrzynie z Indonezji, do których klucze dawno przepadły. W jednym z pokoi gościnnych znajdowały się stylizowane na barokowe meble z Florencji, w kolejnym stolik z witryną, a w środku niej brosze, papierośnice i Biblia ze srebrnym zamknięciem, przechowywana od pokoleń.

Na skraju parku była stajnia z pięcioma boksami dla koni. Po ścianach wił się bluszcz, a spomiędzy kostek brukowych na podwórzu wyrastała trawa. Z okiennic schodziła farba, woda w kranach była brązowa od rdzy. W dwóch boksach suszyło się drewno kominkowe, w kolejnym zimą przechowywano wielkie donice ogrodowe, sól do sypania i paszę dla dzikich zwierząt.

W tym domu Sebastian przyszedł na świat. Jego matka chciała rodzić w szpitalu w Monachium, ale samochód długo stał na mrozie i nie chciał zapalić. Podczas gdy ojciec wciąż próbował uruchomić auto, u kobiety zaczęły się skurcze. Ze wsi przyjechał aptekarz z żoną, ojciec Sebastiana czekał na korytarzu pod drzwiami pokoju. Kiedy dwie godziny później aptekarz zapytał mężczyznę, czy chce przeciąć pępowinę, ten ryknął na niego, że rozrusznik jest przecież zepsuty. Po wszystkim przeprosił go, ale we wsi długo jeszcze dyskutowano, co miał na myśli.

W rodzinie Sebastiana dzieci nigdy nie znajdowały się w centrum uwagi. Uczono je, jak trzymać sztućce podczas posiłku, jak całować w rękę oraz że dziecko powinno możliwie jak najrzadziej się odzywać. Jednak na ogół nie zajmowano się nimi. Kiedy Sebastian miał osiem lat, po raz pierwszy wolno mu było usiąść z rodzicami do stołu.

Chłopiec nie wyobrażał sobie, by mógł mieszkać gdzie indziej. W hotelach, podczas rodzinnych wyjazdów na wakacje, czuł się obco. Cieszył się, gdy wracał i zastawał wszystko na swoim miejscu: ciemne deski podłogowe w korytarzach, stare kamienne schody i miękkie popołudniowe światło w zapadającej się kaplicy.

W życiu Sebastiana od zawsze współistniały dwa światy. Siatkówka jego oka rejestrowała fale elektromagnetyczne z zakresu między trzysta osiemdziesiąt i siedemset osiemdziesiąt nanometrów, mózg odróżniał je w dwustu barwach, pięciuset stopniach jasności i dwudziestu różnych rodzajach nasycenia bieli. Sebastian widział to, co pozostali ludzie. Jednak kolory, które on dostrzegał, były inne. Nie posiadały nazw, bo nie wystarczało dla nich słów. Ręce niani miały kolor cyjanu i bursztynu, zdawało mu się, że jej włosy mieniły się na fioletowo z domieszką ochry, skóra ojca była bladą, zielononiebieską powłoką. Jedynie jego matka nie miała żadnego koloru. Przez długi czas Sebastianowi wydawało się, że składa się z wody i dopiero kiedy on wchodzi do jej pokoju, przybiera znajomą wszystkim postać. Za każdym razem podziwiał szybkość, z jaką udawała jej się ta przemiana.

Kiedy nauczył się czytać, również i litery zyskały kolory. „A” było czerwone jak sweter nauczycielki z wiejskiej szkoły lub flaga Szwajcarii, którą widział poprzedniej zimy na górskiej chacie, nasycona, intensywna, wyraźna czerwień. „B” było dużo delikatniejsze, żółte, i pachniało jak pola rzepaku przy drodze do szkoły. Unosiło się w pomieszczeniu nad jasnozielonym „C”, wyżej, pogodniej niż ciemnozielone „K”.

Ponieważ wszystkie rzeczy oprócz dostrzegalnego koloru posiadały jeszcze inny, niedostrzegalny, mózg Sebastiana zaczął porządkować ten świat. Z czasem powstała mapa kolorów, znajdowały się na niej tysiące ulic, uliczek oraz placów i co roku dochodziła kolejna warstwa. Potrafił poruszać się po tej mapie, dzięki kolorom odnajdywał swoje wspomnienia. Stała się ona obrazem jego dzieciństwa. Kurz w domu miał na tej mapie kolor czasu, ciemnej, łagodnej zieleni.

Nie mówił o tym, wciąż sądził, że każdy człowiek widzi to samo. Nie znosił, kiedy matka ubierała go w kolorowe swetry, wściekał się, darł je albo zakopywał w ogrodzie. W końcu udało mu się postawić na swoim i przekonać, by mógł chodzić tylko w typowych w tamtej okolicy granatowych tunikach; do dziesiątego roku życia były one jego codziennym strojem. Zdarzało się, że latem zakładał czapkę tylko dlatego, że miała właściwy kolor. Niania przeczuwała, że Sebastian jest inny. Zauważał, kiedy użyła innych perfum czy pomalowała usta inną szminką. Co jakiś czas dzwoniła do swojego chłopaka z Lyonu, rozmawiała po francusku, ale zdawało jej się, że Sebastian rozumie obcy język, jakby wystarczała mu sama barwa jej głosu.

W wieku dziesięciu lat Sebastian został zapisany do szkoły z internatem. Tak samo było w wypadku jego ojca, dziadka i pradziadka, a że rodzina nie miała już pieniędzy, otrzymał stypendium. Kierownictwo internatu wysłało do domu chłopca list. Jasno określono, jakie ubranie należy przywieźć, ile par spodni, ile swetrów i piżam. Kucharka musiała na każdą rzecz naszyć numerek, żeby w internatowej pralni odzież się nie pomieszała. Kobieta płakała, znosząc ze strychu walizkę, a ojciec Sebastiana powiedział rozdrażniony, że ma przestać lamentować, chłopak nie idzie przecież do więzienia. Ale i tak rozpaczała i chociaż w liście wyraźnie tego zabroniono, pomiędzy czyste koszule włożyła słoik marmolady i trochę pieniędzy.

Właściwie nie była kucharką, w ich domu nie zatrudniano służby od dawna. Należała do rodziny jako daleka ciotka, za lepszych czasów była gospodynią i kochanką niemieckiego konsula w Tunezji. Mężczyzna nic jej nie zostawił. Cieszyła się, że mogła zamieszkać u Eschburgów. Czasami wypłacano jej pensję, ale na ogół zapewniano jej tylko wikt i opierunek.

Do internatu, do którego ojciec miał go zawieźć, chłopiec chętnie zabrałby białe jaskry, siwe pliszki, latające nad jeziorem, i rosnące przed domem platany. Jego pies leżał w słońcu, miał ciepłą sierść, Sebastian nie wiedział, co ma mu powiedzieć. Zwierzę zdechło pół roku później.

2

Podczas podróży do internatu Sebastian mógł zająć miejsce z przodu. Kiedy na dłuższych trasach siedział na tylnym siedzeniu starego auta, robiło mu się niedobrze. Spoglądał przez okno, wyobrażał sobie, że świat dopiero powstaje i może się okazać, że nie został na czas ukończony, jeśli ojciec będzie jechał zbyt szybko.

Kiedy minęli sady rosnące nad wielkim jeziorem, nazwanym przez ojca Szwabskim Morzem, dojechali do granicy szwajcarskiej. Ojciec powiedział, że pomiędzy Niemcami i Szwajcarią znajduje się ziemia niczyja. Sebastian długo potem zastanawiał się, jak wyglądają ludzie mieszkający na ziemi niczyjej, w jakim mówią języku i czy w ogóle jakiś mają.

Funkcjonariusz straży granicznej wyglądał dostojnie w swoim mundurze. Skontrolował nowy paszport Sebastiana, zapytał nawet, czy ojciec ma coś do oclenia. Sebastian wpatrywał się w pistolet funkcjonariusza, znajdujący się w wysłużonej kaburze. Chłopiec żałował, że mężczyzna nie musi go wyciągnąć.

Po drugiej stronie granicy ojciec wymienił pieniądze i kupił w sklepiku czekoladę. Powiedział, że zawsze trzeba tak robić, kiedy jedzie się do Szwajcarii. Każdy batonik był oddzielnie zapakowany, na sreberkach znajdowały się obrazki: wodospad na Renie niedaleko Schaffhausen, Matterhorn, krowy i bańki na mleko przed oborą, Jezioro Zurychskie.

Jechali wyżej, w góry, zrobiło się chłodniej, zamknęli okna w aucie. Szwajcaria to jeden z największych krajów na świecie, opowiadał ojciec, gdyby rozciągnąć powierzchnię gór, wtedy byłaby tak duża jak Argentyna. Drogi stawały się węższe, widzieli gospodarstwa, kamienne wieże kościelne, rzeki, górskie jezioro.

Kiedy przejeżdżali przez wyglądającą na szczególnie zadbaną wieś, ojciec oznajmił, że mieszkał tam Nietzsche. Wskazał na dwupiętrowy dom, na parapetach stały pelargonie. Sebastian nie wiedział, kim był ten Nietzsche, ale ojciec powiedział to z takim smutkiem, że zapamiętał to nazwisko.

Jechali wśród skał jeszcze jakieś trzydzieści kilometrów i w końcu zatrzymali się w miasteczku, przy rynku. Przybyli trochę za wcześnie, więc pospacerowali wąskimi uliczkami. Stały przy nich dwu- i trzypiętrowe kamienice z małymi oknami, wygiętymi w łuk bramami i grubymi murami, chroniącymi przed srogim zimnem. Dostrzegli stamtąd budynek internatu, barokowy zespół klasztorny. Fontannę z posągiem Maryi otaczały arkady, dalej stały dwie wieże imponującej kolegiaty.

Powitał ich dyrektor internatu, miał na sobie brązowy habit, benedyktyński. Sebastian usiadł na sofie obok ojca. Za szybą, we wnęce, stała Madonna. Jej usta były maleńkie, miała matowe spojrzenie, dziecko na jej ramionach wyglądało na chore. Sebastian był niespokojny. W kieszeni spodni miał gwizdek imitujący odgłosy ptaków, bardzo gładki kamień, który znalazł rok wcześniej na plaży, i skórkę pomarańczy. Podczas kiedy mężczyźni omawiali sprawy, których Sebastian nie rozumiał, kciukiem i palcem wskazującym rozrywał skórkę pomarańczy na coraz mniejsze kawałki. Kiedy dorośli skończyli rozmowę, a Sebastian mógł w końcu wstać, ojciec pożegnał się z zakonnikiem. Sebastian również chciał podać rękę nieznajomemu mężczyźnie, ale ten powiedział: „Nie, nie, ty tu zostajesz”.

Drobne cząstki skórki pomarańczy wypadły z kieszeni Sebastiana, rozsypały się na sofie i pozostawiły na obiciu ciemne plamy. Ojciec przeprosił, ale duchowny tylko się roześmiał. „Nic się nie stało”, powiedział. Sebastian wiedział, że ten obcy mężczyzna kłamał.

3

Życie w klasztorze od stuleci koncentrowało się na czytaniu i pisaniu. Biblioteka kapitulna mieściła się w wysokiej sali z jasną dębową podłogą, znajdowało się tam ponad tysiąc czterysta rękopisów i ponad dwieście tysięcy książek drukowanych, większość z nich oprawiona w skórę. W jedenastym wieku mnisi założyli szkołę, w której wykładano podstawowe przedmioty, w siedemnastym zbudowano tam jeszcze drukarnię. Uczniowie mieli do dyspozycji drugą bibliotekę, pomieszczenie z ciemnymi drewnianymi stołami i mosiężnymi lampkami. Wśród dzieci krążyły opowieści o tajemnych piwnicach klasztornych, w których przechowywano zakazane książki: rękopisy poświęcone torturom, procesom czarownic i magii. Zakonnicy nie zachęcali do czytania, wiedzieli, że niektóre dzieci same nabiorą ochoty, a inne nie będą interesować się książkami.

Sebastian zaczął czytać w zaciszach klasztoru. Po pewnym czasie przestały przeszkadzać mu obowiązujące w internacie zasady, przywykł do porannych i wieczornych mszy, do lekcji, zajęć sportowych, czasu przeznaczonego na naukę. Rytm dni w klasztorze był wciąż ten sam i pozwalał na spokojne życie pośród książek.

W ciągu pierwszych tygodni tęsknił do domu nad jeziorem. Z wyjątkiem wakacji dzieciom nie wolno było wyjeżdżać, rozmowy telefoniczne musiały być skrupulatnie odnotowane. W co drugą niedzielę Sebastian dzwonił do domu. Stał wtedy w jednej z małych drewnianych kabin w holu wejściowym klasztoru, a furtian łączył rozmowę.

Pewnej niedzieli po drugiej stronie linii była jego matka. Sebastian od razu wiedział, że coś jest nie tak. Powiedziała, że ojciec jest chory, ale to nic groźnego. Kiedy chłopak odłożył słuchawkę, jego kolana drżały. Nagle wydało mu się, że tylko on może uratować ojca. Żeby to zrobić, musi samotnie pokonać wąwóz Via Mala. Sebastian bał się wąwozu, panujących w nim ciemności oraz wąskich ścieżek. Nie wybrał się tam na klasową wycieczkę. Via Mala – „zła droga”; ściany skalne wysokie na trzysta metrów, nieskazitelnie gładkie i zimne, kamienne stopnie i kładki.

Sebastian od razu ruszył w drogę, nie odmeldował się. Pojechał autobusem spod internatu. Dopiero w drodze zauważył, że nie zabrał kurtki, a na nogach ma tylko cienkie półbuty. Miał dwanaście lat, cierpiał na lęk wysokości, ale musiał dać sobie radę. Szedł bardzo powoli. Kiedy przechodził przez kładki, trzymał się środka, nie spoglądał w przepaść. Słyszał płynącą w dole rzekę. Był tak blady, że turyści wielokrotnie pytali go, czy nie potrzebuje pomocy. Udało mu się po trzech godzinach. Pojechał z powrotem do klasztoru. Szukali go, a prefekt oczywiście nie zrozumiał całej sprawy z ojcem. Sebastianowi został wymierzony policzek. Nie przejął się tym, przecież uratował ojca.

Szkoła położona była na wysokości prawie dwóch tysięcy metrów, zimy wcześnie się tu zaczynały i trwały długo. W internacie ogrzewanie włączano późno, wysokie pomieszczenia nigdy się porządnie nie nagrzewały, a w długich korytarzach ciągnęło chłodem. Sebastiana zawsze cieszyły dni, kiedy spadł pierwszy śnieg. Z piwnic wyciągano sanki, a w weekend dzieci jeździły na nartach. Rano kołdry pokrywała cienka warstwa szronu, z kranów w umywalni zwisały sopelki lodu.

Co roku z początkiem zimy Sebastian chorował, dostawał zapalenia ucha środkowego i gorączkował. W gabinecie lekarza we wsi wisiał duży obrazek ze schematem ucha. Lekarz pokazał Sebastianowi skórę, chrząstki, kości i nerwy. Powiedział, że być może jego skóra jest zbyt cienka. Na jego biurku leżały chromowane, połyskujące narzędzia, były zimne i zadawały ból choremu uchu. Chłopiec myślał o kucharce, która robiła mu przeciwbólowe okłady z cienko pokrojonej cebuli. Kobieta mówiła, że od cebuli się płacze, ale że potrafi uzdrawiać. Kobieta siedziała przy jego łóżku, opowiadała o Tunezji, o przyprawach na targach w medynie, rysiu stepowym, którego uszy przypominają pędzelki, o gorącym saharyjskim wietrze, który nazywała chehili.

W trakcie ponurych miesięcy w internacie, kiedy książki już nie wystarczały, gdy szklarnia, boiska i ławki przykryte były śniegiem, Sebastiana ratowały barwy w jego głowie.

4

To był pierwszy dzień letnich wakacji. Sebastian prawie nie spał. O czwartej nad ranem pojechali na rewir łowiecki. W nocy padało, łąki były wilgotne, ziemia przyklejała się do kaloszy i sprawiała, że buty stawały się ciężkie. Ojciec niósł przewieszoną przez ramię dubeltówkę. Jej osada ocierała się o filcowy płaszcz, z biegiem lat materiał wytarł się w tym miejscu. Róże i złote linie angielskiego grawerunku stały się prawie niewidoczne, osada była niemal czarna. Filcowy płaszcz pachniał królikiem i tabaką. Sebastian myślał o broni, którą ojciec obiecał mu z okazji egzaminu łowieckiego. Mógłby go zdać po ukończeniu siedemnastu lat, ale do tej pory minie jeszcze dużo czasu.

Chętnie towarzyszył ojcu. Polowanie to poważna sprawa, powtarzał często ojciec, i Sebastian rozumiał, co wówczas miał na myśli. Jedynie na polowaniach z nagonką było inaczej. Na podwórzu domku myśliwskiego podawano wtedy kartoflankę, było gwarno. Często przychodzili nowi ludzie, świeżaki, jak między sobą mówili naganiacze. Mieli nowe płaszcze i nową broń. Prowadzono ich na takie pozycje, z których i tak nie mogli zrobić ze swoich strzelb żadnego użytku. Mówili bez ustanku, nawet kiedy czekali na zwierzynę. Rozmawiali o swojej pracy w mieście, o polityce lub czymkolwiek, Sebastian wiedział, że nie rozumieją sensu polowania. Przed domkiem myśliwskim układano pokot, zwierzęta były martwe i brudne. Sebastian nie chodził już na polowania z nagonką. Kiedy wybierali się sami, ojciec prawie się nie odzywał, las i zwierzyna należały do nich i nic nie było brudne ani fałszywe.

Wdrapali się na ambonę i czekali, aż opadnie poranna mgła. Kiedy na pole wyszedł kozioł, ojciec podał Sebastianowi lornetkę. Był to wspaniały szóstak, wielki, dumny i piękny. Nie spieszmy się, wyszeptał ojciec. Sebastian przytaknął. Był początek sierpnia, okres ochronny zaczynał się dopiero w połowie października. Zastanawiał się, po co ojciec w ogóle miał przy sobie broń, skoro nie chciał jej użyć. Potem uznał, że on również będzie miał broń zawsze przy sobie.

Ojciec wyciągnął papierosa, skóra papierośnicy była poplamiona i stara, tak jak stare było wszystko, co do niego należało. Z ambony spoglądać można było w głąb doliny, z wieżą wiejskiego kościoła w oddali, a w pogodne dni jeszcze z Alpami na horyzoncie. Sebastian pamiętał później każdy szczegół, dym papierosa, zapach żywicy i mokrej wełny oraz wiatr kołyszący drzewami.

Na przemian spoglądali przez lornetkę, była tak ciężka, że Sebastian musiał łokciami podpierać się o poprzeczną belkę. Długo obserwowali sarny.

Potem ojciec szybko wycelował z broni i strzelił. Zeszli z ambony, Sebastian pobiegł przez pole. Przednie nogi kozła wyglądały tak, jakby jeszcze się ruszał, były złamane i krótkie, oczy otwarte, wybałuszone i mętne, czerwony język dziwacznie wykręcony. Sebastian znał starą myśliwską gwarę, mówiło się o ślepiach zamiast o oczach i pysku zamiast o łbie. Ojciec powiedział, że myśliwi są przesądni i w lesie nie wolno używać normalnych słów, płoszy się wtedy zwierzynę. Jednak kozioł już nie żył i słowa nie miały znaczenia.

Ojciec nachylił się nad zwierzęciem, rozstawił jego tylne nogi i przyklęknął na nich. Rozciął brzuch od odbytu aż do gardła. Ze środka wypłynęły krew i trzewia. Ojciec wyciągnął żołądek, serce, śledzionę oraz płuca i położył je na trawie.

Sebastian poczuł się tak jak wtedy, kiedy podczas pewnej wyprawy spojrzał na dno wąwozu i nie mógł powstrzymać się od patrzenia w dół. Wbijał wzrok w przepaść, coraz głębiej, bezwolnie i nie wzbraniając się, aż w końcu ojciec wyrwał go z tego stanu. Wtedy nastąpiło to cięcie, cięcie nożem ojca. Równocześnie przyciągało chłopca i odpychało. Nie mógł się ruszyć, widział biel w ciele sarny, włókna mięśniowe i kości. Ojciec wreszcie skończył i zarzucił sobie zwierzę na ramiona. Sebastian niósł plecak, szedł za ojcem do samochodu. Zapowiadał się upalny dzień, na łąkach zrobiło się parno, światło stawało się ostre i lepiej było pozostać w cieniu drzew.

Matka Sebastiana siedziała przed domem pod kasztanowcami przy żelaznym stole i jadła śniadanie, dwa psy drzemały na trawniku. Był czwartek, miała się wybrać na zawody jeździeckie, Sebastian widział transporter do przewozu koni. Przed kilkoma laty matka kazała wyremontować stajnię, stały tam jej dwa konie do ujeżdżania. Sebastian pocałował matkę w oba policzki, potem pobiegł na górę do swojego pokoju i wyjął z walizki prezent dla niej. W warsztacie mieszczącym się w internacie wykonał figurkę dziadka do orzechów; miał białe zęby, czerwoną brodę i czarny kapelusz z drewnianym piórkiem bażanta. Chłopiec długo nad nim pracował, piórko pomalował na brązowo-zielono. Jednak w tamtym momencie prezent wydał mu się głupi. Patrzył w ziemię, kiedy go dawał. Na rękach miał jeszcze żywicę z ambony, przez jego nieuwagę przykleiła się do dziadka do orzechów. Matka podziękowała. Dwa razy rozchyliła usta figurki. Potem wróciła do czytania informacji o konkursach w „Przeglądzie Jeździeckim”. Na stole leżały formularze zgłoszeniowe na zawody. Sebastian opowiedział, co nowego słychać w internacie. Czasami, nie podnosząc wzroku znad papierów, matka zadawała pytanie. Niebawem powiedziała, że na nią już pora. Złożyła serwetkę, starannie, tak by rogi przylegały jeden do drugiego. Pocałowała chłopca w czoło. Psy podniosły się i powlokły za nią alejką w stronę stajni.

Sebastian wciąż siedział w cieniu starych kasztanowców. Wakacje jeszcze się nie zaczęły. Może naprawi stojącą w hangarze drewnianą łódkę, trzeba ją odmalować, pomyślał. Chłopiec przypomniał sobie, jak we trójkę pływali łódką po jeziorze, ojciec wiosłował, podczas kiedy on, brodą wsparty o burtę, leżał na brzuchu. Był jeszcze bardzo mały, miał może pięć, sześć lat. Matka miała na sobie jasną lnianą sukienkę i sztywno siedziała na ławeczce pośrodku. Wtedy jeszcze często się śmiała, krzyczała, kiedy łódka się chwiała, a ojciec, wiosłując, chlapał na nią. Sebastian zanurzał dłonie w zimnym jeziorze, widział pstrągi, okonie i sieje, a czasami czuł ciepły zapach perfum matki – róże, jaśmin i pomarańcze na wodzie.

Wszystko to wydawało mu się odległe. Wiedział wtedy, że jego rodzice już się nie lubią. Często przeglądał albumy ślubne w gabinecie ojca. Rodzice wyglądali młodo i zdawali się obcy, matka była nieśmiała i delikatna, niemal dziewczynka, z pogodną buzią i o jasnych oczach.

Kiedy rodzice Sebastiana jeszcze ze sobą rozmawiali, często słyszał, jak matka mówi ojcu, że brak mu ambicji, dyscypliny, nie ma nawet porządnego zawodu. W życiu potrzebne są cele, mówiła, to one są najważniejsze.

Sebastian wyjął rower z garażu, napompował koła i wyruszył z parku. W ostatnim domu na skraju pól mieszkał jego przyjaciel. Babka chłopca krzyknęła z okna, że jest on z pozostałymi dziećmi niedaleko śluzy. Sebastian zawrócił, dojechał z powrotem do rynku i za apteką skręcił w polną drogę.

Nad wodą jego przyjaciel stał z innymi chłopcami ze wsi. Pomimo że nie widzieli się trzy miesiące, przywitali Sebastiana tak, jakby ten nigdy nie wyjeżdżał. Dzień spędzili na naprawianiu tratwy. Całą zimę przeleżała w bagnie, belki nasiąkły wodą, były ciężkie i śliskie.

Opiekali nabite na patyki niedojrzałe kolby kukurydzy, ziarna wchodziły między zęby, były bez smaku, ale dym odstraszał osy i dobrze było posiedzieć przy ogniu. Łamali trzciny, cięli na kawałki i palili niczym wielkie cygara.

W cieniu olch jezioro było chłodne i ciemne. Sebastian wypłynął daleko, przekręcił się na plecy. Kiedy podniósł głowę, dostrzegł dom stojący po drugiej stronie jeziora, budynek mienił się w słońcu. Widział pomost, pomalowany na niebiesko hangar na łodzie, słyszał wysokie głosy swoich przyjaciół stojących przy brzegu, a kiedy zamknął oczy, wszystko w nim stało się jednym, nieopisanym kolorem.

Wczesnym wieczorem Sebastian wrócił do domu, umył twarz i włożył czyste ubranie. Było za chłodno, żeby jeść na zewnątrz, kucharka nakryła do stołu w sali z pięknym widokiem na park. Od ojca czuć było alkoholem, wyglądał na zmęczonego.

– Nie jestem głodny, Sebastianie, tylko się czegoś napiję.

Schudł, pomyślał Sebastian. Wiedział, że ojciec rzadko bywał w domu, większość czasu spędzał na polowaniach w Austrii. Kiedy wracał, prawie zawsze przesiadywał w swoim gabinecie. Nie rozsuwano tam zasłon, a pod nieobecność ojca nikomu nie wolno było wchodzić do środka. Leżał na kanapie, wpatrywał się w sufit i palił. Mówił coraz mniej, garnitury na nim wisiały i zaczynał pić już od rana.

Po jedzeniu poszli na górę, do pokoju z bilardem. Ojciec się zataczał.

– Zagramy? – zapytał Sebastian.

– Nie, jestem za bardzo zmęczony. Zagraj sam, dotrzymam ci towarzystwa.

Sebastian ułożył bile. Ojciec usiadł ze szklanką whisky na parapecie i zapalił cygaro. Co jakiś czas spoglądał na stół, potem swoim staromodnym francuskim mówił entrée, dedans i à cheval. Sebastian w skupieniu grał karambola, odbijał kule z kości słoniowej wzdłuż bandy dookoła stołu. Przez długi czas ciszę przerywał tylko dźwięk toczących się po filcu i uderzających o siebie bil.

Kiedy zrobiło się ciemno, chłopak ustawił kij na drewnianym stojaku. Usiadł w fotelu obok ojca. W bibliotece paliło się jeszcze światło, przez rozsuwane drzwi wąska smuga padała na podłogę, drewno przypominało ciemny aksamit.

– To miłe, że tu jesteś – powiedział ojciec. Jego głos był niewyraźny.

– Mam włączyć światło? – spytał Sebastian.

– Nie, proszę nie – odparł ojciec.

Na zewnątrz pokrzykiwał jastrząb. Sebastian zrobił się senny. W półmroku widział profil ojca, wysokie czoło, zapadnięte policzki. Słyszał jego oddech. Wydawało się, że ojciec chce coś powiedzieć, jakby szukał słów. Ale nie powiedział nic.

Sebastian zasnął w fotelu. Kiedy usłyszał tamten dźwięk, po ciemku zbiegł po schodach do głównego holu na parterze, potknął się, rozbił kolano i pobiegł dalej korytarzem do gabinetu. Otworzył z impetem drzwi.

Paliła się tylko lampka na biurku, obok niej leżało tekturowe pudełko z amunicją, śrut w jasnoczerwonych łuskach, kaliber 12/70. Sebastian ostrożnie obszedł biurko. Tweedowy garnitur był wytarty na łokciach i kolanach, z kieszeni marynarki wystawała zielona chustka. Lewa noga ojca leżała na przewróconym krześle, but miał zdarty obcas, widać było gwoździe. Ojciec odstrzelił sobie głowę. Dwanaście ołowianych kulek zmasakrowało twarz, sklepienie czaszki zostało oderwane.

Sebastian stał w pokoju, nie mógł się ruszyć. Czuł proch, whisky, która wylała się z przewróconej butelki na kamienne płytki, wodę po goleniu ojca. Widział kurz na książkach, teleskop z mosiądzu, rysy na skórzanych fotelach i srebrną papierośnicę z dużą jadeitową gwiazdą. W końcu zaczęło być tego za wiele, obrazy w głowie chłopca pędziły, nawarstwiały się i układały na nowo, nie potrafił ich już uporządkować. Kolory przypominały ogromne balony.

Z nosa Sebastiana zaczęła lecieć krew, ciepła strużka spłynęła przez usta na język. Zrobił krok do przodu, zabrał papierośnicę i wyłączył lampkę. Nie wiedział, dlaczego to zrobił, potem wszystko się uspokoiło.

– Mamy jeszcze czas – powiedział ojciec.

5

Obudził się w swoim łóżku. Nie wiedział, jak się tam znalazł. Miał na sobie piżamę. Z dołu dochodził głos matki. Poczuł suchość w ustach. Wstał i podszedł do okna, było południe. Przed domem stał samochód policyjny, obok niego czarne kombi z przyciemnianymi szybami.

Lekarz rodzinny wszedł do pokoju chłopca. Powiedział, że Sebastian powinien unikać wysiłku, ma wrócić do łóżka i dużo spać. Mężczyzna dał mu tabletkę i szklankę wody, potem zaciągnął zasłony. Na żółto-zielonym starym materiale naszyte były papugi, okazałe ptaki z wielkimi dziobami. Sebastian próbował nie zasnąć, ale ptaki rozmywały się przed jego oczami i znikały. Śniła mu się dżungla, było tam gorąco i wilgotno, za dużo kolorów, za wiele zapachów.

Później obcych nie było już w domu. Słyszał tylko znajome dźwięki: wodę, która szumiała w pokrytej mchem fontannie przed domem, blaszanego kurka, skrzypiącego przy każdym podmuchu wiatru, kunę na poddaszu. Sebastian trząsł się z zimna, piżama była mokra od potu.

Następnego ranka jego matka siedziała na brzegu łóżka, trzymała go za rękę. Nie przypominał sobie, by kiedykolwiek wcześniej tak robiła. Powiedziała, że to był tylko zły sen, że miał gorączkę. Przekręciła pierścionek na palcu. Sebastian spojrzał na jej usta, na wargi, które były blade i wysuszone. Powiedziała, że ojciec miał wypadek, że padł strzał, kiedy czyścił broń. Jej usta wciąż się poruszały, Sebastian już jej nie słyszał. Zdawało mu się, jakby między nim a kobietą postawiono ścianę. Przypominała chropowaty papier czerpany, który ojciec zawsze kupował w starym młynie kilka wsi dalej. Pewnego razu Sebastian pojechał tam razem z nim i przyglądał się, jak robiono ten papier. Mężczyzna trzymał sito i czerpał z kadzi pojedyncze arkusze, woda kapała na filcowe podkładki i wsiąkała. Mężczyzna w niebieskim fartuchu powiedział, że papier wytwarza się z bawełnianych szmat, zużytych w szpitalu.

Sebastian chciał powiedzieć matce, że ojciec nigdy nie czyścił strzelb w swoim pokoju i że nie ma nikogo, kto obchodziłby się z bronią ostrożniej. Chciał jej wyjaśnić, że widział na stole śrut oraz krew na ścianie i że ojcu urwało głowę. Widział to wszystko i rozumiał, a jej historia jest nieprawdziwa. Chciał opowiedzieć jej o polowaniu, łąkach, ziemi i widoku porośniętych paprociami pagórków wczesnym rankiem. Jednak wszystkie te zdarzenia, myśli, kolory i zapachy tkwiły obok siebie, zawieszone w próżni, surowe i na wpół świadome, nie potrafił ich ze sobą połączyć.

Wtedy jego matka wstała i wyszła z pokoju.

6

Na pogrzeb przyjechali krewni, Sebastian ich nie znał, niektórzy z nich głaskali go po głowie i pytali, czy ich jeszcze pamięta. Starsza kobieta z fioletową opaską na głowie przytuliła go, jej sukienka pachniała środkiem na mole.

Przyszła cała wieś. Podczas kiedy ksiądz przemawiał nad grobem, Sebastian stanął obok swojego przyjaciela, który też musiał włożyć ciemny garnitur. Chłopiec wyszeptał, że tratwa jest już gotowa, można znów na niej pływać, jest nawet większa niż ta sprzed roku i dużo lepsza. Chciał wiedzieć, kiedy Sebastian wróci, mieli czekać tylko na niego.

Po południu krewni siedzieli w ogrodzie. Kucharka upiekła ciasto piaskowe, śmietana warzyła się na słońcu. Goście byli początkowo poważni i skupieni, po krótkim czasie zaczęły się głośne rozmowy.

Matka Sebastiana zastukała widelcem w kieliszek. Goście ucichli, wszyscy odwrócili się w jej stronę. Podziękowała, że tak wiele osób przyszło na pogrzeb, poczuła się lepiej. Powiedziała, że prosi o zrozumienie, ale sprzeda dom. Jej głos nie zadrżał. Potem usiadła.

Cisza panowała, dopóki nie wstał brat ojca. Zachwiał się, wsparł rękami, obrus zsunął się, patera z ciastem roztrzaskała się o kamienną posadzkę. Był pijany.

– Mój brat i ja urodziliśmy się w tym domu. Kocham ten dom, to jezioro, ten park i ich nienawidzę. Wszystko to kocham i nienawidzę – powiedział, wykonując ruch ręką. Bełkotał. – Ona ma rację. Ja i mój brat wierzyliśmy, że możemy zbudować świat od nowa. Ale niczego nie da się zacząć od nowa, absolutnie niczego, wszystko już jest. Nie mógł zostać tym, kim chciał, ja też nie. Muszę, wiecie, muszę... – Jego żona pociągnęła go za rękaw. – Tak, tak – powiedział – daj mi skończyć. – Opadł na wiklinowe krzesło. Wziął do ręki kieliszek. – Piję za koniec – powiedział i cicho dodał: – Bogu dzięki, mój biedny brat ma to za sobą.

Sebastian siedział na parapecie i słuchał wuja. Nie rozumiał go. Wuj potrafił wycinać postacie z papieru i odgrywał nimi przedstawienia. Ożenił się z Hinduską, była poważna i obca. Od prawie dwudziestu lat żył w Delhi. Pewnego razu wszyscy byli na wyspie Norderney. Wuj bardzo wcześnie rano wypłynął z Sebastianem na rybackiej łodzi. Pił gin. Sebastian pamiętał, jak stał na środku łodzi z żółtą butelką w ręce. Mężczyzna zawołał Sebastiana do siebie, przytulił go i krzyknął: – Morze jest tak straszliwie głupie! – Potem upadł. Na koniec rybacy sprowadzali go z łodzi.

Sebastian obudził się w nocy po pogrzebie. W piżamie poszedł nad jezioro, usiadł na drewnianym pomoście. Pomyślał, że w tajemnicy zostanie w domu. Na końcu prawego skrzydła znajdował się mały pokój, do którego można było dostać się tylko przez szafę wnękową, idealne rozwiązanie. Nawet kucharka nie znała tego miejsca. Mógłby się tam schować, przyjaciel przynosiłby mu jedzenie, a kiedy będzie dorosły, odbierze ten dom.

Ojciec powiedział, że ten dom zawsze będzie tu stał, mieszkali tu jego rodzice, dziadkowie oraz wszyscy przodkowie i Sebastian, jego dzieci i wnuki też będą tu mieszkać. Bez domu człowiek jest stracony, mówił, nawet jeśli tak stary budynek bywa prawdziwym ciężarem.

Sebastian myślał o tych słowach oraz o swoim planie, w końcu zasnął na pomoście.

7

Dwa tygodnie po pogrzebie matka zaczęła porządki. Powiedziała, że musi zlikwidować wyposażenie domu.

Jako pierwszy pojawił się handlarz starociami z Monachium, miał cienkie włosy i wiszące na łańcuszku okulary do czytania w niebiesko-czerwonych oprawkach. Chodził z matką po pomieszczeniach, co jakiś czas przystawał i na coś wskazywał. W końcu kupił srebrne sztućce, cztery miniatury z osiemnastego wieku, trzy obrazy olejne w zniszczonych ramach, broń i kły słoni. Zleci odebranie wszystkich rzeczy, tak powiedział, wypisując czek.

Ekipa likwidująca mieszkania postawiła kontener przed okazałymi schodami zewnętrznymi. Przez tydzień mężczyźni wywlekli z domu prawie wszystko, kontener opróżniano dwa razy dziennie. Już w południe czuć było od nich potem, mieli na sobie tylko podkoszulki. Z czasem zaczęli się zachowywać swobodniej, nie zanosili rzeczy od razu do kontenera. Wkładali afrykańskie maski, wrzeszczeli i rzucali oszczepami w drzewa w parku.

Sebastian nie rozumiał postępowania matki. Nazwała to usuwaniem odpadów. Do kontenera trafiły slajdy ojca, filmy super 8 mm, nawet jego notatniki. W stojącym w ogrodzie zbiorniku na deszczówkę spaliła zdjęcia i listy. Wciąż wtedy powtarzała, że musi posprzątać, skończyć z tym, zamknąć to. Słyszał, jak matka chodzi po domu, wołała go, ale nie odpowiadał.

Sebastian codziennie siedział na schodach w cieniu domu i czekał na chłód, który przyniesie wieczór. W ścianach małych zewnętrznych schodów wmurowane były płaskorzeźby z piaskowca: borsuki, wydry i bobry. Ojciec mówił, że gdy wychodzisz, potrzyj o nos wydry, wtedy zawsze wrócisz do domu.

Krótko przed końcem wakacji przyjechał agent nieruchomości. Na jego samochodzie znajdował się napis: ŁĄCZYMY PRAGNIENIA WYMAGAJĄCYCH LUDZI Z CAŁEGO ŚWIATA. Pośrednik stanął przed domem, zwinął ręce w kształt lunety i powiedział: „Cóż, mocno zaniedbany, ale lokalizacja świetna. Może uda nam się go sprzedać”. Zrobił dużo zdjęć. Matka siedziała z nim później przy stole pod kasztanowcami. Sebastian słyszał, jak mówiła: „Och, tylko tyle?”, i przez moment wydawało mu się, że może jednak zatrzymają ten dom.

Dzień później Sebastian pierwszy raz od pogrzebu pojechał rowerem do kościoła. Przy bramie cmentarnej zsiadł z roweru i poprowadził go żwirową ścieżką. Widział kamienne nagrobki swoich przodków, z każdego odczytywał swoje nazwisko. Przystanął przed grobem ojca. Ktoś posadził kwiaty, stała tam jeszcze obok blaszana konewka. Uklęknął i rękami wykopał dziurę. Na wierzchu ziemia była nagrzana od słońca, ale kiedy kopał głębiej, stawała się zimna i mokra. Wcześniej młotkiem utrącił z rzeźby nos wydry. Włożył go do ziemi.

– Byłoby lepiej, gdybyś teraz wrócił – powiedział – sam sobie nie poradzę.

Pod koniec wakacji matka zawiozła go do Monachium. Przeklinała samochód, mówiła, że jest za stary. Kupi nowy, jak tylko dom zostanie sprzedany, tak powiedziała. Zaparkowała na placu przed dworcem. Powiedziała, że jej przykro, nie może odprowadzić Sebastiana na peron, bo spóźni się na zawody. Wysiadł, przez otwarte okno pocałował matkę i zabrał walizkę z tylnego siedzenia. Nie może pomachać, za wymówkę ma tym razem ruch uliczny, tak pomyślał, kiedy za nią spoglądał.

Wsiadł do pociągu, zajął swoje miejsce i spojrzał przez okno. Ręką wymacał w kieszeni spodni papierośnicę ojca, kciukiem pocierał o jadeit. Pomyślał o ścianie za biurkiem, została już odmalowana. Kiedy pociąg odjechał z dworca, Sebastian odłożył papierośnicę na znajdujący się przed nim składany stolik. Kamień błyszczał w słońcu, jego kolor był stonowany i czysty. Ojciec nazwał go kiedyś cesarskim jadeitem. Papierośnica pochodziła z lat dwudziestych, na wewnętrznej stronie wygrawerowane były japońskie znaki. Sebastian trzymał papierośnicę na wysokości oczu. Co pewien czas na kamień padał cień drzewa lub słupa wysokiego napięcia i zmieniał jego kolor.

Stanęły mu przed oczami dom, ciemna zieleń dzieciństwa, pogodne dni. Kolory miały zapach kurzu, który wszystko przykrywał, pachniały świeżo skoszoną popołudniem trawą, jak tymianek po deszczu i jak sitowie między deskami pomostu. Myślał o jedwabnych sukienkach matki, które nosiła kiedyś, o jej skórze w słońcu i obrazie z morzem skutym lodem w pokoju ojca. Już nie wiedział, co było prawdziwe, nie wiedział też, kim będzie.

8

Kolejne lata w internacie Sebastian przesiedział w bibliotece, pogrążony w lekturach. Był w Indiach, Sierra Nevada albo dżungli, jechał psim zaprzęgiem, latał na smokach, łowił walenie, był żeglarzem, poszukiwaczem przygód i podróżnikiem w czasie. Nie odróżniał fikcji od rzeczywistości.

Bibliotekarz jako pierwszy zwrócił na to uwagę. Widział, jak Sebastian podekscytowany kilka razy z kimś rozmawiał, mimo że w czytelni był sam. Mężczyźnie wydało się to dziwne i poinformował o tym kierownictwo internatu. Prefekci i nauczyciele przeprowadzili dyskusję, skontaktowano się z matką Sebastiana telefonicznie i w końcu postanowiono sprawą się zająć.

Ojciec przełożony pojechał z Sebastianem do stolicy. Powiedział chłopcu, że pójdą do znanego lekarza, profesora uniwersyteckiego.

Lekarz był tęgi, bardzo stary i czuć było od niego grochówką. Jednak nie wyglądał na lekarza, a jego gabinet nie był typowy. Na ścianach wisiały afrykańskie maski, na biurku leżał wykonany z kości naszyjnik. Sebastian pięć razy z duchownym poszedł do otyłego lekarza w mieście. To były miłe wycieczki, po każdej z nich zakonnik szedł z Sebastianem do kawiarni i chłopiec mógł wybrać sobie ciastko.

Podczas ostatniej wizyty gruby mężczyzna powiedział, że Sebastian nie musi więcej przychodzić. Omówił z duchownym coś, co Sebastian chciał zapamiętać, ale mężczyźni używali słów, których chłopiec nie znał. Tęgi mężczyzna mówił o wizualnych halucynacjach i wielu innych niezrozumiałych rzeczach.

Kiedy wyszli na zewnątrz, Sebastian zapytał zakonnika, co ten opasły lekarz powiedział, przyznał, że trochę się boi, że jest chory. Mężczyzna uspokoił go, że to nic złego. Sebastian wyobraża sobie ludzi i rzeczy, których nie ma. Dzieci tak czasami mają, granica między rzeczywistością a tym, co dzieje się w ich głowie, nie jest jeszcze wyraźna. Z czasem się to zrośnie. Zakonnik wyglądał na smutnego, kiedy to mówił. Potem jak zwykle poszli do kawiarni. Sebastian zamówił babkę marmurkową, a duchowny piwo.

Chłopcu nie podobało się, że coś ma się w nim zrosnąć. Kucharka miała krzywy palec, powiedziała, że po prostu źle się zrósł. Sebastian nie chciał żadnych krzywych i paskudnych rzeczy w swojej głowie. W drodze powrotnej długo o tym myślał. Postanowił, że nic się nie stanie, jeśli dalej będzie rozmawiał z Odyseuszem, Herkulesem i Tomkiem Sawyerem. Tylko nie wolno mu było o tym nikomu powiedzieć, będzie musiał uważać.

9

Kiedy matka Sebastiana sprzedała dom nad jeziorem, wzięła w dzierżawę nowoczesną stadninę w pobliżu Fryburga. Mieszkała tam w domu jednorodzinnym o cienkich ścianach, z podwójnym garażem.

W stajni znajdowało się dwanaście boksów, był także maneż i czworobok. Masztalerz co dzień sprzątał stajnię, siodlarnię i dziedziniec. Matka krzyczała, jeśli zauważyła gdzieś pajęczyny.

Wstawała co rano o szóstej, do popołudnia jeździła na każdym z dwunastu koni. W weekendy od wiosny do jesieni była na zawodach, raz została nawet wicemistrzynią Niemiec w ujeżdżaniu. Żyła z tego, co przyniosła sprzedaż domu nad jeziorem i lasu.

Czas płynął od ferii do ferii, a Sebastian dostrzegał, jak matka się zmienia. Jej broda i nos stały się bardziej spiczaste, usta węższe, żyły na przedramionach uwydatniły się.

Kiedy Sebastian przyjeżdżał w odwiedziny, mieszkał w małym pokoju na poddaszu, latem było tam duszno, zimą ciemno. Podczas jego nieobecności matka wykorzystywała to pomieszczenie jako biuro. Jego rzeczy leżały na strychu, spakowane w dwie skrzynki.

Podczas ferii jeździł z matką na zawody. Na placach do konnej jazdy było błoto, w śladach kół samochodów do przewozu koni stała woda, w namiotach unosił się swąd cebuli i przypalonego tłuszczu. Latem końskie łajno wysychało na słońcu na padokach, ludzie męczyli się w upale, w powietrzu czuć było ostry zapach końskiego potu. Mężczyźni siedzieli na składanych krzesłach przy szrankach czworoboku i przyglądali się amazonkom, swoim żonom i córkom. Posługiwali się własnym językiem, mówili, że koń musi być „zebrany”, rozmawiali o trawersach, o lotnej zmianie nogi i wyciągniętym kłusie. Sebastian zauważył, że kobiety jeżdżące konno były uzależnione od swoich wierzchowców.

Matka rzadko z nim rozmawiała, wciąż była zmęczona jazdą konną. Powiedziała, że nie może już znieść swojego ciała, bólu kolan, pleców i rąk. Lekarz ostrzegł ją, że od ciągłego wysiłku jej nerwy szyjne są nadwerężone. Dalsze treningi stanowią niebezpieczeństwo, za wiele ryzykuje. Wytrzymała tylko tydzień, potem znów wsiadła na konia. Musi jeździć, powiedziała, nie potrafi inaczej.

Kiedy Sebastian był w wieku szesnastu lat, matka przedstawiła mu swojego nowego przyjaciela. Mężczyzna miał około czterdziestu pięciu lat – krótkie siwe włosy, gęste brwi, zadbane paznokcie – i był od niej niższy o pół głowy. Odebrali Sebastiana z dworca, kiedy chłopak przyjechał z internatu.

Mężczyzna powiedział, że pójdą coś zjeść. Zawiózł ich do podobno najlepszej restauracji, jego szef też w niej jadał. W karcie napisane było: „dawna masarnia przemieniona w stylową francuską kawiarnię z przełomu wieków” – knajpa miała od tej pory być „autentyczną cząstką Francji w sercu Fryburga”. Stoły stały jeden przy drugim, w pomieszczeniu znajdowało się zbyt wiele osób, krzesła były niewygodne. Panował gwar. Nowy mężczyzna ryknął, że jedzenie jest tu wyśmienite, z kelnerem był po imieniu.

Ten nowy mężczyzna spojrzał na zegarek i zamówił jedzenie dla wszystkich. Oznajmił, że wie, co dobrego tu podają. Kiedy czekali na dania, powiedział, że jest przedstawicielem producenta płyt gipsowo-kartonowych, ponoć to wielki interes. Raz ukazał się o nim artykuł w lokalnym brukowcu, miał wtedy załatwić, żeby szwedzki dealer samochodów otworzył w mieście swoją siedzibę. Dostawca wprawdzie później zmienił zdanie, ale w artykule nazwano go „macherem”. Coś takiego ciąży na człowieku, oświadczył. Uniósł brwi i powiedział te słowa tak, jakby żartował, ale Sebastian zrozumiał, że mężczyzna był dumny. Matka milczała, wyglądało na to, że zna tę historię.

– Wszystko ma swoją cenę – powiedział macher. – Ale jeśli ruszysz tyłek i się postarasz, to nieważne, skąd pochodzisz.

Macher położył rękę na udzie matki i gapił się na jej dekolt. Kelner przyniósł butelkę Clos de Beaujeu, mimo że nikt go nie zamawiał. Macher powiedział Sebastianowi, żeby się napił, „dla uczczenia dnia”. Chłopak zapytał, czy może dostać szklankę wody.

Wtedy mężczyzna ryknął do siedzącego po drugiej stronie stołu Sebastiana:

– Kim ty chcesz zostać?!

Sebastian wzruszył ramionami. Macher bawił się solniczką. Mimo że nie był tęgi, palce miał grube. Na ręce nosił złoty zegarek ze złotym paskiem, na szkiełku znajdowała się lupa do odczytywania daty. W kącikach jego ust zaschła ślina. Sebastian wyobraził sobie wargi machera przy wargach matki.

– Nie masz żadnego planu? Chodzisz do tak drogiej szkoły i nie masz żadnego planu? – spytał mężczyzna.

Sebastian nie odpowiedział.

– Co tam masz? – zapytał. Sięgnął do przewieszonego przez krzesło płaszcza Sebastiana i wyciągnął z kieszeni książkę, którą chłopak czytał w pociągu.

– Niespodziane światło – mężczyzna powoli odczytał na głos. – Co to niby znaczy? – Roześmiał się głośno, trzymał książkę wysoko.

– To są wiersze – powiedział Sebastian. Wyrwał macherowi książkę, przewracając kieliszek. Wino wylało się na spodnie mężczyzny, obrus nasiąkł. Sebastian przeprosił, powiedział, że musi zaczerpnąć świeżego powietrza.

Chłopak wyszedł na zewnątrz. Na przystanku bezdomny grzebał w śmietniku. Obok bezgłośnie przejechał długi, błyszczący samochód. Powietrze na ulicy stało, czuć było zapach asfaltu i benzyny. Obok przeszła kobieta, krzyczała do telefonu, że jej znajoma przez długi czas była singielką. Sebastian bardzo szybko wypalił dwa papierosy, jeden za drugim. W internacie nad jego biurkiem wisiało zdjęcie zielonego domku rybackiego w Walii, w którym Dylan Thomas pisał wiersze. O tym myślał w tamtej chwili.

Kiedy wrócił do środka, „własnego wyrobu frykadela z wołowiny Galloway”, którą zamówił dla niego macher, była zimna.

Mężczyzna za szybko prowadził w drodze do domu, Sebastian czuł ucisk pasów na szyi. Macher i matka od razu poszli spać. Sebastian przez jakiś czas czytał tomik wierszy. Potem wstał i poszedł do ogrodu, żeby zapalić, matka zabraniała tego w domu.

W sypialni paliło się światło. Przed łóżkiem stał nagi macher, matka spała. Mężczyzna trzymał w ręce kamerę, czerwona dioda sygnalizująca nagrywanie migała. Drugą ręką się masturbował. Sebastian zobaczył swoje odbicie w wielkim panoramicznym oknie.

Poszedł na górę do pokoju na poddaszu i usiadł przy biurku z tworzywa sztucznego, stojącym pod oknem. Chciał napisać list, ale nie wiedział do kogo. Wpatrywał się w zaostrzony grafit ołówka. Potem wyciągnął z walizki scyzoryk w drewnianej oprawie, który zawsze zabierał na wędrówki. Przeciął opuszek lewego palca wskazującego. Przyglądał się, jak płynie z niego krew i kapie na biurko. Przez chwilę czuł, że żyje. Potem poszedł do łazienki i opatrzył ranę.

Niecały rok później matka Sebastiana i macher pobrali się. Przyjęcie odbyło się w mieszczącym się w pałacu hotelu, który macher znał z „konferencji dla przedstawicieli”. Para młoda pojechała do urzędu stanu cywilnego dorożką, matka miała na sobie białą sukienkę. Przed hotelem ustawiono namiot, muzykę grał didżej, miał organy Hammonda. Wolno było tańczyć tylko na zewnątrz, dyrektor hotelu powiedział, że parkiet w pałacu jest zbyt delikatny.

Przed weselem macher wziął lekcje, gdyż nie umiał tańczyć. Mimo to podczas pierwszego tańca potknął się i z hukiem upadł na deski. Muzyka na krótko ucichła, jakaś kobieta zakryła ręką usta. Kiedy macher wstał, jego spodnie były w kurzu. Goście wiwatowali, ktoś podpity krzyknął, że to dobra wróżba dla małżeństwa, i wszyscy się roześmiali.

Sebastian wyszedł z namiotu. Potem usłyszał swoją matkę. Wzięła machera pod rękę i wyprowadziła na zewnątrz. Kłócili się, facet gwałtownie potrząsnął głową i wyrwał się.

Mężczyzna poszedł na górę, do rozświetlonego pałacu, utykał. Przed wejściem na kamiennych schodach spał kot, poruszał łapkami we śnie. Macher rozejrzał się. Potem czubkiem lakierowanego buta kopnął zwierzę w brzuch.

Przekład: Anna Kierejewska

Redaktor prowadzący: Filip Modrzejewski

Redakcja: Filip Modrzejewski

Konsultacja prawnicza: Aleksandra Stepanów

Korekta: Justyna Kot, Katarzyna Przeździecka, Katarzyna Zegarek, Małgorzata Denys

Redakcja techniczna: Anna Gajewska

Fragment z wiersza Dylana Thomasa Fern Hill w rozdziale 10 z części „Niebieski” w tłumaczeniu Stanisława Barańczaka

Projekt okładki: © Ferdinand von Schirach · zdjęcie: Michael Mann

Skład i łamanie: Tekst – Małgorzata Krzywicka

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-372 Warszawa, ul. Foksal 17

tel. 22 828 98 08, 22 894 60 54

biuro@gwfoksal.pl

ISBN 978-83-7881-334-7

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Aleksandra Łapińska / Virtualo Sp. z o.o.